Supreme Court dismisses appeal on contributory negligence, remanding case for new trial with different judges.

Απόφαση 2023 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2023/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Φεβρουαρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "COMMERCIAL VALUE AAE", όπως μετονομάσθηκε η ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "NORDSTERN COLONIA HELLAS" κατόπιν συγχωνεύσεως δι απορροφήσεως, που εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Ανωνύμου ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "GENERALLI HELLAS AEAZ" που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου του χαρτοφυλακίου στην Ελλάδα της ανωνύμου ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία " ZURICH Ins CO" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 3. Ανωνύμου ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΝATIONAL UNION Ass Ins CO", η οποία ήδη μετονομάσθηκε σε AIG AEΓΑ, που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα και ήδη μετονομάσθηκε σε CHARTIS και 4. Ανωνύμου ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ Ανώνυμος Ασφαλιστική Εταιρία" που εδρεύει στην ... που μετονομάσθηκε η ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΕΜΠΟΡΙΚΗ" με έδρα την ... και η οποία ήδη μετονομάσθηκε σε ΑΧΑ ΑΕΓΑ, και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γιάννη Παντελίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: Κοινοπραξίας ανωνύμων Τεχνικών εταιρειών με την επωνυμία "ΕΜΠΕΔΟΣ ΑΕ ΕΤΕΘ ΑΕ", ως μετονομάσθηκε η κοινοπραξία με την επωνυμία "ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ ΤΕΓΚ ΑΕ ΕΤΕΘ ΑΕ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Π. Γ. του Ε., κατοίκου ... ως νομίμου εκπροσώπου της κοινοπραξίας ΕΜΠΕΔΟΣ ΕΤΕΘ ΑΕ, 3. Ανωνύμου εταιρίας με την επωνυμία "ΕΜΠΕΔΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ-ΕΜΠΟΡΙΚΗ-ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ-ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ", ως οιονεί καθολικής διαδόχου της εταιρίας με την επωνυμία "ΤΕΓΚ ΑΕ (Τεχνική Εταιρία Γενικών Κατασκευών ΑΕ)", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα και 4. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΕ (ΕΤΕΘ)", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φιλιώ Μεντή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-12-2001 αγωγή, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 6332/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 5000/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 9-11-2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεράσιμος Φουρλάνος, ανέγνωσε την από 15-2-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αποδοχή του πρώτου λόγου της αναίρεσης και την απόρριψη των λοιπών της κρινόμενης αίτησης.

Η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Εισάγεται προς κρίση αναίρεση κατά απόφασης δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, η οποία έκρινε για υπόθεση προβαλλόμενης αδικοπραξίας που έλαβε χώραν από ενέργειες προστηθέντων από τις ήδη αναιρεσίβλητες, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τις ζημίες, της ασφαλισμένης σ' αυτές εταιρείας, την οποία, αναγκάστηκαν να αποζημιώσουν οι εδώ αναιρεσείουσες.

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 118 παρ. 4, 520 παρ. 1 και 522 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι το έγγραφο της έφεσης πρέπει, μεταξύ άλλων, να περιέχει αιτίαση και τους λόγους αυτής. Και ως προς μεν την αιτίαση, αυτή υπάρχει και είναι ορισμένη, εάν ζητείται η εξαφάνιση της εκκαλούμενης απόφασης, ως προς όλες ή μερικές από τις διατάξεις της σχετικά με το αιτητικό της αγωγής, ανταγωγής κλπ, οι δε λόγοι έφεσης συνίστανται σε ορισμένες αιτιάσεις κατά της εκκαλούμενης απόφασης, που αναφέρονται, είτε σε παραδρομές του εκκαλούντος, είτε σε νομικά ή πραγματικά σφάλματα του δικαστηρίου (ΑΠ 824/2007).

Στα τελευταία περιλαμβάνεται και η κακή εκτίμηση των αποδείξεων, η οποία δεν είναι απαραίτητο να εξειδικεύεται, αρκεί να μνημονεύεται, ότι συνεπεία του σφάλματος αυτού, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο οδηγήθηκε σε εσφαλμένο πόρισμα και διατακτικό, αφού το Εφετείο, ως εκ του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης (άρθρ. 522 Κ.Πολ.Δ.), είναι υποχρεωμένο να κρίνει την ορθότητα του διατακτικού μετά από καθολική επανεκτίμηση της ουσίας της υπόθεσης και όχι με βάση τα τυχόν αποδιδόμενα, ειδικότερα, σφάλματα εκτίμησης (ΑΠ 1677/2007).

Εξ άλλου: α) Ο από το άρθρο 559 αρ. 8 περ. β ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος θεμελιώνεται, αν δεν ελήφθησαν υπ' όψιν "πράγματα", που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα" δε, με την προεκτεθείσα έννοια, είναι και οι λόγοι έφεσης, όπως ο λόγος έφεσης για κακή εκτίμηση των αποδείξεων (ΑΠ 1640/2009). 'Ετσι, αν το Εφετείο υπερβεί θετικά ή αρνητικά το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης, ιδρύονται οι αναιρετικοί λόγοι από τον αρ. 8 ή 9 Κ.Πολ.Δ., οι οποίοι, παραδεκτώς, προτείνονται στον 'Αρειο Πάγο (άρθρ. 562 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.), αφού τότε που δικάζονταν η έφεση, δεν είχε, ακόμη, εξαφανιστεί η πρωτόδικη απόφαση και ο αναιρεσείων δεν μπορούσε να γνωρίζει το αποτέλεσμα της δίκης (ΑΠ 1635/2008), β) Με τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 14 Κ.Πολ.Δ.

ελέγχεται, πλην άλλων, και η έκταση του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης (ΑΠ 1360/1997), γ) Αν το δικαστήριο, κατά παράβαση του νόμου, δέχτηκε, πως υπάρχει δεδικασμένο, ενώ, όντως, δεν υπάρχει, η απόφασή του ελέγχεται, με τον από το άρθρο. 559 αρ. 16 Κ.Πολ.Δ., αναιρετικό λόγο. Δεν μπορεί δε, η προσβαλλόμενη απόφαση να στηριχθεί σε δεδικασμένο που απορρέει από απόφαση που εξαφανίστηκε (ΑΠ 1378/2000).

Στην υπό κρίση περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση (αρθρ. 562 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), του δικογράφου της έφεσης των ήδη αναιρεσειουσών κατά της με αριθμό 6332/2004 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, προβλήθηκε με αυτή λόγος συνιστάμενος στην αιτίαση, ότι "κατ' εσφαλμένη κρίση ... και κατ' εσφαλμένη εκτίμηση του προσκομισθέντος αποδεικτικού υλικού και των καταθέσεων των μαρτύρων μας, με ελλιπή άλλως αντιφατική αιτιολογία και χωρίς να λάβει υπόψη της το σύνολο των προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, η εκκαλουμένη απόφαση απέρριψε την υπό κρίση αγωγή μας ...", "... "κατ' εσφαλμένη ...

κρίση και εκτίμηση του προσκομισθέντος αποδεικτικού υλικού η εκκαλουμένη απόφαση με ελλιπή αιτιολογία, άλλως αυθαίρετη ερμηνεία προέβη στην απόρριψη της υπό κρίση αγωγής θεωρώντας την ασφαλισμένη μας υπαίτια επέλευσης της ζημίας ...", "... έσφαλε, επομένως, η εκκαλουμένη απόφαση και πρέπει, εκ του λόγου αυτού να εξαφανιστεί...", "...

ζητάμε, να εξαφανιστεί... η εκκαλουμένη απόφαση ...". Σύμφωνα με αυτά και τα νομικά δεδομένα που προπαρατέθηκαν: α) έστω, και αν από το συνολικό περιεχόμενο του δικογράφου της έφεσης, οι ήδη αναιρεσείουσες επικεντρώνονται, λεπτομερέστερα, σε παράπονα για θέμα ... της ύπαρξης ή μη συνυπαιτιότητας της ασφαλισμένης των αναιρεσειουσών, είναι πρόδηλο, πως ζητήθηκε με την έφεση να απορριφθεί, στο σύνολό της, η αγωγή.

Δηλαδή, με τους πιο πάνω λόγους της έφεσης πλήττεται παράλληλα και συνοπτικά, όμως κατά τρόπο σαφή και ορισμένο, η ορθότητα της εκτίμησης των αποδείξεων, συνολικά. Συναφώς, η αναιρεσιβαλλόμενη έκρινε τα ακόλουθα: "Η μεταξύ των εναγομένων εταιρειών ΤΕΓΚ ΑΕ και ΕΤΕΘ ΑΕ συσταθείσα κοινοπραξία με την επωνυμία "ΤΕΓΚ ΑΕ - ΕΤΕΘ ΑΕ", είχε αναλάβει δυνάμει του από 25-4-1996 συμφωνητικού, το οποίο υπεγράφη με το Ελληνικό Δημόσιο, μετά την κατακύρωση σε αυτή μειοδοτικού διαγωνισμού, την εκτέλεση του δημόσιου έργου με αριθμό ΚΟ 29/1994 "Εθνική οδός No 1 Τμήμα από Καβάλας μέχρι Λένορμαν".

Αντικείμενο της εργολαβίας ήταν η κάλυψη του Κηφισού ποταμού από τη Χ.Θ: 6+744 μέχρι τη Χ.Θ:7+865 με την κατασκευή της γέφυρας άνω διάβασης από Κόρινθο προς Λαμία, μήκους 281 μ και της γέφυρας άνω διάβασης της λεωφόρου Κηφισού στον ανισόπεδο κόμβο Λένορμαν, η μετατροπή της λεωφόρου Κηφισού σε αστικό αυτοκινητόδρομο τριών κυρίων λωρίδων κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση και με μία λωρίδα έκτακτης ανάγκης, καθώς και όλες οι εργασίες αποχέτευσης, σήμανσης, ηλεκτροφωτισμού, ύδρευσης κλπ.

Τον Ιανουάριο του έτους 1997 είχε αρχίσει να εκτελείται η πρώτη φάση του έργου που αφορούσε την κατασκευή πασσαλοστοιχιών έδρασης και κάλυψης από την πλευρά της κοίτης του ποταμού. Στις 7-1-1997 οι προστηθέντες από την κοινοπραξία τεχνίτες και εργάτες είχαν αρχίσει την εκτέλεση εργασιών του κλάδου προς Πειραιά, που αφορούσε τη σκυροδέτηση επί σιδηροτύπου τμήματος της κάλυψης του Κηφισού μήκους 15 μέτρων, καθώς και 12 πασσάλων στον αριστερό κλάδο (προς Πειραιά) και 8 πασσάλων στον δεξιό κλάδο.

Στις 12-1-1997, ημέρα Κυριακή, οι εργασίες βρισκόντουσαν στη φάση του καλουπώματος και ειδικότερα είχε τοποθετηθεί σιδηρότυπος, καθώς και σιδηρούς οπλισμός για την κάλυψη τμήματος 15 μέτρων επί όλου του πλάτους του Κηφισού, ενώ είχαν αφεθεί καθ' όλο το μήκος και πλάτος της κοίτης του ποταμού αναμονές σιδηρών ράβδων (σκαλωσιές) για τη μελλοντική στήριξη και σύνδεση της πλάκας κάλυψης.

Επίσης εντός της κοίτης του ποταμού υπήρχαν σταθμευμένα πάνω σε δύο σιδηρές ράμπες εισόδου- εξόδου δύο μικρά εκσκαπτικά μηχανήματα για την εκτέλεση της εργασίας "εκσκαφή και σωληνώσεις δικτύου ηλεκτροφωτισμού" και επιπλέον είχαν εναποτεθεί μεγάλες ποσότητες διαφόρων οικοδομικών υλικών (σιδερένιοι οπλισμοί σκυροδέματος, πάσσαλοι, σίδερα, ξύλα κλπ).

Όμως την ημέρα αυτή, κατά τις απογευματινές ώρες, ξέσπασε καταρρακτώδης βροχή, οπότε τα ύδατα του ποταμού, ρέοντας ορμητικά, παρέσυραν όλα τα οικοδομικά υλικά που, όπως προαναφέρθηκε, είχαν εναποτεθεί στην κοίτη του ποταμού, καθώς και τις σιδηρές κατασκευές που γκρεμίστηκαν, λόγω της μεγάλης πίεσης που δέχθηκαν, εξ αιτίας της μειωμένης διατομής, με επακόλουθο όλα μαζί τα οικοδομικά υλικά, καθώς και άλλα φερτά υλικά που παρέσυραν τα ύδατα του ποταμού (όπως κορμοί δένδρων κλπ) να συσσωρευτούν και να δημιουργήσουν φράγμα, που παρεμπόδισε τη διαφυγή των υδάτων από τον αγωγό παροχέτευσης αυτών.

Αποτέλεσμα ήταν να υπερχειλίσει ο ποταμός και να κατακλυσθεί η περιοχή από ύδατα, μέρος των οποίων εισήλθε στο εργοστάσιο παιδικών τροφών, αμυλωδών και λοιπών προϊόντων της εταιρείας με την επωνυμία ΓΙΩΤΗΣ ΑΕΒΕ, που βρίσκεται επί της λεωφόρου Κηφισού αριθμός 18. Η πλημμύρα που σημειώθηκε, οφείλεται σε υπαιτιότητα (αμέλεια) των εναγομένων, των οποίων οι εκπρόσωποι αλλά και το προστηθέν από αυτές εργατοτεχνικό προσωπικό από έλλειψη της επιβαλλόμενης κατά τις περιστάσεις προσοχής δεν τήρησαν τα προσήκοντα μέτρα ασφάλειας κατά την εκτέλεση του έργου.

Ειδικότερα είχαν εναποθέσει εντός της κοίτης του ποταμού μεγάλες ποσότητες οικοδομικών υλικών κατά παράβαση των κανόνων της τέχνης και της επιστήμης και είχαν μειώσει την υδραυλική διατομή και παροχετευτική ικανότητα του ποταμού, ενώ όφειλαν, πριν από την έναρξη των εργασιών, να τη διατηρήσουν ισοδύναμη με την αρχική, ώστε να μην υφίσταται εμπόδιο κατά την απορροή των υδάτων.

Ο ισχυρισμός των εναγομένων ότι η καταρρακτώδης βροχή ήταν γεγονός ανωτέρας βίας πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού ένα τέτοιο φαινόμενο δεν είναι περιστατικό έκτακτο και εντελώς απρόβλεπτο και μάλιστα το μήνα Ιανουάριο είναι σύνηθες, άλλωστε και στις 8 του μηνός, όπως σημειώνεται στο ημερολόγιο, ο καιρός ήταν βροχερός.

Εξάλλου ανάλογα φαινόμενα είχαν παρουσιαστεί και στο παρελθόν με μέγιστα ύψη βροχόπτωσης που ξεπερνούσαν αυτά των 67,9 χιλ της συγκεκριμένης ημερομηνίας (βλ 573/1997 πιστοποιητικό Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας) και ως εκ τούτου όφειλαν οι εναγόμενοι, ως εκ της ιδιότητάς τους, να επιδείξουν τη δέουσα επιμέλεια, την οποία μπορούσαν να καταβάλουν για να έχουν προβλέψει ένα τέτοιο ενδεχόμενο, παράλληλα δε να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα, ώστε να μην μειωθεί η παροχετευτική ικανότητα του ποταμού, μέτρα που επιβάλλοντο κυρίως λόγω της φύσεως του έργου που κατασκεύαζαν, όπως θα έκανε κάθε μέσος συνετός επαγγελματίας του ιδίου κύκλου δραστηριότητας.

Περαιτέρω οι εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι εκτέλεσαν το έργο σύμφωνα με την εγκεκριμένη από τα αρμόδια όργανα του Δημοσίου μελέτη, ότι δεν μπορούσαν να παρεκκλίνουν από αυτή και ότι οι προταθείσες από αυτούς τροποποιήσεις, δεν είχαν γίνει ακόμη αποδεκτές από την αρμόδια υπηρεσία του Δημοσίου. Με βάση τους ισχυρισμούς αυτούς υποστηρίζουν ότι δεν νομιμοποιούνται παθητικά στην ένδικη υπόθεση.

Πλην όμως τα ανωτέρω, και αληθή υποτιθέμενα, δεν αίρουν την υπαιτιότητά τους αλλά την επιτείνουν, αφού και υπό την εκδοχή ότι οι προταθείσες τροποποιήσεις θα συνέτειναν στην αποτροπή του περιστατικού αυτού, από τα παραπάνω αποδεικνύεται ότι τα αρμόδια όργανα των εναγομένων προέβλεψαν ως πιθανή την υπερχείλιση του ποταμού, ωστόσο δεν ανέμεναν την έγκριση των προτεινομένων τροποποιήσεων, αλλά συνέχισαν την εκτέλεση του έργου, και όχι μόνο αυτό, αλλά το προστηθέν από αυτούς εργατοτεχνικό προσωπικό εναπόθεσε τα υλικά που προαναφέρθηκαν εντός της κοίτης του ποταμού με τις συνέπειες που επακολούθησαν.

Σε κάθε περίπτωση, οι εναγόμενοι πρότειναν τροποποιήσεις σχετικά με το θέμα της αντιστήριξης των φρεατοπασσάλων, ενώ φαίνεται ότι δεν ανησύχησαν για την κάλυψη της κοίτης του ποταμού, τη δραστική μείωση της υδραυλικής διατομής του και την σημαντικότατη επέμβαση στην παροχετευτική ικανότητα αυτού, σε περίοδο μάλιστα έντονων βροχοπτώσεων, μη επιδεικνύοντας τη δέουσα επιμέλεια, αναφορικά με τις πιθανές επιπτώσεις.

Μάλιστα, ενώ το χρονοδιάγραμμα των εργασιών προέβλεπε κατά σειρά: α) την κατασκευή πασσαλοστοιχιών έδρασης, β) την εκβάθυνση του ποταμού (σκυροδέτηση πυθμένα-τοιχίων) γ) την κατασκευή κάλυψης της κοίτης και δ) την κατασκευή άνω διάβασης, οι εναγόμενοι εκτέλεσαν εργασίες κάλυψης της κοίτης του ποταμού πριν από τις εργασίες εκσκαφών - εκβάθυνσης και τοποθέτησαν εμπόδια εντός, με αποτέλεσμα να μειώνεται στο ήμισυ η παροχετευτική ικανότητα του ποταμού (βλ.

και γνώμη μειοψηφίας στο συνταγέν από την αρμόδια επιτροπή του ΥΠΕΧΩΔΕ "πρωτόκολλο βλαβών από ανωτέρα βία", η οποία ανταποκρίνεται περισσότερο στην πραγματικότητα).

Συνεπώς, οι ισχυρισμοί τους, ότι για το ένδικο συμβάν ευθύνονται μόνο οι αρμόδιες υπηρεσίες του Δημοσίου κρίνονται αβάσιμοι. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις και δεν έσφαλε το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που δέχθηκε υπαιτιότητα των εναγομένων για την υπερχείλιση των υδάτων του ποταμού.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε, ότι τα ύδατα του ποταμού εισήλθαν στο οικόπεδο και στον ημιυπόγειο χώρο της εταιρείας ΓΙΩΤΗΣ ΑΕΒΕ, με αποτέλεσμα να προκληθούν φθορές και βλάβες σε αποθηκευμένα εμπορεύματα, σε πρώτες ύλες, σε μηχανήματα αλλά και σε ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, στο μέγεθος των ζημιών αυτών συνετέλεσε κατά ένα βαθμό και δη κατά ποσοστό 20% και η ίδια η εταιρεία, η οποία επέδειξε δια των εκπροσωπούντων αυτή οργάνων αμελή συμπεριφορά, αφού εναποθήκευσε πολλά από τα ευπαθή εμπορεύματα, αλλά και μηχανήματα σε αυθαίρετες λαμαρινοσκεπείς αποθήκες που είχε κατασκευάσει στην αυλή.

Πέραν αυτού αποδείχθηκε, ότι κατά παράβαση της υπ' αρθμ 13385/1960 οικοδομικής άδειας που προέβλεπε την κατασκευή διώροφου εργοστασίου χωρίς υπόγειο, η τελευταία είχε κατασκευάσει αυθαίρετο υπόγειο, η στάθμη του δαπέδου του οποίου ήταν 2,5 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του οδοστρώματος της λεωφόρου Κηφισού και επιπλέον είχε διαμορφώσει κατηφορική ράμπα, έτσι ώστε το υπόγειο από τη μία πλευρά της οικοδομής να έχει καταστεί ισόγειο σε σχέση με την αυλή και να έχει αποκτήσει μέσω αυτής πρόσβαση στη λεωφόρο Κηφισού.

Αποτέλεσμα ήταν να εισρεύσει μεγαλύτερη ποσότητα υδάτων και λάσπης, λόγω της κατωφέρειας του εδάφους, τα οποία κατέκλυσαν τον χώρο του οικοπέδου, εισήλθαν στις λαμαρινοσκεπείς εγκαταστάσεις καθώς και στον χώρο του ημιυπογείου, όπου η στάθμη του νερού έφθασε σε ύψος 1,70 μέτρων ... Περαιτέρω, αποδείχθηκε (περί αυτού έκρινε ομοίως και το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο), ότι με το υπ' αρθμ ...-02/1.1.1997 ασφαλιστήριο συμβόλαιο πυρός που ίσχυε από 1-1-97 έως 1-1-98 οι ενάγουσες ασφαλιστικές εταιρείες και η μη διάδικος GUARDIAN ROYAL EXCHANGE συνασφάλισαν το εργοστάσιο της ζημιωθείσας εταιρείας και για τον κίνδυνο πλημμύρας και ειδικότερα 1.Συγκρότημα οικοδομών ...

ευρισκομένων εντός του αυτού οικοπέδου για ποσόν 554.977.000 δρχ. ... 2. Επί του περιεχομένου εντός των ως άνω κτισμάτων ... για ποσόν 2.179.241.000 δρχ. ... Οι ενάγουσες ασφαλιστικές εταιρείες συμφωνήθηκε να ευθύνονται σε περίπτωση επέλευσης της ασφαλιστικής περιπτώσεως ατομικά και μέχρι του ποσοστού συμμετοχής μίας εκάστης ήτοι κατά ποσοστό 60% η πρώτη, που θα είχε την τεχνική και διαχειριστική ηγεσία της ασφαλιστικής σύμβασης, κατά ποσοστό 15% η μη διάδικος, κατά ποσοστό 10% κάθε μία από τη δεύτερη και την τρίτη και κατά ποσοστό 5% η τέταρτη.

Επίσης με το υπ' αρθμ. ...-02/1.1.1997 ασφαλιστήριο συμβόλαιο πυρός, που καταρτίστηκε μεταξύ της ζημιωθείσας εταιρείας και της πρώτης ενάγουσας ασφαλιστικής εταιρείας, ασφάλισε η τελευταία την πρώτη, μεταξύ άλλων που δεν ενδιαφέρει στη συγκεκριμένη περίπτωση: 1. ... 2. Επί ετοίμων προϊόντων, πρώτων υλών, υλικών συσκευασίας απάντων ευρισκομένων ή ευρεθησομένων εντός των εργοστασίων και των αποθηκών επί της Λ.

Αθηνών και Κηφισού 18 ... για ποσόν 798.752.000 δρχ. 3. Επί ανυψωτικών μηχανημάτων συνολικής αξίας 109.097.000 δρχ, για αντίστοιχο ποσόν, έναντι καταβληθέντος ασφαλίστρου 15.710 δρχ την τριμηνία, για ζημιές, που θα προκαλούντο μεταξύ άλλων και από πλημμύρα. Όπως κρίθηκε και από την πρωτόδικη απόφαση, οι ασφαλιστικές εταιρείες κατέβαλαν στην ασφαλισμένη τους εταιρεία, για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων τους, τα εξής ποσά:

Η πρώτη, δυνάμει του υπ' αρθμ ...-02/1-1-97 ασφαλιστηρίου συμβολαίου, 95.663.912 δρχ. Η ίδια δυνάμει του υπ' αρθμ ...-02/1-1-1997 ασφαλιστηρίου συμβολαίου 48.801.653 δρχ, κάθε μία από τη δεύτερη και τρίτη 8.133.609 δρχ και τέλος η τέταρτη 4.066.804 δρχ., δυνάμει του ιδίου ως άνω συμβολαίου, με το οποίο είχαν συνασφαλίσει τη ζημιωθείσα. 'Ετσι υποκαταστάθηκαν στα δικαιώματα της ασφαλισμένης τους έναντι των ευθυνομένων σε αποκατάσταση της ζημίας εναγομένων.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έκρινε ακόμη, ότι από την αποδεικτική διαδικασία αποδείχθηκε, ότι οι ζημιές που προκλήθηκαν στην ασφαλισμένη εταιρεία και καλύπτοντο από τα παραπάνω, ασφαλιστήρια συμβόλαια, ανήλθαν σε 81.336.088 δρχ. Ως προς το αριθμητικό δεδομένο του ύψους της ζημίας που υπέστη η ασφαλισμένη εταιρεία, το οποίο καλυπτόταν από τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, δεν προσβάλλεται η πρωτόδικη απόφαση, ούτε με την έφεση, ούτε με την αντέφεση.

Συνεπώς, ακόμη και αν η πρώτη εκκαλούσα-ενάγουσα εταιρεία κατέβαλε μεγαλύτερο ποσόν, η αποζημίωση που δικαιούται θα προσδιοριστεί σύμφωνα με τη ζημία που έκρινε το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με δύναμη δεδικασμένου, ότι πράγματι υπέστη η εταιρεία ΓΙΩΤΗΣ ΑΕΒΕ (ανεξάρτητα αν η κρίση της είναι ορθή ή εσφαλμένη) ήτοι με βάση το ποσόν των 81.336.088 δρχ.

Το ποσόν αυτό πρέπει να μειωθεί κατά το ποσοστό συνυπαιτιότητάς της ήτοι κατά 20%, και να περιοριστεί σε 65.068.870 δρχ. Από το ποσόν αυτό η πρώτη ενάγουσα δικαιούται 39.041.322 δρχ (65068870X60%), κάθε μία από τη δεύτερη και την τρίτη από 6.506.887 δρχ (65068870X10%) και η τέταρτη 3.253.443,5 δρχ (65068870X5%). Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, ορθά έκρινε το πρωτόδικο Δικαστήριο, ότι για τη ζημία που υπέστη ευθύνεται και η ασφαλισμένη εταιρεία, έσφαλε όμως ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων που εκτίμησε, ότι η ευθύνη της είναι τέτοιου βαθμού, ώστε να μη δικαιούται καμία αποζημίωση.

Θα πρέπει συνεπώς να απορριφθεί η αντέφεση, να γίνει εν μέρει δεκτή η έφεση ως βάσιμη και από ουσιαστική άποψη, να εξαφανιστεί η εκκαλουμένη απόφαση και να κρατηθεί η υπόθεση για να δικαστεί η αγωγή από το δικαστήριο τούτο. Ακολούθως θα πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αγωγή και να αναγνωριστεί η υποχρέωση των εναγομένων να καταβάλουν στις ενάγουσες, καθ' ένας εις ολόκληρο, στην πρώτη 112.511 ευρώ, σε κάθε μία από τη δεύτερη και τρίτη 18.752 ευρώ και στην τέταρτη 9.376 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής έως την εξόφληση ...".

Με βάση δε τις πιο πάνω παραδοχές της, δέχθηκε τυπικά και στην ουσία την έφεση, εξαφάνισε στο σύνολό της, την εκκαλούμενη απόφαση, (εφ' όσον δεν έκανε λόγο, για εξαφάνιση, κατά το μέρος που αυτή, κατά την κρίση του εφετείου, προσεβλήθη με την έφεση), κράτησε την υπόθεση και δίκασε την αγωγή και δέχτηκε αυτή, κατά ένα μέρος. 'Όμως, με βάση τις παραδοχές της αυτές:

Α) παραβίασε τους ορισμούς, ως προς το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης, αφού δέχτηκε, πως το κεφάλαιο της ζημίας, ύψους 81.336.088 δρχ., δεν προσεβλήθη με λόγο έφεσης, ενώ υφίσταται γενικό, παράπονο, ως προς την εκτίμηση του αποδεικτικού υλικού, ως άνω. Β) δεν έλαβε, συνακόλουθα, υπ' όψιν "πράγματα" που προτάθηκαν με τους λόγους της έφεσης, όπως προεκτέθηκε.

Γ) δέχτηκε, επομένως πως υπήρχε "δεδικασμένο", για το συγκεκριμένο θέμα (καίτοι εκκρεμούσε δευτεροβάθμια κρίση) και, παρά ταύτα, εξαφάνισε στο σύνολό της την πρωτοβάθμια απόφαση χωρίς οιαδήποτε διάκριση. Δηλαδή, δέχτηκε την ύπαρξη δεδικασμένου, χωρίς τούτο να υπάρχει. Άρα, πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης, από το άρθρο 559 αρ. 8, 14 και 16 Κ.Πολ.Δ.

V. Κατά τη διάταξη του άρθρου 300 ΑΚ, αν εκείνος που ζημιώθηκε συνετέλεσε από δικό του πταίσμα στη ζημία, ή την έκτασή της, το δικαστήριο μπορεί να μην επιδικάσει αποζημίωση ή να μειώσει το ποσό αυτής. Το ίδιο ισχύει και όταν εκείνος που ζημιώθηκε, παρέλειψε να αποτρέψει ή να περιορίσει τη ζημία ή δεν επέστησε την προσοχή του οφειλέτη στον κίνδυνο ασυνήθιστα μεγάλης ζημίας, την οποία ο οφειλέτης ούτε γνώριζε, ούτε όφειλε να γνωρίζει.

Κατά τα παραπάνω, η έννοια της συνυπαιτιότητας είναι νομική, οπότε η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς τη συνδρομή ή όχι συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος για την επέλευση της ζημίας ή την έκτασή της υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου (αρθρ. 559 αρ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ.), ως προς αν τα περιστατικά, που το δικαστήριο της ουσίας δέχτηκε ανέλεγκτα, ως αποδειχθέντα, συγκροτούν ή όχι την έννοια της συνυπαιτιότητας (Ολ.Α.Π. 15/2006).

Η κρίση, όμως, του δικαστηρίου της ουσίας, για τη βαρύτητα του πταίσματος και τον καθορισμό του ποσοστού, κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η αποζημίωση, δεν ελέγχεται αναιρετικά, γιατί αφορά την εκτίμηση της ουσίας (ΑΠ 609/2008, ΑΠ 1724/2005). Σύμφωνα με τις προπαρατεθείσες ουσιαστικές παραδοχές του Εφετείου, το δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, διέλαβε, συναφώς, ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 300 ΑΚ, πλήρη, σαφή και ουδόλως αντιφατική αιτιολογία.

Δεν αποτελεί δε ασαφή αιτιολογία η έλλειψη αιτιολογίας, το ότι δεν αναφέρεται (όπως υποστηρίζουν οι αναιρεσείουσες), το αν τα ύδατα εισήλθαν στο επίδικο ακίνητο από τη λαμαρινοσκεπή, η υψομετρική διαφορά αποθηκών και οικοδομής και τί επιρροή θα ασκούσε η διαφορά αυτή στο βαθμό προστασίας των εμπορευμάτων, αν στο υπόγειο υπήρχαν εμπορεύματα και ποία, αν υπήρχε κίνδυνος εισροής υδάτων από συνήθη υπερχείλιση του ποταμού και αν η συγκεκριμένη πλημμύρα μπορούσε να αναμένεται, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων.

Άλλωστε, όλα τα παραπάνω, αφορούν θέματα ουσίας, εφ' όσον ανάγονται σε θέματα εκτίμησης αποδείξεων, πέραν, του αναιρετικού ελέγχου. Οι ουσιαστικές παραδοχές του Εφετείου, στηρίζουν πλήρως στο συγκεκριμένο θέμα, τις εκτιμήσεις του για την εφαρμογή της πιο πάνω διάταξης, ενώ το συγκεκριμένο ποσοστό της συνυπαιτιότητας, δεν ελέγχεται αναιρετικά.

Ορθά δε, κατά τα ανωτέρω, ερμηνεύτηκαν οι διατάξεις των άρθρων 297, 300, 330 και 914 ΑΚ.

Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, κατ' αμφότερα τα μέρη του, ο οποίος προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση, τις από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλειες, είναι αβάσιμος. Άρα, πρέπει να γίνει δεκτή, στο πλαίσιο των πιο πάνω παραδοχών, η κρινόμενη αναίρεση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση στο εκδόσαν αυτή δικαστήριο, συγκροτούμενο, όμως, από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.). Η δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις θα επιβληθεί σε βάρος των αναιρεσίβλητων, λόγω της ήττας τους (άρθρ. 176, 180, 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθμό 5000/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, στην έκταση που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο, όμως, από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει σε βάρος των αναιρεσιβλήτων τη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων από τρεις χιλιάδες (3.000) Ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 24 Ιουλίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 13 Νοεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ