I CSK 641/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 641/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa F. Z.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 czerwca 2013 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 31 maja 2012 r.,

1. odrzuca skargę kasacyjną,

2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania

kasacyjnego,

3. przyznaje radcy prawnemu J. D. prowadzącej Kancelarię od

Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego kwotę 1800 (jeden tysiąc

osiemset) złotych, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem

udzielonej

powodowi

z

w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

urzędu

pomocy

prawnej

Powód F. Z. w pozwie z dnia wystąpił o pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego - wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 listopada 2000 r., którym

została zasądzona od powoda na rzecz Skarbu Państwa kwota 33.477,24 zł wraz z

ustawowymi odsetkami. Podniósł, że nie uregulował tej należności, gdyż w toku

postępowania przed Sadem Okręgowym w tej sprawie (sygn. akt I C …/97) na

rozprawie w dniu 7 lutego 1995 r. potrącił swoją wymagalną wierzytelność z tytułu

rekultywacji gruntu w kwocie 42.000 zł, a Sądy obydwu instancji bezpodstawnie nie

uwzględniły zarzutu potrącenia.

Wprawdzie w obecnie rozpoznawanej sprawie także w piśmie z dnia

16 grudnia 2011 r., (k. 229) oznaczył wartość przedmiotu sporu na kwotę

166.495 zł, niemniej na ostatniej rozprawie w dniu 19 grudnia 2011 r., przed

Sądem pierwszej instancji wyjaśnił, że dochodzi pozbawienia tytułu wykonawczego

wykonalności co do wartości potrąconej kwoty 42.000 zł, a wskazując kwotę

166.495 zł miał na uwadze rewaloryzację wartości dokonanej rekultywacji według

aktualnych cen. Sąd Okręgowy w K. oddalając powództwo wyrokiem z dnia 28

grudnia 2011 r. orzekł o roszczeniu powoda objętym zarzutem potrącenia

w kwocie 42.000 zł, z tytułu poniesionych przez niego kosztów rekultywacji gruntu.

Podniósł, że potrącenie wierzytelności dłużnika z wierzytelnością wynikającą

z tytułu

wykonawczego

wywołuje

analogiczne

skutki,

jak

wygaśnięcie

zobowiązania przez jego spełnienie. Zarzut ten jego zdaniem może być podstawą

powództwa przeciwegzekucyjnego tylko

wtedy, gdy nie był przedmiotem

rozpoznania w sprawie, w której został wydany tytuł wykonawczy.

W apelacji, oznaczając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę

166.495 zł, powód zgłosił roszczenie odszkodowawcze dochodząc naprawienia

szkody wynikłej z przeprowadzonej przez niego rekultywacji gruntu i domagał się

wyliczenia tego świadczenia według cen nie z okresu jej dokonania, lecz z daty

wyrokowania.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. oddalając apelację orzekł,

jak wynika z jego uzasadnienia, tylko o roszczeniu objętym oświadczeniem

o potrąceniu tj. obejmującym kwotę 42.000 zł. Podzielił w całości ustalenia

faktyczne, jak i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.

Powód w skardze kasacyjnej oznaczając wartość przedmiotu zaskarżenia na

kwotę 166.495 zł, szeroko odwołując się do judykatury Sądu Najwyższego zarzucił,

że nieuwzględnienie w sprawie, w której został wydany tytuł wykonawczy zarzutu

potrącenia nie stanowiło przeszkody do oparcia na tym zarzucie powództwa

przeciwegzekucyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w apelacji nie

eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości w skardze

kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 39821 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym ma

odpowiednie zastosowanie art. 368 § 2 k.p.c., który w zdaniu trzecim przewiduje,

że przepisy art. 19-24 i 25 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Oznacza to,

że zarówno sąd w drugiej instancji, jak i Sąd Najwyższy w ramach badania

dopuszczalności skargi kasacyjnej powinien sprawdzić wartość przedmiotu

zaskarżenia wskazaną w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., II CZ 197/10, LEX nr

738550).

W postępowaniu apelacyjnym nie można, oprócz nie wchodzących

w sprawie w rachubę wyjątków określonych w art. 383 k.p.c. zdanie drugie,

rozszerzyć żądania ani występować z nowymi roszczeniami. Wystąpienie więc

przez powoda z roszczeniem odszkodowawczym w apelacji nie mogło przynieść

pożądanego przez niego skutku. Niedopuszczalne rozszerzenie żądania pozwu

w postępowaniu apelacyjnym nie wpływa na zakres przedmiotu sprawy i to także

nawet po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania

sądowi pierwszej instancji, chyba że przed tym sądem nastąpi kolejna zmiana

powództwa. Określenie zakresu postępowania apelacyjnego adekwatne do

przedmiotu rozpoznania i przedmiotu orzeczenia pierwszoinstancyjnego stanowi

realizację zasad dyspozycyjności i zakazu orzekania ponad żądanie oraz jej

dopuszczalności tylko od wyroku, a niedopuszczalności tego środka odwoławczego

od braku rozstrzygnięcia w tym wyroku (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

7 lutego 2008 r., II PK 163/07, OSNP 2009, nr 9-10, poz. 114).

W okolicznościach sprawy niewątpliwie zarówno Sąd pierwszej, jak i drugiej

instancji orzekały o roszczeniu powoda o wartości 42.000 zł, tj. objętym

oświadczeniem

o

potrąceniu.

Błędne

oznaczenie

przedmiotu

zaskarżenia

apelacyjnego i kasacyjnego nie mogło oznaczać, że skarga kasacyjna jest

dopuszczalna ze względu na przekroczenie ustawowego progu określonego w art.

3982 § 1 k.p.c.

Na marginesie można zauważyć, że ostatnio w literaturze prezentowany jest

pogląd, iż powództwo określone w art. 840 § 1 k.p.c. zmierza tylko do pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego i niedopuszczalna w takim wypadku jest

kumulacja roszczeń. Poza tym także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 czerwca

2006 r., IV C3K 24/06 (LEX nr 196635) wyraził zapatrywanie, że ze względu na

konieczność przeciwdziałania przewlekaniu tego postępowania i egzekucji oraz

ustanowioną w art. 843 § 3 k.p.c. prekluzję do zgłaszania zarzutów, zmiana

podstawy powództwa przeciwegzekucyjnego jest niedopuszczalna

Ze wskazanych względów skargę kasacyjną należało odrzucić (art. 398 6 § 3

k.p.c.). Mając na uwadze podniesione w skardze okoliczności i zapatrywanie,

że nieuwzględniony w sprawie zarzut potrącenia nie wywołuje stanu sprawy

osądzonej, na podstawie art. 102 k.p.c., odstąpiono od obciążenia powoda

kosztami postępowania kasacyjnego.

es