IV CNP 23/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CNP 23/12 POSTANOWIENIE Dnia 21 sierpnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie ze skargi uczestniczki postępowania J. B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 11 lutego 2012 r., w sprawie z wniosku K. K. przy uczestnictwie J. B. i K. B. o dział spadku, podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 sierpnia 2012 r., odrzuca skargę 2 Uzasadnienie Uczestniczka J. B. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 11 lutego 2011 r., oddalającego w nieuwzględnionym zakresie, jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 maja 2010 r., którym dokonany został podział majątku wspólnego byłych małżonków J.

B. i J. B. oraz dział spadku po zmarłym J. B. Skarga oparta została na zarzucie sprzeczności z powszechnie obowiązującym porządkiem prawnym w zakresie ustalenia wartości i podziału środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach otwartego funduszu emerytalnego byłych małżonków, pominięcia w orzeczeniu jednego ze spadkobierców oraz zasądzenia od skarżącej na rzecz wnioskodawczyni K. K. tytułem spłaty udziału w majątku spadkowym także środków zgromadzonych na rachunku funduszu w wysokości 8419,07 zł z pominięciem zasad wypłaty tych środków przez fundusz.

Podniosła ponadto, że doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego przyjętego przez ustawodawcę w zakresie podziału majątku wspólnego, działu spadku oraz w ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 159, poz.1667), a także podstawowych wolności konstytucyjnych tj. prawa skarżącej do własności art. 64 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Wyjątkowo, w wypadkach określonych w art. 4241 § 2 k.p.c., skarga przysługuje także od orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji lub drugiej instancji, w odniesieniu do których strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Wyjątek od zasady wskazanej zasady w art. 4241 § 1 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której nieskorzystanie przez stronę z przysługujących jej środków prawnych wywołane zostało nadzwyczajnymi wypadkami, których zaistnienie 3 należy wykazać oraz występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Kwestionowane przez skarżącą orzeczenie poddane było kontroli Sądu drugiej instancji i nie jest możliwe dokonanie jego zmiany lub uchylenia w drodze przysługujących jej środków prawnych, a zatem może być przedmiotem skargi przewidzianej w art. 4241 § 1 k.p.c., dla której w przepisie art. 4245 k.p.c. przewidziane zostały wymagania konstrukcyjne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został pogląd, że każde z sześciu wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. jest indywidualne i niezależne, a zatem każde powinno być wyraźnie wyodrębnione i wypełnione. Brak choćby jednego z nich powoduje, że skarga jest dotknięta istotną wadą, nienaprawialną w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limie (por. postanowienia z dnia 7 lutego 2008 r., IV CNP 223/07, niepubl.; z dnia 17 czerwca 2008 r., I BU 18/07, niepubl.; z dnia 16 października 2009 r., IV CNP 56/09, niepubl.; z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV CNP 44/10, niepubl.; z dnia 17 sierpnia 2010 r.).

Wniesiona przez uczestniczkę skarga nie spełnia wymagań objętych art. 4245 § 1 pkt 2, 3 i 4 k.p.c. Nie wskazuje ona podstaw, na których stosownie do art. 4244 k.p.c. można oprzeć skargę przez określenie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, postaci ich naruszenia oraz wywodu uzasadniającego to naruszenie, jak też, że powodują niezgodność orzeczenia z prawem (por. wyrok z dnia 26 stycznia 2012 r., I BP 4/11, niepubl.) Przedstawione w skardze ogólne zarzuty są nieadekwatne do charakteru skargi określonego w art. 4241 § 1 k.p.c. Nie został również wskazany przepis, z którym zaskarżone postanowienie jest niezgodne.

Nie spełnia tego wymagania odwołanie się do całego aktu prawnego. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie jest przyjmowane, iż przytoczenie podstaw skargi nie jest równoznaczne ze spełnieniem obowiązku z art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. i nie może go zastąpić. Oba te wymagania są wyraźnie przez ustawodawcę odróżnione, a zatem muszą być spełnione w sposób niezależny i odrębny. Obowiązku tego nie uchyla zatem i taka sytuacja, w której naruszenie tych samych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania będzie stanowiło jednocześnie podstawę skargi 4 o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.), jak i powodowało niezgodność orzeczenia z prawem (art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c.) (por. postanowienia z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05; z dnia 28 lutego 2006 r., I CNP 12/06, niepubl.; z dnia 6 marca 2008 r., II BU 25/07, niepubl.; z dnia 23 września 2008 r., I BP 7/08, niepubl.; 25 sierpnia 2010 r., II BU 2/10, niepubl., z dnia 17 lutego 2012, III CNP 2/12, niepubl.).

Na taką wykładnię wymagań skargi określonych w art. 4245 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. wskazuje również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., SK 49/08, OTK-A 2011/6/55. Z przesłanką określoną art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. wiąże się obowiązek skarżącej uprawdopodobnienia istnienia szkody w chwili wniesienia skargi. Niewystarczające jest powoływanie się na możliwość wystąpienia szkody w przyszłości (por. postanowienia Sądu najwyższego z dnia 21 listopada 2007 r., I BP 39/07, niepubl.; z dnia 11 grudnia 2007 r., I BP 46/07, niepubl.; z dnia 13 grudnia 2007 r., II CNP 187/07, niepubl.; z dnia 10 stycznia 2008 r., II CNP 207/07, niepubl.; z dnia 25 stycznia 2008 r., I CNP 117/07, niepubl.; z dnia 19 czerwca 2008 r., II BU 3/08, niepubl.; z dnia 16 października 2009 r., IV CNP 54/09, niepubl.; z dnia 29 marca 2011 r., IV CNP 115/10).

Celem wniesienia skargi jest jedynie przesądzenie istnienia przesłanki, o której mowa w art. 4171 § 2 k.c., określającym zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone wydaniem orzeczenia, co podkreśla wagę omawianej przesłanki dla dopuszczalności skargi i dalszego toku postępowania zmierzającego do stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżąca nie uprawdopodobniła powstania uszczerbku w jej majątku, ponieważ niewystarczające są rozważania, co może zaistnieć w przyszłości, jeśli wnioskodawczyni podejmie opisane działania.

Z powyższych względów skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia podlegała odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.