II CNP 64/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CNP 64/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2012 r.,

skargi Towarzystwa Budownictwa Społecznego Ziemia K.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 stycznia 2011r., wydanego

w sprawie z powództwa Towarzystwa Budownictwa Społecznego

"Ziemia K." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Gminie Miasto K.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Powód - Towarzystwo Budownictwa Społecznego wniósł skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 20 stycznia 2011 r. oddalającego jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 28 października 2010 r.

Wyrokiem z dnia 28 października 2010 r. Sąd pierwszej instancji zobowiązał

pozwaną Gminę Miasto K. do złożenia oświadczenia woli następującej treści:

„Gmina Miasto K. przejmuje na wyłączną własność od Towarzystwa Budownictwa

Społecznego Ziemia K. spółka z o.o. sieć wodociągową wewnętrzną - kat. XXVI

położoną w K. na Osiedlu O. na działkach ewidencyjnych numer 3832/1, 3832/7,

3844/1, 3844/8, 3844/10, 3844/31 za kwotę 76.542,08 zł wraz z odsetkami

ustawowymi od dnia uprawomocnienia orzeczenia". Sąd Rejonowy ustalił, że

powód wybudowała w roku 2008 sieć wodociągową kategorii XXVI na

nieruchomości położonej w K. na Osiedlu O. na działkach o numerach

ewidencyjnych 3832/1, 3832/7, 3844/1, 3844/8, 3844/10, 3844/31. Projekt

budowlany został zatwierdzony i pozwolenia na budowę udzielono w decyzji nr 321

z dnia 14 maja 2008 r. Starosty K. Sieć została wykonana zgodnie z projektem,

warunkami pozwolenia na budowę, przepisami i obowiązującymi Polskimi

Normami. Została przyłączona do sieci pozwanej dnia 6 października 2008 r. Jako

podstawę materialnoprawną roszczenia, Sąd Okręgowy wskazał art. 31 ust 1

ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym

odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858, dalej określaną jako

„u.z.z.w."). Ustalenie świadczenia wzajemnego pozwanej nastąpiło w mniejszym

rozmiarze niż domagał się powód, gdyż Sąd Okręgowy nie stwierdził podstaw do

powiększenia go o 22% podatku VAT (stwierdził, że powódka otrzymała już zwrot

podatku od zakupionych materiałów do budowy wodociągu) ani do przyznania

odsetek za okres wcześniejszy – od wezwania pozwanej do wykonania obowiązku

przewidzianego w art. 31 ust. 1 u.z.z.w.

Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji powoda, który w apelacji

podtrzymywał stanowisko o konieczności podwyższenia zasądzonej kwoty o

podatek VAT i przyznania mu odsetek za okres wcześniejszy. Zdaniem tego Sądu

art. 64 k.c. zawiera materialnoprawną regulację skutków wyroku sądowego

stwierdzającego obowiązek złożenia oświadczenia woli. Orzeczenie takie zastępuje

tylko oświadczenie woli strony uchylającej się od jego złożenia. W takim więc

zakresie ma ono charakter konstytutywny. Dochodzone przez powódkę roszczenie

nie sprowadzało się do żądania określonej kwoty, lecz zmierzało do osiągnięcia

szerszego celu jakim jest przejęcie własności sieci wodnokanalizacyjnej przez

pozwaną gminę za jednoczesną zapłatą ekwiwalentu. W takim wypadku nie można

przyjąć, że pozwana pozostawała w opóźnieniu o którym mowa w art. 481 § 1 k.c.

za okres wcześniejszy, ponieważ pozwana popadnie w opóźnienie, jeżeli nie spełni

świadczenia wynikającego z zaskarżonego prawokształtującego wyroku sądowego.

W związku z powyższym żądanie powódki w zakresie odsetek ustawowych za

okres sprzed wytoczenia powództwa było niezasadne. Sąd Apelacyjny nie podzielił

także poglądów powódki w zakresie zasadności doliczenia do sumy zasądzonej w

wyroku podatku VAT. Uznał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca

2004 r. o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu tym podatkiem podlega

odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez

świadczenie usług, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby

prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie

stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 wskazanej ustawy. Zgodnie z art. 31

ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i

zbiorowym odprowadzaniu ścieków osoby, które wybudowały z własnych środków

urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać

odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo - kanalizacyjnemu, na

warunkach uzgodnionych w umowie. Gmina staje się wówczas właścicielem

urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, przekazanych odpłatnie

przez osoby, które je wybudowały. Gmina wypłaca osobom przekazującym koszty

w wysokości równowartości poniesionych nakładów. Wypłata równowartości tych

kosztów nie mieści się jednak w definicji dostawy towarów ani świadczenia usług,

zatem nie podlega ona opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Ekwiwalent o

którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. obejmuje tylko i

wyłącznie wartość nakładów koniecznych a przy tym faktycznie już poniesionych.

W rezultacie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, Gmina nie jest podatnikiem z tego

tytułu. Ponadto powód otrzymał już zwrot podatku VAT po wybudowaniu sieci

wodociągowej wewnętrznej.

Skarżący oparł swoją skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku

Sądu Okręgowego w Ł. na zarzucie naruszenia przepisów:

- art. 471, art. 476 oraz art. 477 § 1 k.c., a także art. 481 § 1 oraz art. 482 § 1

k.c. poprzez przyjęcie, że powód nie ma prawa dochodzić odsetek ustawowych

za opóźnienie w zapłacie kwoty wynagrodzenia za przejęcie sieci wodnokanalizacyjnych - za okres od dnia 8 września 2009 r. do dnia 30 czerwca 2010 r.

oraz nie ma prawa do kapitalizacji odsetek.

- art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.

o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535), a także analogicznego art. 2

ust. 1 pkt. A oraz art. 14 ust. 2 lit. A Dyrektywy 2006/112/WE Rady Wspólnot

Europejskich z dnia 28 listopad 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od

wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347, str. 1) poprzez nieuwzględnienie

i nieuznanie czynności prawnej - w postaci odpłatnego przejęcia sieci wodno kanalizacyjnej, na mocy wyroku sądowego stanowiącego nakaz organu władzy

publicznej - jako czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów

i usług.

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

(Dz. U. Nr 54, poz. 535), który reguluje zasady ustalania wartości brutto towarów

i usług, złożonej z obrotu (wartości netto) oraz należnego podatku VAT - poprzez

jego niezastosowania, a w konsekwencji niezasądzenie na rzecz powoda

pełnej należności za przekazaną sieć, obejmującej wartość sieci netto wraz

z podatkiem VAT.

- art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

(Dz.U. Nr 54, poz. 535) regulującego stawkę podatku VAT w wysokości 22% poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niezasądzenie kwoty podatku od

towarów i usług od zasądzonej kwoty netto odszkodowania.

- art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

(Dz. U. Nr 54, poz. 535) oraz art. 1 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady Wspólnot

Europejskich z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku

od wartości dodanej (Dz. Urz. UE. L Nr 347, str. 1), poprzez niezastosowanie,

a w konsekwencji niezastosowanie zasady neutralności podatku od towarów

i usług.

- art. 217 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez - w sprzeczności

z wyrażoną w tym przepisie prawa zasadą wyłączności ustawowej w materii

prawnopodatkowej - nieuwzględnienie i nieuznanie czynności prawnej - w postaci

odpłatnego przejęcia sieci wodno - kanalizacyjnej, na mocy wyroku sądowego

stanowiącego nakaz organu władzy publicznej - jako czynności podlegającej

opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, a także poprzez przyjęcie,

iż podmiot przejmujący - będący ostatecznym odbiorcą towaru - ma obowiązek

zapłaty jedynie kwoty netto za dany towar.

Te same przepisy wskazał jako te, z którym zaskarżone orzeczenie jest jej

zdaniem niezgodne.

Wyrządzenie

szkody

przez

wydanie

kwestionowanego

orzeczenia

uprawdopodobnił wskazując, że spowodowało ono uszczerbek majątkowy z tytułu

umniejszenia sumy należnej powodowi o kwotę wartości podatku od towarów

i usług w wysokości 16 839,29 zł oraz skapitalizowanych odsetek o wartości

9 811,44 zł.

Wyjaśnił także, że wartość przedmiotu sporu nie pozwalała mu złożyć skargi

kasacyjnej, a nie zachodziły przesłanki uzasadniające wystąpienie o wznowienie

postępowania oraz że zaskarżone orzeczenie nie może być wzruszone w drodze

powództwa przeciwegzekucyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. skarga o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

uprawdopodobnienie

prawomocnego

wyrządzenia

szkody

orzeczenia

powinna

spowodowanej

zawierać

przez

wydanie

orzeczenia, którego skarga ta dotyczy. Warunek ten jest spełniony jedynie

wówczas, gdy strona skarżąca złoży oświadczenie, że szkoda w jej majątku

nastąpiła i wskaże czas, rodzaj i rozmiar tej szkody, a ponadto powoła lub

przedstawi

dowody

lub

inne

środki

uwiarygodniające

jej

twierdzenie

(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2005 r., I CNP

19/05, nie publ., postanowienia tego Sądu z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05,

nie publ.; z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC z 2006 r., nr 1, poz. 16,

z 15 lutego 2006 r., IV CNP 7/05, nie publ.).

Skarga powoda nie wypełnia tych warunków, a w konsekwencji nie czyni

zadość wymaganiu ustanowionemu w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

Powód twierdzi, że jego szkoda wyrządzona została przez wydanie

zaskarżonego wyroku, ponieważ ostatecznie uniemożliwiła mu uzyskanie pełnej

rekompensaty kosztów budowy wodociągu. Kwota, jaką za przejęty wodociąg ma

mu zapłacić pozwana - wbrew stanowisku Sądów - podlega opodatkowaniu,

co oznacza, że rzeczywisty zwrot wydatków powoda będzie mniejszy o podatek,

który musi odprowadzić. Ponadto nie otrzyma odsetek za opóźnienie się przez

pozwaną z wykonaniem jej ustawowego obowiązku odpłatnego przejęcia instalacji

wodociągowej. Szkodę wynikającą z konieczności odprowadzenia podatku

skarżący uprawdopodobnił przedkładając interpretację indywidualną wydaną

na jego wniosek przez Izbę Skarbową w P.

Zważyć jednak należy, że założeniem dokonanej interpretacji było

przeniesienie na pozwaną własności instalacji z dniem wydania wyroku przez Sad

Apelacyjny, jako czynności stanowiącej wykonanie obowiązku nałożonego przez

organ władzy publicznej i z tym powód wiąże swój obowiązek podatkowy.

Tymczasem prawomocne orzeczenie nakazujące pozwanej złożenie określonego

oświadczenia woli, jako niezgodne w pełni z żądaniem powoda nie spowodowało

zawarcia umowy lecz tylko, na co słusznie zwracały uwagę Sądy orzekające

w sprawie, zastąpiło oświadczenie strony pozwanej. Skutek w postaci zawarcia

umowy wymaga więc złożenia jednobrzmiącego oświadczenia przez drugą stronę.

Póki to nie nastąpi (a taki fakt nie wynika ani z twierdzeń zawartych w skardze, ani

z

informacji

ujętych

o uwiarygodnieniu

w

interpretacji

poniesienia

indywidualnej)

nie

można

szkody wynikającej z powstania

mówić

obowiązku

podatkowego. Za szkodę nie można także uznać nieuwzględnienia w treści

orzeczenia roszczeń z tytułu odsetek, skoro niewykonanie obowiązku zawarcia

umowy, a więc obowiązku o charakterze niepieniężnym, nie rodzi obowiązku

odsetkowego. Uprawdopodobnienie szkody wymaga zaś określenia takiego jej

rodzaju, który realnie wystąpił, a nie takiego, który wystąpić nie mógł.

Powód nadal pozostaje właścicielem wykonanego przez siebie wodociągu

i nie ma obowiązku uiszczenia podatku VAT. Od jego decyzji zależy, czy

wykorzysta uzyskany wyrok i zawrze z pozwaną umowę o wynikającej z niego

treści, czego konsekwencją - w świetle interpretacji organów podatkowych - będzie

dopiero powstanie obowiązku podatkowego stanowiącego szkodę, na która

powołuje się powód. W rezultacie powód w złożonej skardze nie uprawdopodobnił,

że już poniósł określoną i skonkretyzowaną szkodę wynikłą z wadliwego jego

zdaniem wyroku.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c. należało

odrzucić niniejszą skargę.

jw