I USK 134/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I USK 134/21 POSTANOWIENIE Dnia 16 marca 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania F. K.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.‎o przeliczenie emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 marca 2021 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

F. K. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 20 kwietnia 2016 r., którą organ rentowy przyznał odwołującemu się emeryturę w wysokości obliczonej na podstawie art. 26 w związku z art. 55a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2020 r., poz. 53; dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS lub ustawa emerytalna) od dnia 1 marca 2016 r. w kwocie 3.913,44 zł i zawiesił jej wypłatę, ponieważ była ona niższa od dotychczas pobieranej emerytury oraz poinformował o kontynuacji wypłaty świadczenia w wyższej wysokości.Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał F.K. od dnia 1 marca 2016 r. prawo do obliczenia emerytury na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Natomiast Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r. zmienił powyższe orzeczenie i oddalił odwołanie.Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019 r. w sprawie I UK 143/18 Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 5 grudnia 2017 r. i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 stycznia 2017 r.W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 55 w związku z art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez błędną wykładnię i przyznanie odwołującemu się prawa do obliczenia emerytury na podstawie w wyżej wymienionych przepisów, podczas gdy odwołujący się miał już ustalone prawo do emerytury na podstawie art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i pobierał świadczenie od 1 lutego 2015 r.Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. z uwagi na istotne zagadnienie prawne oraz występujące rozbieżności w orzecznictwie sądów celem wyjaśnienia:

„czy w odniesieniu do odwołującego wysokość emerytury należy ustalić na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie nabycia przez niego prawa do świadczenia art.55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czy też na podstawie zmienionego stanu prawnego, obowiązującego w dacie złożenia wniosku o obliczenie świadczenia tj. na podstawie art. 55a tej ustawy.” Stwierdził także, że wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. jako oczywiście uzasadnionej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.W wyroku z dnia 7 sierpnia 2019 r., I UK 143/18, wydanym w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy wskazał, że, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2017 r., III UZP 6/17 (OSNP 2018 nr 3, poz. 34), przy ustalaniu wysokości emerytury na podstawie art. 26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, o którym mowa w art. 55 w związku z art. 55a ust. 1 tej ustawy, podstawę obliczenia świadczenia pomniejsza się o sumę kwot emerytury pobranej przed ustaleniem prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w wysokości przed obliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 55a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) także wtedy, gdy określone w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunki uprawniające do emerytury ubezpieczony spełnił przed 1 maja 2015 r., a z wnioskiem o świadczenie wystąpił po tej dacie.

Natomiast uznał, że stosowaniu przedstawionej wykładni do ubezpieczonego sprzeciwia się stan faktyczny niniejszej sprawy, z którego wynika, że ubezpieczony ukończył powszechny wiek emerytalny w dniu 10 lutego 2014 r. i w tej dacie spełniał wszystkie przesłanki nabycia prawa do emerytury z art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i po tej dacie pozostawał w ubezpieczeniu społecznym z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Prawo do emerytury z wieku powszechnego zostało mu przyznane decyzją organu rentowego z dnia 2 marca 2015 r.

W myśl powołanej uchwały Sądu Najwyższego, świadczenie powinno zostać obliczone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, a zatem z pominięciem regulacji art. 55a ustawy emerytalnej, która weszła w życie dopiero z dniem 1 maja 2015 r. Odwołujący się miał zatem prawo domagać się ustalenia wysokości emerytury nie tylko według zasad wynikający z art. 53 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 21 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej (jak przyjął organ rentowy w wydanej wówczas decyzji), ale także z zastosowaniem art. 26 w związku z art. 55 tej ustawy.

Niepoinformowanie odwołującego się o przysługujących mu w tym zakresie uprawnieniach i niezaproponowanie najkorzystniejszego dla świadczeniobiorcy sposobu obliczenia wysokości emerytury naruszało obowiązki spoczywające na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z mocy art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a. W przedmiotowej sprawie, nie dopełniając obowiązku poinformowania strony o przysługujących jej uprawnieniach i nie dokonując – mimo posiadania wszelkiej dostępnej dokumentacji - wyliczenia należnej ubezpieczonemu emerytury z wieku powszechnego w najkorzystniejszym dla świadczeniobiorcy wariancie, organ rentowy doprowadził do tego, że gdy skarżący wystąpił ze stosownym wnioskiem o przeliczenie świadczenia, obowiązywała już niekorzystna dlań regulacja art. 55a ustawy emerytalnej.

Tego rodzaju zaniechania organu rentowego nie mogą jednak rodzić negatywnych skutków dla ubezpieczonego i pozbawiać go prawa do ustalenia wysokości emerytury według przepisów obowiązujących w dniu przyznania świadczenia.Zatem Sąd Najwyższy przyjął taką wykładnię art. 55 i art. 55a ustawy emerytalnej, z której wynika, że w przypadku, gdy:

1) wniosek o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym złożony został przed 1 maja 2015 r. (data wejścia w życie art. 55a ustawy emerytalnej), 2) ubezpieczony spełniał wszystkie warunki obliczenia emerytury wskazane w art. 55 tej ustawy, 3) organ rentowy nie poinformował ubezpieczonego o możliwości obliczenia emerytury na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej celem porównania, czy jest ona wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 tej ustawy, nie ma zastosowania art. 55a i wynikający z niego mechanizm pomniejszania podstawy emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur.Wykładnię tę zastosował Sąd Apelacyjny i oddalił apelację organu rentowego.Moc wiążąca wykładni prawa dokonanej przez Sąd Najwyższy (art. 39820 k.p.c.) w danej sprawie obejmuje nie tylko ponownie rozpoznający sprawę sąd drugiej (lub także pierwszej) instancji, lecz także same strony, które nie mogą oprzeć kolejnej skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z tą wykładnią, a także Sąd Najwyższy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 27 marca 2019 r., V CSK 68/18, LEX nr 2652316; z dnia 21 maja 2010 r., II CSK 628/09, LEX nr 602237; z dnia 6 maja 2010 r., II PK 344/09, OSNP 2011 nr 21–22, poz. 271; z dnia 8 października 2009 r., II CSK 180/09, LEX nr 536071; z dnia 9 lutego 2005 r., II CK 413/04, LEX nr 395075; z dnia 25 marca 2004 r., III CK 335/02, LEX nr 585801).

Przesłanka mocy wiążącej odpada wówczas, gdy inna wykładnia wynika z późniejszej uchwały Sądu Najwyższego, która ma moc zasady prawnej, uchwały pełnego składu, składu połączonych izb oraz składu całej izby (zob. na ten temat wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2018 r., I CSK 632/17, LEX nr 2561623; z dnia 18 maja 2017 r., III CSK 108/16, LEX nr 2329435; z dnia 12 lipca 2012 r., I CSK 5/12, LEX nr 1228765; z dnia 10 sierpnia 2007 r., III UK 23/07, OSNP 2008 nr 19–20, poz. 298).W tych okolicznościach brak jest jakichkolwiek podstawy do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej organu rentowego.Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 k.p.c., orzekł jak w sentencji.