I PK 665/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 665/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w J.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 21 października 2004 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w J.

z dnia 19 sierpnia 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w J., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w J. oddalił powództwo E.P. przeciwko Powiatowej Stacji SanitarnoEpidemiologicznej w J. o uznanie wypowiedzenia warunków pracy i płacy za

bezskuteczne i zasądził od powódki na rzecz pozwanej Powiatowej Stacji Sanitarno

- Epidemiologicznej w J. kwotę 60 zł tytułem zastępstwa procesowego.

Sąd ten ustalił, iż powódka była zatrudniona w Terenowej Stacji Sanitarno –

Epidemiologicznej w J. od dnia 29 maja 1995 r. na stanowisku młodszego

asystenta w pełnym wymiarze czasu pracy. Na czas od 29 maja 1995 r. do 31 maja

1996 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony, a 2 sierpnia 1995 r.

strony zawarły umowę o pracę na czas nieokreślony. Z dniem 8 lutego 1999 r. E.P.

objęła stanowisko asystenta. W dniu 1 czerwca 2001 r. zmieniono zawartą z E.P.

umowę o pracę powierzając jej obowiązki specjalisty do spraw jakości.

Zarządzeniem nr 213 Wojewody […] z dnia 10 sierpnia 2001 r. nadano statut

Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w J.. Według § 4 statutu w skład

stacji weszły samodzielne stanowiska pracy: zastępcy powiatowego inspektora

sanitarnego, głównego specjalisty do spraw jakości, stanowisko do spraw

obronności, stanowisko pracy inspektora BHP i p.poż. Stosownie do § 8 statutu

nadanego tej stacji zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 października 2002 r. w

sprawie nadania statutów Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w W.

oraz powiatowym stacjom sanitarno-epidemiologicznym położonym na terenie

województwa […] w jej skład weszły następujące komórki organizacyjne i

stanowiska pracy: Oddziały: Epidemiologii, Żywności, Żywienia i PU, Higieny

Komunalnej,

Higieny

Pracy,

Zapobiegawczego

Nadzoru

Sanitarnego,

Laboratoryjny, Ekonomiczny i Administracyjno – Terenowy, Sekcja Higieny Dzieci i

Młodzieży oraz Sekcja Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia a także stanowiska

pracy: radców prawnych, sekretarki medycznej, do spraw pracowniczych, do spraw

obrony cywilnej i do spraw informatyki.

W wyborach samorządowych, które odbyły się 27 października 2002 r. E.P.

uzyskała mandat radnej Gminy P. Pismem z dnia 20 grudnia 2002 r. dyrektor

Powiatowej Inspekcji Sanitarno – Epidemiologicznej w J. – Z. B. poinformował

Radę Gminy Podgórzyn o zamiarze wypowiedzenia E.P. umowy o pracę w części

dotyczącej warunków pracy i płacy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia upływającego 31 marca 2002 r. (powinno być: 31 marca 2003 r. ).

Jako przyczynę wypowiedzenia podał zmiany w strukturze organizacyjnej stacji

polegające na likwidacji stanowiska głównego specjalisty do spraw jakości,

wynikające

z

nowego

statutu

nadanego

Powiatowej

Stacji

Sanitarno

–

Epidemiologicznej w J. zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 października 2002

r. Poinformował jednocześnie Radę Gminy, iż po upływie okresu wypowiedzenia

ma zamiar zaproponować E.P. stanowisko asystenta w Oddziale Higieny Pracy.

Zwrócił się o przedstawienie stanowiska w sprawie w ustawowym terminie.

„Następnie” 30 grudnia 2002 r. dyrektor wypowiedział E.P. umowę o pracę z

zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia upływającego 31 marca

2003

r.

wskazując

jako

przyczynę

wypowiedzenia

wspomniane

zmiany

organizacyjne polegające na likwidacji stanowiska głównego specjalisty do spraw

jakości.

W dniu 6 styczna 2003 r. wypowiedzenie to „anulowano” a powódka wyraziła

na to zgodę. Tego samego dnia Powiatowa Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna

wypowiedziała E.P. umowę o pracę w części dotyczącej warunków pracy i płacy z

zachowaniem trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, ze skutkiem na 30

kwietnia 2003 r. Jako przyczynę podano ponowne zmiany organizacyjne po stronie

pracodawcy i likwidację stanowiska głównego specjalisty do spraw jakości

wynikające z zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 października 2002 r. Po

upływie okresu wypowiedzenia E.P. zaproponowano stanowisko asystenta w

oddziale Higieny Pracy z uposażeniem według XVIII kategorii zaszeregowania w

kwocie 1.200 zł. Pismem z dnia 10 stycznia 2003 r. skierowanym do Powiatowej

Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w J. przewodniczący Rady Gminy w P. - M. Ż.

ustosunkował się do informacji stacji o zamiarze wypowiedzenia E.P. warunków

pracy i płacy, podnosząc, iż wszystkie działania dotyczące tak wypowiedzenia

umowy o pracę, jak i wypowiedzenia warunków pracy i płacy powinny być

poprzedzone zgodą Rady Gminy na wniosek pracodawcy oraz stwierdzając, iż

wypowiedzenie jest bezskuteczne.

Sąd Rejonowy powołując się o wykładnię gramatyczną i systemową przepisu

art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst

jednolity, Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) uznał, iż jedynie rozwiązanie z

radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody rady gminy. Zdaniem Sądu

należy rozgraniczyć czynności prawne zmierzające do rozwiązania umowy o pracę

(np. wypowiedzenie umowy) od czynności zmierzających do zmiany treści stosunku

prawnego (np. wypowiedzenie zmieniające). Zdaniem tego Sądu w przypadku

radnych ustawodawca objął ochroną trwałość stosunku pracy a nie jego

niezmienność. Sąd ten wskazał, iż ustawodawca wyraźnie rozróżnia przypadki, w

których wyraża wolę ochrony zarówno istnienia samego stosunku pracy, jak i

warunków łączącej pracownika i pracodawcę umowy od sytuacji, w których ochroną

obejmuje wyłącznie ogólnie ujęty stosunek pracy. Sąd wymienił tytułem przykładu

art. 32 ust.1 i2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr

55, poz. 234 ze zm.) art. 32 ust.1 i ust. 2, art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r.

o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. Nr 35, poz. 163), art. 6 ust. 1 i ust.2 ustawy z

dnia 25 września 1981 r o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego

(Dz.U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) oraz art. 118 ust.1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 listopada

1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2002

r. nr 21, poz. 205). Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro art. 25 ust. 2 ustawy o

samorządzie gminnym stanowi wyłącznie o ochronie stosunku pracy, nie dotyczy

zatem wypowiedzenia zmieniającego, zmierzającego do zmiany treści tego

stosunku. Gdyby wolą ustawodawcy było objęcie ochroną zarówno stosunku pracy,

jak i warunków umowy o pracę postanowiłby o tym wprost, jak w innych

powołanych wyżej ustawach. Tym samym, zdaniem Sądu Rejonowego, brak jest

podstaw, by przepis ten traktować rozszerzająco.

Sąd Rejonowy wskazał, iż regulacje zawarte w art. 25 ust. 2 ustawy o

samorządzie gminnym ograniczające swobodę w rozwiązywaniu stosunków pracy z

radnymi są przepisami szczególnymi wobec czego przepisy Kodeksu pracy, mające

charakter ogólny mają zastosowanie tylko wówczas, gdy pewne kwestie nie zostały

uregulowane w przepisach szczególnych. Natomiast subsydiarne stosowanie do

wypowiedzeń zmieniających przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę na

podstawie art. 42 §1 k.p. dotyczy jedynie pomocniczego stosowania przepisów

Kodeksu pracy, nie zaś stosowania wszelkich przepisów zawartych w innych

ustawach.

Strona pozwana przedstawiła schemat organizacyjny, zgodnie z którym

likwidacji uległy oprócz stanowiska powódki także trzy inne stanowiska, a zdaniem

Sądu zastosowane przez stronę pozwaną kryteria są jasne i przejrzyste.

Pracodawca miał swobodę w powzięciu decyzji w zakresie przesunięć kadrowych,

gdyż to on ponosi ryzyko związane ze sprawnym funkcjonowaniem zarządzanej

przez siebie jednostki organizacyjnej. Wypowiedzenie warunków płacy i pracy

zostało ocenione jako uzasadnione i nienaruszające art. 25 ust. 2 ustawy o

samorządzie gminnym.

Powódka wniosła apelację od tego wyroku.

Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2003 r. Sad Okręgowy w J. – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił tę apelację. Podzielając ustalenia faktyczne i

prawne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy wskazał, iż

uzasadnienia dla uregulowań szczególnych dotyczących ochrony stosunku pracy

nie można poszukiwać w unormowaniach Kodeksu pracy, mimo że stosownie do

art. 42 § 1 Kodeksu pracy przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się

odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy.

Sąd ten podniósł, iż ochronę pracowników przed wypowiedzeniem zmieniającym

normował art. 43 k.p. który w pierwotnym brzmieniu przewidywał powszechną

ochronę także przed wypowiedzeniem zmieniającym pracowników, których

rozwiązanie umowy o pracę podlegało ograniczeniu z mocy szczególnego przepisu,

z której to ochrony ustawodawca zrezygnował „na mocy ustawy o zmianie ustawy

Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz.U. 96.24.110”. Sąd Okręgowy

podniósł, iż w wyniku wprowadzonej nowelizacji pracownicy, których rozwiązanie

umowy o pracę podlegało ograniczeniom z mocy przepisów szczególnych mogli

poszukiwać ochrony przed wypowiedzeniem zmieniającym, tylko wówczas gdy

przepis szczególny taką ochronę wprowadzał. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji, iż przepisy te należy interpretować zgodnie z ich celem i

brzmieniem, zaś każda wykładnia rozszerzająca nie byłaby uprawniona. Zdaniem

Sądu drugiej instancji z art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym powódka nie

wynika ochrona stosunku pracy pracownika – radnego przed wypowiedzeniem

zmieniającym, ponieważ przepis ten takiej ochrony nie przewiduje. Sąd Okręgowy

uznał, iż powódka mogłaby poszukiwać ochrony na zasadach ogólnych, gdyby

wypowiedzenie warunków pracy i płacy miało charakter szykany, czy byłoby

związane z pełnioną funkcją radnej. Okoliczności te w sprawie nie występowały,

gdyż wypowiedzenie warunków pracy i płacy związane było ze zmiana statutu i

likwidacją stanowiska pracy powódki. Sąd ten nie podzielił stanowiska apelacji, że

wobec rozwiązania z powódką umowy o pracę na skutek odmowy przyjęcia przez

nią nowych warunków pracy i płacy należało zastosować art. 26 ust. 2 (powinno

być: 25 ust. 2) ustawy o samorządzie gminnym, gdyż z mocy tego przepisu

ochronie podlegało jedynie rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę.

Wypowiedzenie przez pracodawcę warunków pracy i płacy zmierzało do

zachowania stosunku pracy, jednakże skutek ten nie wystąpił wobec odmowy

przyjęcia przez powódkę nowych warunków pracy, w związku z czym do

rozwiązania umowy o pracę doszło w wyniku suwerennego oświadczenia

pracownika. Sytuacja ta nie jest objęta ochroną z art. 26 ust. 2 (powinno być: 25

ust. 2) ustawy o samorządzie gminnym. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro

pracodawca nie zmierzał do rozwiązania umowy o pracę z powódką, skutek

uboczny czynności w postaci rozwiązania stosunku pracy nie podlegał ochronie.

Powódka wniosła kasację od tego wyroku.

Skarżonemu orzeczeniu zarzucała naruszenie prawa materialnego art. 25

ust.2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jednolity tekst: Dz.U.

z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) – przez błędną wykładnię tego przepisu, w

szczególności błędne rozumienie użytej w przepisie nazwy „rozwiązanie z radym

stosunku pracy” jako nieobejmującej swoim zakresem rozwiązania stosunku pracy,

jakie następuje wskutek odmowy przez pracownika – radnego przyjęcia

zaproponowanych warunków pracy i płacy w tzw. wypowiedzeniu zmieniającym.

Podnosiła

także,

iż

naruszenie

przepisu

polega

na

niewłaściwym

jego

zastosowaniu „(brak zastosowania, wskutek, w szczególności błędnej wykładni)”.

Powódka wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w J. – Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie uchylenie także w całości wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi, ewentualnie

zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa. Wnosiła o obciążenie

pozwanej kosztami postępowania sądowego (z uwzględnieniem wszystkich

instancji), w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Postawa kasacji jest usprawiedliwiona.

Szczególna

ochrona

trwałości

stosunku

pracy

radnego

była

już

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Wypowiedź zawarta w wyroku z dnia

14 lutego 2001 r. I PKN 250/00 (OSNP 2002 nr 21, poz. 524) dotyczyła wprawdzie

art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (jednolity

tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) lecz norma zawarta w tym

przepisie jest analogiczna do wynikającej z analizowanego art. 25 ust. 2 ustawy z

dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr

142, poz. 1592 ze zm.). Sąd Najwyższy uznał wówczas, że szczególna ochrona

trwałości stosunku pracy radnego obejmuje również względny zakaz dokonywania

wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Uzasadnienia dla tego kierunku

interpretacji Sąd Najwyższy upatrywał w dwóch argumentach. Dopuszczenie

możliwości wypowiadania warunków pracy i płacy czyniłoby iluzoryczną szczególną

ochronę trwałości stosunku pracy radnego, gdyż łatwo sobie wyobrazić sytuację,

gdy pracodawca proponując warunki niemożliwe do przyjęcia zmierzałby wprost do

ominięcia konieczności uzyskania zgody rady na rozwiązanie stosunku pracy.

Ponadto, konieczność stosowania do wypowiedzeń warunków pracy i płacy

przepisów o wypowiadaniu umów (definitywnym) wynika z art. 42 § 1 Kodeksu

pracy.

Ten kierunek wykładni został podtrzymany w wyroku z dnia 2 września 2003

r. I PK 338/02 (OSNP 2004 nr 17, poz. 301) wydanym z kolei na tle art.27 ust. 2

ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (jednolity tekst: Dz.

U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 ze zm.). Ten przepis również zawiera analogiczną

treść.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela te

poglądy. Pogląd przeciwny, prezentowany w zaskarżonym wyroku nie może zostać

uznany za przekonujący. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy pokazuje, że

pracodawca tylko formalnie dążył do kontynuacji stosunku pracy z powódką.

Zaproponował jej bowiem warunki zatrudnienia różniące się na niekorzyść od

dotychczasowych tak bardzo, że byłyby one istotnie trudne do zaakceptowania.

Twierdzenie, że to na skutek decyzji pracownicy doszło do rozwiązania stosunku

pracy nie ma dostatecznych podstaw.

Porównywanie zakresu szczególnej ochrony trwałości stosunków pracy

różnych grup pracowników i sposobu sformułowania przepisów, z których ona

wynika jest zawodne. Rozproszone w wielu ustawach przepisy nie są zredagowane

w jednolitej stylistyce, nie tworzą spójnego systemu, a zatem z podobieństw i różnic

w ujęciu ich treści trudno jest wyprowadzać wnioski przydatne dla dokonywanej

wykładni.

Porównanie pierwotnego i obecnego brzmienia art. 43 Kodeksu pracy nie

dostarcza argumentu do zanegowania stosowania art. 42 § 1 do przypadków

wypowiadania warunków pracy i płacy pracownikom objętym szczególną ochroną

przed

rozwiązaniem

stosunku

pracy

(pozakodeksowych).

Dokonaną

zmianę

na

mocy

można

przepisów

dość

łatwo

szczególnych

wytłumaczyć

pominięciem w Kodeksie wielu regulacji dotyczących szczególnej ochrony

pierwotnie w nim zamieszczonych. Przepis art. 43 nie dotyczy zresztą granic

stosowania przepisów o definitywnym wypowiedzeniu umowy o prace do tak

zwanego wypowiedzenia zmieniającego. Norma w nim zawarta odnosi się do innej

materii: przypadków, gdy dozwolone jest dokonanie wypowiedzenia zmieniającego

wobec pracownika szczególnie chronionego ( w wieku przedemerytalnym). Nie tej

kwestii dotyczy spór w rozpoznawanej sprawie. Nie twierdzi się, by ograniczenie

przyczyn wypowiedzenia warunków pracy i płacy wynikające z art. 43 k.p. miało

zastosowanie do powódki, czy też szerzej – do radnych.

Należało zatem uznać za słuszny zarzut błędnej wykładni art. 25 ust. 2

ustawy o samorządzie gminnym, co skutkowało koniecznością uchylenia sprawy do

ponownego rozpoznania na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c.