Supreme Court partially dismissed discrimination claim, reducing damages due to plaintiff's contributory negligence in accepting lower pay.

Sygn. akt II PK 112/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa J.A.

przeciwko Fundacji […] w Ś.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ś.

z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt VII Pa […],

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I w części oddalającej

powództwo ponad kwotę 7000 zł oraz w części dotyczącej

podwyższenia zasądzonych od powódki kosztów postępowania i

obniżenia należnej od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa

opłaty sądowej, a także w pkt III i sprawę w tym zakresie

przekazuje

Sądowi

Okręgowemu

w

Ś.

do

ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 września 2011 r. Sąd Rejonowy w Ś. zasądził od

pozwanej Fundacji […] w Ś. na rzecz powódki J.A. odszkodowanie w kwocie

28.820 zł za naruszenie przez pracodawcę zasady równego traktowania w

zatrudnieniu.

Sąd Rejonowy ustalił, że od 1 września 1992 r. do 31 sierpnia 2005 r.

powódka pracowała u strony pozwanej w charakterze nauczyciela mianowanego

otrzymując w ostatnim okresie wynagrodzenie w łącznej kwocie 2.221,80 zł

miesięcznie. Od 1 września 2005 r. powódka przeszła na wcześniejszą emeryturę,

przy czym w listopadzie 2005 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony

do 30 czerwca 2006 r., która została następnie przedłużona do 30 czerwca 2008 r.

Powódka miała pracować na całym etacie, na stanowisku nauczyciela kształcenia

zintegrowanego (klasy 1-3) za wynagrodzeniem brutto początkowo 900 zł, od

stycznia 2007 r. - 950 zł a od stycznia 2008 r. - 1.126 zł.

W okresie zatrudnienia powódki (od listopada 2005 r.) strona pozwana

zatrudniała jeszcze 2 nauczycielki nauczania zintegrowanego, które otrzymywały

znacznie wyższe wynagrodzenie. Strona pozwana wynagrodzenie nauczycieli

ustalała w drodze indywidualnych negocjacji przy zatrudnianiu. Powódka pracowała

18 godzin lekcyjnych tygodniowo, a z pozostałych nauczycielek jedna miała też 18

godzin, a druga 20 godzin lekcyjnych tygodniowo. Z tych trzech nauczycielek

powódka była nauczycielem mianowanym a pozostałe dwie były nauczycielkami

kontraktowymi. Liczebność dzieci w klasach wynosiła od 5 do 7.

Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca naruszył zasadę równego traktowania

w zatrudnieniu, o której mowa w art. 183a § 1 k.p., przez niekorzystne

ukształtowanie wynagrodzenia powódki. Pracownicy mają bowiem prawo do

jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej

wartości. Sąd zwrócił uwagę, że u strony pozwanej inni nauczyciele o

porównywalnych do powódki kwalifikacjach oraz faktycznie wykonujący taką samą

pracy, otrzymywali znacznie wyższe wynagrodzenie niż powódka.

Sąd uznał, że powódce należy się odszkodowanie, stanowiące różnicę

pomiędzy najniższym (przewidzianym prawem) wynagrodzeniem nauczyciela

mianowanego a faktycznie pobieranym przez powódkę.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ś. wyrokiem z

dnia 19 grudnia 2011 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną

kwotę obniżył do 7.000 zł a dalej idącą apelację strony pozwanej oddalił.

Sąd Okręgowy uznał, że wprawdzie wbrew twierdzeniom strony pozwanej

uzależnianie wysokości wynagrodzenia pracownika od niego posiadanego przez

niego dodatkowego źródła dochodu (w tym przypadku emerytury) jest przejawem

dyskryminacji, nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego w

zakresie sposobu ustalenia odszkodowania.

Sąd drugiej instancji wskazał, że przepis art. 183d k.p. stanowi jedynie, że

przyznane odszkodowanie nie może być niższe od minimalnego wynagrodzenia za

pracę. Zwrócił uwagę, że trudno zrozumieć, dlaczego Sąd, ustalając wysokość

odszkodowania,

odniósł

się

do

przepisów

niemających

zastosowania

do

niepublicznych szkół, a nie do wynagrodzeń porównywanych nauczycieli. Już tylko

to wskazuje na zawyżenie odszkodowania. W ocenie Sądu odwoławczego, dla

potrzeb ustalenia wysokości odszkodowania nie jest bez znaczenia samo

postępowanie powódki. W sposób jednoznaczny zostało ustalone, że powódka

proponowane warunki przynajmniej początkowo akceptowała. Jakkolwiek dla

przyjęcia dyskryminacji w zatrudnieniu jest to okoliczność bez znaczenia, to jednak

dla ustalenia wysokości odszkodowania nie może ujść uwadze, że powódka w

pewien sposób „współuczestniczyła" - dla osiągnięcia większych czy też

mniejszych korzyści materialnych - w procederze strony pozwanej zatrudniania

nauczycieli - emerytów za niewiele ponad połowę wynagrodzenia płaconego

nauczycielom - nie emerytom.

Wyrok ten został zaskarżony przez powódkę skargą kasacyjną. Zarzucono

mu naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 183d k.p., poprzez jego błędną

wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że w sytuacji podjęcia przez pracownika

zatrudnienia na dyskryminujących go warunkach zaoferowanych przez pracodawcę

należne

pracownikowi

odszkodowanie

nie

powinno

stanowić

naprawienia

wyrządzonej mu szkody, a ponadto, że dla ustalenia wysokości odszkodowania ma

znaczenie

okoliczność

podjęcia

przez

pracownika

zatrudnienia

na

dyskryminujących go warunkach, gdyż stanowi ona o przyczynieniu się do szkody i

współuczestnictwie w procederze dyskryminacji i okoliczność ta winna doprowadzić

do miarkowania odszkodowania.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania: art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

- z uwagi na sporządzenie uzasadnienia wyroku niezgodnie z regułami

wymaganymi przez ustawę, w szczególności z uwagi na brak odniesienia się do

zarzutów apelacyjnych oraz art. 386 § 6 k.p.c., wyrażające się nieuwzględnieniem

oceny prawnej ujawnionego stanu faktycznego dokonanej przez Sąd Okręgowy w

Ś. w wyroku z dnia 30 lipca 2009 r., VII Pa [X] oraz w wyroku z dnia 30 sierpnia

2010 r., VII Pa [Y] i wydaniem zaskarżonego wyroku bez honorowania zasady

związania oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu kasatoryjnego wyroku sądu

drugiej instancji, wynikającej z tego przepisu.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że art. 18 3d k.p. należy interpretować

zgodnie z europejskim prawem pracy regulującym odpowiedzialność pracodawcy

za naruszenie równego traktowania pracowników (dyskryminację). Dyrektywy

dotyczące równego traktowania, obowiązujące do dnia 14 sierpnia 2009 r.,

nakazują państwom wprowadzenie sankcji za dyskryminacje pracowników, które

mają

być

„skuteczne,

proporcjonalne

i

odstraszające"

Wynika

stąd,

że

odszkodowanie powinno wyrównywać uszczerbek poniesiony przez pracownika,

powinna być zachowana odpowiednia proporcja między odszkodowaniem a

naruszeniem przez pracodawcę obowiązku równego traktowania pracowników, a

także odszkodowanie powinno działać prewencyjnie. Ustalając jego wysokość,

należy więc brać pod uwagę okoliczności dotyczące obu stron stosunku pracy,

zwłaszcza

pracownika,

do

odszkodowania

będącego

-

mającego

według

wyrównać

przyjętej

w

szkodę

Polsce

niemajątkową

nomenklatury

-

zadośćuczynieniem za krzywdę.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie,

podnosząc, że Sąd Okręgowy wyrokując w przedmiotowej sprawie nie dopuścił się

naruszenia przepisu art. 183d k.p. Przepis ten wiąże jedynie z pewnymi zdarzeniami

obowiązek naprawienia szkody, przy jednoczesnym określeniu minimalnego

stopnia jej wyrównania (odszkodowanie nie może być niższe od minimalnego

wynagrodzenia ustalonego na podstawie odrębnych przepisów). Z uwagi na

nieprecyzyjność tej regulacji należy przy jej wykładni posiłkować się w sposób

odpowiedni przepisami Kodeksu cywilnego (art. 300 k.p.). Powódka w sposób

wybiórczy przywołała przepisy Kodeksu cywilnego mające wpływ na wyliczenie

poszkodowanemu odszkodowania. Odwołała się do zasady pełnego wyrównania

szkody majątkowej i odpowiedzialności za normalne następstwa działania (związek

przyczynowy), natomiast Sąd Okręgowy zasadnie uwzględnił przy ustalaniu

wielkości odszkodowania postawę samej powódki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów

postępowania, Sąd Najwyższy uznał je za nieuzasadnione.

Nie ma usprawiedliwionej podstawy zarzut naruszenia przez Sąd drugiej

instancji art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., w szczególności z uwagi na brak odniesienia się do

zarzutów apelacyjnych. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżąca (która

sama apelacji nie wnosiła) naruszenie art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. odnosi do

apelacji strony przeciwnej. Tymczasem niedopuszczalne jest powoływanie się w

skardze kasacyjnej na naruszenie przez sąd przepisów procesowych dotyczących

interesów strony przeciwnej z wyjątkiem wadliwości, które powodują nieważność

postępowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK

269/02, LEX nr 151640; z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 115/05, LEX nr 182902; z

dnia 11 grudnia 2006 r., I PK 124/06, OSNP 2008 nr 3-4, poz. 27; z dnia 18 sierpnia

2009 r., I PK 51/09, OSNP 2011 nr 7-8, poz. 100). Cechą charakterystyczną dla

kontradyktoryjnego modelu postępowania cywilnego jest rozdzielenie interesów

stron. Wniesienie pozwu, zastosowanie określonych środków obrony, wniesienie

środków odwoławczych, czy w końcu wniesienie skargi kasacyjnej - poza

przypadkami dotyczącymi współuczestnictwa - służą realizacji indywidualnych

interesów stron. Strona, wnosząc środek zaskarżenia, zmierza do uzyskania

orzeczenia zgodnego ze stanowiskiem, jakie prezentowała w dotychczasowym

postępowaniu. W tym zakresie możliwe jest postawienie sądowi wszelkich

zarzutów, które doprowadziły do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. W

przypadku zarzutów procesowych warunkiem jest jednak postawienie takich

zarzutów, które dotyczą interesów podmiotu skarżącego, bowiem tylko takie

mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 3983 § 1 pkt 2 in fine k.p.c.

Sąd Najwyższy nie podziela także zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej

instancji art. 386 § 6 k.p.c. W dwóch poprzednich kasatoryjnych wyrokach Sądu

drugiej instancji (wydanych w niniejszej sprawie) wyrażony został pogląd, że

pobieranie świadczenia emerytalnego przez powódkę nie może mieć wpływu na

wysokość wynagrodzenia za pracę a uzależnianie wysokości świadczenia od

pobieranej emerytury stanowi przejaw dyskryminacji oraz że odszkodowanie za

naruszenie zakazu dyskryminacji pełni funkcję kompensacyjną i zmierza do

naprawienia szkody. W zaskarżonym wyroku stanowisko to nie uległo zmianie.

Natomiast wprowadzony został dodatkowy aspekt, nierozważany dotychczas, a

mianowicie przyczynienie się powódki do powstania szkody (art. 362 k.c. w związku

z art. 300 k.p.). Stwierdzenie, że „odszkodowanie, w ocenie Sądu odwoławczego,

nie tyle powinno być zatem naprawieniem szkody, a raczej karą dla pracodawcy, za

niezgodne z prawem dążenie do minimalizacji własnych kosztów” padło właśnie w

kontekście miarkowania odszkodowania, a nie negowania kompensacyjnego

charakteru odszkodowana z art. 183d k.p.

Zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się uzasadniony. Zgodnie z

art. 183a § 1 k.p. pracownicy powinni być równo traktowani między innymi w

zakresie warunków zatrudnienia, w szczególności bez względu na płeć, wiek,

niepełnosprawność,

rasę,

religię,

narodowość,

przekonania

polityczne,

przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną,

a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w

pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ten otwarty katalog można

uzupełnić o każde inne kryterium dotyczące pracownika, które w nieuzasadniony

sposób wpływa na jego sytuację pracowniczą. Rozwinięciem ogólnego zakazu

dyskryminacji jest zasada jednakowego wynagradzania pracowników statuowana w

art. 183c k.p. Z mocy tego przepisu pracownicy mają prawo do jednakowego

wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, przy czym

pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od

pracowników

porównywalnych

dokumentami

przewidzianymi

kwalifikacji

w

zawodowych,

odrębnych

przepisach

potwierdzonych

lub

praktyką

i

doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku.

Sąd drugiej instancji potwierdził złamanie przez stronę pozwaną zasady

równego traktowania w zatrudnieniu, poprzez ustalenie wynagrodzenia powódki na

znacznie

niższym

porównywalną

pracę

poziomie

z

tej

niż

pozostałym

przyczyny,

że

pracownikom

pobierała

ona

wykonującym

świadczenie

z

ubezpieczenia emerytalnego. Zaakceptować należy wniosek Sądu drugiej instancji,

że różnicowanie sytuacji pracowników w zależności od posiadania przez nich

dodatkowego źródła dochodu stanowi przejaw dyskryminacji, bowiem zastosowane

kryterium dyferencjacji nie ma żadnego związku z wykonywaną pracą i z tego

względu nie jest ani racjonalne, ani sprawiedliwe. Generalnie kwestia pobierania

świadczeń z tytułu ubezpieczenia emerytalnego i łączenia ich z wynagrodzeniem

podlega ocenie z punktu widzenia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. W

aspekcie prawa pracy sytuacja finansowa pracownika (źródła dochodów, posiadane

zasoby itp.) nie ma znaczenia w kształtowaniu stosunku pracy. Swoboda

(autonomia) woli stron w prawie pracy jest ograniczona, a granicę wytyczają

przepisy prawa pracy, w tym także dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu,

ze szczególnym uwzględnieniem jednakowego wynagradzania za jednakową pracę

(art. 183c k.p.).

Sąd

drugiej instancji,

uznając

ustalone wynagrodzenie

za przejaw

dyskryminacji, zgodził się tym samym z twierdzeniem Sądu Rejonowego, że

powódka świadczyła taką samą (jednakową) pracę jak pozostałe nauczycielki

nauczania zintegrowanego. W doktrynie prawa pracy i w orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że prace jednakowe to prace takie same pod

względem rodzaju, kwalifikacji koniecznych do ich wykonywania, warunków, w

jakich są świadczone, a także - ilości i jakości (por. Kodeks pracy - komentarz pod

redakcją Z. Salwy, Warszawa 2004, s. 71 oraz Kodeks pracy z komentarzem, pod

redakcją U. Jackowiak, Gdańsk 2004; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września

2008 r., II PK 180/08, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 41). Zwykle do stanowiska pracy

przypisany jest rodzaj pracy, wymagający określonych kwalifikacji. W istocie zatem

stanowisko pracy może stanowić kryterium porównawcze w ramach ustalania

„jednakowej pracy", ale nie jest ono wyłączne. Prace tożsame pod względem

rodzaju i kwalifikacji wymaganych do ich wykonywania na tych samych

stanowiskach pracy funkcjonujących u danego pracodawcy mogą różnić się co do

ilości i jakości, a wówczas nie są pracami jednakowymi w rozumieniu art. 18 3c § 1

k.p. Ilość i jakość świadczonej pracy są w świetle art. 78 § 1 k.p. podstawowymi

kryteriami oceny pracy dla potrzeb ustalania wysokości wynagrodzenia. Stanowią

one dopuszczalne przesłanki różnicowania wynagrodzenia w myśl art. 3 ust. 3

Konwencji nr 100 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej jednakowego

wynagrodzenia dla pracujących mężczyzn i kobiet za pracę jednakowej wartości,

przyjętej w Genewie dnia 29 czerwca 1951 r. (Dz.U. z 1955 r. Nr 38, poz. 238),

akceptowane również w judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23

października 1996 r., I PRN 94/96, OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 131; z dnia 12

grudnia 2001 r., I PKN 182/01, OSP 2002 nr 11, poz. 150; z dnia 12 sierpnia

2004 r., III PK 40/04, OSNP 2005 nr 6, poz. 76 i z dnia 9 stycznia 2007 r., II PK

180/06, LEX nr 302305). Przy czym wyraźnie należy podkreślić, że chodzi w tym

przypadku o faktyczny rozmiar wykonywanych przez pracownika obowiązków, który

może się różnić od pierwotnie zakładanego, stanowiącego podstawę ustalenia

wynagrodzenia przy nawiązaniu stosunku pracy (podstawę negocjacji). Inaczej

rzecz ujmując, tylko faktyczna (a nie nietrafnie przewidywana w momencie

zawarcia umowy o pracę) mniejsza ilość umówionej pracy prowadząca do

zróżnicowania wynagrodzenia pracownika w stosunku do innych pracowników

zajmujących takie samo stanowisko, ale obciążonych obowiązkami w większym

zakresie, stanowi usprawiedliwione kryterium dyferencjacji. Przekładając te uwagi

na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że przyznanie powódce niższego

wynagrodzenia za pracę z uwagi na mniejszą liczbę dzieci niż w pozostałych

klasach nauczania zintegrowanego byłoby sprawiedliwe, gdyby odpowiadało to

rzeczywistemu stanowi rzeczy. Tymczasem z ustaleń faktycznych wynika, że niezależnie od przewidywań w dacie nawiązania stosunku pracy - w rzeczywistości

liczebność

klasy

powódki

odpowiadała

pozostałym

klasom

nauczania

zintegrowanego (od 5 do 7 uczniów). Również należy wskazać, że ustalone w

umowie o pracę wynagrodzenie, znacząco niekorzystne w stosunku do

wynagrodzeń pracowników wykonujących jednakową pracę, nie traci takiego

charakteru z tego powodu, że pracodawca był zainteresowany zatrudnieniem

pracownika wyłącznie na takich warunkach płacowych a pracownik się na to godził.

Kodeks pracy jako sankcję za naruszenie zakazu dyskryminacji przewiduje

odszkodowanie „w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę”

(art. 183d). Tak judykaturze, jak i w piśmiennictwie, pojawiały się wypowiedzi

począwszy

od

interpretowania

odszkodowania

zgodnie

ze

znaczeniem

przyjmowanym na gruncie prawa cywilnego (naprawienie szkody wynikłej z

dyskryminacji pracownika), poprzez przyznanie mu funkcji zadośćuczynienia za

krzywdę, a skończywszy na uznawaniu go za rekompensatę za szkodę majątkową

oraz uszczerbek w dobrach niemajątkowych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

uwzględniano przy tym wynikający z europejskiego prawa pracy nakaz, aby

odszkodowanie było „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.

W wyroku z dnia 22 lutego 2007 r., I PK 242/06, OSNP 2008, nr 7–8, poz.

98, Sąd Najwyższy stwierdził, że pracownik może dochodzić odszkodowania w

wysokości różnicy między wynagrodzeniem, jakie powinien otrzymywać bez

naruszenia zasady równego wynagrodzenia a wynagrodzeniem rzeczywiście

otrzymywanym. Taki charakter odszkodowania potwierdził również wyrok z dnia 8

czerwca 2010 r., I PK 27/10 (LEX nr 590311). Sąd Najwyższy stwierdził, że

naprawienie szkody obejmuje nie tylko stratę (damnum emergens), którą

poszkodowany poniósł, ale także korzyści (lucrum cessans), jakie mógłby odnieść,

gdyby mu szkody nie wyrządzono, uznając, że w przypadku wymiernych strat i

utraty korzyści, które najczęściej powstają na skutek naruszenia zasady równego

wynagrodzenia (art. 183c k.p.), mogą one zostać dość łatwo oszacowane. W

konkluzji przyjął, że w ramach odszkodowania, o którym mowa w art. 183d k.p.,

mieści się nie tylko obowiązek naprawienia szkody w postaci różnicy między

wynagrodzeniem zasadniczym dyskryminującym a takim samym wynagrodzeniem

w zgodnej z prawem wysokości, ale także w wysokości różnicy między

wypłaconymi a należnymi z analogicznych przyczyn składnikami wynagrodzenia

zależnymi od płacy zasadniczej. Odszkodowanie z art. 18 3d k.p. jest więc ustalane

według kryteriów określonych w art. 361 § 2 k.c. Tylko w takim kontekście można

mówić o sankcji określanej przez prawo unijne jako „skuteczna, proporcjonalna i

odstraszająca".

Sąd pierwszej instancji przyjął co do zasady taki właśnie charakter

odszkodowania, uznając, że ma ono wynagrodzić powódce szkodę majątkową

powstałą na skutek działań pracodawcy noszących znamiona dyskryminacji w

zatrudnieniu. W przyjętym sposobie obliczenia wyszedł od minimalnej stawki

wynagrodzenia

zasadniczego

nauczyciela

mianowanego

wynikającej

z

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie

wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych

warunków

przyznawania

dodatków

do

wynagrodzenia

zasadniczego

oraz

wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. Nr 22, poz. 181 ze zm.),

które nie ma zastosowania do strony pozwanej (szkoły niepublicznej o

uprawnieniach szkoły publicznej – art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z art. 91b ust. 2

pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela; jednolity tekst: Dz.U. z

2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Sąd drugiej instancji w motywach rozstrzygnięcia

zasygnalizował nieprawidłowy sposób wyliczenia odszkodowania, nie wskazując

jednakże, jaki byłby w tym przypadku właściwy. Natomiast przyjął, że dla ustalenia

wysokości odszkodowania ma znaczenie okoliczność podjęcia przez pracownika

zatrudnienia na dyskryminujących go warunkach, gdyż stanowi ona o przyczynieniu

się do szkody poprzez współuczestnictwo w „procederze zatrudniania nauczycieli

emerytów za niewiele ponad połowę wynagrodzenia płaconego nauczycielom nieemerytom” i okoliczność ta winna przemawiać za miarkowaniem odszkodowania.

Rację należy przyznać Sądowi drugiej instancji, że podstawą (bazą)

wyliczenia odszkodowania powinno być wynagrodzenie pozostałych nauczycielek

nauczania zintegrowanego, a nie minimalna stawka wynagrodzenia zasadniczego

nauczyciela mianowanego, która nie obowiązywała u strony pozwanej. Skoro

przejawem dyskryminacji było ustalenie wynagrodzenia powódki na znacznie

niższym poziomie niż wynagrodzenie przysługujące pracownikom wykonującym

porównywalną pracę, to jej szkoda majątkowa wyraża się właśnie w tej różnicy tych

wynagrodzeń. Tymczasem Sąd pierwszej instancji, stosując stawkę minimalnego

wynagrodzenia zasadniczego za pracę nauczyciela mianowanego, wyszedł niejako

z założenia, że powódka powinna zarabiać więcej niż pozostałe zatrudnione u

strony pozwanej nauczycielki nauczania zintegrowanego (ze względu na wyższy

stopień

awansu

zawodowego).

Przyznane

przez

Sąd

pierwszej

instancji

odszkodowanie przekroczyło szkodę, jaką poniosła powódka na skutek przyznania

jej

zaniżonego („dyskryminującego”) wynagrodzenia. W tej sytuacji Sąd drugiej

instancji nie mógł zastąpić wskazania prawidłowej wysokości szkody jej

miarkowaniem, bowiem co do zasady zastosowanie art. 362 k.c. wymaga

uprzedniego ustalenia wysokości szkody.

W uzasadnieniu twierdzenia o przyczynieniu się powódki do powstania

szkody Sąd drugiej instancji powołał się na to, że powódka zaakceptowała

proponowane jej warunki płacowe dlatego, iż była zainteresowana przejściem na

emeryturę nauczycielską (której warunkiem jest rozwiązanie stosunku pracy) i

pobieraniem dwóch świadczeń – wynagrodzenia za pracę i emerytury. Jeśli w

istocie takie były motywy działania powódki, to mieściły się one w granicach prawa i

w żaden sposób nie usprawiedliwiały dyskryminujących warunków płacowych ani

też nie stanowiły okoliczności uzasadniających miarkowanie odszkodowania.

Natomiast

to, czy porównywalny

do

pozostałych

nauczycielek

nauczania

zintegrowanego pułap wynagrodzenia uprawniałby powódkę do pobierania obu

świadczeń, bez konieczności zmniejszenia bądź zawieszenia emerytury wedle

zasad wynikających z art. 104 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.), miałoby istotne znaczenie przy ustaleniu wysokości

szkody. Jeśli więc otrzymywanie przez powódkę porównywalnego wynagrodzenia

prowadziłoby do zmniejszenia lub zawieszenia emerytury, okoliczność tę

należałoby uwzględnić przy ustaleniu wysokości odszkodowania.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 15 § 1 k.p.c. i

art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak sentencji.