I UK 278/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I UK 278/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z odwołania J. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie wartości kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 marca 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

W

sprawie

o

kapitał

początkowy

pozwany

pominął

skarżącemu

wynagrodzenie z lat 1974-90 z braku dokumentów. Sąd Okręgowy uwzględnił jego

odwołanie i zmienił decyzje pozwanego przez obliczenie kapitału początkowego

również z wynagrodzeniem z tego okresu, ustalonym w oparciu o zarobki innych

pracowników. Sąd Apelacyjny uwzględnił w części apelację pozwanego i wyrokiem

z 30 marca 2011 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego oraz decyzje pozwanego i

wartość kapitału początkowego w spornym okresie ustalił według minimalnego

wynagrodzenia pracowników (art. 15 ust. 2a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

„konieczność dokonania wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, a dotyczących ustalenia wysokości wynagrodzenia dla

potrzeb emerytalno-rentowych, w szczególności przepisu art. 117 ust. 4 ustawy z

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie

Sądów. W szczególności z uwagi na rozbieżności mające miejsce w orzeczeniach

Sądu Najwyższego: z 14 czerwca 2006 r., I UK 115/05 (Wysokość zarobków, której

pochodną jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, jest faktem

mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), który

w postępowaniu przed sądem może być udowadniany wszelkimi środkami

dowodowymi. Nie obowiązuje wówczas ograniczenie wynikające z § 20

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania

o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń); z 8 sierpnia

2006 r., I UK 27/06 (Brak dokumentów wymienionych w § 20 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia

emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń nie uzasadnia zastosowania

art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli ubiegający się o emeryturę lub rentę udowodnił

uzyskiwanie przychodów wyższych od stanowiących podstawę wymiaru najniższej

emerytury lub renty w okresie wymienionym w art. 15 ust. 1 lub 6 tej ustawy); z 6

września 1995 r., II URN 23/95 (Pracownik ubiegający się o świadczenie

z ubezpieczenia społecznego może w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń

wszelkimi dowodami wykazywać okoliczności, od których zależą jego uprawnienia

także wówczas, gdy z dokumentu (zaświadczenia o zatrudnieniu) wynika co innego

(art. 473 k.p.c.); z 2 lutego 1995 r., II URN 3/95 (W postępowaniu przed sądami

pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do

świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami

dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego. Ograniczenia

dowodowe zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych

świadczeń dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami), z 25 lipca

1997 r., II UKN 186/97 (W postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co

do środków dowodowych stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów

stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty określone w § 20

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1984 r. w sprawie postępowania

o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń). Pomimo

ustaleń zawartych w w/w orzeczeniach rozbieżności orzecznictwa sądów

powszechnych pojawiają się z uwagi na treść wyroku Sądu Najwyższego z 4 lipca

2007 r., I UK 36, który stanowi, iż w postępowaniu cywilnym przed sądem pracy

i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przeliczenie wysokości emerytury możliwe

jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także dowodu z

zeznań świadków lub przesłuchania samego wnioskodawcy. Nie jest jednak

możliwe przeliczenie wysokości emerytury w oparciu o jakąś hipotetyczną

uśrednioną wielkość premii uzyskiwanej przez ubezpieczonego, wywiedzioną

z wysokości premii wypłaconych innym pracownikom. Uśrednione obliczenie

wysokości wynagrodzenia – oparte na wynagrodzeniu otrzymanym przez innych

pracowników – nie może oddać indywidualnych cech właściwych dla danego

stosunku pracy. Powyższe stanowiska przemawiają za przyjęciem kasacji do

rozpoznania i dokonanie rozstrzygnięcia przez najwyższy organ sądowy w RP,

jakie dowody na okoliczność wysokości uzyskiwanych zarobków winny stanowić

podstawę do uznania ich za miarodajne (pozbawione zarzutu dowodów

hipotetycznych) w celu ustalenia wysokości zarobków, a w konsekwencji ustalenia

podstawy wymiaru kapitału początkowego i wartości kapitału początkowego, co

przyczyni się do ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych w tym zakresie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wskazana we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania podstawa (wyżej in

extenso) nie spełnia się jako przesłanka przedsądu. Z jej treści wynika, że chodzi o

podstawę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., której przedmiotem zainteresowania jest sam

przepis prawny, jeżeli istnieje potrzeba jego wykładni, gdyż budzi poważane

wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Jedynym przepisem do którego odwołuje się podstawa wniosku jest art. 117

ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach. Przepis ten nie sprawia

żadnych wątpliwości w zakresie wykładni (wniosek ich nie wskazuje), a co

ważniejsze, to nie miał i nie mógł mieć zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy

innego (wąskiego) przedmiot. Zgodnie z jego treścią „Okresy, o których mowa w

art. 6 ust. 1 pkt 10 i art. 7 pkt 4, mogą być udowodnione dokumentami lub

zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze

decyzji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

zgodnie z przepisami o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego”. W przepisie tym nie chodzi więc o

„okresy” takie jak skarżącego, lecz o świadczenie pracy po 1956 r. na rzecz

organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu

przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. (art. 6 ust. 1 pkt 10) oraz okres

niewykonywania pracy w okresie przed 4 czerwca 1989 r. na skutek represji

politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat (art. 7 pkt 4). Prócz tego, przepis art. 117

ust. 4 nie stanowił podstawy prawnej żadnego z wymienionych we wniosku

orzeczeń Sądu Najwyższego.

Nieuprawnione jest również twierdzenie o rozbieżności w orzecznictwie Sądu

Najwyższego wskazanym we wniosku, gdyż wyrok z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07,

wcale nie jest sprzeczny z poprzednimi wyrokami – wymienionymi we wniosku - o

sygnaturach: I UK 115/06; I UK 27/06; II URN 23/95; II URN 3/95; II UKN 186/97.

Stanowisko wyrażone w wyroku z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, w żadnej

mierze nie podważa utrwalonej w orzecznictwie zasady, że w postępowaniu przed

sądem ubezpieczeń społecznych ubezpieczony może wykazywać okoliczności

(fakty) wszelkimi dowodami, od których zależą jego uprawnienia. Wyrok ten w pełni

ją potwierdza, czego dowodzi podana w jego uzasadnieniu argumentacja, a

skrótowo już sama teza tego wyroku: „W postępowaniu cywilnym przed sądem

pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przeliczenie wysokości emerytury

możliwe jest dopuszczenie i przeprowadzenie wszelkich dowodów, w tym także

dowodu z zeznań świadków lub przesłuchania samego wnioskodawcy”. Czym

innym jest natomiast ocena tych dowodów, bo w dalszej części wyrok Sądu

Najwyższego z 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, dotyczy innej kwestii, tj. znaczenia

dowodów, a nie tego co może być dowodem. Stanowisko wyrażone w tym wyroku

nie jest więc inne niż we wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Nie

wprowadzono żadnego ograniczenia dowodnego, lecz dalej oceniano tylko, czy to

co zostało uwodnione (czyli zarobki innych pracowników) może stanowić podstawę

ustalenia stanu faktycznego w konkretnej sprawie i w konsekwencji zastosowania

prawa materialnego. W sprawie tej (I 36/07) nie chodziło więc o „dowody

hipotetyczne”, lecz o zarobki hipotetyczne. Wszak podstawa wymiaru składek

powinna być pewna, w przeciwnym razie stosuje się regulację przyjętą przez

ustawodawcę, czyli wynagrodzenie minimalne (art. 15 ust. 2a ustawy o

emeryturach i rentach).

Resumując, wniosek nie wykazał podstawy przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 2

k.p.c., gdyż przepis art. 117 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach nie budzi

wątpliwości co do wykładni, a przede wszystkim nie miał w sprawie zastosowania.

Niespełnia się też druga alternatywa z tej podstawy przedsądu, gdyż nie wykazano

rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 9 § 2 k.p.c.