I PK 123/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 123/10

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Centrum Kongresowo-Wypoczynkowemu "Z.-R." Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w R.

o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 9 marca 2010 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z dnia

9 marca 2010 r. zmienił zaskarżony przez stronę pozwaną wyrok Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy w G. z dnia 24 września 2009 r. zasądzający od

Centrum Kongresowo – Wypoczynkowego „Z. – R.” spółki z o.o. w R. na rzecz

powódki B. S. kwotę 74.783 zł z ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za

pracę w godzinach nadliczbowych w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na

rzecz powódki kwotę 69.219, 47 zł z ustawowymi odsetkami, oddalając w

pozostałym zakresie powództwo i apelację.

Strona pozwana wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku i opierając ją na

podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 151 k.p., art. 151 4 k.p. i art. 6 k.c.

w związku z art. 300 k.p., a także na podstawie naruszenia przepisów

postępowania w postaci art. 6 k.c. oraz 3 w związku z art. 232 k.p.c., art. 231 k.p.c.,

art. 322 k.p.c., art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. i art. 233 § 1 w związku z art. 391

§ 1 k.p.c., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej zawarty jest wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania z

uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości, a

mianowicie art. 151 i art. 1544 § 1 Kodeksu pracy przez rozstrzygnięcie kwestii

prawnej dotyczącej prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych

osób pełniących funkcje kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych. W

ocenie skarżącego wykładnia gramatyczna art. 1514 § 1 k.p. rodzi wątpliwości co

do

zakresu

znaczeniowego

używanego

przez

przepis

pojęcia

„w

razie

konieczności”, w szczególności w zakresie relacji tego pojęcia do określenia

„szczególnych potrzeb pracodawcy” z art. 151 § 1 pkt 2 k.p. Subiektywne

przekonanie

pracownika

o

faktycznej

konieczności

pracy

w

godzinach

nadliczbowych nie uzasadnia, według skarżącego, prawa do wynagrodzenia za tę

pracę, wobec czego na pracowniku spoczywa, stosownie do treści art. 6 k.c. w

związku z art. 300 k.p., ciężar udowodnienia nie tylko tego, że wykonywał pracę w

godzinach nadliczbowych, ale także okoliczności uzasadniających stwierdzenie, że

świadczona praca nie następowała w warunkach określonych przepisami art. 1514

k.p., tj. nie istniała przesłanka „wykonywania pracy w razie konieczności” w

obiektywnym znaczeniu tego słowa. Skutkiem nieprzeprowadzenia takiego dowodu

winno być zaś oddalenie powództwa o wynagrodzenie za pracę w godzinach

nadliczbowych.

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania pozwana wskazała również, iż

„skarga kasacyjna wobec wskazanych naruszeń przepisów postępowania, które

miały istotny wpływ na treść skarżonego orzeczenia, jest oczywiście uzasadniona”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania został oparty, między innymi, na przesłance wymienionej w art. 398 9 §

1 pkt 2 k.p.c., gdyż skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawa.

Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na taką okoliczność wymaga od skarżącego

określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem,

na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem

rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s.

10).

Skarżący potrzeby wykładni art. 1514 § 1 k.p. upatruje w niejednoznaczności

terminologicznej zwrotu „w razie konieczności” w relacji do określenia „szczególne

potrzeby pracodawcy” z art. 151 § 1 pkt 2 k.p. i w związanej z tym potrzebie

rozstrzygnięcia, czy na pracowniku spoczywa ciężar dowodu na okoliczność, że nie

istniała przesłanka wynikająca z art. 1514 § 1 k.p. „wykonywania pracy w razie

konieczności” w obiektywnym znaczeniu tego słowa.

W orzecznictwie przyjmuje się tymczasem jak dotychczas jednolicie, że

pracownicy sprawujący funkcje kierownicze mogą być zatrudniani poza normalnymi

godzinami pracy bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia jedynie w razie

konieczności (art. 135 § 1 k.p. obowiązujący do 31 grudnia 2003 r. i art. 151 4 § 1

k.p. w aktualnym brzmieniu), a zatem reguła ta nie ma zastosowania do przypadku

stałego zatrudniania pracownika ponad ustawowy czas pracy. W takiej sytuacji

również

pracownikowi

zajmującemu

stanowisko

kierownicze

przysługuje

wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Zwrócić uwagę należy, iż

tego rodzaju pogląd prawny jest wyrażany na tle określonych okoliczności

faktycznych,

chodzi

bowiem

o

konieczność

wykonywania

pracy

w

ponadnormatywnym czasie z uwagi na wadliwą organizację pracy u konkretnego

pracodawcy. Nie występuje tu zatem problem kwalifikowania jako pracy w

godzinach nadliczbowych samego pozostawania w dyspozycji pracodawcy poza

godzinami pracy, nie ma też mowy o braku opłacalności dla pracodawcy pracy

wykonywanej

w

ten

sposób

przez

pracownika,

skoro

realizuje

on

w

ponadnormatywnym czasie pracy przypisane mu obowiązki, trudno stwierdzić także

brak świadomości podmiotu zatrudniającego, że taka praca jest wykonywana, jeżeli

jej konieczność wynika z wadliwości organizacyjnych obciążających pracodawcę.

Zasady ewentualnego przysługiwania wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych (art. 151 4 §

1 k.p.) są praktycznie takie same, jak w odniesieniu do pracownika objętego

zadaniowym

systemem

czasu

pracy.

W

utrwalonym

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego przyjmuje się bowiem, że określenie w takim systemie przez

pracodawcę zakresu obowiązków w sposób uniemożliwiający ich wykonanie w

obowiązującym pracownika wymiarze czasu pracy uzasadnia roszczenie o

dodatkowe wynagrodzenie z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (por.

postanowienie z dnia 7 grudnia 1999 r., I PKN 427/99, OSNAPiUS 2001 Nr 8, poz.

274 oraz wyrok z dnia 24 marca 2000 r., I PKN 553/99, OSNAPiUS 2001 Nr 15,

poz. 484; OSP 2002 Nr 2, poz. 27 z glosą S. Driczinskiego). Na tle zadaniowego

czasu pracy judykatura wypracowała zaś jednolity pogląd, że w razie sporu o

wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych pracownik musi wykazać, że

pracował w godzinach nadliczbowych, a na pracodawcy ciąży obowiązek

udowodnienia, że powierzał pracownikowi zadania możliwe do wykonania w czasie

pracy wynikającym z ogólnie przyjętych norm czasu pracy (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia: 15 marca 2006 r., II PK 165/05, OSNP 2007 nr 5 – 6, poz. 69;

5 lutego 2008 r., II PK 148/07, OSNP 2009 nr 7 – 8, poz. 93; 21 maja 2008 r., I PK

262/07, LEX nr 491433; 18 sierpnia 2009 r., I PK 51/09, LEX nr 529755 i 16

października 2009 r., I PK 89/09, LEX nr 558563). Inaczej rzecz ujmując,

wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych nie przysługuje pracownikom,

zarówno zatrudnionym w zadaniowym systemie czasu pracy, jak i należącym do

kręgu osób objętych art. 1514 § 1 k.p., jeżeli przydzielone im zadania obiektywnie

mogą wykonać w normatywnym czasie pracy, co musi udowodnić pracodawca, gdy

pracownik wykaże, że stale przekraczał ustawowy czas pracy.

Wbrew poglądom skarżącego, kwestia przedstawiona przez niego jako

budząca poważne wątpliwości została zatem jednolicie i jednoznacznie wyjaśniona

w orzecznictwie, wobec czego nie można uznać, iż powołując się na potrzebę

dokonania w tym kierunku wykładni wskazywanych przepisów, przekonał o

konieczności zaangażowania Sądu Najwyższego w rozstrzygnięcie tej sprawy z

uwagi na występowanie tej przesłanki „przedsądu”.

Jeżeli natomiast przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona,

powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym

wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi w niniejszej sprawie do rozpoznania

nie zawiera zaś żadnych argumentów na poparcie twierdzenia o jej oczywistej

zasadności, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decydują o wyniku

„przedsądu”. Powołanie się na przesłankę zawartą w art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.

zobowiązuje

zatem

skarżącego

do

przedstawienia

wywodu

prawnego,

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Nie spełnia tego wymagania

stwierdzenie, że „skarga kasacyjna wobec wskazanych naruszeń przepisów

postępowania, które miały istotny wpływ na treść skarżonego orzeczenia, jest

oczywiście uzasadniona”. Z powyższego nie wynika bowiem ani jakie przepisy, ani

w jaki sposób doznały naruszenia, zaś podstawy skargi kasacyjnej nie podlegają

badaniu na tym etapie postępowania przed Sądem Najwyższym, w związku z czym

o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja

zawarta w uzasadnieniu jej podstaw, co w konsekwencji oznacza, iż skarżący nie

zdołał przekonać o potrzebie rozpoznania jego skargi również z uwagi na

występowanie tej przesłanki „przedsądu”.

Z tych względów Sąd Najwyższy, z mocy art. 3989 k.p.c., postanowił jak w

sentencji.