I PK 262/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 262/18 POSTANOWIENIE Dnia 3 grudnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa A. P. ‎przeciwko Szkole Podstawowej im. [...] w R. ‎o przywrócenie do pracy ewentualnie o ustalenie istnienia stosunku pracy,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 grudnia 2019 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. ‎z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. akt VI Pa (…), I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację A. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 7 listopada 2017 r. w sprawie przeciwko Szkole Podstawowej im. [...] w R. o przywrócenie do pracy ewentualnie o ustalenie istnienia stosunku pracy.Sąd Okręgowy podzielił ustalenia Sądu Rejonowego, że powódka była drugim nauczycielem języka niemieckiego w szkole. Pierwsza nauczycielka języka niemieckiego E. G. B. ze stopniem nauczyciela dyplomowanego była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 10/18 etatu i jej szkoła musiała zapewnić godziny.

Tym samym możliwość zawarcia z powódką umowy o pracę i jej wymiar był uzależniony od tego, jak liczne będą zrekrutowane klasy pierwsze gimnazjum oraz w konsekwencji, czy dojdzie do podziału tych klas na dwie grupy językowe. Liczebności tych klas nie można było przewidzieć, a obowiązek podziału klas na dwie grupy językowe zależał od liczby uczniów w klasie albo od zgody organu prowadzącego szkołę, wyrażanej co roku. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego, należało zakwalifikować jako potrzeby wynikające z organizacji nauczania, uzasadniające zatrudnienie powódki na stanowisku nauczyciela języka niemieckiego na czas określony (art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela).

Z tych przyczyn nie było podstaw do zakwalifikowania umowy o pracę łączącej strony jako umowy na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela).Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 10 ust. 4 Karty Nauczyciela i art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela, a także na naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 468 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c.Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w postaci granic stosowania art. 468 k.p.c. w sytuacji, gdy powodem jest co prawda nauczyciel, osoba o wyższym ale nieprawniczym wykształceniu, która wyraźnie nie radzi sobie z prowadzeniem procesu, co wywołuje dla niego niekorzystne skutki procesowe.

Podstawą przyjęcia skargi kasacyjnej jest, zdaniem skarżącej, także potrzeba wykładni art. 468 k.p.c. na podstawie którego powstało rozbieżne orzecznictwo sądowe np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 574/97 (OSNAPIUS 1999 nr 6 poz. 216), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2011 r., I PK 10/11 i sprzeczny z nim wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008r., I UK 193/07. Skarżąca wniosła również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej, gdyż zaskarżone orzeczenie rażąco odbiega od linii orzeczniczej Sądu Najwyższego - wyrok z dnia 24 lipca 2003 r., I PK 7/13, wyrok z dnia 4 kwietnia 2014 r., I PK 234/14, uchwała z dnia 4 października 2013 r., I PZP 3/13.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.Na wstępie należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.

Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać.

Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527).Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis 1508600; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis 1482401; z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, LEX nr 2080880).

Innymi słowy istotne zagadnienie prawne powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i opracowana, tak aby to wpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego. Istotnego zagadnienia prawnego nie stanowi bowiem kwestia o charakterze faktycznym lub wynikająca jedynie ze stwierdzonych przez skarżącego uchybień.

Istotne zagadnienie prawne stanowi problem powstały na tle konkretnego przepisu prawa (materialnego, procesowego), mający charakter nowy i rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozstrzygnięcie stwarza realne i poważne trudności, których wyjaśnienie ma wpływ nie tylko na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, ale także na rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783).Odwołanie się do przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151).

Zauważyć należy, że o rzeczywistych rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko wówczas, gdy brak zgodności rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo zbliżonych stanów faktycznych, co skarżący powinien wykazać (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710). Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia i poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319).W ocenie Sądu Najwyższego skarżąca nie zdołała wykazać występowania tak rozumianych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Istotne zagadnienie prawne ograniczyła do samego sformułowania wątpliwości bez wskazania jakichkolwiek argumentów prawnych. Przywołanych wyroków, mających świadczyć o rozbieżnościach w orzecznictwie, skarżąca nie opatrzyła jakimkolwiek komentarzem. Nie wyjaśniła na czym polega podobieństwo stanów faktycznych zapadłych rozstrzygnięć i zachodząca pomiędzy nimi rozbieżność, ograniczając rozważania do przywołania dat i sygnatury trzech wyroków Sądu Najwyższego.Chybiony jest również zarzut oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wskazała bliżej na czym owa oczywista zasadność miałaby polegać, ograniczając się jedynie do wskazanie dat i sygnatur dwóch wyroków Sądu Najwyższego. Ponadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi.

Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990).

Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122; z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724).Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.