I BU 10/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I BU 10/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania J. A.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 stycznia 2012 r.,

skargi ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 października 2010 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony – J. A. - wniósł w dniu 14 czerwca 2011 r. skargę o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

Sądu

Apelacyjnego z dnia 26 października 2010 r., zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art.

217 § 1 i 2 k.p.c., przez pominięcie dowodu z przesłuchania świadków powołanych

w postępowaniu odwoławczym, art. 235 § 1 k.p.c., przez uchybienie zasadzie

bezpośredniości

dowodów

i

pominięcie

dowodów

wnioskowanych

przez

ubezpieczonego, których to Sąd orzekający nie uwzględnił oraz art. 249 k.p.c. w

związku

z

art.

k.p.c.,

przez

pominięcie

dowodu

z

dokumentów

przedsiębiorstwa, w którym ubezpieczony był zatrudniony. Skarżący wskazał, iż

wskutek wydania zaskarżonego orzeczenia i naruszenia przepisów postępowania,

doszło do naruszenia prawa materialnego: art. XXIV ustawy z dnia 26 czerwca

1974 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 142 ze zm.) w

związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie.

Skarżący podniósł, że w wyniku wydanego orzeczenia ubezpieczonemu

została wyrządzona szkoda w postaci odmowy przyznania mu prawa do

świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Wskazał także, że „nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania

wymienione w art. 401 k.p.c. czy z powodu jego niekonstytucyjności (art. 401 1

k.p.c.). W sprawie brak jest również przesłanek do wznowienia postępowania

z przyczyn restytucyjnych i zachodzi niemożność wznowienia postępowania po raz

kolejny oraz nie został wydany prawomocny wyrok skazujący (art. 404 k.p.c.).

Skarga została wniesiona po upływie 60 dni od daty otrzymania wyroku wraz z

uzasadnieniem”.

Skarżący wniósł o stwierdzenie, że w zaskarżonym zakresie orzeczenie jest

niezgodne z prawem i „o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i

przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub przyznanie

ubezpieczonemu prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 4241 § 1 k.p.c. - w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 4 ustawy

z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr

155, poz. 1037), obowiązującym od 25 września 2010 r., można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona

szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie

środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Jedną z przesłanek uzasadniających złożenie skargi jest niemożność zmiany

lub uchylenia orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych

(zarówno w chwili orzekania co do skargi, jak i w przeszłości). Skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest dopuszczalna,

gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze jednego z tak rozumianych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe (co strona musi wykazać w treści skargi –

art. 4245 § 1 pkt 5). W tym kontekście należy wskazać, że w sprawach o emeryturę

przysługuje skarga kasacyjna (art. 3982 § 1 k.p.c.), a więc zmiana zaskarżonego

wyroku była możliwa w drodze wniesienia tego środka odwoławczego.

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że skarga jest co do

zasady niedopuszczalna, jeżeli w sprawie strona miała możliwość zaskarżenia

wyroku apelacją, skargą kasacyjną, skargą o wznowienie postępowania lub mogła

skorzystać

z

innego

środka,

np.

wniosku

o

przywrócenie

terminu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06,

OSNC 2006 nr 6, poz. 112; z dnia 12 maja 2011 r., II BU 10/10, LEX nr 863955).

Od tego unormowania ustawodawca wprowadził wyjątek przewidziany w art. 424 1 §

2 k.p.c. Na podstawie tej regulacji, skarga przysługuje także - w wyjątkowych

wypadkach - od prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji

kończącego

postępowanie

w

sprawie,

chociaż

strony

nie

skorzystały

z przysługujących im środków prawnych, jeżeli niezgodność orzeczenia z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

Zatem wyjątek od zasady określony w art. 4241 § 2 k.p.c. uzależnia

dopuszczalność skargi od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: po

pierwsze - istnienia wyjątkowego wypadku, który uniemożliwił wniesienie środka

odwoławczego lub środka zaskarżenia i po drugie - występowania niezgodności

z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych

zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka

i obywatela.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że wyjątkowe

wypadki, o których stanowi art. 4241 § 2 k.p.c., odnoszą się także do przyczyn

nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków zaskarżenia. Przyczyny

te muszą mieć charakter wyjątkowy w znaczeniu obiektywnym, co oznacza, że

chodzi o wyjątkowe okoliczności obiektywnie uniemożliwiające stronie wniesienie

środka zaskarżenia, a nie o okoliczności subiektywne, wynikające z woli lub

zaniedbań strony. Wnosząc skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku strona musi zatem wykazać, że nieskorzystanie przez nią

z przysługującego środka prawnego nastąpiło z wyjątkowych powodów mających

charakter siły wyższej, takich jak ciężka choroba, katastrofa, klęska żywiołowa czy

wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, które obiektywnie rzecz

biorąc uniemożliwiły wniesienie środka zaskarżenia (por. np. postanowienia sądu

Najwyższego; z dnia 10 sierpnia 2010 r. II CNP39/10, LEX nr 603891; z dnia

2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006 nr 6, poz. 113; z dnia 29 listopada

2006 r., II CNP 85/06, LEX nr 738094; z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 217/07,

OSNC-ZD 2008 nr 4, poz. 114; z dnia 10 sierpnia 2010 r., II CNP 38/10, LEX nr

603890).

Żadna z powyższych okoliczności nie została w skardze przywołana, a

dopiero

wykazanie

występowania

wyjątkowego

wypadku

uzasadniającego

wniesienie skargi w sytuacji określonej w art. 4241 § 2 k.p.c. stanowi o jej

dopuszczalności. Wykazanie wystąpienia wyjątkowego wypadku uzasadniającego

wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia stanowi jej samoistny istotny element konstrukcyjny, gdyż z punktu

widzenia

Skarbu

Państwa

odpowiadającego

subsydiarnie,

strona

powinna

wykazać, że za pomocą dostępnych jej środków prawnych ustanowionych przez

prawo uczyniła wszystko, żeby szkody uniknąć lub zapobiec jej powstaniu

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2009 r., II BP 6/08, LEX nr

746167). Stosownie do treści art. 4245 § 1 pkt 5 in fine k.p.c., jeżeli skargę

wniesiono na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c., jej wymaganie formalne stanowi także

obowiązek wykazania, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie

skargi. Tego zaś w przedmiotowej skardze zabrakło, w szczególności zaś skarżący

w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności związanych z odrzuceniem przez

Sąd drugiej instancji wniesionej przez niego skargi kasacyjnej z uwagi na

nieuzupełnienie w terminie jej braku formalnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że każde z wymagań

przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. ma charakter samoistny, powinno być zatem

spełnione niezależnie od innych wymagań. Brak choćby jednego z nich powoduje,

że skarga jest dotknięta istotną wadą, nienaprawialną w trybie właściwym dla

usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limine (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 16 października 2009 r., IV CNP 56/09, LEX nr 852574;

z dnia 17 czerwca 2008 r., I BU 18/07, LEX nr 646301).

Zauważyć też należy, że sformułowany w skardze wniosek „o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania lub przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury z

tytułu pracy w warunkach szczególnych” nie ma podstawy prawnej, gdyż zgodnie z

art. 42411 § 2 k.p.c. w razie uwzględnienia skargi Sąd Najwyższy stwierdza, że

wyrok jest w zaskarżonym zakresie niezgodny z prawem. Środek prawny w postaci

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie

zmierza do podważenia zaskarżonego wyroku, lecz umożliwia uzyskanie

prejudykatu

umożliwiającego

dochodzenie

w

oddzielnym

postępowaniu

naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu

Państwa. Stwierdzenie niezgodności z prawem nie uchyla prawomocności i mocy

obowiązującej zaskarżonego orzeczenia. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 2 kwietnia 2009 r., IV CNP 96/08, LEX nr 492152).

Z tych względów przedmiotowa skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku podlega odrzuceniu na podstawie art. 424 8 § 1

k.p.c., jako niespełniająca wymagań z art. 4245 § 1 k.p.c.