Supreme Court dismisses cassation appeal; second instance court's new expert findings override first instance medical opinion.

Sygn. akt I UK 311/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania B. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 grudnia 2012 r.,

1. oddala skargę,

2. przyznaje adwokatowi A. K., Kancelaria Adwokacka od

Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 120 zł (sto

dwadzieścia)powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług

tytułem

nieopłaconej

pomocy

postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

prawnej

udzielonej

w

Wyrokiem z dnia 30 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Ł. zmienił decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 sierpnia 2010 r. i przyznał B. M.

dalsze prawo do pobieranej od dnia 1 marca 1994 r. renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy do dnia 31 grudnia 2011 r. Ustalenie utrzymywania się

niezdolności do pracy Sąd pierwszej instancji oparł na dowodzie z opinii biegłych

lekarzy neurologa, kardiologa oraz urologa, opartych na rozpoznaniu przebytego w

1993 r. udaru krwotocznego z objawami niedowładu lewej kończyny górnej oraz

padaczki z napadami uogólnionymi.

Sąd ocenił, że ubezpieczona nie jest

niezdolna do wykonywania prac niewymagających pełnej sprawności fizycznej oraz

prac biurowych, lecz do cięższej pracy fizycznej oraz pracy na wysokości, przy

maszynach w ruchu ciągłym, przy środkach żrących i parzących oraz nie może

kierować

pojazdami

mechanicznymi.

Może

wykonywać

prace

lekkie,

niewymagające pełnej sprawności ruchowej albo w charakterze pracownika

umysłowego bez kwalifikacji.

Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił apelację

organu rentowego i wyrokiem z dnia 7 grudnia 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok,

oddalając odwołanie. Za trafny uznał zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. przez

wydanie wyroku na podstawie nieprzekonującej i nierzetelnej opinii biegłego

neurologa i niedopuszczenie wnioskowanego przez organ rentowy dowodu z opinii

innego biegłego tej specjalności. Po uzyskaniu ustnej opinii uzupełniającej biegłego

z zakresu neurologii, który wskazał, że główną przyczyną niepełnosprawności

ubezpieczonej nie jest padaczka, lecz niedowład lewej ręki, i jednocześnie

stwierdził, że nie oceniał dokładnie jej funkcji, biorąc pod uwagę dotychczasowe

stanowisko tego biegłego, Sąd Apelacyjny uwzględnił wniosek apelacyjny i dopuścił

dowód z opinii innego biegłego neurologa oraz z urzędu dopuścił dowód z opinii

biegłego z zakresu ortopedii na sporną w sprawie okoliczność częściowej

niezdolności ubezpieczonej do pracy.

Na

podstawie

uzyskanych

dowodów,

z

pominięciem

pisemnej

i

uzupełniającej ustnej opinii biegłego neurologa w całości, dokonał odmiennych niż

Sąd pierwszej instancji ustaleń. Stwierdził, że ubezpieczona jest zdolna do pracy

zarobkowej zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji, uwzględniając brak

wyuczonego zawodu, ukończenie liceum ogólnokształcącego oraz dotychczasowe

doświadczenie zawodowe w pracy sprzedawcy i pracownika biurowego. Na

podstawie uzyskanych w postępowaniu apelacyjnym opinii biegłych stwierdził, że

ubezpieczona przystosowała się i zaadaptowała do niepełnosprawności ręki, której

niedowład nie upośledza czynności tego narządu w stopniu dającym podstawę do

orzekania o niezdolności do pracy zarobkowej zgodnie z kwalifikacjami (art. 12 ust.

1 i art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.).

Skarga kasacyjna ubezpieczonej, obejmująca wyrok Sądu drugiej instancji

w całości, zawierała wniosek o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. Została oparta na podstawie obrazy przepisów

postępowania „przez nieuwzględnienie dyrektywy wynikającej z art. 162 k.p.c. i

rozpoznanie zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 233 k.p.c. pomimo

sprekludowania

tego

zarzutu,

w

tym

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego przekraczającego inicjatywę dowodową organu rentowego w

kierunku

potwierdzenia

zarzutu

apelacji,

z

naruszeniem

zasady

kontradyktoryjności procesu oraz zasady równego traktowania jego stron”.

Skarżąca podkreśliła, że Sąd drugiej instancji dopuścił dowody z opinii biegłych

zarówno na wniosek strony skarżącej, jak i z urzędu, prowadząc postępowanie w

kierunku uzasadnienia zarzutu apelacji naruszenia art. 233 k.p.c., a jednocześnie

oddalił wniosek dowodowy pełnomocnika ubezpieczonej, mimo że nie wszystkie

okoliczności zostały rozstrzygnięte. Wskazała również na naruszenie prawa

materialnego – art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez przyjęcie, że nie jest

częściowo niezdolna do wykonywania pracy.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Uchybienie

przez

Sąd

pierwszej

instancji

przepisom

postępowania,

polegające na wydaniu postanowienia, które może być zmienione lub uchylone

stosownie do okoliczności, może być skutecznie zarzucane w dalszym toku

postępowania, a więc także w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia

oraz w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, tylko wówczas, gdy strona

zwróciła na nie uwagę sądu w toku posiedzenia, a w razie nieobecności - na

najbliższym posiedzeniu, chyba że niezgłoszenie zastrzeżenia nastąpiło bez jej

winy albo chodzi o przepisy prawa procesowego, których naruszenie sąd powinien

wziąć pod rozwagę z urzędu (art. 162 k.p.c.; por. uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05, OSNC 2006 nr 9, poz. 144 i powołane

tam orzecznictwo oraz uchwałę z dnia 27 czerwca 2008 r., OSNC 2009 nr 7-8, poz.

103). Jeżeli przyjmuje się, że jednym z celów tej regulacji jest zapobieganie

nielojalności procesowej i niedopuszczenie do celowego tolerowania przez strony

uchybień procesowych sądu, z zamiarem późniejszego wykorzystania ich w

środkach odwoławczych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października

2006 r., II CSK 229/06, niepubl. i z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 234/09, niepubl.),

to należy przyjąć, że możliwość, a właściwie konieczność zgłoszenia zastrzeżeń do

czynności sądu w trybie przewidzianym w art. 162 k.p.c. obejmuje również

postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu, którymi - zgodnie z art. 240 §

1 k.p.c., sąd nie jest związany i stosownie do okoliczności może je uchylić lub

zmienić (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2010 r., II PK 127/09, Monitor

Prawa Pracy 2011 nr 1, s. 33).

Zaskarżenie wyroku w całości oznaczało, że sąd drugiej instancji, jako sąd

merytoryczny powinien ponownie rozpoznać sprawę w granicach apelacji (art. 378

§ 1 k.p.c.), bez pozostawiania poza oceną okoliczności faktycznych stanowiących

przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą wniosku.

Spełniając ten postulat, obowiązany był dokonać ustaleń faktycznych spójnych z

przepisami prawa materialnego; mógł ich dokonywać na podstawie materiału

zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym

(art. 382 k.p.c.), jak też mógł uwzględnić nowe fakty oraz przeprowadzić także te

dowody, które strona mogła powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej

instancji (art. 381 k.p.c.; por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2000 r.,

I PKN 28/00, OSNAPiUS 2002 nr 7, poz. 161). Dokonując własnych ustaleń i

dopuszczając dowody z urzędu (art. 232 in fine k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c.), Sąd drugiej instancji nie był ograniczony – dotyczącym stron – zakazem

wynikającym z niezwrócenia uwagi sądu na uchybienia przepisom postępowania

(art. 162 k.p.c.; por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., II PK 215/11,

OSNP 2013 nr 9-10, poz. 106 i z dnia 2 lipca 2009 r., I UK 37/09, Lex nr 529678).

W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu opierającego się na

naruszeniu art. 232 k.p.c. (skarżąca odwołała się do tego przepisu tylko we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania), natomiast ujęty w podstawie skargi

zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. był niedopuszczalny (art. 383 3 § 3 k.p.c.).

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.), zasądzając na rzecz pełnomocnika skarżącej z tytułu kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej wynagrodzenie według norm przepisanych (§ 19 w związku z § 12

ust. 2 i 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jednolity tekst:

Dz.U. z 2013 r., poz. 461).