I UK 310/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 310/11

POSTANOWIENIE

Dnia 26 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z odwołania J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 marca 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 4 czerwca 2009 r. odmówił J. B.

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy podnosząc, że orzeczeniem komisji

lekarskiej z 1 czerwca 2009 r. uznano, że nie jest on niezdolny do pracy.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 27

kwietnia 2010 r., oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji.

Sąd Okręgowy stwierdził, że spór sprowadzał się do ustalenia, czy

ubezpieczony z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił w znacznym

stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, czy jest

co najmniej częściowo niezdolny do pracy oraz czy niezdolność ta powstała w

ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Wobec stwierdzenia braku niezdolności

do pracy ubezpieczony nie spełnia łącznie wszystkich przesłanek przewidzianych w

art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do

nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca.

Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22

marca 2011 r., oddalił apelację.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że ponieważ okres ubezpieczenia, o którym mowa

w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, ustał z dniem 8 sierpnia 1999 r., dla przyznania prawa do renty

niezdolność skarżącego do pracy musiałaby powstać najpóźniej do dnia 8 lutego

2001 r. Tymczasem wiosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia pochodzi z

17 lutego 2009 r.

Według

opinii

biegłych

lekarzy

odpowiednich

specjalności,

stopień

naruszenia sprawności organizmu wnioskodawcy w zakresie neurologicznym i

ortopedycznym nie ogranicza jego zdolności do pracy. Także stwierdzony

obustronny niedosłuch odbiorczy, powodujący średni ubytek słuchu, nie upośledza

społecznej wydolności. Ubezpieczony może pracować nadal na stanowiskach bez

stałego narażenia na hałas ponadnormatywny, pod wzmożonym nadzorem służb

profilaktycznych oraz pod warunkiem przestrzegania osobistej profilaktyki w razie

okresowych zagrożeń akustycznych. Powyższej oceny nie zmienia fakt zaliczenia

skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie o lekkim stopniu

niepełnosprawności służy bowiem do innego celu niż nabycie na jego podstawie

świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Wydawane jest ono na podstawie

ustawy, która nie ma zastosowania przy ustalaniu świadczeń z ubezpieczenia

społecznego, a zatem nie może stanowić podstawy, w oparciu o którą uzasadnione

jest przyjęcie, że wnioskodawca jest niezdolny do wykonywania pracy zgodnej z

posiadanymi przez niego kwalifikacjami zawodowymi. W

postępowaniu

ubezpieczony

nie

dostarczył

organowi

dotychczasowym

rentowemu

decyzji

właściwego podmiotu o stwierdzeniu występowania u niego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, zaś powoływana opinia biegłego laryngologa z 24 września

1997 r. sporządzona została w toczącej się z jego powództwa sprawie przeciwko

byłemu pracodawcy Hucie /…/ o odszkodowanie i wynika z niej jedynie, że

ówczesny stan zdrowia wnioskodawcy - uszkodzenie słuchu - związany było z

pracą, jaką wykonywał w okresie zatrudnienia.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu

ubezpieczonego jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Skarga

kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego,

a mianowicie: art. 382 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c.

poprzez: nieuzupełnienie postępowania dowodowego w postępowaniu przed

Sądem

drugiej

instancji

w

sytuacji,

gdy

w

świetle

zgłoszonych

przez

ubezpieczonego uwag do opinii z 9 sierpnia 2009 r., sporządzonej przez biegłych

neurologa oraz ortopedę traumatologa, popartych dokumentacją medyczną w

postaci zaświadczenia z 13 lipca 2009 r. wystawionego przez neurologa A. D.,

zachodziła

potrzeba

przeprowadzenia

uzupełniającej

opinii;

zaniechanie

dopuszczenia dowodu z opinii uzupełniającej tego samego biegłego lub innych

biegłych tej samej specjalności medycznej, w sytuacji gdy z treści opinii z 4 lutego

2010 r. sporządzonej przez biegłego sądowego otolaryngologa jednoznacznie

wynika, że zaostrzenia przewlekłego nieżytu nosa i gardła mogą być leczone w

ramach czasowej niezdolności do pracy; art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 477 14a k.p.c.

poprzez nieuwzględnienie przez Sąd drugiej instancji nowych okoliczności

dotyczących stanu zdrowia ubezpieczonego, które ujawniły się w postępowaniu

apelacyjnym, a które mogły już istnieć w dacie wydania decyzji przez organ

rentowy, w konsekwencji czego Sąd drugiej instancji, pomimo dyspozycji art. 477 14a

k.p.c.,

nie

uchylił

zaskarżonego

orzeczenia

Sądu

pierwszej

instancji

i

poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz nie przekazał sprawy

bezpośrednio organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na nierozpoznanie

przez Sąd drugiej instancji wszystkich okoliczności, popartych stosownymi

dowodami dotyczącymi stanu zdrowia ubezpieczonego, które pojawiły się i zostały

podniesione w postępowaniu apelacyjnym przez ubezpieczonego i służyły

wykazaniu, jaki był stan zdrowia ubezpieczonego w dacie wydawania decyzji przez

organ rentowy. Zdaniem skarżącego, przedstawione przez ubezpieczonego w toku

postępowania apelacyjnego dowody z przebiegu leczenia dają podstawy do

stwierdzenia pogorszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym jego

całkowitą niezdolność do pracy. Sąd Apelacyjny powinien był - w oparciu o art. 316

§

k.p.c.

-

uwzględnić

nowe

okoliczności

dotyczące

stanu

zdrowia

ubezpieczonego, które ujawniły się w postępowaniu apelacyjnym i istniały w chwili

zamknięcia rozprawy, a w konsekwencji zastosować art. 47714a k.p.c., czego nie

uczynił.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność

postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Pełnomocnik skarżącego uzasadnił wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jej oczywistą zasadnością, co należy odnieść do ewentualnego

oczywistego naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych przez niego w

podstawach skargi.

Wbrew stanowisku skarżącego, nie można przyjąć, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Oczywista

zasadność skargi musiałaby się wiązać z oczywistym naruszeniem prawa przez

Sąd drugiej instancji. Oczywiste naruszenie prawa powinno być przy tym rozumiane

jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej,

sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie

przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 lutego

2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz. 494 oraz z 17 października

2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003, nr 18, poz. 437); oczywiste naruszenie

prawa przez zaskarżony wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest

ono z góry widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy

prawniczej, gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości, gdy

orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963

r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Przedstawione przez skarżącego

okoliczności nie stanowią podstawy do przyjęcia oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej.

Twierdzenie o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 398 9 § 1 k.p.c.)

musiałoby się wiązać z wykazaniem, że Sąd Apelacyjny w oczywisty sposób

naruszył te przepisy prawa procesowego, które zostały powołane w ramach

podstawy kasacyjnej, czyli 382 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. w związku z

art. 232 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 47714a k.p.c. Takiej kwalifikacji

naruszenia prawa procesowego skarżący nie wykazał.

Podkreślenia wymaga, że ustaleń faktycznych sądu drugiej instancji,

przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i wiążących w postępowaniu kasacyjnym

(art. 39813 § 2 k.p.c.), nie można zwalczać w skardze kasacyjnej zarzutami

dotyczącymi ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398 3 § 3 k.p.c.). Sąd

Najwyższy – działając jako sąd prawa – nie zajmuje się, co do zasady, oceną

stanowiska sądu drugiej instancji w zakresie dotyczącym ustalenia w toku

postępowania okoliczności faktycznych i oceny dowodów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przedstawienie jako

okoliczności

uzasadniającej

rozpoznanie

skargi

kasacyjnej

jej

oczywistej

zasadności wymaga od skarżącego wykazania kwalifikowanego naruszenia prawa,

a więc że zastosowanie przepisu błędnie interpretowanego spowodowało wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, dotkniętego brakami widocznymi bez

potrzeby dokonywania głębszej analizy jurydycznej (por. postanowienia z 7 stycznia

2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230, z 10 stycznia 2003 r., V CZ

187/02, OSNC 2004 nr 3, poz. 49 oraz z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr

453107). Wbrew stanowisku skarżącego, w zaskarżonym orzeczeniu nie można

dopatrzyć się „oczywistego” naruszenia prawa.

Skarżący oczywistą zasadność skargi kasacyjnej sprowadza do twierdzenia,

że Sąd drugiej instancji nie uwzględnił nowych okoliczności dotyczących stanu

zdrowia ubezpieczonego, które ujawniły się w postępowaniu apelacyjnym. W

skardze kasacyjnej skarżący powołuje się na wynik badania przeprowadzonego 22

września 2010 r. oraz na przedłożone wraz z pismem procesowym z 22 marca

2011 r. zaświadczenia lekarskie obrazujące aktualny stan jego zdrowia.

Tymczasem sąd ubezpieczeń społecznych ocenia przede wszystkim zgodność z

prawem decyzji organu rentowego i bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w

chwili wydawania tej decyzji. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od

której wniesiono odwołanie (art. 4779 k.p.c., art. 47714 k.p.c.). Tak przyjmuje się

powszechnie w orzecznictwie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 20

stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831). W wyroku z dnia 23 kwietnia 2010 r.,

II UK 309/09, LEX nr 604210, Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z systemem

orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu

wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga

o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.) w granicach

jej treści i przedmiotu (por. także wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2011 r., I

UK 357/10, LEX nr 863946). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez

wniesienie

odwołania

od

decyzji

organu

rentowego

ogranicza

przedmiot

postępowania sądowego do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między

stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć.

Przed sądem wnioskodawca może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego

przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu

objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może podnosić czegoś, o czym organ

rentowy nie decydował. Sąd nie może – co do zasady – uwzględniać nowych

okoliczności, które ujawniły się już po wydaniu decyzji. Nie uwzględnia też

ewentualnego pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego ujawnionego w toku

postępowania sądowego, zwłaszcza po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej

instancji.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do „oczywistego” naruszenia

przepisów

postępowania.

Spór

sprowadzał

się

do

ustalenia

uprawnień

wnioskodawcy do renty z tytułu niezdolności do pracy. W przypadku wnioskodawcy

okres ubezpieczenia, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustał z dniem 8 sierpnia 1999 r.

zatem w celu przyznania mu prawa do renty niezdolność skarżącego do pracy

musiała powstać najpóźniej do dnia 8 lutego 2001 r. Tymczasem dokumenty, na

które powołuje się skarżący, świadczą o jego stanie zdrowia długo po tej dacie.

Wniosek

o

przyznanie

spornego

świadczenia

został

zgłoszony

przez

ubezpieczonego 17 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że stopień naruszenia

sprawności organizmu w zakresie neurologicznym i ortopedycznym nie ogranicza

niezdolności skarżącego do pracy, natomiast obustronny niedosłuch odbiorczy,

powodujący

średni

ubytek

słuchu,

nie

upośledza

społecznej

wydolności.

Ubezpieczony może pracować nadal na stanowiskach bez stałego narażenia na

hałas ponadnormatywny, pod wzmożonym nadzorem służb profilaktycznych oraz

pod warunkiem przestrzegania osobistej profilaktyki w razie okresowych zagrożeń

akustycznych. Orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności służy do innego

celu niż nabycie na jego podstawie świadczenia z ubezpieczenia społecznego i

wydawane jest na podstawie ustawy, która nie ma zastosowania przy ustalaniu

świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a zatem nie może stanowić podstawy, w

oparciu o którą uzasadnione jest przyjęcie, że wnioskodawca jest niezdolny do

wykonywania

pracy

zgodnej

zawodowymi.

Ubezpieczony

z

posiadanymi

przez

nie

dostarczył

organowi

niego

kwalifikacjami

rentowemu

decyzji

właściwego podmiotu o stwierdzeniu występowania u niego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu.

Argumenty podniesione w skardze kasacyjnej przez skarżącego nie

uwzględniają powołanych przez niego orzeczeń Sądu Najwyższego, który w wyroku

z 16 maja 2008 r., I UK 385/07 (OSNP 2009, nr 17-18, poz. 240) stwierdził, że w

sprawie o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, do którego prawo

uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, ubezpieczony może w

postępowaniu apelacyjnym zgłaszać nowe fakty i dowody na warunkach

określonych w art. 381 k.p.c., ale muszą one dotyczyć okoliczności istniejących w

dacie wydania decyzji przez organ rentowy (argument z art. 47714 § 4 k.p.c.). W tym

samym orzeczeniu Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych nie jest możliwe powoływanie się w postępowaniu

apelacyjnym na nowe okoliczności dotyczące stwierdzenia niezdolności do pracy

lub niezdolności do samodzielnej egzystencji (nowe fakty i dowody, np.

pogorszenie stanu zdrowia), które powstały po wyroku sądu pierwszej instancji. W

sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest

uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy, nie jest wyłączone stosowanie

art. 381 k.p.c. W takiej sprawie ubezpieczony może w postępowaniu apelacyjnym

zgłaszać nowe fakty i dowody (na warunkach określonych w tym przepisie, w

szczególności, których nie mógł powołać przed sądem pierwszej instancji), ale

muszą one dotyczyć stanu rzeczy (stanu zdrowia, niezdolności do pracy)

istniejącego w dacie wydania decyzji przez organ rentowy. Wyniki badań

przeprowadzonych 22 września 2010 r. (a więc już po wydaniu wyroku przez Sąd

pierwszej instancji) mogły zostać pominięte przez Sąd Apelacyjny na podstawie art.

381 k.p.c. Jeżeli wyniki badań przeprowadzonych przez skarżącego już po wydaniu

wyroku przez Sąd Okręgowy dają podstawę do twierdzenia, że stan jego zdrowia

uległ pogorszeniu po wydaniu przez organ rentowy decyzji odmawiającej prawa do

renty z tytułu niezdolności do pracy, to powinien on rozważyć ponowienie wniosku o

przyznanie renty i dołączenie do tego wniosku wszystkich wyników badań

medycznych i orzeczeń lekarskich.

W rozpoznawanej sprawie nie zostało przez skarżącego wykazane, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.