Union official dismissed from work for severe breach of duty; reinstatement claim rejected but damages awarded.

Wyrok z dnia 13 stycznia 2005 r.

II PK 117/04

Zwolnienie pracownika od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej, (art. 25 ust. 2

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) następuje według zasad przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie

sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281).

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska

(sprawozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2005 r.

sprawy z powództwa Ryszarda C. przeciwko Niepublicznemu Zakładowi Opieki

Zdrowotnej Szpitalowi [...] Spółki z o.o. w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 stycznia 2004 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim i oddalił apelację powoda.

Uzasadnienie

Ryszard C. był od dnia 1 września 1979 r. zatrudniony w pozwanym Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej Szpital [...] spółce z o.o. w S. (poprzednio Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w S.), ostatnio na stanowisku

inspektora do spraw bhp, ochrony przeciwpożarowej i obrony cywilnej. W czasie zatrudnienia pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność”,

wiceprzewodniczącego Sekcji Ochrony Zdrowia Województwa L. NSZZ Solidarność

oraz był członkiem zarządu Regionu G. NSZZ Solidarność i Konwentu Przewodniczących Krajowej Sekcji Ochrony Zdrowia.

Pismem z dnia 12 maja 2003 r. pozwany pracodawca zawiadomił Komisję Zakładową NSZZ Solidarność o zamiarze rozwiązania z powodem umowy o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika, podając jako jego przyczyny „samowolne niestawienie się do pracy w dniu 8 maja 2003 r. bez usprawiedliwienia; niewykonanie

zgodnie z obowiązkami służbowymi nakazu Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 31

stycznia 2002 r. o czym poinformowano wystąpieniem Państwowej Inspekcji Pracy z

dnia 30 kwietnia 2003 r.; nieprowadzenie, nienależyte prowadzenie oraz niezgłaszanie dokumentacji do właściwego ZUS w związku z wypadkiem przy pracy pracownika

Roberta F., który to wypadek miał miejsce w listopadzie 2001 r., o czym Robert F.

powiadamiał kilkakrotnie, przedkładając stosowne skargi, ostatnią w dniu 5 maja

2003 r.; niewykonywanie podstawowych obowiązków pracowniczych w zakresie

prowadzenia dokumentacji objętej zakresem czynności powierzonych pracownikowi

oraz niewykonywanie poleceń pracodawcy i niestosowanie się do upomnień pracodawcy w zakresie przedkładania rzetelnych informacji odnośnie prowadzonych

spraw”.

Uchwałą z dnia 12 maja 2003 r. Komisja Zakładowa nie wyraziła zgody na

rozwiązanie umowy o pracę z powodem i powiadomiła o tym pozwanego. W dniu 15

maja 2003 r. pozwany rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z

winy pracownika, z przyczyn przedstawionych w piśmie do Komisji Zakładowej.

W pozwie przeciwko byłemu pracodawcy Ryszard C. domagał się przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach oraz zasądzenia od pozwanego kwoty

11.962,50 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy do dnia 31

grudnia 2003 r.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód czynnie uczestniczył w pracach

związku zawodowego, w zakładzie i poza zakładem, przy czym z reguły na kilka dni

wcześniej informował pozwanego o planowanych pracach w strukturach związku

poza zakładem, przedstawiając stosowne oddelegowanie podpisywane bądź przez

przewodniczącego, bądź przez samego powoda. W każdy pierwszy czwartek miesiąca uczestniczył w comiesięcznych planowanych posiedzeniach Regionalnej Sekcji

Ochrony Zdrowia w G.W. W maju 2003 r. planowe posiedzenie sekcji przesunięto o

tydzień, na dzień 8 maja 2003 r., o czym powód wiedział przed wyznaczoną datą i

złożył w sekretariacie pozwanego stosowne oddelegowanie, lecz udał się na posiedzenia nie upewniwszy się, czy uzyskał zgodę pracodawcy, tymczasem pozwany nie

wyraził zgody na nieobecność powoda. Do obowiązków powoda należało między

innymi wykonywanie zaleceń Państwowej Inspekcji Pracy, nadzór nad przestrzeganiem przepisów bhp, nadzór na realizacją zadań związanych z odzieżą roboczą i

środkami czystości. W 2002 r. pozwany był kontrolowany przez Państwową Inspekcję Pracy. W wystąpieniu pokontrolnym pracodawca został zobowiązany do terminowego przeprowadzania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zaktualizowania ich rejestru oraz kart pomiarów, założenia i prowadzenia dla każdego pracownika indywidualnych kart ewidencji przydziału odzieży i obuwia roboczego, ustalenia zasad prania odzieży ochronnej. W nawiązaniu do zaleceń pokontrolnych pozwany pismem z dnia 15 kwietnia 2002 r. polecił powodowi przedłożenie w ciągu 5 dni okresowej analizy stanu bezpieczeństwa i

higieny pracy według ustalonego sposobu rejestrowania nieprawidłowości w zakresie

bhp, rejestru czynników rakotwórczych występujących w zakładzie, zarządzenia powołującego komisję bhp, rejestru aktualnych szkoleń w zakresie bhp oraz programu

przeprowadzania szkoleń okresowych, rejestru oraz aktualnych kart ewidencji przydziału odzieży i obuwia roboczego oraz tabeli norm, ocen ryzyka zawodowego na

poszczególnych stanowiskach, rejestru aktualnych badań lekarskich oraz rejestru

wypadków w pracy oraz w drodze do pracy. Po kolejnej kontroli w 2003 r. inspektor

Państwowej Inspekcji Pracy, badający realizację zaleceń ustalonych poprzednim wystąpieniem, w wystąpieniu z dnia 30 kwietnia 2003 r. polecił pozwanemu między innymi bieżące prowadzenie indywidualnych kart przydziału odzieży i obuwia. To zalecenie powód wypełnił tylko częściowo, gdyż komisja powołana przez pozwanego już

po ustaniu stosunku pracy powoda stwierdziła zaprowadzenie tych kart jedynie dla

pracowników, których nazwiska rozpoczynały się na litery od A do R.

Powód w ramach swych obowiązków prowadził także dokumentację wypadków przy pracy oraz w drodze do pracy i z pracy. Zatrudnieni u pozwanego pracownicy niejednokrotnie bezskutecznie oczekiwali na sporządzenie przez powoda protokołów powypadkowych. Pismem z dnia 23 września 2002 r. pozwany zobowiązał

powoda do przedstawienia dokumentów, rejestrów wypadków oraz wyjaśnienia

spraw wypadków dziesięciu pracowników, w tym Roberta F. Pismem z dnia 18 października 2002 r. Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych przy NZOZ zwrócił się

do pozwanego o podjęcie stosownych działań i spowodowanie natychmiastowego

załatwienia zaległych spraw powypadkowych pracowników. Pismem z dnia 21 października 2002 r. pozwany zobowiązał powoda do załatwienia ich w terminie 7 dni, a

pismem z dnia 21 listopada 2002 r., w nawiązaniu do pisma z dnia 23 września 2002

r., ostatecznie polecił powodowi załatwienie wszystkich spraw wypadkowych w terminie 7 dni. Z kolei pismem z dnia 20 grudnia 2002 r. upomniał powoda, że dalsze

zwlekanie z wykonaniem polecenia jest niewywiązywaniem się z podstawowych

obowiązków pracowniczych. W dniu 5 maja 2003 r. pozwany otrzymał skargę Roberta F., która dotyczyła niesporządzenia przez powoda dokumentacji jego wypadku

z dnia 14 listopada 2001 r.

Sąd stwierdził, że pozwany uchybił przepisowi art. 32 ustawy z dnia 23 maja

1991r. o związkach zawodowych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca

2003 r., Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) i dokonał rozwiązania umowy o pracę, mimo

że jego zamiar spotkał się ze sprzeciwem organizacji związkowej. Jednocześnie,

mając na względzie konkretność i rzeczywisty charakter przyczyn zwolnienia oraz

wagę uchybień powoda w wypełnianiu podstawowych obowiązków pracowniczych,

uznał, że roszczenie o przywrócenie do pracy jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.). Wyrokiem z dnia 18 września 2003 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Międzyrzeczu, oddalając żądanie przywrócenia do

pracy, zasądził na rzecz powoda odszkodowanie równe trzymiesięcznemu wynagrodzeniu.

Rozpoznając apelacje obydwu stron, Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 13 stycznia 2004 r. zmienił

wyrok Sądu pierwszej instancji i przywrócił powoda do pracy na poprzednich warunkach oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.962,50 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy do dnia 31 grudnia 2003 r., pod warunkiem podjęcia pracy. Apelację pozwanego oddalił. Uwzględniając apelację powoda, Sąd Okręgowy skonstatował, że w postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji wykazano jako bezsporne członkostwo powoda w zarządzie zakładowej

organizacji związkowej oraz że zarząd zakładowej organizacji związkowej nie wyraził

wymaganej w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia przez pozwanego oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 79,

poz. 854 ze zm.), zgody na rozwiązanie z powodem umowy o pracę. Zaaprobował

rozważania Sądu pierwszej instancji dotyczące ochrony działaczy związkowych gwarantowanej postanowieniami ustawy o związkach zawodowych i możliwości odmowy

uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy ze względu na sprzeczność żądania ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa w wypadkach, gdy za-

chowanie pracownika ma charakter wyjątkowo naganny. Tak rozumiejąc możliwość

stosowania art. 8 k.p., nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji co do oceny

zachowania powoda jako szczególnie nagannego, czyniącego jego wypadek wyjątkowym, powodującym wyłączenie ochrony gwarantowanej mu postanowieniami

ustawy o związkach zawodowych.

Wadliwość ocen Sądu pierwszej instancji w tym zakresie Sąd drugiej instancji

unaocznił przez wykazanie błędu w ustaleniu co do prawdziwości pierwszej z przyczyn wskazanych przez pracodawcę przy rozwiązaniu umowy o pracę. Według Sądu

drugiej instancji, niestawienie się powoda w pracy w dniu 8 maja 2003 r. nie było samowolne i nieusprawiedliwione. W świetle art. 25 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem

prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może

być wykonana w czasie wolnym od pracy. Powód nie miał więc obowiązku uzyskania

zgody pracodawcy na wykonanie takiej czynności. Powołanie się przez pracodawcę

na niewykonanie decyzji Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 31 stycznia 2002 r., o

czym dowiedział się w dniu 21 kwietnia 2002 r., było - w ocenie Sądu drugiej instancji

- niedopuszczalne z mocy art. 52 § 2 k.p.

Ostatnią z przyczyn wskazanych przez pozwanego Sąd Okręgowy uznał za

zbyt ogólnikową i tym samym niespełniającą wymagania przewidzianego w art. 30 §

4 k.p. W ocenie tego Sądu, prawdziwy i konkretny był tylko zarzut „nieprowadzenia,

nienależytego prowadzenia oraz niezgłoszenie dokumentacji do ZUS w związku z

wypadkiem przy pracy Roberta F.”. Pozwany okresie od września do grudnia 2002 r.

wielokrotnie kierował do powoda polecenia dotyczące sporządzenia dokumentacji

powypadkowej, a powód poleceń tych nie wykonywał. Ostatnia informacja o niesporządzeniu dokumentacji wypadkowej dotarła do pozwanego na skutek skargi wniesionej przez zainteresowanego w dniu 5 maja 2003 r. W tym jednak wypadku Sąd

drugiej instancji wyraził przekonanie, że okoliczności związane z egzekwowaniem

przez pracodawcę przekazywanych powodowi poleceń służbowych, które - ogólnie

rzecz ujmując - sprowadzały się do konieczności prawidłowego wykonywania obowiązków w zakresie prowadzenia dokumentacji związanej z wypadkami przy pracy,

nie pozwalają na przyjęcie nadużycia prawa w żądaniu przywrócenia do pracy,

zwłaszcza że pozwany wykazywał wyjątkowy brak stanowczości w egzekwowaniu

wydawanych przez siebie poleceń. Doprowadziło to Sąd Okręgowy do konkluzji, że

choć zaniechanie powoda stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych, to nie było na tyle naganne, by wyłączało stosowanie szczególnej

ochrony przewidzianej postanowieniami art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Apelację pozwanego Sąd Okręgowy uznał za bezzasadną i oddalił na podstawie art. 385 k.p.c.

Kasacja pozwanego, zawierająca wniosek o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości, uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego we wskazanej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Międzyrzeczu do ponownego rozpoznania, została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego,

przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 25 ust. 2 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. 2001 r. Nr 79, poz. 854

ze zm.) oraz art. 30 § 4, art. 52 § 2, art. 8 i art. 56 § 1 k.p.

Wniosek o rozpoznanie kasacji skarżący uzasadnił koniecznością wyjaśnienia,

czy przysługujące na mocy art. 25 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych uprawnienie pracownika do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego

funkcji związkowej poza zakładem pracy, jest uprawnieniem o charakterze bezwzględnym w tym sensie, że pracownik nie jest zobowiązany do poinformowania

pracodawcy z odpowiednim wyprzedzeniem o skorzystaniu z tego uprawnienia, ani

do uzyskania zgody pracodawcy na zwolnienie od pracy zawodowej, oraz czy w

związku z niepoinformowaniem pracodawcy o okolicznościach, o których mowa w

art. 25 ust. 2 oraz brakiem zgody pracodawcy na zwolnienie od pracy zawodowej

nieobecność pracownika będącego działaczem związkowym stanowi ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, a także wyjaśnienia - wobec niejasności przepisu

art. 25 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych - czy uczestnictwo w cyklicznie organizowanych posiedzeniach organów związku zawodowego jest czynnością doraźną

w rozumieniu tego przepisu. Powołując się na rozbieżność w orzecznictwie Sądu

Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim oraz Sądu Najwyższego na tle stosowaniu

przepisu art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, wskazał na potrzebę jego

wykładni przez wyjaśnienie, czy pracodawca może bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej rozwiązać stosunek pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu w przypadku ciężkiego naruszenia przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych

oraz - w razie odpowiedzi pozytywnej - rozstrzygnięcia, „czy pracodawca może rozwiązać stosunek pracy z pracownikiem chronionym w rozumieniu art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych, bez odszkodowania w trybie art. 52 § 1 ust. 1 k.p.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego

wygaśnięciu. Decydując się na rozwiązanie stosunku pracy z podlegającym ochronie

działaczem związkowym bez uzyskania zgody zarządu organizacji związkowej, pracodawca narusza ten przepis, a w konsekwencji przepisy o wypowiadaniu umów o

pracę w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Zasadniczą przyczynę rozwiązania umowy o

pracę, określoną przez pracodawcę jako „samowolne niestawienie się do pracy w

dniu 8 maja 2003 r. bez usprawiedliwienia” Sąd drugiej instancji uznał - w drodze

wykładni art. 25 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych - za nieprawdziwą. Stwierdził, że przepis ten nie nakłada na pracownika obowiązku uzyskania zgody pracodawcy na wykonanie doraźnej czynności związkowej, wobec czego nieobecność powoda w pracy była usprawiedliwiona, a zwolnienie bez zgody pracodawcy nie stanowiło aktu samowoli.

W tym kontekście decydujące znaczenie ma prawidłowa wykładnia art. 25 ust.

2 ustawy o związkach zawodowych, w którym przewidziano prawo do zwolnienia od

pracy zawodowej (z zachowaniem wynagrodzenia) na czas niezbędny do wykonania

doraźnej czynności wynikającej z funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli

czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Prawo to jest realizowane w sposób przewidziany rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 czerwca

1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień

przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy

(Dz.U. Nr 71, poz. 336), które reguluje sposób ustalania wynagrodzenia oraz uprawnienie do świadczeń wynikających z tytułu zatrudnienia u pracodawcy udzielającego

zwolnienia, zgodnie z przepisami określającymi zasady przyznawania takich świadczeń, nie przewiduje natomiast trybu korzystania ze zwolnienia; nie odnosi się do

zasad udzielania i korzystania ze zwolnienia pracownika pełniącego funkcje związkowe na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji

związkowej.

Mimo braku stosownego uregulowania należy jednak przyjąć, że obowiązek

udzielenia zwolnienia ma charakter bezwzględny w tym sensie, że ciąży na pracodawcy niezależnie od możliwości udzielenia pracownikowi zwolnienia w określonym

czasie. Pracodawca nie może też oceniać istnienia obiektywnych przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych ani kwestionować potrzeby

dokonania czynności związkowej poza zakładem pracy, czasu niezbędnego do jej

wykonania, doraźność czynności wynikającej z funkcji związkowej, jak i wykazywać,

że czynność ta może być wykonana w czasie wolnym od pracy, gdyż w kwestiach

tych decyduje samorządnie związek zawodowy. Weryfikacja lub kontrola tych okoliczności i odmowa zwolnienia naruszałaby gwarancje prawidłowego i skutecznego

funkcjonowania związku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2001 r., I

PKN 460/00, Prawo pracy i prawo socjalne - Przegląd orzecznictwa 2003 nr 4, s. 33 i

z dnia 5 czerwca 1996 r., I PRN 37/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 36). Należy także

pamiętać, że odmowa udzielenia doraźnego zwolnienia może być uznana za karalne

utrudnianie działalności związkowej (art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych). Nie oznacza to, że zwolnienie od pracy w związku z doraźną potrzebą, będące prawem działacza związkowego, jest niezależne od zgody pracodawcy. Obowiązek zwolnienia pracownika ciąży na pracodawcy, jeżeli to wynika z Kodeksu

pracy, z przepisów wykonawczych do Kodeksu pracy albo z innych przepisów prawa

i jest realizowany z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz.

281). Należy podkreślić, że - zgodnie z § 2 tego rozporządzenia - pracownik, zobowiązany na mocy art. 100 § 1 pkt 1 k.p. do przestrzegania czasu pracy, nie może

samowolnie zaprzestać wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku pracy i

„sam sobie udzielać zwolnienia”. Tak więc nieobecność pracownika w pracy, niepoprzedzona zawiadomieniem pracodawcy o jej przyczynie, jeżeli przyczyna ta jest z

góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia, jest nieobecnością nieusprawiedliwioną,

uzasadniającą zarzut ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.

Z ustaleń faktycznych, których skarżący nie podważa, wynika, że powód nie

był obecny w pracy bez uprzedniego zawiadomienia pracodawcy o swej nieobecno-

ści, jak też bez uzyskania zwolnienia z pracy. Takie zachowanie stanowiło nadużycie

przysługującego mu uprawienia do zwolnienia z pracy na czas pełnienia doraźnych

czynności związanych z pełnieniem funkcji członka organu związkowego.

Nie można także zgodzić się z oceną Sądu drugiej instancji dotyczącą wagi

stawianego powodowi zarzutu niewykonywania związanych z pracą poleceń pracodawcy. Sąd drugiej instancji prawidłowo ustalił, że pozwany wielokrotnie kierował do

powoda (pomiędzy wrześniem a grudniem 2002 r.) polecenia dotyczące sporządzenia dokumentacji powypadkowej, jednak poleceń tych powód nie wykonywał. W

szczególności dotyczyło to niesporządzenia dokumentacji wypadku zgłoszonego

przez Roberta F. Istotnie, nieterminowe sporządzenie protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy stanowiło jednocześnie - jak stwierdził Sąd meriti niewykonanie podstawowych obowiązków wynikających z umowy o pracę oraz lekceważenie poleceń pracodawcy. Zachowanie takie, prezentowane przez powoda członka i działacza związku zawodowego, którego ustawowym obowiązkiem jest reprezentowanie i obrona praw, interesów zawodowych i socjalnych ludzi pracy (art. 1

ust. 1 ustawy o związkach zawodowych) - należy uznać za szczególnie ciężkie przewinienie. Wyklucza to złagodzenie kryteriów oceny i uzasadnia twierdzenie o

sprzeczności jego żądania przywrócenia do pracy z przeznaczeniem wykonywanego

prawa (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 571/97,

OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 168, z dnia 12 września 2000 r., I PKN 23/00,

OSNAPiUS 2002 nr 7, poz. 160 i z dnia 26 marca 2002 r., I PKN 148/01, Prawo

Pracy 2003 nr 1, s. 33).

Z utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego wynika, że analiza art. 56 § 2 w

związku z art. 45 § 2 i 3 k.p. oraz art. 4771 § 2 k.p.c. uzasadnia wniosek, iż mimo

brzmienia art. 45 § 3 k.p., szczególna ochrona wynikająca z art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych nie wyłącza uwzględnienia innego niż wybrane przez pracownika, przysługującego mu alternatywnie roszczenia z art. 56 k.p., w sytuacjach, w

których rozwiązanie było uzasadnione, lecz naruszało przepisy o szczególnej ochronie działaczy związkowych, i w konsekwencji zasądzenia odszkodowania w miejsce

żądanego przywrócenia do pracy. Dotyczy to zwłaszcza tych stanów faktycznych, w

których zgłoszone przez pracownika roszczenie o przywrócenie do pracy - pod

oczywistym warunkiem, że przyczyna rozwiązania umowy była uzasadniona - okaże

się nadużyciem prawa w rozumieniu art. 8 k.p. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNCP 1993 nr 12, poz. 230 z aprobującą

glosą U. Jackowiak OSP 1995 nr 4, poz. 81 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996 nr 15, poz. 210, z dnia 3 kwietnia 1997 r., I PKN 63/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 74, z dnia 26 czerwca 1998 r., I

PKN 215/98, OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 461, z dnia 9 lutego 2000 r., I PKN 527/99,

OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 436 oraz z dnia 24 marca 2000 r., I PKN 552/99,

OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 438). Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie podziela te

poglądy. Wynika z nich, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem pełniącym funkcję związkową - bez zgody zarządu zakładowej organizacji

związkowej - może uzasadniać oddalenie powództwa o przywrócenie do pracy w

razie szczególnie nagannego naruszenia obowiązków pracowniczych, ale nie pozbawia pracownika w zasadzie prawa do odszkodowania za naruszenie przepisów

dotyczących trybu postępowania przy rozwiązywaniu umowy o pracę.

Prowadzi to do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji powoda

(art. 39315 k.p.c.).