I BU 13/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I BU 13/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania J.A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 listopada 2012 r.,

skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt […]

odrzuca skargę sporządzoną dnia 26 kwietnia 2012 r.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony – J.A. - wniósł w dniu 15 maja 2012 r. skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego z dnia 26

października 2010 r., w sprawie […], zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie m.in. podstawowych zasad

porządku prawnego, konstytucyjnych wolności i praw obywatela, a także przepisów

prawa materialnego i procesowego. Skarżący podniósł, że w wyniku wydanego

orzeczenia ubezpieczonemu została wyrządzona szkoda w postaci odmowy

przyznania prawa do świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, co

oszacował na 8101,20 zł rocznie i pomnożył przez 5 lat.

Skarżący wniósł o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z

prawem w całości i o zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 4241 § 1 k.p.c. - w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 4 ustawy

z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr

155, poz. 1037), obowiązującym od 25 września 2010 r., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie

środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

W judykaturze Sądu Najwyższego został wyrażony pogląd, iż art. 4243 k.p.c.

ma zastosowanie tylko w stosunku do skarg wniesionych skutecznie; w

szczególności

wniesienie

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego orzeczenia, która została odrzucona, nie stoi na przeszkodzie

ponownemu wniesieniu skargi od tego orzeczenia przez tę samą stronę

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r., III CNP 22/05,

OSNC 2006, nr 6, poz. 111; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia

2006 r., III CNP 26/05, LEX nr 568001). W tym kontekście wskazać należy, że J.A.

wniósł w dniu 14 czerwca 2011 r. skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego z dnia 26 października 2010 r.,

które zostało jednak odrzucone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10

stycznia 2010 r., sygnatura akt I BU 10/11. Spowodowało to konieczność

rozpoznania nowej skargi w tym samym przedmiocie, sporządzonej w dniu 26

kwietnia 2012 r. i wniesionej do Sądu w dniu 15 maja 2012 r.

Jedną z przesłanek uzasadniających złożenie skargi jest niemożność zmiany

lub uchylenia orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych

(zarówno w chwili orzekania co do skargi, jak i w przeszłości). Skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest dopuszczalna,

gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze jednego z tak rozumianych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe (co strona musi wykazać w treści skargi –

art. 4245 § 1 pkt 5). W tym aspekcie należy wskazać, że w sprawach o emeryturę

przysługuje skarga kasacyjna (art. 3982 § 1 k.p.c.), a więc zmiana zaskarżonego

wyroku była możliwa w drodze wniesienia tego środka odwoławczego.

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że skarga jest co do

zasady niedopuszczalna, jeżeli w sprawie strona miała możliwość zaskarżenia

wyroku apelacją, skargą kasacyjną, skargą o wznowienie postępowania lub mogła

skorzystać z innego środka, np. wniosku o przywrócenie terminu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06, OSNC

2006 nr 6, poz. 112; z dnia 12 maja 2011 r., II BU 10/10, LEX nr 863955). Od tego

unormowania ustawodawca wprowadził wyjątek przewidziany w art. 424 1 § 2 k.p.c.

Na podstawie tej regulacji, skarga przysługuje także - w wyjątkowych wypadkach od prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, chociaż strony nie skorzystały z przysługujących im

środków prawnych, jeżeli niezgodność orzeczenia z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w

drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Zatem wyjątek od

zasady określony w art. 4241 § 2 k.p.c. uzależnia dopuszczalność skargi od

kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - istnienia wyjątkowego

wypadku, który uniemożliwił wniesienie środka odwoławczego lub środka

zaskarżenia i po drugie - występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym

charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że wyjątkowe

wypadki, o których stanowi art. 4241 § 2 k.p.c., odnoszą się także do przyczyn

nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków zaskarżenia. Przyczyny

te muszą mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że

chodzi o wyjątkowe okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie

środka zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub

zaniedbań strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez nią z

przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających

charakter siły wyższej, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy

wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz

biorąc uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia (por. np. postanowienia sądu

Najwyższego; z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP39/10, LEX nr 603891; z dnia 2

lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006 nr 6, poz. 113; z dnia 29 listopada 2006 r.,

II CNP 85/06, LEX nr 738094; z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07, OSNC-ZD

2008 nr 4, poz. 114; z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP 38/10, LEX nr 603890).

Żadna z powyższych okoliczności nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie,

a dopiero wykazanie występowania wyjątkowego wypadku uzasadniającego

wniesienie skargi w sytuacji określonej w art. 4241 § 2 k.p.c. stanowi o jej

dopuszczalności. Wykazanie wystąpienia wyjątkowego wypadku uzasadniającego

wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego

orzeczenia stanowi jej samoistny istotny element konstrukcyjny, gdyż z punktu

widzenia

Skarbu

Państwa

odpowiadającego

subsydiarnie,

strona

powinna

wykazać, że za pomocą dostępnych jej środków prawnych ustanowionych przez

prawo uczyniła wszystko, żeby szkody uniknąć lub zapobiec jej powstaniu

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2009 r., II BP 6/08, LEX nr

746167). Stosownie do treści art. 4245 § 1 pkt 5 in fine k.p.c., jeżeli skargę

wniesiono na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., jej wymaganie formalne stanowi także

obowiązek wykazania, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie

skargi. Skarga kasacyjna dotycząca sprawy o emeryturę została odrzucona z uwagi

na nieuzupełnienie w terminie jej braku formalnego – z przyczyn leżących po

stronie wnoszącej skargę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że każde z wymagań

przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny, powinno być zatem

spełnione niezależnie od innych wymagań. Brak choćby jednego z nich powoduje,

że skarga jest dotknięta istotną wadą, nienaprawialną w trybie właściwym dla

usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limine (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 16 października 2009 r., IV CNP 56/09, LEX nr 852574;

z dnia 17 czerwca 2008 r., I BU 18/07, LEX nr 646301).

Z tych względów przedmiotowa skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku podlega odrzuceniu na podstawie art. 424 8 § 1

k.p.c., jako niespełniająca wymagań z art. 4245 § 1 k.p.c.

/tp/