Supreme Court allows appeal against administrative contract validity ruling due to misapplication of written form requirements.

Απόφαση 369 / 2025 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 369/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασημίνα Υφαντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βρυσηίδα Θωμάτου, Ευτύχιο Νικόπουλο, Βαρβάρα Πάπαρη - Εισηγήτρια και Φωτεινή Μηλιώνη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Μαρτίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.)" που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ελευθερία Χριστοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "……." και το διακριτικό τίτλο "…...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "…..." και το διακριτικό τίτλο "…...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Διονύσιο Αναγνώστου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28/12/2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο ….. . Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1354/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4860/2020 του Τριμελούς Εφετείου ….. . Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 22/6/2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την από 22-6-2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η τελεσίδικη υπ'αριθμ.4860/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου ….., που δίκασε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία και απέρριψε κατ'ουσία την έφεση του ήδη αναιρεσείοντος κατά της υπ'αριθμ.1354/2017 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου ….., η οποία είχε δεχθεί την αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, κατά του εναγομένου Ε.Ο.Π.Υ.Υ.-αναιρεσείοντος κατά την κυρία της βάση από σύμβαση παροχής υπηρεσιών, και το υποχρέωσε να τους καταβάλει το συνολικό ποσό των 417.484, 31 ευρώ, νομιμοτόκως. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι, συνεπώς, παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

2. Το άρθρο 94 του Συντάγματος ορίζει στην παράγραφο 1, ότι η εκδίκαση των διοικητικών διαφορών ουσίας ανήκει στα υφιστάμενα τακτικά διοικητικά δικαστήρια και στην παράγραφο 3, ότι, στα πολιτικά δικαστήρια υπάγονται όλες οι ιδιωτικές διαφορές. Σε εφαρμογή των παραπάνω συνταγματικών ορισμών, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 9 του ν. 1406/1983, όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας, υπάγονται, από 11-6-1985, στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, ενώ κατά τη διάταξη του άρθρου 1 του ΚΠολΔ, οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, ανήκουν στη δικαιοδοσία των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι, προκειμένου για έννομη σχέση δημοσίου δικαίου, ως προς την οποία έχει καθιερωθεί, από το νόμο, δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων αποκλείουσα την ανάμειξη των πολιτικών δικαστηρίων, δεν είναι δυνατή η έγερση ενώπιον των τελευταίων αγωγής. Αυτό ισχύει για όλες τις αξιώσεις που πηγάζουν από την έννομη σχέση, ακόμη και για την αξίωση αδικαιολογήτου πλουτισμού, όταν η υποκειμένη σχέση, η οποία προκάλεσε τον πλουτισμό είναι δημοσίου δικαίου (ΑΕΔ 2/1993, ΟλΑΠ 138/1966).

Αντίθετα, υπάρχει δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, όταν υπάρχει σχέση ιδιωτικού δικαίου (ΑΕΔ 10/1993), έστω και ως βάση αδικαιολογήτου πλουτισμού (ΑΕΔ 2/1993, ΟλΑΠ 5/1995). Με το άρθρο 1 παρ. 2 του ιδίου νόμου (1406/1983) υπήχθησαν στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, πλην άλλων, και οι διαφορές που αναφύονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας των διοικητικών συμβάσεων (εδ. 1), δηλαδή εκείνες οι διαφορές που προέρχονται από διοικητική σύμβαση και ανάγονται στο κύρος, την ερμηνεία και την εκτέλεση αυτής ή σε οποιαδήποτε παρεπομένη από τη σύμβαση αυτή αξίωση (ΑΕΔ 12/2013).

Είναι δε η σύμβαση διοικητική, αν, αθροιστικώς, α) ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη είναι το Ελληνικό Δημόσιο ή Ν.Π.Δ.Δ., β) με τη σύναψη της σύμβασης επιδιώκεται η ικανοποίηση σκοπού, τον οποίο ο νόμος ανάγει σε δημόσιο σκοπό και γ) το Ελληνικό Δημόσιο ή Ν.Π.Δ.Δ., είτε με βάση το κανονιστικό καθεστώς που διέπει τη σύμβαση, είτε με βάση ρήτρες που προβλέπονται κανονιστικά και έχουν περιληφθεί στη σύμβαση και αποκλίνουν από το κοινό δίκαιο, βρίσκεται, χάριν του εν λόγω σκοπού, σε υπερέχουσα θέση απέναντι στο αντισυμβαλλόμενο μέρος, δηλαδή σε θέση μη προσιδιάζουσα στον, με βάση τις διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου, συναπτόμενο συμβατικό δεσμό (ΑΕΔ 28/2011, ΑΕΔ 408/2010, ΑΕΔ 21/2009, ΑΕΔ 14/2007, ΑΕΔ 10/2003, ΑΕΔ 3/1999, ΑΕΔ 21/1997, ΟλΑΠ 8/2000, ΟλΣτΕ 1031/1995).

Συμβάσεις, οι οποίες δεν συγκεντρώνουν τα γνωρίσματα αυτά, είναι ιδιωτικές και οι διαφορές από αυτές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια (ΑΕΔ 28/2011, ΑΕΔ 19/2010, ΑΕΔ 3/1999, ΟλΑΠ 7/2001, ΟλΑΠ 8/2000, ΑΠ 795/2023, ΑΠ 67/2023, ΑΠ 1002/2020, ΑΠ 900/2019, ΑΠ 4/2018, ΑΠ 901/2011). Εξάλλου, η υπέρβαση από τα πολιτικά δικαστήρια της δικαιοδοσίας τους, ιδρύει το λόγο αναιρέσεως από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.4 ΚΠολΔ, κατά την έννοια της οποίας υφίσταται υπέρβαση δικαιοδοσίας και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, όταν τα πολιτικά δικαστήρια επιλαμβάνονται υποθέσεως, η οποία, κατά το νόμο, ανήκει στη δικαιοδοσία άλλου δικαστηρίου, ποινικού ή διοικητικού ή στη δικαιοδοσία διοικητικής αρχής (ΟλΑΠ 5/1995).

Ο λόγος δε αυτός ιδρύεται, όταν τα πολιτικά δικαστήρια επιλαμβάνονται υποθέσεως, που, κατά το νόμο, δεν ανήκει στη δικαιοδοσία τους, ενώ, όταν το δικαστήριο, αν και έχει δικαιοδοσία για την έρευνα της υπόθεσης, απορρίπτει την αίτηση δικαστικής προστασίας για έλλειψη δικαιοδοσίας (αρνητική υπέρβαση δικαιοδοσίας), υποπίπτει στην πλημμέλεια της παρά το νόμο κηρύξεως απαραδέκτου του αριθ. 14 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ (ΑΕΔ 19/2010, ΟλΑΠ 2/1999, ΑΠ 1002/2020, ΑΠ 900/2019, ΑΠ 4/2018, ΑΠ 741/2017). 3.

Με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης, προβάλλεται από το αναιρεσείον, κατ'εκτίμηση, η από το άρθρο 559 αριθ. 4 ΚΠολΔ (και όχι και από τον αριθ.19) αιτίαση, με την επίκληση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε επί υποθέσεως μη υπαγομένης στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ενόψει του χαρακτήρα της σύμβασης ως διοικητικής, καθόσον αυτή συγκεντρώνει και τις τρεις, αναγκαίες για τον χαρακτηρισμό της ως τέτοιας (διοικητικής), προϋποθέσεις και ειδικότερα ενόψει του ότι α) το συμβαλλόμενο αναιρεσείον είναι ΝΠΔΔ β) το αντικείμενο της σύμβασης εξυπηρετεί δημόσιο σκοπό και γ) η επίδικη σύμβαση διέπονταν από τις διατάξεις του ν.2286/1995 και του πδ/τος 118/2007, οι οποίες δημιουργούν υπέρ του αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ εξαιρετικό συμβατικό καθεστώς, προσδίδουσες σ'αυτό υπερέχουσα θέση έναντι των αναιρεσιβλήτων.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό λόγο μέρος, τα ακόλουθα: " Στις 23-12-2011 μεταξύ του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων - Ενιαίου Ταμείου Ασφάλισης Μισθωτών (ΙΚΑ- ΕΤΑΜ) και της εφεσίβλητης ένωσης εταιριών(αναιρεσιβλήτων) συνήφθη εγγράφως σύμβαση παροχής υπηρεσιών με αντικείμενο την "Παροχή Υποδομών και Υπηρεσιών Παραγωγικής Λειτουργίας του Συστήματος Διαχείρισης Ζήτησης Υπηρεσιών Υγείας (Σ.Δ.Ζ.Υ.Υ.), που αφορά τις κεντρικές Τηλεφωνικές Μονάδες Εξυπηρέτησης (Κ.Τ.Μ.Ε.) και τις Μονάδες Υγείας (Μ.Υ.) του ΙΚΑ - ΕΤΑΜ στο σύνολο της χώρας (T/P 184)", σύμφωνα με τον τρόπο, τους όρους και τις προϋποθέσεις που περιγράφονται στην σχετική προκήρυξη του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (αριθμός Λ…/…/…/03.05.2011), την κατακυρωτική απόφαση του Διοικητή του ΙΚΑ- ΕΤΑΜ (αριθμός Λ…/…../05.08.2011) και την Τεχνική και Οικονομική Προσφορά της ήδη εφεσίβλητης αναδόχου ένωσης εταιρειών (άρθρο 1.1 της σύμβασης).

Σκοπός της σύμβασης ήταν η παροχή υπηρεσιών τηλεφωνικής υποστήριξης αλλά και αυτοπρόσωπης προφορικής εξυπηρέτησης στις υφιστάμενες Τ.Μ.Υ. και στην Κ.Τ.Μ.Ε, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αλλά και σε όσες Τ.Μ.Υ. επρόκειτο να ενταχθούν στο σύστημα κατά τη διάρκεια της σύμβασης με στόχο το υψηλότερο επίπεδο εξυπηρέτησης και πληροφόρησης των ασφαλισμένων του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (άρθρο 1.2 της σύμβασης).

Η διάρκεια της σύμβασης ορίστηκε οκτάμηνη (8 μήνες) και μέχρι την εξάντληση του συμβατικού τιμήματος, ποσού 12.166.383, 24 πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ, δηλαδή συνολικά 14.964.651, 39 μετά του αναλογούντος ΦΠΑ (άρθρο 1, 2. της σύμβασης). Το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ανέλαβε να διασφαλίζει το επίπεδο καλής λειτουργίας του εξοπλισμού των γραμματειών στις μονάδες υγείας στα πλαίσια συμπληρωματικών συμβάσεων με προμηθευτές για την προμήθεια και συντήρηση αυτών, καθώς και να παρέχει στην ανάδοχο του έργου (εφεσίβλητη) και στα πλαίσια διασύνδεσης της προτεινόμενης κτιριακής υποδομής (ΚΤΜΕ) ...

όλο τον απαραίτητο δικτυακό εξοπλισμό πρόσβασης (router, κεντρικό switch), όπως επίσης και τους απαραίτητους windows servers για τη λειτουργία των σταθμών εργασίας της ΚΤΜΕ ... που διέθετε η ανάδοχος, ενώ επιπλέον το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ αναλάμβανε την ευθύνη λειτουργίας και συντήρησης του ανωτέρω εξοπλισμού, με την ανάλογη υποχρέωση της αναδόχου να παρέχει χώρο με κατάλληλα χαρακτηριστικά για την ομαλή και ασφαλή λειτουργία τους (άρθρο 3 της σύμβασης).

Με βάση το ανωτέρω τίμημα, επιμεριζόμενο σε ανθρωποώρες 171 ημερών, το κόστος ώρας τηλεεκπροσώπησης και γραμματειακής υποστήριξης από την ανάδοχο σε εκτέλεση της ανωτέρω σύμβασης ορίστηκε σε 11, 11 ευρώ πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (άρθρο 15 σύμβασης). Ο ΦΠΑ που αναλογούσε ορίστηκε ρητά ότι βαρύνει το ΙΚΑ - ΕΤΑΜ (άρθρο 15 σύμβασης).

Σε περίπτωση που θα εντάσσσονταν νέες μονάδες που προβλέπονταν στην προκήρυξη, οι τιμές μονάδας για υπηρεσίες παραγωγικής λειτουργίας ορίστηκαν ομοίως 11, 11 ευρώ/ανθρωποώρα, πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ(άρθρο 15 σύμβασης). Ακολούθως, δυνάμει της διάταξης του άρθρου 29 παρ. 1 του Ν.3918/2011, στη σύμβαση υπεισήλθε το εκκαλούν ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ" (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) (αναιρεσείον) ως καθολικός διάδοχος του ΙΚΑ- ΕΤΑΜ, αφού το τελευταίο εντάχθηκε στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ..

Η ανωτέρω περιγραφόμενη σύμβαση συνέχισε να εκτελείται κανονικά από την ανάδοχο του έργου εφεσίβλητη ένωση εταιρειών, προς τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. πλέον, μετά την ανωτέρω υπεισέλευσή του σε αυτή και με βάση την ανωτέρω ορισθείσα οκτάμηνη διάρκεια της σύμβασης, το συμβατικό τίμημα ποσού 12.166.383, 24 ευρώ, πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ και οι κατ' αυτό επιμεριζόμενες ανθρωποώρες παροχής υπηρεσιών από το προσωπικό της αναδόχου ένωσης εταιρειών (εφεσίβλητη) με το προπεριγραφέν αντικείμενο, εξαντλήθηκε στις 31-8-2012, οπότε και ολοκληρώθηκε η παροχή υπηρεσιών στελέχωσης Μονάδων Υγείας του εκκαλούντος ΝΠΔΔ (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) στις Γραμματείες Ραντεβού από το προσωπικό της αναδόχου ένωσης εταιρειών (εφεσίβλητη).

Το γεγονός αυτό η τελευταία γνωστοποίησε εγγράφως στο εκκαλούν ΝΠΔΔ με το υπ' αριθμ. πρωτ. …./27-08-2012 αποσταλέν έγγραφο, ζητώντας μάλιστα να ενημερωθεί εγκαίρως για τη μετέπειτα εξέλιξη της σύμβασης. Κατόπιν του υπ' αριθμ. πρωτ. …../31-8-2012 εγγράφου του Προέδρου του ΔΣ του εκκαλούντος ΝΠΔΔ, με το οποίο ζητούσε από την εφεσίβλητη ένωση εταιρειών να διαθέσει από τις 03.09.2012 (ημέρα Δευτέρα) και μέχρι την οριστικοποίηση του συμβατικού πλαισίου ώρες παραγωγικής λειτουργίας ανά μονάδα, σύμφωνα με τον περιεχόμενο σε αυτό πίνακα, η εφεσίβλητη συνέχισε να παρέχει τις υπηρεσίες της, απέστειλε δε στο εκκαλούν ΝΠΔΔ το υπ' αριθμ.

πρωτ. …./07.09.2012 έγγραφο, με το οποίο, αφού του γνωστοποίησε ότι είχε συμμορφωθεί με την από 31.08.2012 εντολή διάθεσης ωρών παραγωγικής λειτουργίας, συνεχίζοντας την παροχή υπηρεσιών προς το εκκαλούν ΝΠΔΔ, ζητούσε την άμεση ολοκλήρωση των ενεργειών για την υπογραφή νέας σχετικής σύμβασης. Στις 10.09.2012 και ενώ η εφεσίβλητη εξακολουθούσε να παρέχει τις συμφωνηθείσες ως άνω ώρες παραγωγικής λειτουργίας, το εκκαλούν ΝΠΔΔ απέστειλε με τηλεομοιοτυπία (fax) στην εφεσίβλητη την υπ' αριθμ.

…./55/07.09.2012 απόφαση του Δ.Σ. αυτού, με την οποία αποφασίστηκε να ακολουθηθεί η διαδικασία κατεπείγουσας διαπραγμάτευσης για το έργο "Παροχή Υποδομών και Υπηρεσιών Λειτουργίας και Υποστήριξης Παραγωγικής Λειτουργίας του Συστήματος Διαχείρισης Ζήτησης Υπηρεσιών Υγείας (ΣΔΖΥΥ) που αφορά τις Μονάδες Υγείας (ΜΥ) του Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

στο σύνολο της χώρας", για μέγιστη χρονική διάρκεια δέκα (10) εργάσιμων ημερών και κλήθηκε η εφεσίβλητη να καταθέσει αυθημερόν την προσφορά της στην αρμόδια υπηρεσία του εκκαλούντος ΝΠΔΔ. Η εφεσίβλητη, αφού κατέθεσε σχετική προσφορά, απέστειλε στο εκκαλούν ΝΠΔΔ το υπ' αριθμ. πρωτ. …../13.09.2012 έγγραφο, με το οποίο ενημέρωσε το τελευταίο ότι η παροχή των ζητουμένων με το υπ' αριθμ.

πρωτ. …./31.08.212 έγγραφό του θα τερματιζόταν στις 14-9-2012 αφού η εφεσίβλητη αδυνατούσε να συνεχίσει την παροχή υπηρεσιών χωρίς την υπογραφή νέας σύμβασης, κάλεσε δε το εκκαλούν ΝΠΔΔ να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την υπογραφή σύμβασης και να της καταβάλει το τίμημα που αντιστοιχούσε στις υπηρεσίες που θα παρέχονταν ως και τις 14.09.2012....

Η εφεσίβλητη συνέχισε να παρέχει τις υπηρεσίες της στο εκκαλούν ΝΠΔΔ και μετά τις 14.09.2012 καθόσον έλαβε διαβεβαιώσεις από τα αρμόδια όργανα του εκκαλούντος ΝΠΔΔ ότι, κατόπιν σχετικής απόφασης του ΔΣ αυτού, η οικονομική της προσφορά είχε γίνει δεκτή και επέκειτο η υπογραφή της σχετικής σύμβασης, η οποία θα καταλάμβανε το χρονικό διάστημα από 12/ 9/2012 έως και 25/09/2012, τιμολογούσε δε πλέον η εφεσίβλητη σύμφωνα με τη νέα μειωμένη τιμή που περιλαμβανόταν στην προσφορά της (9, 98 ευρώ/ώρα πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ, ως ειδικότερου, η με αριθμ.

πρωτ. …./11.09.2012 επιστολή της εφεσίβλητης προς το εκκαλούν ΝΠΔΔ, που προσκομίζει το τελευταίο) και ειδικότερα: α) για μέρος των ημερήσιων ωρών παραγωγικής λειτουργίας κατά τις ημερομηνίες 12.09.2012, 13.09.2012 και 14.09.2012 (956 ώρες/μέρα από το σύνολο των 2.363, 5 ωρών κάθε ημέρας από τις τρεις) και β) για το σύνολο των ωρών παραγωγικής λειτουργίας κάθε (εργάσιμης) ημέρας μέχρι και τις 25.09.2012, οπότε παρήλθε το ως άνω δεκαήμερο.

Πρέπει να σημειωθεί ότι στη με αριθμό πρωτ. …./11.09.2012 επιστολή της εφεσίβλητης προς το εκκαλούν ΝΠΔΔ αναφερόταν ρητά ότι η νέα μειωμένη τιμή περιλάμβανε όλες τις νόμιμες κρατήσεις, ότι ο ΦΠΑ που αναλογούσε θα βάρυνε τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. μετά το τέλος του δεκαημέρου και την ολοκλήρωση των διαδικασιών οριστικής παραλαβής.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι για την παροχή όλων των ανωτέρω ωρών παραγωγικής λειτουργίας από την εφεσίβλητη ένωση εταιρειών προς το εκκαλούν ΝΠΔΔ συντάχθηκαν και υπογράφηκαν τα προσκομιζόμενα με επίκληση από την εφεσίβλητη παρουσιολόγια εργασίας προσωπικού γραμματέων ΣΔΖΥΥ ανά ημέρα και μονάδα υγείας, με καταγραφή των απασχολούμενων προσώπων της εφεσίβλητης, των ωρών που κάθε εργαζόμενος απασχολήθηκε, την έναρξη και λήξη του ωραρίου εκάστου και το σύνολο των ωρών παραγωγικής λειτουργίας που παρασχέθηκαν ανά μονάδα και ημέρα και τα οποία υπογράφονται από τον αρμόδιο γραμματέα της ΣΔΖΥΥ τα μέλη της επιτροπής παραλαβής ωρών της ΣΔΖΥΥ και τον αρμόδιο διευθυντή της υπηρεσίας του υπαγόμενου στον Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

φορέα όπου παρασχέθηκαν οι ώρες παραγωγικής λειτουργίας, το εκκαλούν ΝΠΔΔ, παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις της εφεσίβλητης, δεν κατέβαλε την οφειλόμενη και συμφωνηθείσα αμοιβή της εφεσίβλητης για τις παραπάνω υπηρεσίες, ήτοι: α) για επιπλέον 739, 5 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας την 31.08.2012 το ποσό των 8.215, 845 ευρώ (11, 11€/ώρα X 739, 5 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 10.105, 48935 ευρώ, β) για 21.374, 00 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας κατά το χρονικό διάστημα από τις 03.09.2012 έως και τις 14.09.2012 το ποσό των 237.465, 14 ευρώ (11, 11€/ώρα X 21.374, 00 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 292.082, 1222 ευρώ και γ) για 9.392, 50 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας κατά το χρονικό διάστημα από τις 12.09.2012 έως και τις 25.9.2012 [από τις 12.09.2012 ίσχυε η μειωμένη τιμή της προσφοράς της εφεσίβλητης για μέρος των ωρών των ημερών 12.09.2012, 13.09.2012 και 14.09.2012 (956 ώρες/μέρα από το σύνολο των 2.363, 5 ωρών κάθε ημέρας από τις ανωτέρω ημέρες) και για το σύνολο των ωρών των υπολοίπων ημερών μέχρι και τις 25.09.2012, ήτοι 9, 98€/ώρα πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ] το συνολικό ποσό των 93.737, 15 ευρώ (9, 98€/ώρα X 9.392, 50 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 115.296, 6945 ευρώ και άρα για το σύνολο (μετά του αναλογούντος ΦΠΑ) 417.484, 30605 ΕΥΡΩ (10.105, 489356 + 292.082, 12226 + 115.296, 69456), με συνέπεια η εφεσίβλητη να ασκήσει κατά του εκκαλούντος ΝΠΔΔ την ανωτέρω αγωγή της, αιτούμενη να υποχρεωθεί να της καταβάλει το εκκαλούν ΝΠΔΔ το ανωτέρω συνολικό ποσό....Ενόψει όλων των ανωτέρω αποδειχθέντων πραγματικών γεγονότων α) η υπό κρίση διαφορά υπαγόταν στη δικαιοδοσία των πολιτικών και όχι σ' αυτήν των διοικητικών δικαστηρίων, αφού ούτε από την αρχική σύμβαση που έληξε στις 31.08.2012 ούτε από την επίδικη σύμβαση μεταξύ των διαδίκων...

ούτε από το κανονιστικό καθεστώς που τις διέπει, το εκκαλούν, που είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, βρισκόταν, χάριν του σκοπού που επιδιώχθηκε με τις συμβάσεις αυτές, σε υπερέχουσα θέση η οποία δεν προσιδιάζει στον με βάση της διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου συναπτόμενο συμβατικό δεσμό, έναντι τη αντισυμβαλλομένης του αναδόχου εφεσίβλητης ούτε περιλήφθηκαν στις συμβάσεις αυτές και ειδικά στην επίδικη ρήτρες ανάλογες που να προσδίδουν υπερέχουσα θέση στο εκκαλούν ΝΠΔΔ σε σχέση με την εφεσίβλητη ούτε το εκκαλούν ΝΠΔΔ με το σχετικό λόγο της έφεσής του επικαλείται κάτι ειδικά σε σχέση με τα παραπάνω.

Σημειώνεται ότι σύμφωνα με τα όσα αναλυτικά παρατίθενται στην προηγηθείσα νομική σκέψη, οι συμβάσεις αυτές δεν αποκτούν το χαρακτήρα διοικητικής σύμβασης για το λόγο ότι το ένα μέρος είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, ούτε από το ότι διέπονται από τις διατάξεις των νόμων περί προμηθειών των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, οι οποίες (διατάξεις) δεν εξασφαλίζουν υπερέχουσα θέση έναντι της αντισυμβαλλόμενης εφεσίβλητης.

Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ότι η διαφορά που εισάγεται με την ένδικη αγωγή προς κρίση δεν απορρέει από διοικητική σύμβαση, αλλά πρόκειται για διαφορά ιδιωτικού δικαίου η οποία υπάγεται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων και δίκασε την αγωγή, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε το νόμο και συνεπώς, ο σχετικός (1ος ) λόγος της ένδικης έφεσης, με τον οποίο το εκκαλούν ΝΠΔΔ υποστηρίζει τα αντίθετα είναι αβάσιμος και απορριπτέος".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δεν υπερέβη τη δικαιοδοσία του δεχόμενο, ορθώς, τον, ιδιωτικού δικαίου, χαρακτήρα, της επίδικης σύμβασης από την οποία απορρέει η κρινόμενη διαφορά. Και τούτο διότι, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη μείζονα σκέψη και τα ως άνω ανελέγκτως δεκτά γενόμενα, με βάση το κανονιστικό καθεστώς που διέπει τόσο την αρχική σύμβαση όσο και την επίδικη σύμβαση παροχής υπηρεσιών τηλεφωνικής υποστήριξης και αυτοπρόσωπης προφορικής εξυπηρέτησης στις μονάδες υγείας του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ και την ανυπαρξία ρητρών και στην επίδικη σύμβαση που αποκλίνουν από το κοινό δίκαιο, το αναιρεσείον ΝΠΔΔ δεν βρίσκεται σε υπερέχουσα θέση έναντι των αναιρεσιβλήτων, δηλ.σε θέση μη προσιδιάζουσα στον συμβατικό δεσμό, χάριν του ως άνω σκοπού που επιδιώχθηκε με την επίδικη σύμβαση.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης από τον αριθ.4 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο το αναιρεσείον υποστηρίζει τα αντίθετα, είναι αβάσιμος.

4. Από τις διατάξεις του άρθρου 80 παρ. 1 και 2 του ν. 2362/1995, που ίσχυε κατά το χρόνο γένεσης της ένδικης αξίωσης (ήδη καταργήθηκε με το άρθρο 177 του ν. 4470/2014) και εφαρμόζεται για τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών υπέρ του Ι.Κ.Α., προκύπτει ότι για το κύρος σύμβασης του Δημοσίου και των Ν.Π.Δ.Δ. με αντικείμενο αξίας μεγαλύτερης των "δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ" ή που γεννά διαρκή υποχρέωση αυτού, απαιτείται η κατάρτισή της να γίνει με ιδιωτικό τουλάχιστον έγγραφο (το ποσό των 2.500, 00 ευρώ αναπροσαρμόστηκε από 1-1-2002 με την ΥΑ του Υπουργού Οικονομικών 2/59649/0026/2001, ΦΕΚ Β`1427 22.10.2001) και ότι η πρόταση κατάρτισης της σύμβασης και η αποδοχή της δύναται να γίνουν και με ιδιαίτερα έγγραφα, ενώ η μη τήρηση του τύπου της έγγραφης αποδοχής αίρεται σε περίπτωση εκπλήρωσης της σύμβασης.

Ο τύπος του ιδιωτικού εγγράφου είναι συστατικός και όχι αποδεικτικός, και για το λόγο αυτό η έλλειψή του καθιστά, κατά τα άρθρα 158 και 159 παρ. 1 ΑΚ, άκυρη τη σύμβαση, η οποία αίρεται σε περίπτωση εκτέλεσης της σύμβασης μόνο όταν για τη σύναψη της προηγήθηκε χωριστή έγγραφη πρόταση χωρίς να επακολουθήσει και έγγραφη αποδοχή, όχι όμως και όταν δεν τηρήθηκε καθόλου ο έγγραφος τύπος για την πρόταση και την αποδοχή (ΟλΑΠ 862/1984, ΑΠ 1143/2023, ΑΠ 591/2023, ΑΠ 624/2022, ΑΠ 1426/2021, ΑΠ 1308/2021, ΑΠ 3/2020, ΑΠ 137/2019, ΑΠ 431/2018).

Έτσι, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, για μεν τις συμβάσεις που έχουν αντικείμενο μέχρι το ποσό των 2.500 ευρώ, δεν απαιτείται η τήρηση εγγράφου τύπου, για δε τις συμβάσεις μεγαλύτερου ποσού απαιτείται η κατάρτισή τους να γίνει εγγράφως (ΑΠ 591/2023). Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 82 παρ. 1 και 83 παρ. 1 του Ν. 2362/1995, και Α.Υ.Ο.35130/739/9-8-2010 (ΦΕΚ Β` 1291/11-8-2010), που ίσχυαν κατά τον κρίσιμο χρόνο, προκύπτει ότι για κάθε σύμβαση του Δημοσίου και των Ν.Π.Δ.Δ.

που συνεπάγεται έσοδο ή δαπάνη αυτού, αν δεν ορίζεται διαφορετικά με ειδική διάταξη, προηγείται η προβλεπόμενη από τις κατά περίπτωση ισχύουσες διατάξεις διαδικασία ανοικτού ή κλειστού διαγωνισμού, επιτρέπεται, όμως, κατ` εξαίρεση, η με απευθείας ανάθεση σύναψη συμβάσεως προμήθειας προϊόντων, παροχής υπηρεσιών ή εκτελέσεως έργων για ετήσια δαπάνη, ήδη από 11-8-2010, μέχρι του ποσού των 20.000 ευρώ (χωρίς να συμπεριλαμβάνεται ο ΦΠΑ), με συνοπτική διαδικασία - πρόχειρο διαγωνισμό μέχρι του ποσού των 45.000, 00 και ήδη 60.000, 00 ευρώ και με διενέργεια τακτικού διαγωνισμού άνω του ποσού των 45.000, 00 (ήδη 60.000, 00) ευρώ.

Επί των ως άνω συμβάσεων, εφ' όσον καθεμία έχει μικρή διάρκεια (κάτω του έτους), για να επιτρέπεται η σύναψή τους από Δημόσιο με απευθείας ανάθεση, πρέπει η από τις συμβάσεις αυτές προκαλούμενη για το Δημόσιο ετήσια δαπάνη να ανέρχεται μέχρι του ποσού των 20.000 ευρώ (ΑΠ 433/2023, ΑΠ 197/2022). Τούτο διότι, εάν στις άνω μικρής διάρκειας συμβάσεις, ληφθεί υπόψη, ως κριτήριο για το επιτρεπτό ή μη της σύναψής τους με απευθείας ανάθεση, η για το Δημόσιο προκαλούμενη δαπάνη από εκάστη τούτων, τότε, προς καταστρατήγηση των διατάξεων του άρθρου 83 παρ.1 του Ν.2362/1995, θα ήταν δυνατόν να συναφθούν πολλές όμοιες και διαδοχικές συμβάσεις, με μικρή διάρκεια η καθεμία, ώστε να παρακάμπτεται νομίμως η διαδικασία του διαγωνισμού και να συνάπτεται η σχετική σύμβαση με απευθείας ανάθεση, αφού η για το Δημόσιο δαπάνη από καθεμία σύμβαση δεν θα υπερέβαινε το ποσό των 20.000 ευρώ, πράγμα που δεν ήταν στην πρόθεση του νομοθέτη, πού ήθελε να τηρείται η διαδικασία του διαγωνισμού, πού εξασφαλίζει πλείονες συμμετοχές και αντίστοιχες προσφορές, εντεύθεν δε συνθήκες διαφάνειας και υγιούς ανταγωνισμού, για τις συμβάσεις από τις οποίες προκαλείται ετήσια δαπάνη για το Δημόσιο άνω του ποσού των 20.000 ευρώ (ΑΠ 624/2022, ΑΠ 197/2022, ΑΠ 493/2020, ΑΠ 1701/2005).

Και στις περιπτώσεις, όμως, αυτές, η σύμβαση έργου με απευθείας ανάθεση επιτρέπεται να συναφθεί μόνο για την αντιμετώπιση έκτακτων και επειγουσών περιπτώσεων ειδικά αιτιολογημένων και μόνο εφόσον υπάρχει εγγραφή στον προϋπολογισμό εξειδικευμένης πιστώσεως προορισμένης για προμήθεια, εργασία ή μεταφορά, που κατονομάζεται ρητά στον προϋπολογισμό.

Επομένως, συμβάσεις που συνάπτονται κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 79 έως 84 του παρόντος ως άνω Ν. 2362/1995 είναι άκυρες κατ` άρθρο 85 του ίδιου Νόμου και δεν παράγουν έννομες συνέπειες (ΑΠ 689/2023, ΑΠ 433/2023, ΑΠ 738/2022, ΑΠ 261/2020, ΑΠ 1260/2018, AΠ 327/2018). Στις περιπτώσεις που δεν τηρήθηκε ο απαιτούμενος τύπος και η σύμβαση είναι άκυρη, το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου ή αντίστοιχα το δημόσιο είναι υποχρεωμένο να αποδώσει στον παρέχοντα τις υπηρεσίες του ή τον προμηθευτή του, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού (άρθρα 904 επ.

ΑΚ), την ωφέλεια την οποία αποκόμισε από τις υπηρεσίες που δέχθηκε ή τα αγαθά που προμηθεύτηκε, η οποία συνίσταται στο ποσό που θα κατέβαλε σε οποιονδήποτε τρίτο για την παροχή των ίδιων υπηρεσιών του ή την προμήθεια των ίδιων αγαθών (ΑΠ 243/2021, ΑΠ 431/2018, ΑΠ 1492/2017, ΑΠ 766/2014).Επίσης, με τις διατάξεις του άρθρου 41 του ν.δ/τος 496/1974 "περί Κώδικος Λογιστικού των Ν.Π.Δ.Δ.", ορίζεται ότι κάθε σύμβαση για λογαριασμό Ν.Π.Δ.Δ., που έχει αντικείμενο άνω των 10.000 δραχμών [ήδη 2.500 ευρώ με την υπ` αριθμ. 2/42053/0094 απόφαση του Υπουργού των Οικονομικών (ΦΕΚ Β` 1033/7-8-2002)] ή δημιουργεί υποχρεώσεις διαρκείας, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά, υποβάλλεται στον τύπο του ιδιωτικού εγγράφου, η πρόταση όμως για την κατάρτιση της σύμβασης και η αποδοχή της μπορούν να γίνουν και με χωριστά έγγραφα, αίρεται δε η ακυρότητα που προκαλείται από την έλλειψη έγγραφης αποδοχής, αν εκπληρωθεί η σύμβαση.

Η ακυρότητα της σύμβασης από την έλλειψη του απαιτουμένου τύπου είναι απόλυτη και λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο. Διά του Π.Δ. 437 της 30 Απρ./18 Μαίου 1977 (ΦΕΚ Α 134) εξαιρέθηκαν της εφαρµογής του Ν.Δ. 496/1974, όπως τροποποιήθηκε, οι Ασφαλιστικοί Οργανισµοί οι υπαγόµενοι στην εποπτεία του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών (πρβλ.ΑΠ 1321/2021).

Σημειωτέον ότι καταργήθηκε η εξαίρεση που θεσπίστηκε µε το Π.Δ. 437/1977 για τους ασφαλιστικούς οργανισµούς στο Υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, πλην του ΙΚΑ και ΟΓΑ. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένως, η δε παράβαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ ΑΠ 7/2006, 4/2005, ΑΠ 327/2018).

5. Με το πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης το αναιρεσείον προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση, την από το άρθρο 559 αριθ.1 πλημμέλεια, με την αιτίαση ότι το Εφετείο παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1 και 2 του ν.2286/1995 και 158, 159 παρ.1, 174 και 180 του ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα ερμήνευσε και δεν εφάρμοσε, καθώς και τη διάταξη του άρθρου 41 εδ.β' του ν.δ.496/1974, την οποία εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε, και δεν απέρριψε την αγωγή κατά την κυρία της βάση ως μη νόμιμη, καθόσον οι επίδικες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, ήταν άκυρες στο σύνολό τους, διότι καταρτίστηκαν χωρίς να τηρηθεί ούτε ο έγγραφος τύπος ούτε η διαδικασία διαγωνισμού.

Εν προκειμένω, από την παραδεκτή, κατ` άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της αγωγής προκύπτει ότι οι ενάγουσες και ήδη αναιρεσίβλητες ιστορούσαν τα εξής: "Στις 23-12-2011 μεταξύ του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων - Ενιαίου Ταμείου Ασφάλισης Μισθωτών (ΙΚΑ- ΕΤΑΜ) και της ένωσης εταιριών(αναιρεσιβλήτων) συνήφθη εγγράφως σύμβαση παροχής υπηρεσιών με αντικείμενο την "Παροχή Υποδομών και Υπηρεσιών Παραγωγικής Λειτουργίας του Συστήματος Διαχείρισης Ζήτησης Υπηρεσιών Υγείας (Σ.Δ.Ζ.Υ.Υ.), που αφορά τις κεντρικές Τηλεφωνικές Μονάδες Εξυπηρέτησης (Κ.Τ.Μ.Ε.) και τις Μονάδες Υγείας (Μ.Υ.) του ΙΚΑ - ΕΤΑΜ στο σύνολο της χώρας (T/P 184)", σύμφωνα με τον τρόπο, τους όρους και τις προϋποθέσεις που περιγράφονται στην σχετική προκήρυξη του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (αριθμός …./…./…/03.05.2011), την κατακυρωτική απόφαση του Διοικητή του ΙΚΑ- ΕΤΑΜ (αριθμός …/…./05.08.2011) και την Τεχνική και Οικονομική Προσφορά της ήδη εφεσίβλητης αναδόχου ένωσης εταιρειών (άρθρο 1.1 της σύμβασης).

Σκοπός της σύμβασης ήταν η παροχή υπηρεσιών τηλεφωνικής υποστήριξης αλλά και αυτοπρόσωπης προφορικής εξυπηρέτησης στις υφιστάμενες Τ.Μ.Υ. και στην Κ.Τ.Μ.Ε, στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αλλά και σε όσες Τ.Μ.Υ. επρόκειτο να ενταχθούν στο σύστημα κατά τη διάρκεια της σύμβασης με στόχο το υψηλότερο επίπεδο εξυπηρέτησης και πληροφόρησης των ασφαλισμένων του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (άρθρο 1.2 της σύμβασης).

Η διάρκεια της σύμβασης ορίστηκε οκτάμηνη (8 μήνες) και μέχρι την εξάντληση του συμβατικού τιμήματος, ποσού 12.166.383, 24 πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ, δηλαδή συνολικά 14.964.651, 39 μετά του αναλογούυτος ΦΠΑ (άρθρο 1, 2. της σύμβασης). Η ανωτέρω σύμβαση συνέχισε να εκτελείται κανονικά από την ενάγουσα ανάδοχο του έργου ένωση εταιρειών, προς τον εναγόμενο Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

πλέον, μετά την υπεισέλευσή του σε αυτή και με βάση την ανωτέρω ορισθείσα οκτάμηνη διάρκεια της σύμβασης, το συμβατικό τίμημα ποσού 12.166.383, 24 ευρώ, πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ και οι κατ' αυτό επιμεριζόμενες ανθρωποώρες παροχής υπηρεσιών από το προσωπικό της αναδόχου ένωσης εταιρειών με το προπεριγραφέν αντικείμενο, εξαντλήθηκε στις 31-8-2012, οπότε και ολοκληρώθηκε η παροχή υπηρεσιών στελέχωσης Μονάδων Υγείας του εκκαλούντος ΝΠΔΔ (Ε.Ο.Π.Υ.Υ.) στις Γραμματείες Ραντεβού από το προσωπικό της αναδόχου ένωσης εταιρειών.

Το γεγονός αυτό η τελευταία γνωστοποίησε εγγράφως στο εναγόμενο ΝΠΔΔ με το υπ' αριθμ. πρωτ. …./27-08-2012 αποσταλέν έγγραφο, ζητώντας μάλιστα να ενημερωθεί εγκαίρως για τη μετέπειτα εξέλιξη της σύμβασης. Κατόπιν του υπ' αριθμ. πρωτ. …../31-8-2012 εγγράφου του Προέδρου του ΔΣ του εναγομένου ΝΠΔΔ, με το οποίο ζητούσε από την ενάγουσα ένωση εταιρειών να διαθέσει από τις 03.09.2012 (ημέρα Δευτέρα) και μέχρι την οριστικοποίηση του συμβατικού πλαισίου ώρες παραγωγικής λειτουργίας ανά μονάδα, σύμφωνα με τον περιεχόμενο σε αυτό πίνακα, η ενάγουσα συνέχισε να παρέχει τις υπηρεσίες της, απέστειλε δε στο εναγόμενο ΝΠΔΔ το υπ' αριθμ.

πρωτ. .…/07.09.2012 έγγραφο, με το οποίο, αφού του γνωστοποίησε ότι είχε συμμορφωθεί με την από 31.08.2012 εντολή διάθεσης ωρών παραγωγικής λειτουργίας, συνεχίζοντας την παροχή υπηρεσιών προς το εναγόμενο ΝΠΔΔ, ζητούσε την άμεση ολοκλήρωση των ενεργειών για την υπογραφή νέας σχετικής σύμβασης. Στις 10.09.2012 και ενώ η ενάγουσα εξακολουθούσε να παρέχει τις συμφωνηθείσες ως άνω ώρες παραγωγικής λειτουργίας, το εναγόμενο ΝΠΔΔ απέστειλε με τηλεομοιοτυπία (fax) στην ενάγουσα την υπ' αριθμ.

…./55/07.09.2012 απόφαση του Δ.Σ. αυτού, με την οποία αποφασίστηκε να ακολουθηθεί η διαδικασία κατεπείγουσας διαπραγμάτευσης για το έργο "Παροχή Υποδομών και Υπηρεσιών Λειτουργίας και Υποστήριξης Παραγωγικής Λειτουργίας του Συστήματος Διαχείρισης Ζήτησης Υπηρεσιών Υγείας (ΣΔΖΥΥ) που αφορά τις Μονάδες Υγείας (ΜΥ) του Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

στο σύνολο της χώρας", για μέγιστη χρονική διάρκεια δέκα (10) εργάσιμων ημερών και κλήθηκε η ενάγουσα να καταθέσει αυθημερόν την προσφορά της στην αρμόδια υπηρεσία του εναγομένου ΝΠΔΔ. Η ενάγουσα, αφού κατέθεσε σχετική προσφορά, απέστειλε στο εναγόμενο ΝΠΔΔ το υπ' αριθμ. πρωτ. …./13.09.2012 έγγραφο, με το οποίο ενημέρωσε το τελευταίο ότι η παροχή των ζητουμένων με το υπ' αριθμ.

πρωτ. …../31.08.212 έγγραφό του θα τερματιζόταν στις 14-9-2012 αφού η ενάγουσα αδυνατούσε να συνεχίσει την παροχή υπηρεσιών χωρίς την υπογραφή νέας σύμβασης, κάλεσε δε το εναγόμενο ΝΠΔΔ να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την υπογραφή σύμβασης και να της καταβάλει το τίμημα που αντιστοιχούσε στις υπηρεσίες που θα παρέχονταν ως και τις 14.09.2012.

Η ενάγουσα συνέχισε να παρέχει τις υπηρεσίες της στο εναγόμενο ΝΠΔΔ και μετά τις 14.09.2012 καθόσον έλαβε διαβεβαιώσεις από τα αρμόδια όργανα του εναγομένου ΝΠΔΔ ότι, κατόπιν σχετικής απόφασης του ΔΣ αυτού, η οικονομική της προσφορά είχε γίνει δεκτή και επέκειτο η υπογραφή της σχετικής σύμβασης, η οποία θα καταλάμβανε το χρονικό διάστημα από 12/9/2012 έως και 25/09/2012, τιμολογούσε δε πλέον η ενάγουσα σύμφωνα με τη νέα μειωμένη τιμή που περιλαμβανόταν στην προσφορά της (9, 98 ευρώ/ώρα πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ, ως ειδικότερου, η με αριθμ.

πρωτ. …./11.09.2012 επιστολή της ενάγουσας προς το εναγόμενο ΝΠΔΔ, και ειδικότερα: α) για μέρος των ημερήσιων ωρών παραγωγικής λειτουργίας κατά τις ημερομηνίες 12.09.2012, 13.09.2012 και 14.09.2012 (956 ώρες/μέρα από το σύνολο των 2.363, 5 ωρών κάθε ημέρας από τις τρεις) και β) για το σύνολο των ωρών παραγωγικής λειτουργίας κάθε (εργάσιμης) ημέρας μέχρι και τις 25.09.2012, οπότε παρήλθε το ως άνω δεκαήμερο.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι για την παροχή όλων των ανωτέρω ωρών παραγωγικής λειτουργίας από την ενάγουσα ένωση εταιρειών προς το εναγόμενο ΝΠΔΔ συντάχθηκαν και υπογράφηκαν τα προσκομιζόμενα με επίκληση από την ενάγουσα παρουσιολόγια εργασίας προσωπικού γραμματέων ΣΔΖΥΥ ανά ημέρα και μονάδα υγείας, με καταγραφή των απασχολούμενων προσώπων της ενάγουσας, των ωρών που κάθε εργαζόμενος απασχολήθηκε, την έναρξη και λήξη του ωραρίου εκάστου και το σύνολο των ωρών παραγωγικής λειτουργίας που παρασχέθηκαν ανά μονάδα και ημέρα και τα οποία υπογράφονται από τον αρμόδιο γραμματέα της ΣΔΖΥΥ τα μέλη της επιτροπής παραλαβής ωρών της ΣΔΖΥΥ και τον αρμόδιο διευθυντή της υπηρεσίας του υπαγόμενου στον εναγόμενο Ε.Ο.Π.Υ.Υ.

φορέα όπου παρασχέθηκαν οι ώρες παραγωγικής λειτουργίας, το εναγόμενο ΝΠΔΔ, παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις της ενάγουσας, δεν κατέβαλε την οφειλόμενη και συμφωνηθείσα αμοιβή της για τις παραπάνω υπηρεσίες, ήτοι: α) για επιπλέον 739, 5 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας την 31.08.2012 το ποσό των 8.215, 845 ευρώ (11, 11€/ώρα X 739, 5 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 10.105, 48935 ευρώ, β) για 21.374, 00 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας κατά το χρονικό διάστημα από τις 03.09.2012 έως και τις 14.09.2012 το ποσό των 237.465, 14 ευρώ (11, 11€/ώρα X 21.374, 00 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 292.082, 1222 ευρώ και γ) για 9.392, 50 παρασχεθείσες ώρες παραγωγικής λειτουργίας κατά το χρονικό διάστημα από τις 12.09.2012 έως και τις 25.9.2012 το συνολικό ποσό των 93.737, 15 ευρώ (9, 98€/ώρα X 9.392, 50 ώρες), πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (ποσοστού 23%), ήτοι συνολικά 115.296, 6945 ευρώ και άρα για το σύνολο (μετά του αναλογούντος ΦΠΑ) 417.484, 30605 ΕΥΡΩ (10.105, 489356 + 292.082, 12226 + 115.296, 69456)".

Με βάση τα ανωτέρω εκτιθέμενα, οι επίδικες συμβάσεις που αφορούσαν παροχή υπηρεσιών κατά το χρονικό διάστημα από 31-8-2012 έως και 25-9-2012, συνήφθησαν, χωρίς να προηγηθεί διαγωνισμός οποιασδήποτε μορφής, αλλά με απευθείας ανάθεση των εκπροσώπων του αρχικού οφειλέτη Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., στα πλαίσια μιας διαρκούς συνεργασίας του με την ενάγουσα ένωση εταιρειών-αναιρεσιβλήτων, παρότι υπερέβαιναν συνολικά το ποσό των 20.000 ευρώ, μέχρι του οποίου επιτρέπεται η σύναψή τους με απευθείας ανάθεση, σύμφωνα με τα άρθ. 82 παρ. 1 και 83 παρ. 1 του Ν. 2362/1995.

Και αυτό, διότι, ως κριτήριο για το επιτρεπτό ή μη της σύναψής τους με απευθείας ανάθεση, λαμβάνεται υπόψη η συνολική ετήσια για το Ν.Π.Δ.Δ. δαπάνη των επιμέρους μικρής διάρκειας συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και όχι εκάστη τούτων, αφού, στην αντίθετη περίπτωση θα γινόταν καταστρατήγηση των διατάξεων του άρθρου 83 παρ.1 του Ν. 2362/1995, κατά τα αναφερόμενα ανωτέρω στη μείζονα σκέψη.

Αλλά και η από τις επίδικες, διαδοχικές, όμοιες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, υπέρ του αναιρεσείοντος ΕΟΠΥΥ, ετήσια δαπάνη υπερβαίνει, συνολικά, το ποσό των 20.000 ευρώ, μέχρι του οποίου επιτρέπεται η σύναψή τους με απευθείας ανάθεση, κατά τα ανωτέρω, με συνέπεια την ακυρότητά τους, κατ` άρθρο 85 εδ.α' του ως άνω Ν.2362/1995, και τούτο ανεξαρτήτως της έγγραφης πρότασης και αποδοχής των επίδικων συμβάσεων με ιδιαίτερα έγγραφα και της εκτέλεσης αυτών.

Επομένως, εφόσον για την σύναψη των επίδικων συμβάσεων δεν διενεργήθηκε τακτικός μειοδοτικός διαγωνισμός, λόγω της συνολικής για το Ν.Π.Δ.Δ. ετήσιας δαπάνης, ύψους 8.215, 845+237.465, 14+93.737, 15 ευρώ=339.418, 27 ευρώ (ο ΦΠΑ δεν συμπεριλαμβάνεται), αυτέες είναι αυτοδικαίως άκυρες, κατά το άρθρο 85 εδ. α'του Ν.2362/1995, και συνεπώς ήταν απορριπτέα η κύρια βάση της ένδικης αγωγής, κατά το μέρος της που στηρίζεται στη σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών κατά το ως άνω χρονικό διάστημα, οι οποίες υπερέβαιναν ετησίως το ποσό των 20.000 ευρώ, αλλά και αυτό των 60.000 ευρώ, διότι δεν αρκούσε η σύναψή τους με απευθείας ανάθεση, αλλά έπρεπε να προηγηθεί τακτικός διαγωνισμός, υποχρεουμένου, όμως, του εναγομένου-αναιρεσείοντος να αποδώσει στην ενάγουσα-αναιρεσίβλητη την ωφέλεια από την εξοικονόμηση της ως άνω δαπάνης κατ' άρθρο 904 ΑΚ, νομιμοτόκως από την επομένη της επίδοσης της ένδικης αγωγής, με επιτόκιο 6% ετησίως, σύμφωνα με το άρθρο 21 του κ.ν.

της 26.6/10.7.1944 "περί δικών του Δημοσίου", που εξακολουθεί να ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 109 εδ. δ/ του ΕισΝΑΚ, και εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση (μειωμένου για το μετά την 1/5/2019 χρονικό διάστημα κατ'άρθ. άρθρ. 45 ν. 4607/2019), καθόσον το π.δ. 166/2003 εφαρμόζεται, μόνο όταν υπάρχει έγκυρη σύμβαση που καταρτίζεται εγγράφως, και όχι όταν η αξίωση του δανειστή του Δημοσίου ή των Ν.Π.Δ.Δ.

στηρίζεται στον αδικαιολόγητο πλουτισμό. Κατόπιν τούτων, το Εφετείο, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφαση έκρινε ότι η ένδικη αγωγή είναι νόμιμη κατά την κυρία της βάση διότι για την επίδικη σύμβαση μεταξύ των διαδίκων δεν απαιτείται έγγραφος τύπος καθόσον η διάταξη του άρθρου 41 του Ν.Δ. 496/1974, "Περί Λογιστικού των Νομικών προσώπων Δημοσίου Δικαίου" δεν εφαρμόζεται στην υπό κρίση υπόθεση, καθόσον, σύμφωνα με το άρθρο μόνο του π.δ. 437/1977, εξαιρούνται της εφαρμογής του ν.δ. 496/1974 οι Ασφαλιστικοί Οργανισμοί που εποπτεύονται από το (τότε) Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών..., και σε κάθε περίπτωση υπάρχει έγγραφη πρόταση και έγγραφη αποδοχή για την επίδικη σύμβαση με ιδιαίτερα έγγραφα", των διαδίκων εσφαλμένα ερμήνευσε και δεν εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 82 παρ. 1, 83 παρ. 1, 85 εδ.α του Ν. 2.362/1995 (και όχι των άρθρων 1 και 2 του ν.2286/1995 όπως ισχυρίζεται το αναιρεσείον, ο οποίος εφαρμόζεται στις συμβάσεις προμηθειών), σε συνδυασμό με αυτές των άρθρων 158, 159 παρ.1, 174 και 180 του ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα ερμήνευσε και δεν εφάρμοσε, καθώς και τη διάταξη του άρθρου 41 εδ.β' του ν.δ.496/1974, την οποία εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε, η οποία δεν ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος. 6. Κατόπιν των ανωτέρω, κατά παραδοχή του ως άνω κριθέντος ως βασίμου λόγου αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του ιδίου δικαστηρίου, του οποίου η συγκρότηση από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως, είναι εφικτή (ΚΠολΔ 580 παρ.3), χωρίς να ερευνηθεί ο τρίτος λόγος αναίρεσης, που πλήττει την περί δικαστικών εξόδων κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, λόγω του ότι συναναιρείται και η διάταξη περί δικαστικών εξόδων, ως παρεπόμενο κεφάλαιο της κύριας δίκης, που συνέχεται αναγκαίως με αυτή.

Τέλος, τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει, κατόπιν σχετικού αιτήματός του, να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων λόγω της ήττας τους (άρθρα 176, 183, 189 παρ.1 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ) κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό, αλλά πρέπει αυτά να ορισθούν μειωμένα κατ' άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957 σε συνδυασμό με τα άρθρα 21 παρ. 9 Ν. 1902/1990 και 30 παρ. 1, 3 Ν. 4038/2012, αφού το αναιρεσείον, εκπροσωπήθηκε από μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, σύμφωνα με τα άρθρα 4 παρ. 2 και 20 παρ. 1 Ν. 4831/2021 (ΑΠ 668/2024, ΑΠ 734/2023, ΑΠ 1298/2022).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ` αριθ.4860/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου .... .

Παραπέμπει την υπόθεση για εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από αυτούς που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Οκτωβρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Μαρτίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ