I PK 98/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 98/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa Zakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność"

przy "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

przeciwko "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o przekazanie środków na rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 7 listopada 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w C.

Uzasadnienie

Po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa Zakładowa Organizacja Związkowa

NSZZ Solidarność przy „C." sp. z o.o.) wystąpiła z roszczeniem przeciwko

pozwanej „C." Spółka z o.o. o przekazanie na Zakładowy Fundusz Świadczeń

Socjalnych 15.096,26 zł. z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2005 r. do dnia

zapłaty. Powyższy pozew swym zakresem obejmował wysokość odpisu na fundusz

tylko w stosunku do pracowników przejętych przez pozwanego z Wojewódzkiego

Szpitala Zespolonego w C. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w

całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Wyrokiem

z

czerwca

2007

r.

Sąd

Rejonowy

nakazał pozwanej wpłacić żądaną kwotę na rzecz wyżej wskazanego Zakładowego

Funduszu Świadczeń Socjalnych i oddalił powództwo w zakresie żądania

zasądzenia odsetek.

Sąd Rejonowy ustalił, że 1 marca 2003 r. pozwana przejęła 23 pracowników

Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w trybie art. 231 k.p. 22 stycznia 2003 r.

powodowa organizacja podjęła uchwałę o objęciu swoją działalnością pracowników

kuchni Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego, którzy 1 lutego 2003 r. zostali

przejęci przez pozwaną. Pismem z 13 lutego 2003 r. powodowa organizacja

poinformowała pozwaną o składzie osobowym członków związku przejętych z

Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Pismem z 7 lutego 2003 r. pozwana

zwróciła się do powodowej organizacji o przekazanie listy członków związku oraz

numeru konta, na które mają wpływać składki członkowskie. 30 maja 2004 r. odbyło

się spotkanie pozwanej Spółki z przedstawicielami załogi w sprawie zawieszenia

stosowania

Zakładowego

Funduszu

Świadczeń

Socjalnych,

na

którym

postanowiono o jego zawieszeniu na okres od 1 sierpnia 2004 r. do 31 grudnia

2007 r. Bezsporne w sprawie było, że pozwana potrąca i odprowadza składki

członkowskie od pracowników przejętych z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego

na konto powodowej organizacji.

Sąd Rejonowy uznał, że strona powodowa, jako organizacja związkowa

zrzeszająca ponad 10 członków będących pracownikami pozwanej, ma legitymację

czynną w procesie. Z mocy art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o

zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70,

poz. 335 ze zm., (powoływanej dalej, jako „ustawa o zfśs”), strona powodowa, jako

organizacja

zakładowa,

powinna

uczestniczyć

w

uzgadnianiu

regulaminu

wynagradzania w kwestii wysokości odpisu na fundusz lub jego nietworzenia. W

sytuacji,

w

której

w

pozwanej

Spółce

działała

organizacja

związkowa,

postanowienie, że fundusz nie będzie tworzony, wprowadzone po konsultacji z

pracownikiem - reprezentantem załogi (art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs), było niezgodne

z prawem. Ponieważ strona powodowa w powyższych uzgodnieniach nie

uczestniczyła, uzgodnienia te są nieskuteczne.

Od powyższego wyroku apelację wywiodła pozwana, zaskarżając wyrok w

części obejmującej punkt l nakazujący jej wypłacić 15 096,26 zł. na rzecz

Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W odpowiedzi na apelację strona

powodowa wniosła o oddalenie apelacji w całości.

W uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sąd Okręgowy

stwierdził, że akceptuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i

ustalony przez ten Sąd stan faktyczny uznaje za własny. W jego ocenie

zgromadzony materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji ocenił trafnie. Prawidłowo

zastosował art. 4 ust 3 i art. 8 ust 3 ustawy o zfśs i prawidłowo uznał, że wysokość

odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, podobnie jak decyzja o jego

nieutworzeniu, wymaga konsultacji ze związkiem zawodowym reprezentującym

pracowników. Zdaniem Sądu, pracownicy byli zrzeszeni w związku, o czym

pracodawca wiedział na podstawie pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003

r., a także z informacji dotyczących konta, na które wpłacał składki od pracowników

na rzecz związku. Wobec tego, brak kwartalnych raportów związku zawodowego o

liczbie członków nie powoduje wygaśnięcia obowiązku pracodawcy skonsultowania

ze związkiem zawodowym zawieszenia wpłacania środków na fundusz socjalny.

Pracodawca tego obowiązku nie dopełnił, a zatem niezgodne z prawem było

konsultowanie nietworzenia Funduszu z przedstawicielem załogi. W związku z tym

po stronie pracowniczej wystąpił podmiot nieuprawniony do reprezentowania

pracowników, a zatem nieprzekazanie środków na Fundusz było niezgodne z

prawem. W tej sytuacji, pytanie o dopuszczalność zawieszenia funduszu świadczeń

socjalnych w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał za zbędne dla rozstrzygnięcia

sprawy. W ocenie Sądu, brak kwartalnych raportów o liczbie członków nie

pozbawia powodowej organizacji związkowej prawa reprezentowania pracowników,

jeżeli pozwana wiedziała o tym, że pracownicy są reprezentowani przez związek,

gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto związku.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w

całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 251 ust 2 ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., przez przyjęcie,

że pomimo niewykonania przez stronę powodową obowiązków informacyjnych

związanych z liczbą pracowników zrzeszanych w związku zawodowym miała ona

prawo do reprezentacji pracowników w ustaleniach z pracodawcą w sprawie

ustalenia bądź zawieszenia odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych

dokonywanych przez pracodawcę w 2004 r. Skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie także w całości wyroku Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej

instancji, zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, między innymi, że pracodawca, który w

zakreślonym w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych terminie (10 dni po

zakończeniu kwartału) nie otrzymał stosownych informacji sprawozdawczych od

zakładowej organizacji związkowej co do jej liczebności, ma pełne prawo przyjąć w

swym dalszym postępowaniu założenie, że od tej daty ta organizacja nie ma już

swych ustawowych uprawnień.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny okazał się zarzut naruszenia art. 251 ust. 2 ustawy o związkach

zawodowych. Zgodnie z tym przepisem, zakładowa organizacja związkowa

przedstawia co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10

dnia miesiąca następującego po tym kwartale, pracodawcy informację o łącznej

liczbie członków tej organizacji, w tym o liczbie członków, o których mowa w ust. 1.

Dla większej jasności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 25 1 ust. 1, uprawnienia

zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej

10 członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na

podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego jej działaniem.

Wykładni tego przepisu dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z 15 listopada 2006

r., I PK 135/06 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 311; por. też wyrok SN z 13

października 2004 r., II PK 41/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 107). Sąd Najwyższy

wskazał, że w przedmiocie uprawnień zakładowej organizacji związkowej

pracodawca jest związany informacją przekazaną w trybie art. 251 ust. 2 ustawy o

związkach zawodowych, a dla wykonywania uprawnień zakładowej organizacji

związkowej istotna jest liczba członków związku w dniu, w którym pracodawcy

została przekazana informacja w trybie powołanego przepisu. Sąd Najwyższy

stwierdził również, że jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po

zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251 ust. 2 informacji, ma

prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już

ustawowe uprawnienia, co nie wyłącza możliwości wykazania przez organizację

związkową, że pomimo nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w

ustawowym terminie, zrzeszała ona co najmniej 10 członków.

Przyjmując powyższą wykładnię należy dodać, że dominuje ona także w

doktrynie prawa pracy (zob. np. M. Czubak, Nowelizacja przepisów ustawy o

związkach zawodowych,

Wątpliwości

wokół

PIZS 2003 nr 8, s. 16-23; S. Płażek, A. Sobczyk,

interpretacji

nowych

przepisów

ustawy

o

związkach

zawodowych, PiZS 2003, nr 8, s. 23-24; A. Dubowik, Liczba członków zakładowej

organizacji związkowej jako czynnik determinujący jej status, PiZS 2006, nr 9, s.

19).

Sąd Okręgowy oparł zaskarżone rozstrzygnięcie na ustaleniach, że pracownicy

w wymaganej liczbie byli zrzeszeni w związku, o czym pracodawca wiedział z

pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003 r., a brak kwartalnych raportów o

liczbie

członków

nie

pozbawił

powodowej

organizacji

związkowej

prawa

reprezentowania pracowników, ponieważ pozwana wiedziała, że pracownicy są

reprezentowani przez związek, gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto

związku.

Oparcie orzeczenia na takich ustaleniach oznacza w istocie rzeczy wadliwą

subsumcję ustalonego stanu faktycznego do art. 251 ust 2 ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., których

naruszenie trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej. Jak wynika z poglądu Sądu

Najwyższego, wyrażonego w powołanym wyżej wyroku z 15 listopada 2006 r., w

świetle art. 251 ust 2 ustawy o związkach zawodowych, jeżeli pracodawca w

zakreślonym terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych

przez art. 251 ust. 2 informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej

organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia. Tymczasem Sąd

Okręgowy uznaje, że wiążąca dla pracodawcy jest informacja o liczbie członków z

wcześniejszego kwartału niż kwartał, o którym mowa w tym przepisie. Podobnie,

nietrafne w świetle art. 251 ust. 2 jest przyjęte przez Sąd Okręgowy założenie, że

pracodawca, w przypadku niedostarczenia w terminie przez organizację związkową

informacji o liczbie członków, ma obowiązek przed podjęciem działań wchodzących

w zakres kompetencji organizacji związkowej wnioskować z różnych okoliczności,

jak np. listy pracowników, z których wynagrodzeń potrącane są składki związkowe,

o jej stanie liczbowym. W takiej sytuacji pracodawca, jak wyżej wskazano, ma

prawo uznać, że organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia.

Nie wyłącza to, jak wskazał Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z 15 listopada

2006 r., możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo

nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie,

zrzeszała ona co najmniej 10 członków. Nie dawałoby to jednak podstaw do

uznania działań pracodawcy podjętych przed wykazaniem posiadania odpowiedniej

liczby członków za wadliwe.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c.

/tp/