I PK 148/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 stycznia 2005 r.

I PK 148/04

1. Od dnia 1 stycznia 2004 r., to jest od nowelizacji art. 69 k.p. dokonanej

przez ustawę z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081), możliwe jest dochodzenie przez pracownika odwołanego ze stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem, odszkodowania przewidzianego w razie wypowiedzenia umowy o pracę, także w przypadku odwołania dokonanego wcześniej.

Taka zmiana stanu prawnego podlega uwzględnieniu w toczącym się postępowaniu sądowym (art. 316 § 1 k.p.c.).

2. Do roszczenia pracownika odwołanego ze stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem o odszkodowanie przewidziane w razie wypowiedzenia umowy o pracę ma zastosowanie art. 264 § 2 k.p.

3. Wniesienie odwołania od wypowiedzenia z uchybieniem terminu określonego w art. 264 § 2 k.p. wskutek przyjęcia przez pracownika błędnego poglądu, że nie doszło do rozwiązania umowy o pracę, nie może być uznane za

niezawinione w rozumieniu art. 265 § 1 k.p., jeżeli został on prawidłowo pouczony o prawie odwołania do sądu pracy.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej

Wasilewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 r.

sprawy z powództwa Marka M. przeciwko „O.” Spółce z o.o. w C. o odszkodowanie i

inne roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Powód Marek M. wniósł o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, zasądzenie odszkodowania za sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy

o pracę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia oraz sprostowanie świadectwa pracy i odszkodowanie za wydanie niewłaściwego świadectwa pracy w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. W toku postępowania powód

sprecyzował roszczenie, wnosząc o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach oraz rozszerzył powództwo, wnosząc o zasądzenie ekwiwalentu pieniężnego za

urlop za 2002 r., przyznanie trzech dni na poszukiwanie pracy i nagrody rocznej za

2001 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Będzinie wyrokiem częściowym z dnia 3 października 2002 r. [...], oddalił powództwo w części dotyczącej odszkodowania „za

sprzeczne z prawem i nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę”. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był pracownikiem pozwanej „O.” Spółki z o.o. - Przedsiębiorstwa z udziałem zagranicznym w C. od 15 marca 1995 r. do 31 grudnia 2001 r., zatrudnionym na stanowisku prezesa zarządu. W dniu 24 września 2001 r. rozpoczął

urlop wypoczynkowy, udzielony w dniu 20 września 2001 r. przez prezesa rady nadzorczej na okres do 9 stycznia 2002 r. Pismem z dnia 21 września 2001 r. zawiadomiono powoda o zwołaniu zebrania zarządu na dzień 26 września 2001 r. o godzinie

1000. W tym samym dniu rada nadzorcza odwołała powoda z zarządu. Na zebraniu

zarządu w dniu 26 września 2001 r. wręczono powodowi pismo podpisane przez

dwóch członków zarządu, w którym pozwana wypowiedziała mu umowę o pracę ze

skutkiem na dzień 31 grudnia 2001 r. W piśmie tym jako przyczynę wypowiedzenia

wskazano odwołanie w dniu 26 września 2001 r. z funkcji członka zarządu na skutek

utraty zaufania. Pismo zawierało pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do

sądu pracy w terminie siedmiu dni. Pozew został nadany w urzędzie pocztowym w

dniu 28 stycznia 2002 r.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo w części dotyczącej odszkodowania za

sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę ze względu na przekroczenie

terminu z art. 264 § 1 k.p. Powód otrzymał wypowiedzenie w dniu 26 września 2001

r. Odmówił podpisania tego pisma, ale zatrzymał jego jeden egzemplarz, który zawierał pouczenie o terminie odwołania. Powód przebywał wówczas na urlopie wypoczynkowym, a więc wypowiedzenia dokonano z naruszeniem art. 41 k.p. Nie powoduje to jednak „bezskuteczności i nieważności wypowiedzenia”, bo o bezskuteczno-

ści wypowiedzenia, przywróceniu do pracy lub odszkodowaniu orzeka sąd, pod warunkiem, że pracownik odwoła się w terminie.

Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2003 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił apelację powoda. Sąd drugiej instancji ocenił

ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego jako prawidłowe i dodatkowo ustalił, że powód

w okresie od 2 stycznia 2002 r. do 24 kwietnia 2002 r. korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Sąd Okręgowy wywiódł, że pracodawca w dniu 26 września 2001 r. skutecznie doręczył powodowi oświadczenie woli o rozwiązaniu stosunku pracy za wypowiedzeniem, które zawierało prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Termin ten rozpoczął bieg w dniu 27 września 2001 r. i powód nie zachował

go oraz nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających jego przywrócenie. Nie

jest taką okolicznością choroba powoda w okresie od 2 stycznia 2002 r. do 24 kwietnia 2002 r., gdyż rozpoczęła się ona już po upływie terminu. Sąd drugiej instancji nie

podzielił poglądu powoda, że do stosunku pracy z powołania nie stosuje się art. 264

§ 1 k.p. Odwołanie ze stanowiska może nastąpić w każdym czasie, także w czasie

urlopu wypoczynkowego. W takim przypadku okres wypowiedzenia rozpoczyna się

po upływie okresu usprawiedliwionej nieobecności (art. 72 § 1 k.p.). Sąd drugiej instancji uznał, że odwołanie powoda ze stanowiska prezesa zarządu równoznaczne z

wypowiedzeniem umowy o pracę w czasie urlopu wypoczynkowego było skuteczne i

ma to znaczenie tylko w zakresie ustalenia początku biegu okresu wypowiedzenia.

Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1) art. 72 § 1 i 4 k.p. w związku z art. 69 k.p. przez błędną jego wykładnię

polegającą na przyjęciu, że do stosunku pracy z powołania stosuje się art. 264 § 1

k.p.; 2) art. 70 § 1 k.p. oraz § 18 ust. 3 umowy spółki przez niezastosowanie ich do

oceny rozwiązania stosunku pracy powoda; 3) art. 300 k.p. polegające na jego błędnej wykładni i przez to niewłaściwe zastosowanie art. 56, 60 oraz 61 k.c.; oraz naruszenie prawa procesowego - 4) art. 264 § 1 k.p. przez „odrzucenie powództwa”. Zdaniem powoda, podstawą nawiązania jego stosunku pracy było powołanie zgodnie z §

18 ust. 3 umowy spółki, która to umowa powinna być traktowana jako autonomiczne

źródło prawa pracy (art. 9 k.p.). W trakcie zebrania w dniu 26 września 2001 r. powodowi wręczono wypowiedzenie. Ponieważ z jego treści wynikało, że odwołanie ze

stanowiska prezesa zarządu nastąpiło przez organ nieuprawniony, powód to zignorował i oczekiwał na decyzję rady nadzorczej, której w ogóle nie otrzymał. Natomiast w

dniu 4 stycznia 2002 r. otrzymał świadectwo pracy. Z uwagi na odmowę dokonania

sprostowania tego świadectwa, w dniu 28 stycznia 2002 r. powód wniósł pozew o

uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne i o sprostowanie świadectwa pracy wraz z

roszczeniami o charakterze majątkowym. Podstawą nawiązania stosunku pracy powoda było powołanie (art. 68 k.p.). Do takiego stosunku pracy stosuje się przepisy

odnoszące się do umowy o pracę na czas nieokreślony, o ile przepisy regulujące instytucję powołania nie stanowią inaczej (art. 69 k.p.). Do takiego stosunku nie stosuje

się przepisów dotyczących umowy o pracę na czas nieokreślony, w takim zakresie, w

jakim regulują one rozpatrywanie sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej

orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia. Skoro więc do stosunku pracy nawiązanego na podstawie powołania nie można stosować przepisów Kodeksu pracy odnoszących się do orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę, to

tym bardziej nie jest możliwe stosowanie przepisu zakreślającego pracownikowi termin do wytoczenia takiego powództwa. Zdaniem powoda, przepisem, który nakłada

pewne ograniczenia na pracodawcę w zakresie odwoływania pracownika z zajmowanego stanowiska, jest art. 72 k.p. Pozwala on na odwołanie pracownika w czasie

usprawiedliwionej nieobecności w pracy, jednakże jego ochronna funkcja polega na

tym, że bieg okresu wypowiedzenia nie rozpoczyna się do czasu powrotu pracownika

z urlopu wypoczynkowego czy zwolnienia lekarskiego. Odwołanie powoda nastąpiło

w czasie jego urlopu wypoczynkowego, a pozwana nie zastosowała reguły z art. 72

k.p. dla obliczania okresu wypowiedzenia oraz związanych z tym następstwa. W konsekwencji, oczywiście błędnie przyjęto w świadectwie pracy, iż stosunek pracy powoda został rozwiązany z dniem 31 grudnia 2001 r. Ponieważ przez pozwaną spółkę

został naruszony art. 72 § 1 k.p., to zgodnie z art. 72 § 4 k.p. powodowi przysługiwało

prawo odwołania się do sądu pracy. Uprawnienie to nie jest w tym przepisie ograniczone żadnym terminem. Dlatego też, według powoda, nie jest zasadne oddalenie

powództwa na podstawie art. 264 § 1 k.p., gdyż zastosowanie tego przepisu do stosunku pracy z powołania zostało wyłączone przez art. 69 k.p. Zdaniem powoda, złamane zostały zasady reprezentacji pracodawcy w sprawach ze stosunku pracy, gdyż

kompetencję w zakresie powoływania i odwoływania członków zarządu spółki posiada rada nadzorcza i ten organ mógł odwołać powoda ze stanowiska. Z tego

względu należy uznać odwołanie powoda ze stanowiska przez zarząd za niezgodne

z prawem, a w myśl art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p., za nieważne. Według powoda, pismo wypowiadające umowę o pracę nie miało „znamion oświadczenia woli

pozwanej spółki, skoro nie działały osoby, które mają prawo występować jako organ

pozwanej spółki w sprawach ze stosunku pracy członków zarządu”. Dlatego błędne

jest uznanie, że do takiego stanu faktycznego należy stosować art. 60 k.c., gdyż

oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 26 września 2001 r. nie jest oświadczeniem

woli pozwanej spółki. Stąd też należy uznać za uzasadnioną bezczynność powoda i

wyczekiwanie na decyzję organu kompetentnego w przedmiocie rozwiązania z nim

stosunku pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prawną podstawą rozstrzygnięcia Sądów obu instancji było stwierdzenie przekroczenia terminu określonego w art. 264 § 1 k.p. do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd pierwszej instancji nie poczynił ustaleń faktycznych

ani ocen prawnych co do charakteru stosunku pracy powoda, a w szczególności, czy

był on zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, czy też na

podstawie powołania (z pewnych fragmentów uzasadnienia można wnioskować, że

Sąd Rejonowy przyjął istnienie umowy o pracę). Również Sąd drugiej instancji nie

dokonywał w tym zakresie analizy, a jego wywód sprowadza się do oceny, że niezależnie od podstawy zatrudnienia powoda (czy była to umowa o pracę, czy też powołanie), to i tak powództwo w zakresie roszczenia o odszkodowanie (przywrócenie do

pracy) jest bezzasadne, gdyż powód nie zachował terminu z art. 264 § 1 k.p., który

ma zastosowanie także w przypadku odwołania ze stanowiska równoznacznego z

wypowiedzeniem. Takie rozstrzygnięcia Sądów (bez ustalenia podstawy zatrudnienia

powoda) były dopuszczalne, gdyż stwierdzenie przekroczenia terminu z art. 264 § 1

k.p. prowadzi do oddalenia powództwa, co wyłącza potrzebę rozważania zasadności

i legalności przyczyn rozwiązania umowy o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

23 listopada 2001 r., I PKN 693/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 539). Tymczasem cała

konstrukcja zarzutów kasacji opiera się na założeniu, że powód był zatrudniony na

podstawie powołania. Gdyby przyjąć, że powód był zatrudniony na podstawie umowy

o pracę, to wszystkie zarzuty kasacji byłyby bezprzedmiotowe. Wiele okoliczności

wskazuje na to, że powód w dacie rozwiązania stosunku pracy był zatrudniony na

podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Sądy nie ustaliły jaka była podstawa

nawiązania z powodem stosunku pracy w marcu 1995 r. Wówczas mogło to być

zarówno powołanie, jak i umowa o pracę (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4

października 1994 r., I PZP 42/94, OSNAPiUS 1994 nr 11, poz. 174; OSP 1995 nr 10,

poz. 213 z glosą A. Nowaka). Jednakże z dniem 2 czerwca 1996 r. stan prawny w

zakresie możliwości zatrudnienia na podstawie powołania uległ zasadniczej zmianie

w wyniku nowelizacji art. 68 k.p. dokonanej przez ustawę z dnia 2 lutego 1996 r. o

zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz.

110 ze zm.). Po tej nowelizacji przepis ten stanowi, że stosunek pracy nawiązuje się

na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach albo w

przepisach wydanych na podstawie art. 298 k.p. Ponadto, w myśl art. 8 ust. 1 ustawy

nowelizującej, stosunki pracy z pracownikami zatrudnionymi na podstawie powołania

na czas określony albo na czas nieokreślony na stanowiskach pracy

niewymienionych w przepisach, o których mowa w art. 68 § 1 k.p., przekształcają się

z dniem jej wejścia w życie, odpowiednio w stosunki pracy na podstawie umowy o

pracę na czas określony albo na czas nieokreślony (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 lipca 1999 r., I PKN 164/99, OSNAPiUS 2000 nr 20, poz.

744). Oznacza to, że z chwilą wejścia w życie ustawy z 2 lutego 1996 r. stosunek

pracy powoda przekształcił się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na

czas nieokreślony, jeżeli nie było odrębnego przepisu przewidującego jego

zatrudnienie na podstawie powołania (Rada Ministrów na podstawie art. 298 k.p. nie

wydała w tym zakresie stosownych przepisów). Powód uważa, że takim przepisem

odrębnym jest § 18 ust. 3 umowy spółki jako źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9

k.p. Co do tego można zauważyć, że wątpliwe jest, aby umowa spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością była źródłem prawa pracy, gdyż nie jest wymieniona w art. 9 k.p.

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1997 r., I PKN 201/97, OSNAPiUS

1998 nr 10, poz. 296; OSP 1998 nr 12, poz. 206 z glosą L. Kaczyńskiego). Przede

wszystkim zaś w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że za przepis odrębny w

rozumieniu art. 68 § 1 k.p. może być uznany tylko przepis ustawy, a nie przepis ustanowiony postanowieniem zawartym w tzw. autonomicznym źródle prawa pracy (por.

uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego

2003 r., III PZP 19/02, OSNP 2003 nr 14, poz. 329; OSP 2004 nr 11, poz. 146 z glosą

A. Dubowik; patrz też wyrok z dnia 13 października 1998 r., I PKN 345/98,

OSNAPiUS 1999 nr 22, poz. 719; wyrok z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 175/99,

OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 787; wyrok z dnia 24 maja 2001 r., I PKN 404/00; OSNP

2003 nr 6, poz. 146; OSP 2003 nr 7-8, poz. 88 z glosą A. Świątkowskiego). Sąd Najwyższy nie może jednak dokonywać ocen w zakresie podstawy zatrudnienia powoda,

gdyż wykraczałby poza podstawy kasacji, a przede wszystkim poza ustalenia fak-

tyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39311 k.p.c.). Dlatego dalsze

rozważania będą czynione po przyjęciu założenia (teoretycznego), że powód w dacie

rozwiązania stosunku pracy był zatrudniony na podstawie powołania.

Co do zarzutu naruszenia art. 56, 60 i 61 k.c. w związku z art. 300 k.p. (w uzasadnieniu kasacji wymieniony jest jeszcze zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c.), to sprowadza się on do twierdzenia, że wypowiedzenie zostało powodowi dokonane przez

nieuprawniony organ spółki, a przez to w ogóle nie jest oświadczeniem woli pracodawcy albo też jest nieważne (obie koncepcje są w kasacji prezentowane). Można

zauważyć, że powód stawiając ten zarzut jest niekonsekwentny, gdyż podnosi nieważność (nieistnienie) czynności prawnej rozwiązującej stosunek pracy, a dochodzi

roszczeń (przywrócenia do pracy, odszkodowania), których przesłanką jest takie rozwiązanie. Zarzut ten w znacznym zakresie wynika z braku rozróżnienia czynności

prawnych dokonywanych w ramach stosunku organizacyjnego łączącego członka

zarządu ze spółką handlową, od czynności dokonywanych w ramach stosunku pracy

(w przypadku stosunku pracy z powołania czynności te noszą tę samą nazwę „odwołania” - z zarządu w ramach stosunku organizacyjnego lub ze stanowiska w ramach stosunku pracy; por. np. wyrok SA w Gdańsku z dnia 29 lipca 1991 r., III APr

79/91, OSP 1993 nr 1, poz. 15 z glosą J. Brola i glosą W. Muszalskiego; wskazana

wyżej uchwała z dnia 4 października 1994 r., I PZP 42/94; wyrok z dnia 28 lipca 1999

r., I PKN 171/99, OSNAPiUS 2000 nr 21, poz. 785; wyrok z dnia 14 lipca 1994 r., I

PRN 26/94, OSNAPiUS 1994 nr 9, poz. 147; wyrok z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN

63/98, OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 462). Dokonanie tego rozróżnienia prowadzi do

wniosku o odrębności tych czynności (choć mogą być one dokonane łącznie) w zakresie powodowanych skutków, a w konsekwencji do odmiennych ocen co do organu

właściwego do ich dokonania. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że do rozwiązania stosunku pracy z odwołanym (byłym) członkiem zarządu spółki handlowej

właściwy jest zarząd (por. np. wyrok z dnia 13 kwietnia 1999 r., I PKN 3/99,

OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 460; wyrok z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 322/00,

OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600; wyrok z dnia 24 stycznia 2002 r., I PKN 838/00,

PiZS 2003 nr 4, s. 38; wyrok z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 159/02, OSNP 2004 nr 14,

poz. 242). I znowu nie można dokonać jednoznacznej oceny w tym zakresie, gdyż w

podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku nie ma jednoznacznego ustalenia, czy

powód przed wręczeniem mu wypowiedzenia został odwołany z zarządu (ustalono

jedynie, że nastąpiło to „w tym samym dniu”). Jednak brak ustalenia tej okoliczności

nie uniemożliwia oceny zasadności tego zarzutu kasacji. Nie może budzić wątpliwości, że powodowi w imieniu strony pozwanej zostało złożone oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy. Oświadczenie to było jednoznaczne w treści i skutecznie doręczone. Nie może więc być mowy o naruszeniu art. 56, 60 i 61 k.c. Takie oświadczenie nie może być uznane za nieistniejące ani nieważne, gdyż co do czynności rozwiązujących stosunek pracy takiej sankcji nie można przyjąć. Dlatego w orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że odwołanie ze stanowiska (art. 70 k.p.) staje się skuteczne z chwilą, gdy doszło do pracownika w sposób umożliwiający zapoznanie się z

jego treścią - art. 61 k.c. w związku z art. 70 § 1 i § 11 k.p. oraz w związku z art. 300

k.p. (wyrok z dnia 27 stycznia 2004 r., I PK 282/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 413; por.

też wyrok z dnia 6 października 1998 r., I PKN 369/98, OSNAPiUS 1999 nr 21, poz.

686 oraz wyrok z dnia 13 października 1999 r., I PKN 305/99, OSNAPiUS 2001 nr 4,

poz. 119), a odwołanie pracownika ze stanowiska na podstawie art. 70 § 1 k.p. przez

podmiot, którego kompetencja do dokonania tej czynności nie jest jednoznacznie

wyłączona, powoduje rozwiązanie stosunku pracy (wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r., I

PKN 58/98, OSNAPiUS 1999 nr 8, poz. 280). Dlatego trafnie Sąd drugiej instancji

uznał, że powodowi złożono oświadczenie woli o rozwiązaniu stosunku pracy i wywołało ono w tym zakresie skutek, choćby nawet zostało dokonane przez niewłaściwy

organ. Powód mógł zakwestionować czynność rozwiązującą stosunek pracy przez

wniesienie odpowiedniego powództwa. Jego zasadność zależała jednak od zachowania terminu z art. 264 § 1 k.p., o ile ten przepis miał zastosowanie.

Tego zagadnienia dotyczy zarzut naruszenia art. 72 § 1 i 4 oraz art. 69 k.p., z

których to przepisów powód wyprowadza wniosek, że do stosunku pracy z powołania, a ściślej do żądania przywrócenia do pracy lub odszkodowania opartego na niezgodnym z prawem odwołaniu ze stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem, nie stosuje się art. 264 § 1 k.p. Rzeczywiście problem tak postawiony nie

był dotychczas przedmiotem rozważań judykatury, gdyż był bezprzedmiotowy. Z art.

69 k.p. (w brzmieniu obowiązującym w datach wyroków Sądów obu instancji, a także

w dacie wniesienia kasacji) wynikało bowiem, że pracownik odwołany ze stanowiska

w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem nie mógł dochodzić uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy i odszkodowania przewidzianego w

razie wypowiedzenia umowy o pracę. Roszczenia takie jako bezzasadne podlegały w

postępowaniu sądowym oddaleniu (por. np. uchwała z dnia 9 kwietnia 1976 r., I PZP

10/76, OSNCP 1976 nr 9, poz. 196; OSPiKA 1978 nr 11, poz. 190 z glosą J. Nóżki;

OSPiKA 1977 nr 1, poz. 16 z glosą M. Rafacz-Krzyżanowskiej; PiZS 1977 nr 6, s. 71

z glosą K. Kolby; postanowienie z dnia 24 lutego 1981 r., I PZ 6/81, OSNCP 1981 nr

9, poz. 177; uchwała z dnia 21 września 1989 r., III PZP 41/89, OSNCP 1990 nr 9,

poz. 111; OSP 1992 nr 4, poz. 84 z glosą L. Sobol; uchwała z dnia 23 marca 1993 r.,

I PZP 1/93, OSNCP 1993 nr 12, poz. 210; wyrok z dnia 15 grudnia 2000 r., I PKN

170/00, OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 377; postanowienie z dnia 15 lutego 2001 r., I

PKN 977/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 492). W zasadzie rację ma powód wywodząc w kasacji, że skoro „do stosunku pracy nawiązanego na podstawie powołania

nie można stosować przepisów Kodeksu pracy odnoszących się do orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę, to tym bardziej nie jest możliwym stosowanie przepisu zakreślającego pracownikowi termin do wytoczenia takiego powództwa”. Można ten pogląd skorygować tylko w ten sposób, że skoro i tak pracownik odwołany w ten sposób nie mógł żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy i odszkodowania przewidzianego w razie wypowiedzenia umowy o pracę, to problem, czy zgłosił je do sądu w terminie określonym w

art. 264 § 1 k.p., czy też nie dochował tego terminu, był bezprzedmiotowy, gdyż roszczenia te i tak były bezzasadne. Powód wyprowadza jeszcze pewne wnioski z art. 72

§ 4 k.p., który stanowi, że w przypadku naruszenia art. 72 § 1-3 k.p. pracownik może

wnieść odwołanie do sądu pracy, do czego przepis ten nie ustanawia żadnego terminu. W tym zakresie należy stwierdzić, że odwołanie, o którym stanowi art. 72 § 4

k.p. nie dotyczyło roszczeń o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy i odszkodowania przewidzianego w razie wypowiedzenia umowy o

pracę, gdyż roszczenia te były wyłączone przez art. 69 k.p. Odwołanie, o którym stanowi art. 72 § 4 k.p. dotyczyło więc innych roszczeń wywiedzionych z naruszenia art.

72 § 1-3 k.p. (np. roszczenia o wynagrodzenie za czas trwania stosunku pracy).

Przedmiotem zaskarżonego wyroku jest częściowe rozstrzygnięcie dotyczące wyłącznie odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie. Nie są więc przedmiotem rozpoznania inne ewentualne roszczenia, które mogą wynikać z naruszenia

art. 72 § 1-3 k.p. i wywody kasacji w tym zakresie nie dotyczą przedmiotu rozpoznania.

Jednakże postawiony w kasacji problem, czy do odwołania ze stanowiska w

sposób równoznaczny z wypowiedzeniem ma zastosowanie art. 264 § 1 k.p., stał się

aktualny w wyniku zmiany stanu prawnego, którego nie mogły uwzględnić Sądy obu

instancji ani powód w kasacji. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła bowiem w życie

ustawa z dnia14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081). Ustawą tą dokonano nowelizacji

art. 69 k.p. w ten sposób, że w art. 69 k.p. został skreślony pkt 2b. Oznacza to, że w

aktualnym stanie prawnym pracownik odwołany ze stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę może dochodzić odszkodowania przewidzianego w razie wypowiedzenia umowy o pracę (odszkodowania za niezgodne z

prawem rozwiązanie umowy). Skreślenie art. 69 pkt 2b k.p. nastąpiło w dniu wejścia

w życie nowelizacji (1 stycznia 2004 r.), gdyż żaden z przepisów przejściowych

ustawy nowelizacyjnej nie wprowadza w tym zakresie innego uregulowania. W

szczególności nie ma przepisu, który nakazywałby stosowanie nowej regulacji do

odwołań dokonanych dopiero po jej wejściu w życie. Oznacza to, że od dnia 1 stycznia 2004 r. możliwe jest dochodzenie odszkodowania, także w przypadku odwołania

dokonanego wcześniej. Taka zmiana stanu prawnego podlega uwzględnieniu w toczącym się postępowaniu sądowym (art. 316 § 1 k.p.c.), a więc także w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy, uwzględniając ten nowy stan prawny musi więc dokonać

oceny, czy do takiego roszczenia o odszkodowanie ma zastosowanie art. 264 § 2

k.p. Odpowiedź jest twierdząca i to sposób dość oczywisty. Skoro art. 69 k.p. nakazuje stosować do stosunku pracy z powołania przepisy dotyczące umowy o pracę i

dopuszcza obecnie dochodzenie roszczenia o odszkodowanie, to przy odwołaniu

równoznacznym z wypowiedzeniem należy stosować art. 45 § 1 k.p., z którego wynika możliwość złożenia takiego odwołania. Przepis ten jednak nie określa żadnego

terminu, gdyż jest on wskazany w art. 264 § 2 k.p. Roszczenia objęte art. 45 § 1 k.p.

(a więc także o odszkodowanie) mogą być dochodzone tylko w terminie określonym

w art. 264 § 1 k.p., który jest także „przepisem dotyczącym umowy o pracę na czas

nieokreślony” w rozumieniu art. 69 k.p.

Powód podnosi jeszcze zarzut naruszenia art. 264 § 1 k.p. jako przepisu

prawa procesowego „poprzez odrzucenie powództwa”. Konstrukcja tego zarzutu jest

niezbyt zrozumiała, bo art. 264 § 1 k.p. nie jest przepisem prawa procesowego, a

stwierdzenie przekroczenia terminu w nim określonego prowadzi do oddalenia powództwa (co też uczynił Sąd pierwszej instancji), a nie do odrzucenia pozwu. W uzasadnieniu kasacji można się jednak doszukać pewnej argumentacji dotyczącej zastosowania tego przepisu. Powód wywodzi bowiem, że nie złożył pozwu ponieważ uważał, że wypowiedzenie dokonane mu przez niewłaściwy organ jest nieskuteczne, a

więc oczekiwał na dokonanie tej czynności przez organ właściwy. Można przyjąć, że

w tym twierdzeniu znajduje się wskazanie okoliczności usprawiedliwiającej przekroczenie terminu. Przyjęcie takiego poglądu nie jest jednak możliwe. Powód został pouczony o terminie i sposobie odwołania się do sądu od wypowiedzenia stosunku

pracy. Nie złożył tego odwołania całkowicie świadomie. Jak wyżej wskazano, czynność rozwiązująca stosunek pracy była skuteczna i mogła być podważona tylko w

drodze odpowiedniego powództwa. Strona pozwana pouczyła więc powoda w sposób prawidłowy, a niezłożenie odwołania w sposób i w terminie wskazanym w pouczeniu jest skutkiem błędnego poglądu prawnego (podjętego wbrew prawidłowemu

pouczeniu), którego skutki obciążają powoda, a więc nie może to być uznane za powołanie się na okoliczność usprawiedliwiającą przekroczenie terminu (niezawinioną).

Z tych względów zarzuty kasacji okazały się niezasadne, a więc wobec braku

usprawiedliwionych podstaw, kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 393 12

k.p.c. O kosztach postępowania nie orzeczono, gdyż wyrok Sądu Najwyższego dotyczy wyroku częściowego i nie kończy postępowania w sprawie.