Supreme Court dismisses appeal against final judgment for inadmissibility due to procedural error in filing. Parties argue procedural violations caused loss of claim, but court rejects this. Court holds formal procedural errors do not constitute admissible grounds for challenging final judgments. The court ruled that formal procedural errors do not constitute admissible grounds for challenging a final judgment when the error does not affect the substantive outcome. The court held that formal procedural errors do not constitute admissible grounds for challenging a final judgment when the error does not affect the substantive outcome. The court held that formal procedural errors do not constitute admissible grounds for challenging a final judgment when the error does not affect the substantive outcome.

Sygn. akt II BP 15/09

POSTANOWIENIE

Dnia 7 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K., P. K., A. K.

przeciwko Izbie Skarbowej we W.

o zapłatę wynagrodzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 kwietnia 2010 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powodów

od postanowienia Sądu Okręgowego we W.

z dnia 22 października 2008 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Powodowie M. K., P. K. i A. K. – następcy prawni E. K. - wnieśli skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - postanowienia

Sądu Okręgowego Sądu Pracy we W. z dnia 22 października 2008 r., którym

odrzucono apelację powodów od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 30 lipca 2008 r.

Skargę oparto na zarzutach naruszenia prawa procesowego, a mianowicie

art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c., z uwagi na jego błędne zastosowanie i uznanie, że

pomiędzy

współspadkobiercami,

którzy

wstąpili

do

procesu

w

miejsce

spadkodawcy zachodzi współuczestnictwo formalne, mimo że nie przeprowadzono

działu spadku, a dochodzone roszczenie wchodzi w skład masy spadkowej i art. 72

§ 1 pkt 1 k.p.c., ze względu na jego bezzasadne niezastosowanie, mimo że

pomiędzy powodami zachodzi współuczestnictwo materialne, a także na zrzutach

naruszenia prawa materialnego – art. 4 ust. 1 zdanie 2 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) - poprzez jego

błędne zastosowanie i ustalenie, że każdy z powodów wstępujących w miejsce

spadkodawcy, mimo braku działu spadku, powinien uiścić osobną opłatę od

wniesionej apelacji. W konsekwencji Sąd drugiej instancji uznał, że pełnomocnik

powodów uiścił zaniżoną opłatę od apelacji (niższą niż wymagane 90 zł) i na mocy

art. 1302 § 3 k.p.c. zaskarżonym postanowieniem odrzucił apelację.

Uprawdopodabniając

wyrządzenie

szkody

spowodowanej

wydaniem

zaskarżonego postanowienia, powodowie wskazali, w pierwszej kolejności, że

odrzucenie wniesionej apelacji - jako nieprawidłowo opłaconej - spowodowało, że

roszczenie o zasądzenie kwoty 5.518,84 zł. z tytułu różnicy w wynagrodzeniu

wypłaconym w związku z przeniesieniem E. K. na inne stanowisko, a kwotą, jaką

otrzymywał on przed przeniesieniem, nie mogło być ponownie rozpoznane. Wyrok

Sądu Rejonowego jest wadliwy, bowiem zapadł na skutek błędnej interpretacji art.

10 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.), czego

potwierdzeniem jest jego wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy we

wskazanych w skardze orzeczeniach, jak również wykładnia przedstawiona w

orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględnienie tego kierunku

wykładni prowadziłoby do zasądzenia na rzecz powodów powyższej kwoty.

Niewątpliwe błędy i uchybienia, jakich dopuścił się sąd pierwszej instancji, nie mogą

zostać usunięte, co oznacza szkodę niematerialną polegająca na pozbawieniu

powodów praw podmiotowych do dwuinstancyjnego sądownictwa w kwocie

5.518,84 zł., tj. wartości dochodzonego roszczenia.

Ponadto skarżący wskazali także, że uprawomocnienie się wyroku Sądu

pierwszej instancji wskutek odrzucenia apelacji powodów spowoduje, że nie

zostanie im wypłacona, należna, ich zdaniem, dochodzona kwota 5.518,84 zł., co

oznacza szkodę w postaci utraconych korzyści, które weszłyby do masy

spadkowej.

Skarżący wskazali także, że wzruszenie zaskarżonego postanowienia w

drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia Sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Skarga

powinna zawierać: 1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze

wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części, 2) przytoczenie jej

podstaw oraz ich uzasadnienie, 3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone

orzeczenie

jest

niezgodne,

4)

uprawdopodobnienie

wyrządzenia

szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, 5) wykazanie,

że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie

było i nie jest możliwe, 6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z

prawem (art. 4245 § 1 k.p.c.).

Niniejsza skarga nie spełnia warunku przewidzianego w art. 424 5 § 1 pkt 4

k.p.c. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje od prawomocnego orzeczenia Sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, gdy przez wydanie tego orzeczenia stronie została

wyrządzona szkoda. Stosownie do art. 77 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do

wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem

działanie organu władzy publicznej. Wprowadzona do Kodeksu postępowania

cywilnego (por. przepisy części pierwszej, księgi pierwszej, tytułu VI - dział VIII)

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia łącznie z

dodaniem nowego uregulowania w Kodeksie cywilnym (por. art. 4171 k.c.) stanowią

ustawowe

określenie

powyższej

zasady

konstytucyjnej

w

odniesieniu

do

wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez wydanie niezgodnego z prawem

orzeczenia sądowego. Według art. 4171 § 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona

przez wydanie prawomocnego orzeczenia, jej naprawienia można żądać po

stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem. Właściwym

postępowaniem, o którym mowa w art. 4171 § 2 k.c. jest określone przepisami

wskazanego działu VIII postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia. W postępowaniu tym nie chodzi o uchylenie

niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia, ale wyłącznie - w razie

uwzględnienia skargi - o stwierdzenie, że orzeczenie w zaskarżonym zakresie jest

niezgodne z prawem (art. 42411 § 2 k.p.c.), ażeby w ten sposób stworzyć podstawę

naprawienia szkody (art. 417

§ 2 k.c.). Naprawienie szkody jest celem

postępowania ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia i dlatego warunkiem tego postępowania, jego zasadniczą przesłanką

jest to, że przez wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia

została wyrządzona szkoda (por. art. 4241 § 1 k.p.c.). W art. 4244 expressis verbis

określono, że skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub

przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem,

"gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda".

W kontekście celu i przesłanki skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia należy określić znaczenie wymagania z art. 424 5 § 1 pkt

4 k.p.c. co do uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez

wydanie

orzeczenia,

którego

skarga

dotyczy.

Fakt

wyrządzenia

szkody,

spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy jest warunkiem

wstępnym postępowania ze skargi, jest przyczyną tego postępowania, którą trzeba

- na zasadzie uprawdopodobnienia - wyjaśnić już na samym początku. Bez

zaistnienia szkody, prowadzenie tego postępowania nie ma sensu - nie zmierzałoby

przecież do wyznaczonego mu celu. Stąd też w razie nieuprawdopodobnienia

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga

dotyczy, zbędne byłoby rozpoznawanie podstawy skargi, a właściwe staje się

odrzucenie skargi jako niespełniającej wymagania określonego w art. 424 5 § 1 pkt 4

k.p.c. (por. art. 4248 § 1. k.p.c.). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 sierpnia

2005 r., III CNP 4/05 (OSNC 2006 nr 1, poz. 16), Sąd Najwyższy wskazał, że

uprawdopodobnienie szkody oznacza po pierwsze złożenie przez skarżącego

oświadczenia, iż szkoda wystąpiła - ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru oraz po

drugie

uwiarygodnienie

tego

oświadczenia

(twierdzenia)

przez

powołanie

uprawdopodobniających

je

(uzasadniających)

faktów

i

dowodów.

Uprawdopodobnienie musi zachować walor wiarygodności ażeby w świetle reguł

logiki i doświadczenia życiowego, ze wskazanych w skardze faktów dotyczących

czasu wyrządzenia szkody, jej postaci, związku doznanego uszczerbku z wydaniem

orzeczenia, którego skarga dotyczy - możliwe było rozeznanie co do podstawowej

przesłanki skargi (por. szczegółowe wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniach

postanowień Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05 - OSNC

2006 nr 6, poz. 110, z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05 - OSNC 2006 nr 7-8,

poz. 141, z dnia 27 lipca 2006 r., II BP 11/06 - OSNP 2007 nr 15-16, poz. 223).

Przedstawione przez powodów uprawdopodobnienie poniesionej szkody nie

odnosi się do wydania postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 22 października

2008 r., ale ma związek z wydaniem przez Sąd pierwszej instancji innego

orzeczenia (wyroku z dnia 30 lipca 2007 r.), w wyniku, którego, jak twierdzą

skarżący, ponieśli szkodę polegającą na uszczupleniu masy spadkowej z uwagi na

uprawomocnienie

się

wyroku

Sądu

pierwszej

instancji

oddalającego

ich

powództwo. Jej równowartość to kwota dochodzonego roszczenia. W skardze

wywodzi się, że apelacja skarżących była niewątpliwie zasadna z uwagi na to, że

wyrok Sądu pierwszej instancji jest wadliwy, sprzeczny z literalnym brzmieniem art.

10 ust. 1b ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.), a także nie

uwzględnia

kierunku

jego

wykładni

dokonanej

przez

Sąd

Najwyższy.

Kwestionowane postanowienie zamknęło powodom możliwość kontroli instancyjnej

(apelacyjnej)

wyroku

Sądu

pierwszej

instancji.

W

konsekwencji

istnieje

prawomocny wyrok Sądu Okręgowego korzystający z powagi rzeczy osądzonej

(art. 365 i art. 366 k.p.c.). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27

stycznia 2006 r., II CNP 18/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 139), postanowienie Sądu

drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji

odrzucające skargę o wznowienie postępowania może być przedmiotem skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia tylko wtedy, gdy

szkoda została wyrządzona przez wydanie tego orzeczenia, a nie przez wydanie

orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania. Stanowisko to potwierdził

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca 2007 r., I BU 6/07 (OSNP 2008 nr

17-18, poz. 271), stwierdzając, że postanowienie sądu drugiej instancji oddalające

zażalenie na postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania jest

orzeczeniem,

które

bezpośrednio

nie

pozbawia

ubezpieczonego

żadnych

świadczeń. Szkoda polegająca na ich ewentualnej utracie nie pozostaje w

adekwatnym związku przyczynowym z tym postanowieniem (art. 424 1 i 4245 § 1 pkt

4 k.p.c.). Przedstawiony pogląd dotyczy odpowiednio postanowienia Sądu drugiej

instancji oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji

odrzucające apelację (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia

2008 r., II BP 58/07, LEX nr 465863), postanowienia Sądu drugiej instancji

odrzucającego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające

apelację (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2007 r., III BP

10/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 12), postanowienia sądu drugiej instancji

odrzucającego apelację (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19

listopada 2007 r., I BP 21/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 290, z dnia 4 października

2007 r., I BP 33/07 - niepublikowane). Wspólnym mianownikiem w tych sprawach

jest pogląd, że orzeczenia o charakterze formalnym, procesowym nie prowadzą do

powstania szkody, jeżeli szkoda ta polega na utracie przedmiotu sporu, a więc

pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z orzeczeniem merytorycznie

rozpoznającym sprawę.

Podkreślić także należy, że, jak przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

4 lipca 2006 r., V CNP 86/06 (OSNC 2007 nr 3, poz. 47), zamknięcie dostępu do

instancji odwoławczej, będące naruszeniem uprawnień chronionych przepisami

konstytucyjnymi (art. 78 Konstytucji), może stanowić podstawę skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego, ale powinna być ona

wniesiona od orzeczenia sądu pierwszej instancji w oparciu o przepis art. 4241 § 2

k.p.c., zgodnie z którym w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od

prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez

sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im

środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w

drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Z tych względów skarga powodów o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia podlegała odrzuceniu, o czym Sąd Najwyższy orzekł na

podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.

Odrzucenie skargi z powodu jej niedopuszczalności uniemożliwia Sądowi

Najwyższemu szczegółowe merytoryczne odniesienie się do rozbudowanej

argumentacji pełnomocnika

powodów,

kwestionującej przyjęcie

przez Sąd

Apelacyjny współuczestnictwa formalnego po stronie powodowej i w konsekwencji

zastosowanie art. 4 ust. 1 zdanie drugie ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych.

Odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia z powodu jej niedopuszczalności nie stanowi przeszkody do jej

ponowienia. Co prawda, zgodnie z art. 4243 k.p.c., od tego samego orzeczenia

strona może wnieść tylko jedną skargę, ale ograniczenie to nie dotyczy sytuacji,

gdy pierwotna skarga została odrzucona z powodu jej niedopuszczalności ani

sytuacji, gdy kolejna skarga jest wnoszona od innego orzeczenia. Orzeczeniem tym

może być także wyrok Sądu Rejonowego z dnia 30 lipca 2008 r. (art. 424 1 § 2

k.p.c.)