I UK 31/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 31/18 POSTANOWIENIE Dnia 7 lutego 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania A. P.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.‎o zwrot nienależnie pobranego świadczenia,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lutego 2019 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (…) wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2017 r., po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 13 września 2016 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie ubezpieczonej A. P. od decyzji organu rentowego z dnia 4 marca 2016 r. zobowiązującej ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia 1 sierpnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. w kwocie 32.865,85 zł.Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 664 ze zm., dalej jako ustawa pomostowa), według którego prawo do emerytury pomostowej „ulega zawieszeniu bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3”, odnosząc treść tego przepisu do art. 3 ust. 5 tej ustawy. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, użyte w art. 17 ust. 4 ustawy pomostowej pojęcie „uprawniony” oznacza osobę mającą ustalone prawo do emerytury pomostowej (art. 2 pkt 4 tej ustawy), a więc nie jest tożsame z pojęciem „pracownik” użytym w art. 3 ust. 5 tej ustawy.

Oba przepisy dotyczą zatem różnych podmiotów. Oznacza to, że podjęcie przez ubezpieczoną po przejściu na emeryturę pomostową ponownego zatrudnienia na stanowisku pracy zaliczanym do pracy o szczególnym charakterze w wymiarze 1/2 etatu stanowi podstawę do zawieszenia wypłaty pobieranej przez nią emerytury na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy pomostowej. W konsekwencji wypłacone ubezpieczonej w spornym okresie świadczenie emerytalne jest nienależnie pobrane i prawidłowo organ rentowy, na podstawie art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.) stosowanego przez odesłanie z art. 28 ust. 2 ustawy pomostowej, zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranej emerytury za wskazany okres.Wyrok Sądu Apelacyjnego został w całości zaskarżony przez ubezpieczoną skargą kasacyjną. Ubezpieczona domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego. Skargę oparto na podstawie naruszenia:1) art. 17 ust. 4 w związku z art. 3 ust. 4 i 5 ustawy pomostowej polegające na błędnej wykładni, wedle której osoba pobierająca emeryturę pomostową nie może podjąć pracy w szczególnych warunkach lub o szczególny charakterze, gdyż jej podjęcie skutkuje zawieszeniem wpłaty świadczenia;2) art. 35 ust. 1 punkt 2 ustawy pomostowej polegające na błędnej wykładni, wedle której obowiązek płatnika składek do ustalenia i odprowadzania składek od przychodów ubezpieczonych wykonujących pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu tej ustawy uzależniony jest od wykonywania tej pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości jak i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie w związku z „istnieniem konkurencyjnych interpretacji zaskarżonych niniejszą skargą przepisów ustawy o emeryturach pomostowych”, w szczególności nie uwzględnienie przez Sąd Apelacyjny stanowiska wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 130/11 (LEX nr 1271604), zgodnie z którym wynikający z art. 35 ust. 1 ustawy pomostowej obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych dotyczy pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr 2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365).

Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319).

Jeżeli konkretny przepis był już przedmiotem wykładni w judykaturze, a interpretacja ta jest w ocenie skarżącego nieuzasadniona, nieodzowne jest również przedstawienie racji, które przemawiają za zmianą dotychczasowej linii interpretacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, LEX nr 1982406; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493).Tak rozumianych wymogów nie spełnia przesłanka zawarta we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ - wbrew twierdzeniom skarżącej - nie występują obecnie rozbieżności w zakresie wykładni art. 35 ust. 1 ustawy pomostowej.

W powołanej przez Sąd Apelacyjny uchwale Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 28 września 2016 r., III UZP 10/16 (LEX nr 2113358) rozstrzygnięto bowiem ostatecznie rozbieżności w poglądach co do zakresu obowiązku opłacania składki na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, uregulowanego w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy pomostowej, mając na względzie zarówno stanowisko opowiadające się za przyjęciem, że wolą ustawodawcy było nałożenie obowiązku składkowego tylko względem pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 130/11, OSNP 2013 nr 3-4, poz. 40 oraz z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 373/14, LEX nr 1771398), jak też stanowisko, według którego obowiązek opłacania i finansowania składki w myśl art. 35 ust. 1 ustawy pomostowej spoczywa na pracodawcach zatrudniających pracowników, którzy urodzili się po dniu 31 grudnia 1948 r. oraz wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy bez względu na to, czy pracownik za którego jest ona opłacana został objęty ochroną przed ryzykiem zaprzestania wykonywania dotychczasowej pracy zawodowej przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego, z tego względu, że ustawodawca pozbawił składki na Fundusz Emerytur Pomostowych cechy wzajemności (odpłatności) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2015 r., I UK 330/14, LEX nr 1821132; z dnia 14 lipca 2015 r., II UK 201/14, niepublikowany, z dnia 24 maja 2016 r., III UK 148/15, LEX nr 2072190).

Uwzględniwszy przedstawione wyżej rozbieżności w orzecznictwie, powołana powyżej uchwała z dnia 28 września 2016 r. rozstrzygnęła jednoznacznie, że według art. 35 ust. 1 ustawy pomostowej składki na Fundusz Emerytur Pomostowych opłaca się także za pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy.W konsekwencji należy stwierdzić, że nie występuje wskazywana w skardze kasacyjnej potrzeba wykładni przepisów budzących rozbieżność w orzecznictwie, co oznacza, że skarżąca nie zdołała wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania skargi.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 k.p.c. w związku z § 10 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2018 r., poz. 265).