Supreme Court extends benefit of statute of limitations to co-accused via appeal against conviction.

Απόφαση 2110 / 2018 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 2110/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Δήμητρα Κοκοτίνη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Α

ρτεμισία Παναγιώτου, Γεώργιο Αναστασάκο, Μαρία Γεωργίου, Ευφροσύνη Καλογεράτου - Ευαγγέλου - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Νοεμβρίου 2018, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Βασίλειου Χαλντούπη (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αιτούντος Σ. Λ. του Λ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Πυρομάλλη, για επανάληψη - επανεξέταση της υπ'αριθ. 1351/2016 αποφάσεως του Αρείου Πάγου, λόγω ισχύος του Ν. 4411/2016.

Ο 'Αρειος Πάγος με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και o αιτών ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 20-12-2017 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 963/2018.

Αφού άκουσε Τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αιτούντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε: Α) να επανεξεταστεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης του αναιρεσείοντος κατά της υπ'αριθμ. 341/2016 απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας και να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση αυτής, προκειμένου η υπόθεση να τεθεί στο αρχείο από τον αρμόδιο Εισαγγελέα, λόγω παραγραφής της ποινής, υπό τον προβλεπόμενο στο άρθρο 9 του Ν. 4411/2016 όρο και Β) να επεκταθεί το ως άνω ευνοϊκό για τον αιτούντα αποτέλεσμα και στον μη ασκήσαντα όμοια αίτηση συγκατηγορούμενο του αναιρεσείοντος Ν. Π. του Λ..

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 9 του ν. 4411/2016 (ΦΕΚ Α 142/3-8-2016) "1.Ποινές διάρκειας μέχρι έξι (6) μηνών που έχουν επιβληθεί με αποφάσεις, οι οποίες έχουν εκδοθεί μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος νόμου, εφόσον οι αποφάσεις δεν έχουν καταστεί αμετάκλητες και οι ποινές αυτές δεν έχουν εκτιθεί με οποιονδήποτε τρόπο μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος νόμου, παραγράφονται και δεν εκτελούνται, υπό τον όρο ότι ο καταδικασθείς δεν θα τελέσει μέσα σε δύο (2) έτη από τη δημοσίευση του νόμου αυτού νέα από δόλο αξιόποινη πράξη, για την οποία θα καταδικασθεί αμετάκλητα οποτεδήποτε σε ποινή στερητική της ελευθερίας ανώτερη των έξι (6) μηνών.

Σε περίπτωση νέας καταδίκης ο καταδικασθείς εκτίει αθροιστικά μετά την έκτιση της νέας ποινής και τη μη εκτιθείσα, και δεν υπολογίζεται στο χρόνο παραγραφής της μη εκτιθείσας ποινής ο διανυθείς χρόνος από τη δημοσίευση του νόμου αυτού μέχρι την αμετάκλητη καταδίκη για τη νέα πράξη. 2. Οι μη εκτελεσθείσες κατά την παράγραφο 1 αποφάσεις τίθενται στο αρχείο με πράξη του αρμόδιου εισαγγελέα ή δημόσιου κατηγόρου.

Η παραγραφή των ποινών δεν κωλύει την επιβολή των προβλεπόμενων από το νόμο διοικητικών κυρώσεων στις υποθέσεις αυτές. 3. Εξαιρούνται των άνω ρυθμίσεων αποφάσεις που αφορούν παραβάσεις των άρθρων 81 Α, 235, 236, 237, 242, 256, 258, 259, 358 και 390 του Ποινικού Κώδικα, καθώς και των νόμων 927/1979 (Α' 139) και 3304/2005 (Α" 16)". Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 1 Π.Κ., που ορίζει ότι, αν από τη τέλεση της πράξης έως την αμετάκλητη εκδίκαση της ίσχυσαν δύο ή περισσότεροι νόμοι, εφαρμόζεται αυτός που περιέχει τις ευμενέστερες για τον κατηγορούμενο διατάξεις, προκύπτει ότι καθιερώνεται η αρχή της αναδρομικότητας του επιεικέστερου νόμου που ίσχυσε από την τέλεση της πράξης μέχρι τον χρόνο της αμετάκλητης εκδίκασης της υπόθεσης, ενώ είναι πρόδηλο ότι ευμενέστερος για τον κατηγορούμενο είναι και ο νόμος που θεσπίζει παραγραφή των ποινών και πρόκειται για ουσιαστικού δικαίου διάταξη.

Τέλος, από τις διατάξεις του άρθρου 114 Π.Κ., σε συνδυασμό και προς τις διατάξεις των άρθρων 511 εδ. τελ. και 514 εδ. δ' στοιχ. β' ΚΠοινΔ, συνάγεται ότι, αν κριθεί παραδεκτή η αίτηση αναίρεσης ο Άρειος Πάγος εφαρμόζει αυτεπαγγέλτως τον επιεικέστερο νόμο που ισχύει μετά τη δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Περαιτέρω, γίνεται δεκτό ότι, όπως συνάγεται από τις διατάξεις των άρθρων 370 και 514 του ΚΠΔ τα ποινικά δικαστήρια δεν μπορούν να ανακαλέσουν την οριστική τους απόφαση, όπως είναι και εκείνη με την οποία απορρίπτεται ένδικο μέσο, ενώ κατά της αποφάσεως του Αρείου Πάγου, με την οποία απορρίπτεται (ως ανυποστήρικτη, απαράδεκτη ή αβάσιμη) αίτηση αναιρέσεως, δεν επιτρέπεται ένδικο μέσο, ούτε δεύτερη αναίρεση.

Προκειμένου, όμως, να αρθούν δυσμενείς για τον αναιρεσείοντα συνέπειες από την εσφαλμένη απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως, που οφείλεται σε παραδρομή του Δικαστηρίου, και όχι σε υπαιτιότητα του ιδίου του αναιρεσείοντος, γίνεται δεκτό ότι μπορεί να ασκηθεί από τον αναιρεσείοντα το ένδικο βοήθημα της "αιτήσεως ανακλήσεως" ή "αιτήσεως επανεξέτασης".

Ειδικότερα, με την προϋπόθεση η αίτηση αναιρέσεως να είναι παραδεκτή, σε περίπτωση που ο Άρειος Πάγος παρέλειψε να εφαρμόσει αυτεπαγγέλτως, κατά τα άρθρα 511 και 514 του ΚΠΔ, νεότερο και επιεικέστερο για τον καταδικασθέντα νόμο, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ μετά από την αίτηση αναιρέσεως που άσκησε κατά της καταδικαστικής αποφάσεως και μετά από τη συζήτησή της, αλλά πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως του Ακυρωτικού Δικαστηρίου επί του εν λόγω ενδίκου μέσου, επιτρέπεται, μετά από σχετική αίτηση του αναιρεσείοντος, επανεξέταση της υποθέσεως και μάλιστα της απορριφθείσας αιτήσεως αναιρέσεως, προκειμένου να τύχει εφαρμογής ο νεότερος και επιεικέστερος νόμος (ΑΠ 450/2014, ΑΠ 917/2012).

Η ρύθμιση αυτή επιβάλλεται από τις διατάξεις των άρθρων 20 παρ. 1 του Συντάγματος και 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ και με τον τρόπο αυτόν αναγνωρίζεται σε κάθε πολίτη το δικαίωμα να προσφύγει στα δικαστήρια για την προστασία εννόμων συμφερόντων του, αναπτύσσοντας τις απόψεις του, υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που θέτει ο κοινός νομοθέτης, με βάση τις οποίες επιβάλλεται η εφαρμογή από τα δικαστήρια των νομικών κανόνων που περιέχουν τις ευμενέστερες για τον κατηγορούμενο διατάξεις, είτε ως προς το άδικο, τον καταλογισμό ή το αξιόποινο της πράξης είτε ως προς το είδος και το μέτρο της ποινής και τη μετατροπή αυτής είτε ως προς την περαιτέρω εκτέλεση και τα ποινικά επακόλουθά της

..., καθ' όσον δεν νοείται εκμηδένιση της εφαρμογής των ευνοϊκότερων διατάξεων που παρέλειψε να εφαρμόσει το δικαστήριο αυτεπαγγέλτως ακόμη και στο στάδιο της αναιρετικής δίκης, υπό την εκδοχή ότι η μεταγενέστερη αίτηση του καταδικασθέντος (με την οποία αιτείται την επανεξέταση της υποθέσεως, προκειμένου να εφαρμοσθεί από τον Αρειο Πάγο ο νεότερος νόμος που συνεπάγεται ευνοϊκότερη μεταχείριση του αναιρεσείοντος και ο οποίος από παραδρομή παρελείφθη) θα αποτελούσε μη επιτρεπόμενη δεύτερη αίτηση αναιρέσεως.

Στην προκείμενη περίπτωση, με την υπ" αριθμό 341/ 15.3.2016 απόφασή του το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Λαμίας, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, καταδίκασε τον καθένα από τους 1. Ν. Π. του Λ. και 2. Σ. Λ. του Λ. - ήδη αιτούντα-σε ποινή φυλακίσεως έξι (6) μηνών για την αξιόποινη πράξη της σωματικής βλάβης από αμέλεια. Κατά της αποφάσεως αυτής (341/2016 του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας) τόσο ο ήδη αιτών όσο και ο συγκατηγορούμενός του, άσκησαν τις από 18.4.2016 και 19.4.2016, αντίστοιχα, αιτήσεις αναιρέσεως, τις οποίες το Α Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, με την υπ'αριθμ. 1351/1.9.2016 απόφασή του, απέρριψε ως αβάσιμες κατ' ουσίαν.

Ήδη ο εκ των αναιρεσειόντων Σ. Λ., με την από 20.12.2017 αίτησή του ζητεί, κατ' ορθή εκτίμηση του περιεχομένου αυτής, την ανάκληση της ως άνω απορριπτικής της αναιρέσεώς του υπ' αριθμ. 1351/2016 αποφάσεως του Αρείου Πάγου και την επανεξέταση της υποθέσεως, προκειμένου να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της από 19.4.2016 αιτήσεως αναιρέσεώς του κατά της άνω 341/2016 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας, διότι μετά από τη συζήτηση, στις 15.7.2016, και πριν από τη δημοσίευση, την 1.9.2016, της ως άνω απορριπτικής των προειρημένων αναιρέσεων αποφάσεως του Αρείου Πάγου, δημοσιεύθηκε στις 3.8.2016 και έκτοτε ισχύει ο Ν. 4411/2016.

Σημειωτέον ότι η υπό κρίση αίτηση δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας, όπως την χαρακτηρίζει ο αιτών, για να εφαρμοσθούν εν προκειμένω αναλογικώς οι σχετικές με αυτή διατάξεις και ιδίως η ακύρωση της αποφάσεως του Αρείου Πάγου. Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, εφ'όσον η προσβαλλόμενη απόφαση έχει εκδοθεί πριν από τη δημοσίευση του ν. 4411/2016, που έγινε στις 3-8-2016, έχει επιβληθεί με αυτή σε βάρος του ήδη αιτούντος ποινή φυλακίσεως έξι (6) μηνών, η δε καταγνωσθείσα αυτή στερητική της ελευθερίας ποινή δεν έχει εκτιθεί και επιπλέον η απόφαση με την οποία επιβλήθηκε αυτή (341/2016 Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας) δεν έχει καταστεί αμετάκλητη και η κατ' αυτής ένδικη αίτηση αναίρεσης είναι παραδεκτή, ως νομοτύπως και εμπροθέσμως ασκηθείσα και περιέχουσα παραδεκτό λόγο, ενώ η πράξη της σωματικής βλάβης από αμέλεια δεν υπάγεται στις ανωτέρω αναφερόμενες εξαιρέσεις, η υπόθεση εμπίπτει ήδη στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 9 του ν. 4411/2016 και ισχύει η θεσπιζόμενη από το εν λόγω άρθρο παραγραφή της άνω ποινής.

Παρέπεται ότι συντρέχει περίπτωση εφαρμογής του επιεικέστερου νεότερου νόμου, δηλαδή του ν. 4411/2016, και πρέπει, εφαρμοζόμενων από τον Άρειο Πάγο, κατ' αυτεπάγγελτη έρευνα, των διατάξεων του άρθρου 9 του ανωτέρω νόμου, να γίνει δεκτή η παραπάνω αίτησή του, να επανεξετασθεί η από 19.4.2016 αίτηση αναιρέσεως του αιτούντος κατά της ως άνω υπ' αριθμ. 341/2016 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας, με την οποία ο άνω καταδικάσθηκε σε φυλάκιση έξι (6) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία, για την αξιόποινη πράξη της σωματικής βλάβης από αμέλεια(με την αναγνώριση της ελαφρυντικής περιστάσεως της περ.

α'της παρ. 2 του άρθρου 84 του ΠΚ), να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της άνω από 19.4.2016 αιτήσεως αναιρέσεως του Σ. Λ. του Λ. κατά της ως άνω υπ αριθμ. 341/2016 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας, (αφού η υπόθεση, εφ'όσον δεν υπάγεται σε κάποια από τις προαναφερθείσες εξαιρέσεις, έπρεπε κατά νόμο να τεθεί στο αρχείο κατ' εφαρμογή του άρθρου 9 Ν. 4411/2016 λόγω παραγραφής της ποινής) και να παραπεμφθεί η υπόθεση στον αρμόδιο εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για τις δικές του κατά νόμο ενέργειες (ΑΠ337/2017, 1120/2017, 538/2017, 1666/2016).

Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 469 του ΚΠοινΔ, "Αν στο έγκλημα συμμετείχαν περισσότεροι ή αν η ποινική ευθύνη ενός κατηγορουμένου εξαρτάται σύμφωνα με το νόμο από την ευθύνη του άλλου, το ένδικο μέσο που ασκεί κάποιος από τους κατηγορουμένους, ακόμη και όταν χορηγείται μόνο σ' αυτόν από το νόμο, καθώς και οι λόγοι τους οποίους προτείνει, αν δεν αναφέρονται αποκλειστικά στο πρόσωπο του, ωφελούν και τους υπόλοιπους κατηγορουμένους ...".

Κατά την έννοια της παραπάνω διατάξεως, δικαιολογητικός λόγος της οποίας είναι η αρχή της ισότητας και η εναρμόνιση των ευνοϊκών αποτελεσμάτων για όλους τους συμμέτοχους, γενικές προϋποθέσεις για όλες τις άνω προβλεπόμενες περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού είναι: α) να ασκήθηκε το ένδικο μέσο από συγκατηγορούμενο που εδικαιούτο να ασκήσει αυτό και δεν κρίθηκε για οποιονδήποτε λόγο απαράδεκτο, β) οι προταθέντες από αυτόν λόγοι να μην άρμοζαν αποκλειστικώς στο πρόσωπο του και γ) οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι είτε δεν δικαιούνται να ασκήσουν το ένδικο μέσο, είτε δικαιούνται μεν, αλλά δεν το άσκησαν εντός της νομίμου προθεσμίας ή το άσκησαν και τούτο απορρίφθηκε ως απαράδεκτο ή ανυποστήρικτο.

Δηλαδή καθιερώνεται υπέρ του συγκατηγορουμένου του ασκήσαντος το ένδικο μέσο της αναιρέσεως, επέκταση της ευνοϊκής κρίσεως του Αρείου Πάγου, αν οι λόγοι που έγιναν δεκτοί δεν αρμόζουν αποκλειστικά στο πρόσωπο αυτού που άσκησε παραδεκτά το ένδικο μέσο, το οποίο τελικά έγινε δεκτό και ως βάσιμο. Εάν συντρέχουν οι όροι αυτοί, εφόσον με το ασκηθέν ένδικο μέσο βελτιώθηκε η θέση αυτού που το άσκησε, ωφελούνται και οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι, αλλά μόνον για αντικειμενικούς λόγους, που δεν αρμόζουν αποκλειστικά στο πρόσωπο του ασκήσαντος το ένδικο μέσο και όχι για λόγους προσωπικούς.

Οι ωφελούμενοι κατά τα παραπάνω από το επεκτατικό αποτέλεσμα, δικαιούνται και δεν υποχρεούνται να συμμετάσχουν στη δίκη ως διάδικοι, κατά τη συζήτηση του ενδίκου μέσου του άλλου και να ζητήσουν εφαρμογή του επεκτατικού αποτελέσματος και σε αυτούς, χωρίς να δικαιούνται να προβάλλουν άλλους ιδίους λόγους, κυρίους ή προσθέτους, το δε δικαστήριο επεκτείνει και σε αυτούς αυτεπαγγέλτως το ευεργετικό αποτέλεσμα, που προέκυψε από το ένδικο μέσο του αναιρεσείοντος (ΑΠ 921/2017, 72/2017, 1052/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, η κρινόμενη αίτηση είναι ένδικο βοήθημα και ισχύουν γι'αυτή οι κανόνες που διέπουν τα ένδικα μέσα, ο δε κατά τα ανωτέρω λόγος που προτείνεται με αυτή (ο οποίος έγινε δεκτός), δεν αφορά αποκλειστικά στο πρόσωπο του άνω αιτούντος , αλλά είναι αντικειμενικός και αφορά και στο πρόσωπο του συγκαταδικασθέντος με τον αιτούντα για την ίδια ως άνω πράξη και μάλιστα στην ίδια ποινή Ν. Π. του Λ.. Επομένως, το ευεργετικό αποτέλεσμα του ως άνω ασκηθέντος ενδίκου βοηθήματος, πρέπει, κατ' άρθρο 469 του ΚΠοινΔ, να επεκταθεί και στον προαναφερθέντα, μη ασκήσαντα όμοια με τον αιτούντα αίτηση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται την από 20.12.2017 αίτηση του Σ. Λ. του Λ. κατά της υπ' αριθμ. 1351/2016 αποφάσεως του Αρείου Πάγου.

Ακυρώνει την απόφαση αυτή.

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από 19.4.2016 (αρ.πρωτ.3101/2016) αιτήσεως αναιρέσεως του Σ. Λ. του Λ., κατοίκου ..., κατά της υπ' αριθμ. 341/2016 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λαμίας.

Παραπέμπει την υπόθεση στον αρμόδιο Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για τις δικές του κατά νόμο ενέργειες. Και Επεκτείνει το ως άνω ευνοϊκό για τον αιτούντα αποτέλεσμα της παρούσας αποφάσεως και στον μη ασκήσαντα όμοια αίτηση καταδικασθέντα συγκατηγορούμενο αυτού Ν. Π. του Λ., κάτοικο ...

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2018.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Δεκεμβρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ