Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of appeal due to procedural error in calculating filing deadline.

Απόφαση 400 / 2022 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 400/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Λουκά Μόρφη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δήμητρα Ζώη, Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη και Δημητρία Στρούζα-Ξένου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 5 Οκτωβρίου 2021, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) της πληρεξουσίας δικηγόρου Εμμανουέλας Πανοπούλου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1)Θ. Χ. του Χ., κατοίκου ..., η οποία δεν παραστάθηκε και 2) της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην Αθήνα, όπως μετονομάσθηκε η εταιρεία με την επωνυμία "ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" ως οιονεί καθολικός διάδοχος της εταιρείας με την επωνυμία "ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ" και παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Μάριου-Ιωάννη Περλίγκα, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-3-2012 αγωγή της 1ης ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 3880/2014 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 4913/2018 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητεί το αναιρεσείον με την από 5-3-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη. Ο πληρεξούσιος της παραστάσας αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 108, 110 παρ.2, 498 παρ.1, 568 παρ.1, 2, 4 και 576 παρ.2 ΚΠολΔ συνάγεται ότι, εάν κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως απολείπεται ο αντίδικος του επιμεληθέντος τη συζήτηση διαδίκου, εξετάζει ο Άρειος Πάγος εάν ο εν λόγω διάδικος έχει κλητευθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, οπότε, εάν προκύπτει νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση, προβαίνει στη συζήτηση εν απουσία αυτού. Στην προκείμενη υπόθεση, από την επισκόπηση των οικείων διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως με την πράξη ορισμού δικασίμου της 19.5.2020 και κλήση προς συζήτηση κατά την εν λόγω δικάσιμο έχει νόμιμα και εμπρόθεσμα κατά τις διατάξεις των άρθρων 122 επ., 498, 499 και 568 ΚΠολΔ επιδοθεί επιμελεία του αναιρεσείοντος στην αναιρεσίβλητη Θ. Χ., όπως προκύπτει από την υπ' αριθμ. 3661/15.1.2020 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Αθηνών Μ. Μ.. Η υπόθεση δεν συζητήθηκε κατά την ανωτέρω δικάσιμο λόγω της αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορωνοϊού. Δυνάμει δε του άρθρου 74 παρ.2 Ν. 4620/2020 προσδιορίστηκε αυτεπαγγέλτως με πράξη της Προέδρου του Τμήματος τούτου για τη δικάσιμο της 2.3.2021, οπότε και πάλι δεν συζητήθηκε λόγω αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων δυνάμει του άρθρου 83 παρ. 2 και 3 Ν. 4790/2021 και προσδιορίστηκε αυτεπαγγέλτως να συζητηθεί κατά την προκείμενη δικάσιμο.

Συνεπώς, εφ' όσον δεν παρέστη η ως άνω αναιρεσίβλητη κατά την εν λόγω δικάσιμο, πρέπει να χωρήσει η συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως εν απουσία αυτής. Με την από 5.3.2019 και με αριθμό κατάθεσης 203/2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών υπ' αριθμ. 4913/2018 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη η από 3.4.2015 και με αριθμ.

κατάθεσης 2267/2015 έφεση του εναγομένου - εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου κατά των εφεσιβλήτων και ήδη αναιρεσιβλήτων 1) Θ. Χ. και 2) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", κατά της εκδοθείσας υπ' αριθμ. 3880/2014 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η από 2.3.2012 και με αριθμό κατάθ. 808/2012 αγωγή της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης Θ.

Χ. ως προς την 1η εναγόμενη και ήδη 2η αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" και έγινε δεκτή εν μέρει η ως άνω αγωγή ως προς το 2ο εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ. 1 και 144 του ΚΠολΔ).

Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Κατά τη διάταξη του άρθρου 518 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ., αν ο εκκαλών διαμένει στην Ελλάδα, η προθεσμία της εφέσεως είναι τριάντα ημέρες και αρχίζει από την επίδοση της αποφάσεως που περατώνει τη δίκη.

Κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, η οριζόμενη από αυτήν τριακονθήμερη προθεσμία αρχίζει από την επομένη ημέρα της επίδοσης της εκκαλουμένης απόφασης του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, καθόσον με τη διάταξη αυτή καθορίζεται απλώς η διάρκεια της προθεσμίας και το γεγονός που την κινεί, ενώ ο τρόπος υπολογισμού της προθεσμίας ρυθμίζεται από τη διάταξη του άρθρου 144 παρ. 1 του ΚΠολΔ, κατά την οποία οι προθεσμίες που ορίζονται από το νόμο αρχίζουν από την επομένη ημέρα μετά την επίδοση του σχετικού εγγράφου και λήγουν στις επτά το βράδυ της τελευταίας (δηλαδή εν προκειμένω της τριακοστής) ημέρας και αν αυτή είναι κατά νόμο εξαιρετέα, την ίδια ώρα της επόμενης μη εξαιρετέας ημέρας.

Από την αδιάστικτη διατύπωση της εν λόγω διάταξης του άρθρου 144 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται ότι αυτή, ως προς τη λήξη της προθεσμίας που καθιερώνει, εφαρμόζεται τόσο επί των προθεσμιών ενεργείας όσο και επί των προπαρασκευαστικών προθεσμιών, έτσι ώστε αν η τελευταία ημέρα των προθεσμιών αυτών συμπίπτει προς εξαιρετέα ή Σάββατο αυτή δεν υπολογίζεται και η προθεσμία λήγει την ίδια ώρα, 7 μ.μ., της επόμενης εργάσιμης ημέρας (Ολ.ΑΠ 33/1996).

Επίσης κατά την παρ. 3 του άρθρου 144 ΚΠολΔ το Σάββατο θεωρείται για τον παρόντα κώδικα εξαιρετέα και μη εργάσιμη ημέρα. Εξ άλλου κατά το άρθρο 495 παρ. 1 και 2 του ΚΠολΔ, τα ένδικα μέσα της ανακοπής ερημοδικίας, της έφεσης, της αναψηλάφησης και της αναίρεσης ασκούνται με δικόγραφο που κατατίθεται στο πρωτότυπο στη γραμματεία του δικαστηρίου που έχει εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση.

Για την κατάθεση συντάσσεται έκθεση στο βιβλίο που τηρείται σύμφωνα με το άρθρο 496, την οποία υπογράφει αυτός που καταθέτει. Στο δικόγραφο που κατατίθεται σημειώνεται ο αριθμός της έκθεσης και η χρονολογία της και βεβαιώνονται με την υπογραφή εκείνου που συντάσσει την έκθεση. Κατά το επόμενο άρθρο 496, η γραμματεία των δικαστηρίων τηρεί χωριστό βιβλίο για καθένα από τα ένδικα μέσα που αναφέρονται στο άρθρο 495 παρ. 1.

Ο τρόπος που τηρείται το βιβλίο και οι άλλες λεπτομέρειες ορίζονται με διάταγμα. Ο αρμόδιος υπάλληλος της γραμματείας κάθε δικαστηρίου είναι υποχρεωμένος, μόλις προσαχθεί δικόγραφο ένδικου μέσου για κατάθεση, να συντάξει χωρίς καθυστέρηση και μπροστά σε εκείνον που έφερε το δικόγραφο, την έκθεση της κατάθεσης και να την καταχωρίσει στο βιβλίο που αναφέρεται στην παρ. 1, στην περίπτωση δε που προσαχθούν πολλά δικόγραφα, είναι υποχρεωμένος, τηρώντας τη σειρά με την οποία προσέρχονται οι αιτούντες, να συντάξει όλες τις εκθέσεις την ίδια ημέρα.

Κατά το άρθρο 497, το πρωτότυπο του ένδικου μέσου ή η έκθεση που κατατέθηκε φυλάγονται στο αρχείο του δικαστηρίου. Τέλος, κατά το άρθρο 498 παρ. 1, κάθε διάδικος μπορεί μετά την άσκηση του ένδικου μέσου, φέρνοντας αντίγραφο του ένδικου μέσου και της απόφασης που προσβάλλεται στη γραμματεία του δικαστηρίου προς το οποίο το ένδικο μέσο απευθύνεται, να ζητήσει να προσδιορισθεί δικάσιμος και να φέρει για συζήτηση την υπόθεση με κλήση κλπ.

Εξ' άλλου, με το β.δ. 564/1968 (ΦΕΚ Α'-189), ορίσθηκαν οι λεπτομέρειες και ο τρόπος τηρήσεως του βιβλίου ενδίκων μέσων που προβλέπει το άρθρο 496 ΚΠολΔ. Από τις πιο πάνω διατάξεις προκύπτει με σαφήνεια αφ' ενός ότι η κατάθεση του δικογράφου του ένδικου μέσου στη γραμματεία του δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και η σύνταξη εκθέσεως στο κατά το άρθρο 496 ΚΠολΔ βιβλίο αποτελεί αναγκαίο όρο για να τελειωθεί η άσκηση αυτού, χωρίς τον οποίο το ένδικο τούτο μέσο είναι δικονομικώς ανυπόστατο και αφ' ετέρου ότι στοιχείο από το οποίο κρίνεται το εμπρόθεσμο ή μη της ασκήσεως του ένδικου μέσου είναι αποκλειστικά η χρονολογία της εκθέσεως που καταχωρίζεται στο ειδικό βιβλίο του άρθρου 496 και η οποία σημειώνεται επάνω στο πρωτότυπο του ένδικου μέσου που φυλάγεται στο αρχείο του δικαστηρίου, μαζί με τον αριθμό της εκθέσεως, κατά πάσα δε περίπτωση η σύνταξη της εκθέσεως καταθέσεως του ενδίκου μέσου καθ' υπέρβαση του ωραρίου λειτουργίας της Γραμματείας του δικαστηρίου είναι επιτρεπτή και δεν επάγεται ακυρότητα, όπως άλλωστε προκύπτει και από την προδιαληφθείσα διάταξη του άρθρου 496 εδ.2 ΚΠολΔ, κατά την οποία υπέχει υποχρέωση ο αρμόδιος γραμματέας να συντάξει όλες τις εκθέσεις καταθέσεως την ίδια ημέρα, οπότε κατά το σαφές νοηματικό περιεχόμενο της εν λόγω διατάξεως η σύνταξη των εν λόγω εκθέσεων καταθέσεως επιβάλλεται να γίνει, εφ' όσον απαιτείται τούτο, και κατά παράταση του ωραρίου λειτουργίας της Γραμματείας.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 14 του Κ.Πολ.Δ. "αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο". Υπό τον όρο "απαράδεκτο" νοείται το δικονομικό απαράδεκτο, αυτό, δηλαδή, που δημιουργείται από την αθέτηση - παραβίαση δικονομικής διατάξεως (Α.Π.862/2011, 558/2008), με αποτέλεσμα η δικονομική ενέργεια να στερείται των αναγκαίων προϋποθέσεων του κύρους της (Α.Π. 1735/2008).

Μέσω του ανωτέρω αναιρετικού λόγου ελέγχονται πλην άλλων, το παραδεκτό ασκήσεως ενδίκων μέσων και των προσθέτων λόγων αυτών (ΑΠ 532/2020, 846/2019, 503/2018, 371/08, 1374/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Εφετείο απέρριψε ως εκπροθέσμως ασκηθείσα την έφεση του Ελληνικού Δημοσίου κατά της υπ' αριθμ. 3880/2014 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, διότι κατατέθηκε μεν την τελευταία ημέρα της προθεσμίας ασκήσεως της εφέσεως, Δευτέρα 6 Απριλίου 2015 στην Γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών, την 15.02 όμως ώρα, όπως προκύπτει από τη συνταχθείσα έκθεση καταθέσεως, ήτοι μετά τη λήξη του ωραρίου λειτουργίας της Γραμματείας καθοριζομένη βάσει Υπουργικής Αποφάσεως την 15.00 ώρα.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο, αφού σύμφωνα με τα ανωτέρω στοιχείο από το οποίο κρίνεται το εμπρόθεσμο ή μη της ασκήσεως του ενδίκου μέσου της εφέσεως στην ένδικη περίπτωση είναι η χρονολογία της εκθέσεως που καταχωρίζεται στο ειδικό βιβλίο του άρθρου 496 και η οποία σημειώνεται επάνω στο πρωτότυπο του ενδίκου μέσου που φυλάγεται στο αρχείο του δικαστηρίου, μαζί με το αριθμό της εκθέσεως και όχι η ώρα αυτής, ως εκ τούτου δε, εφ' όσον, κατά τις ως άνω παραδοχές του Εφετείου, η τελευταία ημέρα της προθεσμίας ασκήσεως της έφεσης έληγε στις 6.4.2015, οπότε και κατατέθηκε η έφεση του αναιρεσείοντος στη Γραμματεία του εκδόσαντος την εκκαλουμένη απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών, συνταχθείσης υπό της αρμοδίου Γραμματέως της 2267/6.4.2015 εκθέσεως καταθέσεως του δικογράφου αυτής, το εν λόγω ένδικο μέσο ασκήθηκε εμπροθέσμως.

Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αίτησης, με τον οποίο επισημαίνεται το σφάλμα αυτό και αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτη την έφεση, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατόπιν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί όμως από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνο που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι που ηττήθηκαν στην καταβολή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο κατέθεσε προτάσεις (άρθρα 176, 180 παρ.1,183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ και άρθρο 22 Ν. 3693/1957). Η δικαστική δαπάνη ορίζεται μειωμένη διότι στην υπόθεση αυτή το αναιρεσείον εκπροσωπήθηκε από την πληρεξουσία του Ελληνικού Δημοσίου (Αφροδίτη Καρούκη) - μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους [άρθρα 30 παράγραφοι 1 και 2 ν. 4038/2012 (ΦΕΚ Α' 14/2.2.2012), 19 παρ. 1 περ. (β) ν. 2556/1997 (ΦΕΚ Α. 270/24.12.1997), σε συνδυασμό προς το άρθρο 61 παρ.3 ν. 4194/2013 (ΦΕΚ Α. 208/27.9.2013)].

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 4913/2018 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή, εκτός από εκείνο που εξέδωσε την αναιρεθείσα απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσόν των τριακοσίων (300) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 11 Ιανουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 9 Μαρτίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ