Supreme Court dismisses State's appeal on adverse possession claim regarding public land, ruling new arguments inadmissible.

Απόφαση 1747 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1747/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη-Εισηγήτρια, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 6η Απριλίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Θωμαΐδα Κουρτέση, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Σ. Μ. ή Μ. του Α., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Βασιλική Μαρινάκη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-7-2016 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 170/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 288/2020 του Μονομελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 25-11-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 25/11/2020 αίτηση για αναίρεση της αριθμ.288/2020 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα, είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1, 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ.571, 577§3 ΚΠολΔ).

Κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 1045 ΑΚ, εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο γίνεται κύριος αυτού με έκτακτη χρησικτησία, κατά δε το άρθρο 974 του ίδιου Κώδικα, όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου.

Με τις διατάξεις αυτές, για την κτήση της κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα εκείνου που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή με ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του, κατ' άρθρο 1051 ΑΚ (ΑΠ887/2021).

Δεν απαιτείται, δηλαδή, ειδική διαδοχή στο δικαίωμα κυριότητας επί του πράγματος, αλλά αρκεί απλώς η διαδοχή στη νομή, η οποία επέρχεται με την ειδική παράδοση της νομής, η οποία γίνεται ατύπως με τη βούληση του τέως νομέα. Άσκηση νομής, προκειμένου για ακίνητο, συνιστούν εμφανείς υλικές ενέργειες επάνω σ' αυτό που προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του, με τις οποίες εκδηλώνεται η βούληση του νομέα να το εξουσιάζει (ΑΠ 292/2014, ΑΠ 852/2013).

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1054 - 1055 ΑΚ, προκύπτει ότι, για να είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία (τακτική ή έκτακτη), πρέπει το πράγμα να είναι δεκτικό χρησικτησίας και να μην εξαιρείται αυτής. Η επιδεκτικότητα όμως του πράγματος ως αντικειμένου χρησικτησίας, καθώς και η μη εξαίρεσή του από αυτήν, δεν αποτελούν στοιχείο της βάσης της αναγνωριστικής αγωγής κυριότητας ακινήτου, στηριζόμενης σε χρησικτησία (τακτική ή έκτακτη), αλλά εναπόκειται στον εναγόμενο να επικαλεστεί, κατ' ένσταση και, αν αμφισβητηθεί, να αποδείξει (άρθρο 338 παρ.1 ΚΠολΔ) ότι το πράγμα είναι ανεπίδεκτο χρησικτησίας ή ότι εξαιρείται αυτής, δεδομένου ότι τόσο οι διατάξεις των άρθρων 1054 - 1055 ΑΚ όσο και οι διατάξεις ειδικών νόμων που προβλέπουν ότι ορισμένα πράγματα δεν είναι δεκτικά χρησικτησίας (τακτικής ή έκτακτης) ή ότι εξαιρούνται αυτής, θεσπίζουν εξαιρέσεις του κανόνα για την κτήση κυριότητας με τον πρωτότυπο αυτό τρόπο.

Το ίδιο ισχύει και όταν αντίδικος του χρησιδεσπόζοντος είναι το Δημόσιο, τα ακίνητα του οποίου μετά την 11/9/1915 εξαιρούνται της χρησικτησίας. Επομένως, αν ο ενάγων (ιδιώτης) επικαλείται πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας ακινήτου, στηριζόμενης σε χρησικτησία (τακτική και έκτακτη) ή παράγωγο τρόπο (π.χ. αγορά) κτήσης κυριότητας αυτού και το Δημόσιο αμφισβητεί την κυριότητα των δικαιοπαρόχων του, τότε θα πρέπει να αποδείξει (ο ενάγων) και την κυριότητα αυτών μέχρι να αναχθεί σε πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας, που κατά κανόνα θα είναι η χρησικτησία και δη η έκτακτη.

Στις περιπτώσεις δε αυτές φέρει το βάρος να αποδείξει μόνο τις θετικές προϋποθέσεις της χρησικτησίας και όχι τις αρνητικές, όπως ότι το ακίνητο δεν είναι αντικείμενο επιδεκτικό χρησικτησίας ή ότι δεν εξαιρείται αυτής, επειδή δεν είναι δημόσιο. Ο ισχυρισμός ότι το ακίνητο εξαιρείται του θεσμού της χρησικτησίας, επειδή είναι δημόσιο, αποτελεί ένσταση και πρέπει, ως τέτοια, να προταθεί στη δίκη από το εναγόμενο Δημόσιο, με αναγωγή σε κάποιο νόμιμο τρόπο κτήσης κυριότητας.

Πέραν τούτων, όμως, το Δημόσιο, το οποίο δεν έχει εξοπλιστεί από το νομοθέτη με ένα γενικό τεκμήριο κυριότητας, το οποίο θα το απαλλάσσει από το βάρος απόδειξης των παραγωγικών του δικαιώματος του γεγονότων, σε κάθε περίπτωση που ισχυρίζεται ότι έχει την κυριότητα ενός ακινήτου, θα πρέπει παράλληλα να επικαλείται το συγκεκριμένο τίτλο κτήσης του, αποδεικνύοντας τα παραγωγικά του γεγονότα (άρθρο 338 παρ.1 ΚΠολΔ).

Ειδικότερα, θα πρέπει να ισχυριστεί, μεταξύ άλλων, ότι το επίδικο ακίνητο είναι δημόσιο κτήμα και περιήλθε στην κυριότητά του, διότι: α) κατά τις διατάξεις του από 10/7/1837 βδ "περί διακρίσεως κτημάτων", ήταν αδέσποτο κατά το χρόνο εκείνο, β) κατά τις διατάξεις των άρθρων 1, 2, 3 του από 17/29.11.1836 βδ "περί ιδιωτικών δασών", ήταν δάσος, και δεν προσκομίσθηκαν στην οριζόμενη ετήσια προθεσμία οι τυχόν υφιστάμενοι τίτλοι ιδιοκτησίας προς την επί των Οικονομικών Γραμματεία, γ) κατά τις διατάξεις του από 3/15.12.1833 βδ ήταν λιβάδι ή βοσκότοπος, δ) είναι δημόσια γαία, που περιήλθε σ'αυτό κατά διαδοχή του Τουρκικού

Δημοσίου, σύμφωνα με την από 27.6/9.7.1832 συνθήκη της Κωνσταντινουπόλεως και τα από 21.1/3.2.1830, 4/16.6.1830 και 19.6/1.7.1830 πρωτόκολλα του Λονδίνου ή κατά το άρθρο 60 παρ. 1 της συνθήκης της Λωζάνης , που κυρώθηκε με το απο 25/25-08-1923 ΝΔ., ε) κατά τις διατάξεις των άρθρων 62 παρ. 1 του ν. 998/1979, 2 παρ. 2 του ν.δ. 86/1969 και 46 του ν. 4173/1929, είχε ανέκαθεν δασικό χαρακτήρα και στ) περιήλθε στην κυριότητά του με τακτική άλλως με έκτακτη χρησικτησία, αφού μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους Τούρκους το νεμόταν, καθώς και τη μεγαλύτερη έκταση που το περιβάλλει, με διάνοια κυρίου, καλή πίστη και νόμιμο τίτλο, ασκώντας όλες τις προσιδιάζουσες στη φύση του διακατοχικές πράξεις, όπως φύλαξη, αναδασώσεις, πράξεις χαρακτηρισμού, εκδόσεις πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής κλπ.

Οι πιο πάνω ισχυρισμοί του Δημοσίου συνιστούν ενστάσεις, και, συνεπώς, θεωρούνται κατά τη διάταξη του άρθρου 527 εδ.α' ΚΠολΔ "νέοι ισχυρισμοί", οι οποίοι απαραδέκτως προτείνονται από το εκκαλούν Ελληνικό Δημόσιο για πρώτη φορά στην κατ' έφεση δίκη, εφόσον δεν προτάθηκαν στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, και δεν γεννήθηκαν μετά την τελευταία συζήτηση ενώπιόν του ούτε συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 527 ΚΠολΔ. (ΑΠ 702/2021, ΑΠ 117/2020, ΑΠ 1527/2014, ΑΠ 1121/2014).

Στην προκείμενη περίπτωση η προσβαλλόμενη απόφαση, που εκδόθηκε, κατά την τακτική διαδικασία, αντιμωλία των διαδίκων, αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ επισκόπηση των σχετικών διαδικαστικών εγγράφων: Η ενάγουσα ήδη αναιρεσίβλητη, με την από 20-07-2016 αγωγή της επικαλούμενη ότι έχει καταστεί κυρία των με ΚΑΕΚ ...

γεωτεμαχίων, αγρού και οικοπέδου, αντίστοιχα, που βρίσκονται στην ... με πρωτότυπο τρόπο (έκτακτη χρησικτησία) και ότι εσφαλμένα φέρονται στις κτηματολογικές εγγραφές ''ως άγνωστου ιδιοκτήτη'', ζήτησε, ενόψει του ότι το εναγόμενο ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο αμφισβητεί το δικαίωμά της: α) να αναγνωριστεί κυρία των άνω δύο ακινήτων και β) να διορθωθεί η ανακριβής πρώτη κτηματολογική εγγραφή.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε, κατά την τακτική διαδικασία, αντιμωλία των διαδίκων, η 170/2017 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης, με την οποία έγινε δεκτή η ένδικη αγωγή ως βάσιμη κατ'ουσίαν. Κατά της απόφασης αυτής το Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 21-01-2019 έφεση, ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Θράκης, το οποίο με την 288/2020 απόφασή του, δέχθηκε τυπικά και απέρριψε κατ'ουσίαν την άνω έφεση, αφού απέρριψε, ως απαράδεκτο, τον ισχυρισμό-ένσταση, τον οποίο το ήδη αναιρεσείον - εκκαλούν Ελληνικό Δημόσιο προέβαλε για πρώτη φορά με τους λόγους της έφεσής του, ότι το με ΚΑΕΚ ...

επίδικο ακίνητο(οικόπεδο) είναι ανεπίδεκτο χρησικτησίας, με την επίκληση του τρόπου κτήσης κυριότητας που αναφέρθηκε, με στοιχείο δ', στην προεκτεθείσα νομική σκέψη, κρίνοντας ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι "νέος", εφόσον δεν προβλήθηκε από το αναιρεσείον κατά τη συζήτηση της ένδικης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ούτε αυτό επικαλέσθηκε με την έφεσή του ότι γεννήθηκε μετά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ούτε ότι συντρέχουν οι λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου 527 ΚΠολΔ για τη δικαιολόγηση της καθυστερημένης προβολής του.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν κήρυξε, παρά το νόμο, απαράδεκτο και δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 14 ΚΠολΔ., στην οποία , κατ'εκτίμηση, υπάγεται η διαλαμβανόμενη στον πρώτο αναιρετικό λόγο αιτίαση και όχι του αριθμού 1α', που, από παραδρομή, αναφέρεται στο αναιρετήριο, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην προεκτεθείσα νομική σκέψη, ο προαναφερθείς ισχυρισμός, δεν είναι δικονομικά προνομιακός ισχυρισμός, αλλά, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 527 εδ.

α' ΚΠολΔ, είναι ''νέος'' ισχυρισμός, ο οποίος , εφόσον δεν προβλήθηκε από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο κατά τη συζήτηση της ένδικης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 527 αριθμός 3 ΚΠολΔ για τη δικαιολόγηση της καθυστερημένης προβολής του, δεν λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως και δεν μπορεί να προταθεί σε κάθε στάση της δίκης.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον υποστηρίζει ότι ο προαναφερθείς ισχυρισμός δεν είναι "νέος", αλλά συνιστά αιτιολογημένη άρνηση της αγωγής και δεν υπάγεται στην απαγόρευση του άρθρου 527 ΚΠολΔ, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Β. Ο λόγος αναιρέσεως του άρθρου 559 αρ. 8 ΚΠολΔ. για λήψη ή μη υπόψη προταθέντος ουσιώδους πράγματος, προϋποθέτει πράγμα παραδεκτώς προταθέν, αφού διαφορετικά το δικαστήριο της ουσίας δεν επιτρέπεται να το λάβει υπόψη. "Πράγματα" δε θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, που συγκροτούν την ιστορική βάση και επομένως θεμελιώνουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και όχι οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από το νόμο ή την εκτίμηση των αποδείξεων. "Πράγμα", επομένως, αποτελεί και ο λόγος εφέσεως, που περιέχει παράπονα κατά της κρίσης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (Ολ.

Α.Π. 11/1996). Δεν στοιχειοθετείται, όμως, ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον προταθέντα ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό, έστω και αν η απόρριψη δεν είναι ρητή, αλλά συνάγεται από το περιεχόμενο της απόφασης (Ολ. Α.Π. 25/2003, ΑΠ 591/2016). Με το δεύτερο αναιρετικό λόγο το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο αποδίδει στο Εφετείο την ,από τον αριθμό 8β'του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πλημμέλεια, συνισταμένη στο ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη το λόγο εφέσεώς του, στον οποίο διαλαμβάνεται επί λέξη η αιτίαση ότι: <<Τα αντίθετα, όμως, έκρινε το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, δεχόμενο νομή της αντιδίκου και του δικαιοπαρόχου της, ήδη από το έτος 1965, και πλήρωση των προϋποθέσεων της διάταξης των άρθρων 1045, 1051ΑΚ, στο πρόσωπο αυτής, ενώ αντίδικό της ήταν το Δημόσιο, έναντι του οποίου δεν δύναται να αντιταχθεί η ως άνω διάταξη για όλους τους παραπάνω λόγους.

Προς τούτο δε, η με την παρούσα έφεσή μας προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να εξαφανισθεί, ώστε να απορριφθεί η αγωγή της αντιδίκου, για το εν λόγω β' ακίνητο...>>. Ο αναιρετικός αυτός λόγος είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, καθόσον ο επικαλούμενος λόγος εφέσεως, ο οποίος ερείδεται στην καταλυτική της αγωγής ένσταση, του εναγομένου ήδη αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, για το ότι το επίδικο είναι δημόσια γαία, ανεπίδεκτη χρησικτησίας από την ενάγουσα - αναιρεσίβλητη, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι, όπως ήδη έχει αναφερθεί στον πρώτο αναιρετικό λόγο, λήφθηκε υπόψη από το Εφετείο ο λόγος αυτός εφέσεως και απορρίφθηκε με την αιτιολογία ότι ο διαλαμβανόμενος σ' αυτόν ισχυρισμός, είναι "νέος", εφόσον δεν προβλήθηκε από το αναιρεσείον-εναγόμενο κατά τη συζήτηση της ένδικης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ούτε αυτό επικαλέσθηκε με την έφεσή του ότι γεννήθηκε μετά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ούτε ότι συντρέχουν οι λοιπές προϋποθέσεις του άρθρου 527 ΚΠολΔ για τη δικαιολόγηση της καθυστερημένης προβολής του.

Κατόπιν τούτου,εφόσον δεν υπάρχει προς έρευνα άλλος αναιρετικός λόγος, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσιβλήτου, κατά παραδοχή του σχετικού νόμιμου και βάσιμου αιτήματος που η τελευταία , υπέβαλε με τις προτάσεις της(άρθρα 176, 183, 191 παρ.2 ΚΠολΔ.) μειωμένα κατ' άρθρο 22 του ν.3693/1997,κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-11-2020 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της αριθμ. 288/2020 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης.

Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Σεπτεμβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 18 Οκτωβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ