I CSK 3229/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 3229/23 POSTANOWIENIE 12 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 12 lipca 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku A. L.‎z udziałem I. T. i M. L.‎o podział majątku i dział spadku,‎na skutek skargi kasacyjnej A. L.‎od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu‎z 4 listopada 2022 r., II Ca 3246/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika M.L. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawcy niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIEW związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy A. L. od postanowienia Sąd Okręgowego we Wrocławiu z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt II Ca 3246/21 - w której zarzucił naruszenie art. 684 k.p.c. na skutek niepodjęcia przez sąd z urzędu czynności mających na celu ustalenie składu i wartości spadku, po spadkodawcach - Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej nie może ograniczać się do ich ogólnikowego powołania czy przytoczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52). Sąd Najwyższy nie ma obowiązku zastępowania skarżącego i poszukiwania argumentów przemawiających za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., I UZ 47/06, OSNP 2008, nr 7-8, poz. 118).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznana stanowi jej element samodzielny - wyodrębniony w oddzielnej jednostce normatywnej i nie może być utożsamiany z innymi wymogami formalnymi skargi kasacyjnej, w tym jej podstawami i ich uzasadnieniem (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, nie publ, z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, nie publ., z dnia 8 stycznia 2019 r., IV CSK 243/18, nie publ.). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona.Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi.

W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).Zdaniem skarżącego oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z faktu, że Sąd Okręgowy wbrew obowiązkowi działania z urzędu w zakresie wskazanym w art. 684 k.p.c., nie podjął takich działań.Należy się zgodzić z wnioskodawcą., że co do zasady Sądy meritii ustalając skład majątku wspólnego spadkodawców i skład spadków nieprawidłowo określiły ich wartość z dnia zakupu nieruchomości przez spadkodawców (1951 r.).

Niemniej jednak uchybienie to nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia. Otóż wnioskodawca i uczestniczka (wnioskiem z 2018 r. o dział spadku i zniesienie współwłasności) domagali się ustalenia składu majątku po zmarłych rodzicach w postaci opisanej szczegółowo nieruchomości i zasądzenia od uczestnika M. L. na ich rzecz kwot po 412 648,65 zł, z tytułu rozliczenia - stosownie do przysługujących im udziałów spadkowych - uzyskanych przez uczestnika należności ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości (wnioskodawca i uczestniczka wskazali, że uczestnik otrzymując od nich jako spadkobierców pełnomocnictwa dokonał w 1990 r. sprzedaży masy spadkowej i nie rozliczył się z nimi z uzyskanej ceny).

Sądy obu instancji przyjęły, że nie zachodziła podstawa do przeprowadzenia rozliczeń, gdyż te nastąpiły już pomiędzy wnioskodawcą a uczestnikami jako spadkobiercami w latach 90-tych ub. wieku i z tej przyczyny oddaliły wniosek w zakresie żądania zasądzenia od uczestnika na rzecz wnioskodawcy i uczestniczki kwot po 412 648,65 zł. W takiej sytuacji zbędne było ustalanie składu spadków, skoro nieruchomość spadkowa została już zbyta osobom trzecim, zaś wnioskodawca i uczestniczka nie podważali skuteczności tego zbycia (zresztą nie zakwestionowali tych czynności prawnych w stosunku do nabywców), zaś wobec przyjęcia, że nastąpiło już rozliczenie ceny uzyskanej z tego zbycia zbędne też było ustalanie wartości spadków i zniesienia współwłasności.

W tym zakresie (skład spadków i ich wartość) rozstrzygnięcia Sądów obu instancji stanowią rodzaj superfluum orzeczniczego. W odniesieniu do przyjętej przez Sądu obu instancji podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, że w latach 90-tych ub. wieku pomiędzy uczestnikiem a wnioskodawcą i uczestniczką nastąpiło rozliczenie ceny uzyskanej ze sprzedaży majątku spadkowego, skarżący nie przedstawił zarzutów, zaś w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany podstawami kasacyjnymi (art. 398¹³ § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) i poza nieważnością postępowania przed sądem odwoławczym nie bierze pod uwagę z urzędu naruszeń prawa procesowego i prawa materialnego.

Dlatego też brak było podstaw do podzielenia tezy skarżącego, iż zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe w przedstawionym wyżej znaczeniu przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 19 ust. 1 oraz art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 6 pkt 3 w zw. z § 2 pkt 7 §10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).[SOP][ał] ‎