I CSK 2355/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 2355/22 POSTANOWIENIE Dnia 15 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Wesołowski w sprawie z powództwa M. B., A. B.‎przeciwko [...] Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 czerwca 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]‎z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt I ACa [...], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego [...] Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz powodów M. B. i A. B. kwotę 5400,- (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną pozwanego [...] Bank S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 15 września 2021 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie.Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. uzasadniając to tym, że Sąd Apelacyjny orzekł na niekorzyść apelującego pozwanego, przy jednoczesnym braku wniesienia apelacji przez powodów, stwierdzając w uzasadnieniu swojego wyroku nieważność umowy w jej pierwotnej treści.

Zdaniem skarżącego sprzeczność uzasadnienia Sądu II Instancji z motywami wyroku Sądu I Instancji, stanowi definitywne wyjście poza granice orzekania, niemożliwe jest wykonanie wyroku Sądu I instancji (obydwa rozstrzygnięcia są sprzeczne względem siebie co do motywów rozstrzygnięcia), a poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu wyroku przez Sąd II instancji nieważności całego stosunku podstawowego na skutek stwierdzenia nieważności Aneksu do niego (Aneks nr 1) - pozwany w tym zakresie został pozbawiony realnej możliwości obrony, co prowadzi do nieważności postępowania.W ocenie Sądu Najwyższego powołane wyżej przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania nie zachodzą.W pierwszej kolejności odnieść się należy do przesłanki nieważności postępowania, jako najdalej idącej.

Według ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) zachodzi wtedy, gdy strona nie mogła brać udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części na skutek naruszenia przepisów postępowania przez sąd lub przeciwnika w sporze. W niniejszej sprawie taka sytuacja w odniesieniu do pozwanego niewątpliwie nie wystąpiła.W sprawie nie zachodzi także przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wniosku skargi kasacyjnej nie jest przekonujące.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej zasadności wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej na pierwszy rzut oka, bez konieczności głębszej analizy, sprzeczności orzeczenia z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni (por. m. in.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100, z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.).

Skarżący powinien w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49,). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest przy tym oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo).

Sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszej sprawie.Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego nie prowadzi do konkluzji, że Sąd ten dopuścił się oczywistych i rażących naruszeń przepisów prawa. Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania związanych - według pozwanego - z wykroczeniem poza granice apelacji. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach zgodnie z wnioskami powodów. W orzecznictwie przesądzono przy tym, że sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzania postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia (zob. np. uchwałę składu 7 sędziów SN – zasadę prawną z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124; wyroki SN: z dnia 22 stycznia 2008 r., II PK 134/07; z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 102/08).

Tym bardziej błędne jest odniesienie art. 379 pkt 5 k.p.c. do odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ocena materiału dowodowego nie może stanowić podstawy zarzutu nieważności postępowania, nawet jeżeli zostaje dokonana przez sąd odwoławczy. W konsekwencji nie stanowi wyjścia poza granice orzekania przez sąd drugiej instancji sytuacja, w której dokonuje on odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny co do zasady podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

Dokonał jednak nieco innej oceny prawnej ustalonych faktów. W konsekwencji jako niezasadny należy ocenić zarzut nieważności na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c., który to zarzut miał być zdaniem pozwanego skutkiem wydania przez Sąd Apelacyjny wyroku wykraczającego poza granice apelacji.Całkowicie niezrozumiałe są twierdzenia skarżącego o niemożliwości wykonania wyroku Sądu I instancji ze względu na odmienność motywów rozstrzygnięcia z wyrokiem Sądu Apelacyjnego. Na marginesie należy zauważyć, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przewidziane w art. 365 k.p.c. związanie innych sądów prawomocnym orzeczeniem dotyczy tylko samej treści sentencji orzeczenia, a nie poglądów prawnych wyrażonych w jego uzasadnieniu (zob. np. wyrok SN z dnia 13 marca 2008 r., III CSK 284/07).

Przy czym przedmiotowy zasięg prawomocności materialnej w sensie pozytywnym odnosi się jedynie do samego rozstrzygnięcia, nie zaś do jego motywów i zawartych w nim ustaleń faktycznych (zob. np. wyroki 5 SN z dnia: 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07; 12 maja 2011 r., I PK 1093/10; 19 października 2012 r., V CSK 485/11). Wskazuje się przy tym, że moc wiążącą z perspektywy kolejnych postępowań uzyskują jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono w związku z podstawą sporu (rozstrzygnięcie o żądaniu w połączeniu z jego podstawą faktyczną).

Inaczej rzecz ujmując, moc wiążąca odnosi się do „skutku prawnego”, który stanowił przedmiot orzekania i nie oznacza związania sądu i stron ustaleniami i oceną prawną zawartą w uzasadnieniu innego orzeczenia.Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c.