Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of property claim based on usucapion due to failure to consider usucapion acts.

Απόφαση 1984 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1984/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Απριλίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Σταυρόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ..., 2. ... και 3. ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιλτιάδη Νικολόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-5-1997 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 324/1998, 568/2000 μη οριστικές, 295/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 57/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20-2-2007 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μαζαράκης ανέγνωσε την από 29-2-2008 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των τετάρτου και έκτου λόγων και την απόρριψη των λοιπών λόγων της από 20-2-2007 αιτήσεως αναιρέσεως της 57/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 1094 του ΑΚ, σύμφωνα με την οποία ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητάς του και την απόδοση του πράγματος, συνάγεται ότι αναγκαία στοιχεία της διεκδικητικής αγωγής είναι η κυριότητα του ενάγοντος επί του διεκδικούμενου ακινήτου και η νομή ή κατοχή του πράγματος από τον εναγόμενο κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής.

Στην περίπτωση που η διεκδικητική αγωγή θεμελιώνεται σε παράγωγη κτήση, ο ενάγων αρκεί να προβάλει όσα περιστατικά απαιτούνται για τη μεταβίβαση του δικαιώματος κυριότητας στον ίδιο. Ο τρόπος κτήσης της κυριότητας επί του επιδίκου από το δικαιοπάροχό του δεν είναι στοιχείο της διεκδικητικής αγωγής.

Μόνο αν ο εναγόμενος ήθελε αμφισβητήσει με τις προτάσεις του της πρώτης πρωτοβάθμιας συζήτησης την κυριότητα του τελευταίου και των προ αυτού κτητόρων του επιδίκου, υποχρεούται ο ενάγων, για μεν τη θεμελίωση της αγωγής, κατ' επιτρεπτή συμπλήρωσή της(άρθρο 224 ΚΠολΔ), να καθορίσει με τις προτάσεις του της πρώτης συζήτησης και τον τρόπο κτήσης από το πρόσωπο αυτό της κυριότητας επί του επιδίκου, καταφεύγοντας, αν υπάρξει ανάγκη σε πρωτότυπη κτήση (χρησικτησία), τα δε περιστατικά αυτά πρέπει και να αποδείξει για την ουσιαστική ευδοκίμηση της αγωγής του (ΑΠ 865/2007, ΑΠ 973/2004).

Περαιτέρω, κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 ΑΚ, η κληρονομική διαδοχή αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσης κυριότητας των κληρονομιαίων ακινήτων, η κυριότητα των οποίων μεταβαίνει αναδρομικώς στον κληρονόμο από το θάνατο του κληρονομούμενου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχθεί με δημόσιο έγγραφο την κληρονομία και μεταγράψει την περί αποδοχής δήλωση του.

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Στην προκείμενη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφασή του το Εφετείο δέχθηκε την ένδικη αγωγή διεκδικητική κυριότητας ακινήτου των αναιρεσιβλήτων, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, με την αιτιολογία ότι οι ενάγοντες - εφεσίβλητοι κατέστησαν συγκύριοι του επίδικου ακινήτου, εκτάσεως 837 τ.μ., κατά τρόπο παράγωγο, κατά ποσοστό 1/4 έκαστος των δύο πρώτων και 2/4 ο τρίτος, εξ αδιαιρέτου, ήτοι οι μεν δυο πρώτοι δυνάμει του ...

συμβολαίου γονικής παροχής του συμβολαιογράφου Ελευσίνας Παναγιώτη Κουτσιλαίου, που μεταγράφηκε νόμιμα, με το οποίο ο πατέρας του ..., που είχε αποκτήσει την κυριότητα επί του επιδίκου, κατά ποσοστό 1/2 εξ' αδιαιρέτου, από κληρονομιά της αποβιώσασας στις 24-4-1959 μητέρας του ..., την οποία αποδέχθηκε με την ...

δήλωση αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Σκύρου Κων/νου Μακρή, που μεταγράφηκε νόμιμα, τους μεταβίβασε την κυριότητα του επιδίκου κατά τα ως άνω ποσοστά (1/4 στον καθένα), ο δε τρίτος από κληρονομιά των γονέων του ... και ..., οι οποίοι απεβίωσαν στις 30-5-1986 και 16-8-1988, αντίστοιχα, και ήταν συγκύριοι, κατά ποσοστό 3/8 και 1/8 εξ' αδιαιρέτου, αντίστοιχα, του επίδικου, αποδέχθηκε δε την κληρονομιά τους με τις ...

και ... δηλώσεις αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Αθηνών Γαρυφαλλιάς Πάλλη, που μεταγράφηκαν νόμιμα και ότι ο εναγόμενος τον Αύγουστο του 1995 κατέλαβε αυθαίρετα το επίδικο και το ενσωμάτωσε στη συνεχόμενη προς ανατολάς ιδιοκτησία του, ισχυριζόμενος ότι είναι κύριος αυτού. Με τις σκέψεις αυτές το Εφετείο, ενόψει και του ότι ο αναιρεσείων με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης δεν ισχυρίζεται ότι αυτός αμφισβήτησε την κυριότητα των άμεσων δικαιοπαρόχων των εναγόντων - αναιρεσιβλήτων επί του επίδικου ακινήτου, δεν παραβίασε τις προεκτεθείσες διατάξεις των άρθρων 1094, 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 του ΑΚ, ούτε αυτήν του άρθρου 1033 ΑΚ.

Επομένως, τα αντίθετα υποστηριζόμενα με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, κατά το πρώτο μέρος του, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, ήτοι ότι παρέλειψε το Εφετείο να ερευνήσει αν και με ποιο τρόπο ο ανώτατος δικαιοπάροχος των εναγόντων ... κατέστη κύριας του επιδίκου, καθώς και να αναφέρει ότι οι ενάγοντες και οι δικαιοπάροχοί τους κατέστησαν συγκύριοι του επίδικου με πρωτότυπο τρόπο (τακτική ή έκτακτη χρησικτησία), πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επειδή, κατά το άρθρο 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ, λόγος αναίρεσης ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Πράγματα υπό την έννοια της άνω διάταξης είναι οι ασκούντες ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων που υπό την προϋπόθεση της νόμιμης πρότασής τους θεμελιώνουν ιστορικώς το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως.

Ο ίδιος λόγος ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη γεγονότα που αναφέρονται ως λόγοι εφέσεως στο δικόγραφο της εφέσεως και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΑΠ 1000/2005). Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις προτάσεις του αναιρεσείοντος (τότε εναγομένου) ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου κατά την συζήτηση της ένδικης κατ' αυτού διεκδικητικής αγωγής των αναιρεσιβλήτων, αυτός ισχυρίστηκε ότι κατέστη κύριος του επίδικου ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, διότι τόσον ο ίδιος από τις 27-3-1979 μέχρι την άσκηση της ένδικης αγωγής τον Ιούνιο του 1997, όσον και η δικαιοπάροχος μητέρα του από το έτος 1950 μέχρι 27-3-1979, οπότε απεβίωσε και κληρονομήθηκε από αυτόν, νεμόταν το επίδικο ασκώντας τις αναφερόμενες στις προτάσεις συγκεκριμένες πράξεις νομής και συνεπώς, συνυπολογιζομένου του δικού του χρόνου χρησικτησίας των δικαιοπαρόχων του, η νομή του επί του επιδίκου υπερέβαινε την εικοσαετία.

Τον εν λόγω ισχυρισμό, που συνιστά ένσταση ιδίας κυριότητας και στηρίζεται στις διατάξεις των άρθρων 974, 1045, 1051 και 983 του ΑΚ, επανέφερε ο αναιρεσείων με τον δεύτερο λόγο της εφέσεώς του, όπως προκύπτει από το δικόγραφο αυτής, η δε προσβαλλόμενη απόφαση, όπως από το περιεχόμενό της προκύπτει, απέρριψε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την ένσταση αυτή με αιτιολογία: " διότι από τον επικαλούμενο χρόνο νομής το έτος 1984 μέχρι την άσκηση της αγωγής τον Μάϊο του 1997 δεν είχε συμπληρωθεί ο απαιτούμενος κατά το άρθρο 1045 ΑΚ χρόνος νομής προς κτήση κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία".

Έτσι, όμως, το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 8 ΚΠολΔ, της μη λήψης δηλαδή πραγμάτων που προτάθηκαν και είχαν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα την άσκηση πράξεων νομής επί του επίδικου ακινήτου τόσον της δικαιοπαρόχου του εναγομένου από το έτος 1950 μέχρι το θάνατό της στις 27-3-1979, όσον και του ιδίου από 27-3-1979 μέχρι το έτος 1984, που είχαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Συνεπώς, ο τέταρτος λόγος αναίρεσης, κατά το δεύτερο τμήμα του, από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμος. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, κατ' αποδοχή του τέταρτου λόγου της ένδικης αιτήσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, σύμφωνα με το άρθρου 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δικ. Επειδή, λόγω ήττας, οι αναιρεσίβλητοι πρέπει να καταδικασθούν στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 57/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και,

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Ιουλίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Σεπτεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ