II CZ 177/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 177/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSA Monika Koba (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. K.

przeciwko H. R.

o zapłatę

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko H. R.

o zapłatę

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko H. R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 marca 2013 r.,

zażalenia pozwanej

na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 3 lipca 2012 r.,

1) oddala zażalenie,

2) zasądza od pozwanej na rzecz powodów E. K., M. K. i M. K.

kwoty po 600 (sześćset) złotych na rzecz każdego z nich

tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 3 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Ł. w ramach

sprawdzenia

z urzędu

wartości

przedmiotu

zaskarżenia

w

postępowaniu

kasacyjnym ustalił tą wartość na kwotę 42.969,01 zł i wobec treści art. 398 2 § 1

k.p.c., na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną pozwanej jako

niedopuszczalną.

Wyjaśnił, iż ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia powinno być

odniesione odrębnie do rozstrzygnięcia Sądu w każdej z połączonych spraw, a nie

podlega zsumowaniu. Skoro na rzecz każdego z powodów zasądzono kwoty

po 42.969,01 zł, wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi ta kwota, a nie kwota

128.908 zł powstała ze zliczenia zasądzonych kwot.

W

zażaleniu

zawierającym

wniosek

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia pozwana zarzuciła naruszenie art. 1035 § 1 k.c. oraz 72 § 2 k.p.c.

i 25 § 1 k.p.c. w zw. z 3986 § 2 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie, iż roszczenie

z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, do czasu działu spadku po R. K. mogło być

dochodzone

jedynie

łącznie

przez

wszystkich

spadkobierców,

co powinno

skutkować ustaleniem wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 128.908 zł i

przyjęciem, iż skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie jest dopuszczalna.

Powodowie w odpowiedzi na zażalenie wnieśli o jego oddalenie i zasądzenie

od pozwanej na rzecz każdego z powodów kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodzić należy się z Sądem Okręgowym, iż połączenie na podstawie art.

k.p.c.

kilku

spraw

do

łącznego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

jest

zabiegiem jedynie technicznym i nie prowadzi do powstania jednej, nowej sprawy.

Wszystkie połączone

sprawy

zachowują

swoją

odrębność

i

są

nadal

samodzielnymi sprawami, zatem o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje

nie łączna

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

ustalona

jako

suma

wartości

poszczególnych połączonych spraw lecz wartość przedmiotu zaskarżenia w każdej

z nich z osobna (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1967 r., I CR

158/67, OSNC 1968/6/105 oraz z dnia 6 października 2006 r., V CSK 206/06,

Lex nr 327891; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja 2006 r., IV CZ 41/06,

Lex nr 1101687; z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ 148/07, Lex nr 455916; z dnia

10 lutego 2012 r., II CSK 439/11, Lex nr 1215279).

Ten trafny pogląd nie znajduje jednak zastosowania w rozpoznawanej

sprawie, skoro nie doszło w niej do połączenia spraw.

R. K. wystąpił o zniesienie współwłasności nakładów na nieruchomość

wskazując jako wartość przedmiotu sporu kwotę 230.000 zł. Po jego śmierci

postępowanie zostało podjęte z udziałem następców prawnych E. K., M. K. i M. K.,

którzy zgodnie z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nabyli spadek po

R. K. po 1/3 części każdy z nich. Na rozprawie w dniu 15 października 2010 r. Sąd

Rejonowy zmienił tryb postępowania na procesowy, a pełnomocnik powodów

wniósł o zasądzenie na rzecz każdego z powodów po 1/3 z dochodzonej pozwem

kwoty 230.000 zł, stosownie do udziałów spadkowych spadkobierców. Sąd

Rejonowy wyrokiem z 21 kwietnia 2011 r. zasądził na rzecz powodów kwoty po

42.969,01 zł na rzecz każdego z nich, a Sąd Okręgowy wyrokiem z 22 marca 2012

r. oddalił apelację pozwanej. W skardze kasacyjnej pozwana jako wartość

przedmiotu zaskarżenia wskazała kwotę 128.908 zł powstałą z zsumowania

zasadzonych od niej kwot na rzecz każdego z powodów.

Problemem w sprawie nie było zatem, jak wadliwie przyjął Sąd Okręgowy,

określenie wartości przedmiotu zaskarżenia w połączonych sprawach, lecz

w sprawie, w której spadkobiercy dochodzili każdy na swoją rzecz wierzytelności

wchodzącej w skład spadku w wysokości przypadającego im udziału w spadku.

W tym zakresie zarówno w orzecznictwie jak i w literaturze dominujący jest

pogląd, który należy podzielić, iż spadkobierca jest uprawniony do dochodzenia

od dłużnika udziału w wierzytelności z tytułu dziedziczenia jeżeli przypadające od

dłużnika świadczenie jest podzielne. W takiej sytuacji świadczenie dzieli się

stosownie do treści art. 379 § 1 k.c. na tyle części, ilu jest będących wierzycielami

spadkobierców (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada 1967 r., I CZ

97/67, OSNC 1968/8-9/145; uchwała Sądu Najwyższego z 2 stycznia 1975 r.,

III CZP 82/74, OSNC 1976/1/5).

W literaturze jest także prezentowany pogląd, iż konstrukcja dopuszczająca

samodzielne

dochodzenie

przez

spadkobiercę

zaspokojenia

wierzytelności

spadkowej o świadczenie podzielne jako prowadząca do wyeliminowania

wspólności majątku spadkowego jest sprzeczna z art. 1035 k.c. Jest on

wyprowadzany ze stanowiska, iż zniesienie wspólności majątku spadkowego może

się odbyć jedynie przez dział spadku, a przed działem nie wiadomo jeszcze jakie

konkretnie

składniki

przypadną

poszczególnym

spadkobiercom,

stąd

też

spadkobierca bez zgody pozostałych nie może dysponować poszczególnymi

składnikami

spadku.

Wobec

powyższego

uznaje

się,

że

wierzytelność

o świadczenia podzielne jako objęta wspólnością majątku spadkowego, zachowuje

pierwotny kształt i należy do niej stosować reguły dotyczące wierzytelności

o świadczenia niepodzielne. W konsekwencji realizacja wierzytelności powinna być

traktowana jako czynność zachowawcza i opierać się na treści art. 209 k.c.

Ta rozbieżność w poglądach doktryny nie ma praktycznego znaczenia

w rozpoznawanej sprawie. Konstrukcja wspólności majątku spadkowego ma

chronić

spadkobierców

bez zgody

przed

samodzielnym

współspadkobierców,

przed

zadysponowaniem

przeprowadzeniem

działu

spadkiem,

spadku.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy żądanie zapłaty sumy pieniężnej

w wysokości odpowiadającej udziałom w spadku odbyło się na żądanie wszystkich

spadkobierców (k. 1046), a taki sposób podziału wierzytelności spadkowej został

przez nich zaakceptowany, co jest tożsame, z umownym, częściowym działem

spadku w tym zakresie.

W rezultacie nie sposób także podzielić stanowiska jakoby powodowie mogli

dochodzić wierzytelności spadkowej jedynie łącznie i zachodziło między nimi

współuczestnictwo konieczne czynne (art. 195 k.p.c.). Natomiast zarówno przy

współuczestnictwie formalnym jak i materialnym (art. 72 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) wartość

przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną określa się odrębnie w stosunku do

każdego z współuczestników (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego

z 17 stycznia 1997 r., I PKN 65/96, OSNAP i US 1997/17/317; z 21 marca 1997 r.,

I PKN 61/97, OSNP 1998/1/16; z 24 października 2001 r., III CZ 53/01,

Lex nr 1169063; z 15 lipca 2004 r., V CZ 59/04, Lex nr 489004; z 30 maja 2006 r.,

I CSK 142/06, Lex nr 490439; z 24 sierpnia 2007 r., I CZ 91/07, Lex nr 488948;

z 23 maja 2012 r., II CSK 705/11, Lex nr 1226680 oraz uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., III CZP 111/07, Mon. Prawn. z 2009 r., Nr 3,

str. 151).

W konsekwencji prawidłowo Sąd Okręgowy przyjął, iż wartością przedmiotu

zaskarżenia, podlegającą ocenie ze względu na dopuszczalność skargi kasacyjnej

przewidzianą w art. 3982 § 1 k.p.c. była nie kwota 128.907,03 zł, lecz poszczególne

kwoty składające się na tę sumę czyli 42.969,01 zł. Sąd Okręgowy trafnie zatem

ocenił, że skarga kasacyjna pozwanej była niedopuszczalna z uwagi na wartość

przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.) i prawidłowo skargę kasacyjną

odrzucił (art. 3986 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. zażalenie należało oddalić.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98

§ 1 i 3 k.p.c., 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, 39821 i 3941 § 3 k.p.c. oraz § 12 ust. 2

pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn zm.).

jw