Supreme Court dismisses appeal on custody case where lower court properly considered all evidence including witness affidavits.

Απόφαση 1660 / 2025 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1660/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρία Κουφούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Βενιζελέα, Γεώργιο Σχοινοχωρίτη, Κορνηλία Πανούτσου και Μιχαήλ Αποστολάκη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 31 Μαρτίου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Ι. Π., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Φ. Γ. του Κ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Γλύκα.

Του αναιρεσίβλητου: Μ. Χ. του Α., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ξενοφών Αθανασιάδη.

Μετά την εκφώνηση των ονομάτων των διαδίκων, οι οποίοι παραστάθηκαν όπως ανωτέρω σημειώνεται, ο δικηγόρος του αναιρεσίβλητου ζήτησε την αναβολή της υποθέσεως, για τους λόγους που ανέπτυξε στο ακροατήριο. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας δεν συναίνεσε στο παραπάνω αίτημα.

Το δικαστήριο διασκέφτηκε και διά της Προέδρου του απέρριψε το αίτημα και προχώρησε στη συζήτηση της υπόθεσης.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 09-04-2019 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 24-07-2019 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1103/2020 του ίδιου Δικαστηρίου και οι : α) 260/2023, β) 333/2023 μη οριστικές και η 662/2023 οριστική απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιά. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 18-12-2023 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το ν. 4800/2021 (Φ.Ε.Κ. 81 Α'/21-5-2021) "Μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τις σχέσεις γονέων και τέκνων, άλλα ζητήματα οικογενειακού δικαίου και λοιπές επείγουσες διατάξεις" και δη με τα Κεφάλαια Α' και Β' αυτού αντικαθίσταται ή τροποποιείται σειρά διατάξεων του ενδέκατου κεφαλαίου του Αστικού Κώδικα για τις σχέσεις γονέων και τέκνων και ιδίως για τα θέματα της γονικής μέριμνας των ανήλικων τέκνων (άρθρα 1510-1541 του Αστικού Κώδικα), ως ίσχυαν, ιδίως μετά τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου, η οποία συντελέστηκε με το ν. 1329/1983 και εναρμόνισε τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα προς το άρθρο 4 § 2 του Συντάγματος για την ισότητα των φύλων και το άρθρο 21 § 1 του Συντάγματος για την προστασία της παιδικής ηλικίας.

Η ισχύς του νόμου αυτού, ως προς τα ανωτέρω Κεφάλαια, αρχίζει από τις 16-9-2021 (Κεφάλαιο Η' άρθρο 30), ενώ, κατά τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 18 (Κεφάλαιο Ε'), τα Κεφάλαια Β' και Γ' εφαρμόζονται και στις εκκρεμείς υποθέσεις, επί των οποίων δεν έχει εκδοθεί, μέχρι την έναρξη ισχύος του νόμου, αμετάκλητη δικαστική απόφαση.

Το Κεφάλαιο Α', υπό τον τίτλο "Σκοπός και Αντικείμενο", ορίζει ότι "ο παρών νόμος αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντος το τέκνου δια της ενεργού παρουσίας και των δύο γονέων κατά την ανατροφή του και την εκπλήρωση της ευθύνης τους έναντι αυτού. Οι διατάξεις του ερμηνεύονται και εφαρμόζονται σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις, που δεσμεύουν τη Χώρα, ιδίως με τη Διεθνή Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού, που κυρώθηκε με το ν. 2101/1992 και τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση Κωνσταντινούπολης), που κυρώθηκε με το ν. 4531/2018." Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1510, 1511, 1512, 1513, 1514, 1518 και 1520 του Α.Κ., όπως αντικαταστάθηκαν ή τροποποιήθηκαν με τον ως άνω νόμο, συνάγεται ότι η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου του (η οποία εμπεριέχει, ιδίως, την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευση του τέκνου, καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου της διαμονής του), επιπλέον δε, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη, που αφορά στο πρόσωπο ή στην περιουσία του.

Σε περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης του γάμου ή διακοπής της συζυγικής συμβίωσης, όταν ανατρέπονται πλέον οι συνθήκες της ζωής της οικογένειας, καταργείται ο συζυγικός οίκος, δημιουργείται χωριστή εγκατάσταση του καθενός από τους γονείς, ωστόσο, οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού και εξίσου τη γονική μέριμνα.

Με την εν λόγω ρύθμιση, η οποία βρίσκεται σε αρμονία με τη διάταξη του άρθρου 1510 εδ. α' του Α.Κ., που αναφέρεται στην έγγαμη συμβίωση, καθιερώνεται η κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας, στην περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης του γάμου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, ακόμη και αν δεν υπάρχει συμφωνία των γονέων ή απόφαση του δικαστηρίου.

Με τη νέα ρύθμιση του άρθρου 1513 του Α.Κ., η συνέχιση της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας μπορεί να αποκλειστεί, εφόσον όμως συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 1514 § 2 του ίδιου Κώδικα και όχι σε κάθε περίπτωση. Επομένως, η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, σύμφωνα με το νέο δίκαιο, είναι υποχρεωτική, συνάγεται δε από την ως άνω διάταξη του άρθρου 1514 ότι η ρύθμιση αυτής γίνεται από το δικαστήριο σε περίπτωση που η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας των ανήλικων τέκνων δεν είναι δυνατή, εξαιτίας διαφωνίας των γονέων, αναφέρονται δε ενδεικτικά ως περιπτώσεις διαφωνίας οι περιπτώσεις που ο ένας γονέας αδιαφορεί ή δεν συμπράττει σε αυτήν ή δεν τηρεί την τυχόν υπάρχουσα συμφωνία για την άσκηση ή τον τρόπο άσκησής της, ή αν συμφωνία αυτή είναι αντίθετη προς το συμφέρον του τέκνου, ή αν η γονική μέριμνα ασκείται αντίθετα προς το συμφέρον του τέκνου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αρκεί η διαφωνία των γονέων για να αναθέσει ο δικαστής την αποκλειστική επιμέλεια στον ένα γονέα ή για να προβεί στην κατανομή αυτής. Προς τούτο απαιτείται η συνδρομή σπουδαίου λόγου, όπως είναι ο κίνδυνος για το παιδί λόγω κακοποιητικού, ψυχικά διαταραγμένου ή παντελώς αδιάφορου γονέα, ή η πραγματική αδυναμία άσκησης της συνεπιμέλειας από τον ένα γονέα λόγω μόνιμης μετεγκατάστασης του παιδιού σε άλλη πόλη ή χώρα, διαφορετικά ο δικαστής θα υπερέβαινε τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και θα ερμήνευε και θα εφάρμοζε εσφαλμένα το άρθρο 1514 του Α.Κ.

Κριτήριο για την ανάθεση της γονικής μέριμνας σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων του τέκνου και προσφυγής τους στο δικαστήριο, είναι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου κατ' άρθρο 1511 § 1 Α.Κ., δηλαδή το σωματικό, υλικό, πνευματικό, ψυχικό, ηθικό και γενικά κάθε είδους συμφέρον, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη του ανηλίκου και την εξέλιξή του σε ανεξάρτητη και υπεύθυνη προσωπικότητα.

Για την εξειδίκευση της αόριστης αυτής νομικής έννοιας παρέχονται προσδιοριστικά στοιχεία με το άρθρο 1511 § 2 εδ. β' Α.Κ., κατά το οποίο "η απόφαση του δικαστηρίου συνεκτιμά παραμέτρους, όπως την ικανότητα και πρόθεση καθενός εκ των γονέων να σεβαστεί τα δικαιώματα του άλλου, τη συμπεριφορά κάθε γονέα κατά το προηγούμενο χρονικό διάστημα και τη συμμόρφωσή του με τις νόμιμες υποχρεώσεις του, δικαστικές αποφάσεις, εισαγγελικές διατάξεις και προηγούμενες συμφωνίες που είχαν συνάψει με τον άλλο γονέα και αφορούν το τέκνο", ενώ κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου η απόφαση του δικαστηρίου πρέπει επίσης να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις, εξαιτίας του φύλου, του σεξουαλικού του προσανατολισμού, της φυλής, της γλώσσας, της θρησκείας, των πολιτικών ή όποιων άλλων πεποιθήσεων, της ιθαγένειας, της εθνικής ή της κοινωνικής προέλευσης ή της περιουσιακής κατάστασής τους.

Τα κριτήρια του άρθρου 1511 § 2 εδ. β' Α.Κ. δεν δεσμεύουν το δικαστήριο ως προς την ιεράρχηση ή την υιοθέτησή τους στο σύνολό τους. Έτσι, κρίσιμα προς τούτο στοιχεία είναι, μεταξύ άλλων, η καταλληλότητα του ή των γονέων για τη διαπαιδαγώγηση και περίθαλψη του ανηλίκου τέκνου, και οι αναπτυχθέντες ανεπηρέαστα μέχρι τότε δεσμοί του διαθέτοντος ικανότητα διάκρισης τέκνου με τους γονείς του και τυχόν αδελφούς του, ενώ μεγάλης σημασίας είναι και η κατά το δυνατό μικρότερη διατάραξη του μέχρι τώρα τρόπου ζωής του παιδιού, έτσι ώστε να διαφυλαχθεί, κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ο ψυχικός και συναισθηματικός κόσμος του.

Η μικρή ηλικία του ανήλικου τέκνου και το φύλο του δεν αποτελούν βασικό κατά νόμο στοιχείο για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του ανηλίκου, αναφορικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή επιμέλειας στον ένα από τους γονείς του. Η προτίμηση της μητέρας κατά την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή επιμέλειας τέκνων σε πρώιμη νηπιακή ηλικία μπορεί, κατά τις περιστάσεις, να είναι δικαιολογημένη, ενόψει της μητρικής στοργής και των ιδιαίτερων περιποιήσεων, που αυτά έχουν ανάγκη, όμως σε μεγαλύτερες ηλικίες πρέπει να αναγνωρίζεται ο σοβαρός ρόλος του πατέρα στην όλη διαμόρφωση της προσωπικότητας του τέκνου.

Ουσιώδους σημασίας είναι και η επισημαινόμενη στο νόμο ύπαρξη ιδιαίτερου δεσμού του τέκνου προς κάποιον γονέα και η περί αυτού ρητώς εκφραζόμενη προτίμησή του, την οποία συνεκτιμά το δικαστήριο, ύστερα και από τη στάθμιση του βαθμού ωριμότητάς του, εφόσον είναι προϊόν ελεύθερης και ανεπηρέαστης επιλογής του (Α.Π. 1143/2024, Α.Π. 535/2022, Α.Π. 1186/2021, Α.Π. 426/2021, Α.Π. 1135/2020).

Επομένως στη δικαστική κρίση καταλείπεται ευρύ πεδίο, ούτως ώστε, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι σχέσεις και περιστάσεις, να καταλήξει σε ρύθμιση που να εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον του ανήλικου τέκνου, προς διαπίστωση δε της συνδρομής του εξετάζονται πάντοτε τα επωφελή και πρόσφορα για τον ανήλικο στοιχεία και περιστάσεις (Α.Π. 1029/2024, Α.Π. 119/2023, Α.Π. 157/2022).

Εφόσον δε το συμφέρον του τέκνου συνιστά αόριστη νομική έννοια με αξιολογικό περιεχόμενο, το οποίο εξειδικεύεται από το δικαστήριο της ουσίας, η κρίση του ως προς το αν, ενόψει των περιστάσεων που δέχτηκε ανέλεγκτα, εξυπηρετείται το συμφέρον του τέκνου, υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο (Α.Π. 42/2025, Α.Π. 78/2023). Ειδικότερα, αν η απόφαση περιέχει κρίση για την εξυπηρέτηση του συμφέροντος του τέκνου, πλην όμως αυτή είναι εσφαλμένη, δημιουργείται λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ (Α.Π. 1585/2023, Α.Π. 157/2023, Α.Π. 119/2023, ΑΠ 2096/2022), αν δε η απόφαση δεν έχει ως προς τούτο καθόλου αιτιολογίες ή έχει ανεπαρκείς, ασαφείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, υπόκειται σε αναίρεση κατ' άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ (Α.Π. 1585/2023, Α.Π. 119/2023, Α.Π. 2096/2022, Α.Π. 1988/2022).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.Α.Π. 7/2006). Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς.

Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ., ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.Α.Π. 27/1998). Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση.

Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (Ολ.Α.Π. 8/2018, Ολ.Α.Π. 7/2006).

Επίσης, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση. Έλλειψη δε νομίμου βάσεως της αποφάσεως συντρέχει, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε ή αν συνέτρεχαν οι όροι άλλου κανόνα που ήταν εφαρμοστέος αλλά δεν εφαρμόσθηκε (Ολ.Α.Π. 6/2006).

Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παραβάσεως του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνηση της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία), δηλαδή όταν τα πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν το αποδεικτικό πόρισμά της για κρίσιμο ζήτημα συγκρούονται μεταξύ τους και αλληλοαναιρούνται, αποδυναμώνοντας έτσι την κρίση της απόφασης για την υπαγωγή ή μη της ατομικής περίπτωσης στο πραγματικό συγκεκριμένου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που συνιστά και το νομικό χαρακτηρισμό της ατομικής περίπτωσης.

Δεν υπάρχει όμως ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές αλλά πλήρεις αιτιολογίες. Το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος προτάσεως προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της αποφάσεως στο αποδεικτικό της πόρισμα, και να μην καταλείπονται αμφιβολίες.

Ελλείψεις δε αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες. Δηλαδή, μόνο το τί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (Ολ.Α.Π. 18/08, Ολ.Α.Π. 15/2006).

Τα νομικά ή πραγματικά επιχειρήματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου, που συνέχονται με την ερμηνεία του νόμου ή την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές διαμορφωτικές του αποδεικτικού πορίσματος του δικαστηρίου και, επομένως, αιτιολογία της απόφασης ικανή να ελεγχθεί αναιρετικά με τον παραπάνω λόγο για ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα, ούτε ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν το δικαστήριο της ουσίας δεν ανέλυσε ιδιαιτέρως ή διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς τους (Α.Π. 50/2020, Α.Π. 1075/2019, Α.Π. 708/2017, Α.Π. 667/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση, η προσβαλλόμενη 662/2023 οριστική απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς και οι συμπροσβαλλόμενες με αυτήν, κατ' άρθρο 553 § 2 ΚΠολΔ, 260/2023 και 333/2023 μη οριστικές αποφάσεις του ίδιου δικαστηρίου, αποτελούν κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή κατ' άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων:

Με τις από 9-4-2019 και 24-7-2019 αντίθετες αγωγές τους, ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος Μ. Χ. και η ενάγουσα-αναιρεσείουσα Φ. Γ., αντίστοιχα, ζήτησαν έκαστος να ανατεθεί σε αυτόν η αποκλειστική επιμέλεια των δύο ανηλίκων τέκνων των διαδίκων και να υποχρεωθεί ο αντίδικος να τους καταβάλει διατροφή σε χρήμα γι' αυτά, επιπλέον δε η ενάγουσα ζήτησε επικουρικά να ρυθμιστεί το δικαίωμα επικοινωνίας της με τα τέκνα.

Οι αγωγές συνεκδικάστηκαν και έγιναν εν μέρει δεκτές με την 1103/2020 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, με την οποία ανατέθηκε σε κάθε διάδικο η αποκλειστική επιμέλεια ενός τέκνου, υποχρεώθηκε το αντίδικο μέρος να καταβάλει μηνιαία διατροφή για το άλλο τέκνο και ρυθμίστηκε το δικαίωμα επικοινωνίας της Φ.

Γ. για το τέκνο, του οποίου η αποκλειστική επιμέλεια ανατέθηκε στον Μ. Χ. Κατά της απόφασης αυτής άσκησε έφεση ο αναιρεσίβλητος Μ. Χ. και εκδόθηκαν α) η 260/2023 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς, με την οποία αναβλήθηκε η έκδοση της οριστικής απόφασης και διατάχθηκε η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης από ψυχολόγο, β) η 333/2023 απόφαση του ανωτέρω Εφετείου, με την οποία αντικαταστάθηκε ο πραγματογνώμονας, και γ) η 662/2023 οριστική απόφαση του ίδιου ως άνω Εφετείου, με την οποία έγινε δεκτή η έφεση, εξαφανίστηκε η πρωτόδικη απόφαση ως προς τις διατάξεις της, που αφορούσαν το τέκνο, του οποίου η αποκλειστική επιμέλεια είχε ανατεθεί στην αναιρεσείουσα, ανατέθηκε προσωρινά η επιμέλεια (και) του τέκνου αυτού στον αναιρεσίβλητο και ρυθμίστηκε το δικαίωμα επικοινωνίας της αναιρεσείουσας, με την ακόλουθη, κρίσιμη για τον αναιρετικό έλεγχο αιτιολογία: "Οι διάδικοι, στις 21.11.207, τέλεσαν ενώπιον του Δημάρχου του Δήμου Περάματος νόμιμο πολιτικό γάμο, ο οποίος στη συνέχεια ιερολογήθηκε κατά τους Κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στον Ιερό Ναό Ταξιαρχών Δ.Δ.

Ταξιαρχών Μυτιλήνης Λέσβου στις ....2010. Από τον γάμο τους αυτό απέκτησαν δύο ανήλικα σήμερα τέκνα, τον Α. που γεννήθηκε στις ....2009 και τον Α., που γεννήθηκε στις ....2017. Από την αρχή του έγγαμου βίου τους οι διάδικοι εγκαταστάθηκαν για οικονομικούς λόγους σε διαμέρισμα του β ορόφου, εμβαδού 95 τ.μ., ιδιοκτησίας του πατέρα του εκκαλούντος [αναιρεσίβλητου], το οποίο ο πρώτος το έτος 2010 μεταβίβασε στον δεύτερο κατά ψιλή κυριότητα, παρακρατώντας την ισόβια επικαρπία.

Στο διαμέρισμα αυτό, που αποτέλεσε τη συζυγική οικία των διαδίκων, διέμεναν αυτοί αρχικά μαζί με τους γονείς του εκκαλούντος, με τους οποίους οι σύζυγοι συμβίωναν έως το φθινόπωρο του έτους 2012, οπότε, λόγω των προστριβών, που ευλόγως προκαλούνταν στο ζευγάρι από την παρουσία στο ίδιο σπίτι των γονέων του συζύγου, οι τελευταίοι αποχώρησαν και εγκαταστάθηκαν σε διαμέρισμα, κείμενο στο ισόγειο της ίδιας ως άνω οικοδομής.

Η έγγαμη συμβίωση των διαδίκων όμως και πάλι δεν εξελίχθηκε ομαλά και έφτασαν σε οριστική διάσταση με την αποχώρηση της εφεσίβλητης [αναιρεσείουσας] από την συζυγική οικία στις 3.4.2019, κατόπιν ενός φραστικού επεισοδίου μεταξύ τους, λόγω των αγεφύρωτων ήδη διαφορών τους, με συνέπεια η εφεσίβλητη να πάρει μαζί της τον μικρότερο υιό της και να αναχωρήσει για την πατρική της οικία στην Κώμη Λέσβου, ενώ ο μεγαλύτερος υιός των διαδίκων παρέμεινε στην οικογενειακή στέγη, καθώς δεν ήθελε να την ακολουθήσει ...

Επίσης, κατόπιν συνεκδίκασης αντίθετων αγωγών διαζυγίου των διαδίκων, εκδόθηκε η 2381/2020 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά, που απέρριψε την ... αγωγή τής εφεσίβλητης, δέχθηκε την ... αγωγή του εκκαλούντος και απήγγειλε τη λύση του γάμου των διαδίκων. Ήδη η απόφαση αυτή έχει καταστεί αμετάκλητη ... [Ε]πί της ...

από 4.4.2019 αίτησης ασφαλιστικών μέτρων του εκκαλούντος ... εκδόθηκε η 976/2019 απόφαση του αμέσως ανωτέρω Δικαστηρίου [Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς], η οποία ανέθεσε στον εκκαλούντα την προσωρινή επιμέλεια του μεγαλύτερου υιού των διαδίκων, Α. και επί προφορικώς ασκηθείσας ανταίτησης της εφεσίβλητης ανέθεσε σε αυτήν την προσωρινή επιμέλεια του ανήλικου Α., ενώ ρύθμισε προσωρινά και το δικαίωμα της επικοινωνίας της με το έτερο τέκνο, Α.

Για τη ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας με τον ανήλικο Α., ο εκκαλών και οι γονείς του κατέθεσαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά την ... αίτησή τους ασφαλιστικών μέτρων ... το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά ... με την 1972/2019 απόφασή του, δέχτηκε αυτήν και ρύθμισε προσωρινά την προσωπική επικοινωνία των αιτούντων με τον ανήλικο Α., ως εξής ...

Περαιτέρω, πράγματι κατά το πρώτο διάστημα που ορίστηκε δικαστικά η επικοινωνία του εκκαλούντος με τον ανήλικο Α., υπήρξε περίπτωση ... που η εφεσίβλητη δεν έφερε το ανήλικο τέκνο για την επικοινωνία στο Πέραμα, επικαλούμενη οικονομική αδυναμία, γεγονός που δεν δικαιολογεί καταρχάς την άρνηση της επικοινωνίας του πατέρα με το τέκνο.

Εντούτοις, ήδη τουλάχιστον από τα Χριστούγεννα του 2020 ... φαίνεται ότι υπάρχει συμμόρφωση της εφεσίβλητης με τις διατάξεις της 1972/2019 απόφασης ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά, που ρυθμίζει μέχρι σήμερα την επικοινωνία του εκκαλούντος με τον ανήλικο Α. Πέραν αυτού και ανεξαρτήτως των προσωπικών διαφορών των διαδίκων πρώην συζύγων που εξακολουθούν να τους χωρίζουν και να προκαλούν εντάσεις μεταξύ τους, αμφότεροι οι διάδικοι έχουν ανταποκριθεί στα γονεϊκά τους καθήκοντα έναντι του ανήλικου υιού τους, Α., με αγάπη, υπευθυνότητα και εντέλει με επιτυχία.

Στην υπ’ αριθ. .../2023 έκθεση πραγματογνωμοσύνης της η διορισθείσα πραγματογνώμων, ψυχολόγος Α. Σ., ύστερα από συνεδρίες που πραγματοποίησε ανά δυάδες με τη μητέρα και το παιδί, τον πατέρα και το παιδί, τα δύο αδέλφια ανήλικα τέκνα καθώς και με μόνο τον ανήλικο Α., αφού πρώτα αναφέρεται στη διαγνωσθείσα στον Α.

Υπερκινητικότητα ..., σχετικά με την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού επισημαίνει τα εξής: "Η αξιολόγηση της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του Α. αποκαλύπτει μια εικόνα ενός παιδιού που ευδοκιμεί συναισθηματικά και ψυχολογικά μέσα στο οικογενειακό του πλαίσιο. Η ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του Α.

χαρακτηρίζεται από ασφαλείς προσκολλήσεις ... προσαρμοστικές δεξιότητες αντιμετώπισης ... θετικές σχέσεις ... και αποτελεσματική συναισθηματική έκφραση ... Οι αλληλεπιδράσεις του με τους δύο γονείς και τον αδερφό του αναδεικνύουν ένα περιβάλλον φροντίδας που ενισχύει τη συναισθηματική ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα ...

Η ικανότητά του να επικοινωνεί ανοιχτά, να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του και να εμπλέκεται σε θετικές σχέσεις αντανακλά μια σταθερή βάση για τη διαρκή ψυχοσυναισθηματική του ευημερία. Η υποστήριξη της διατήρησης του αδελφικού δεσμού του ... και η παροχή ευκαιριών για συνεχή συναισθηματική έκφραση και ανάπτυξη θα είναι ζωτικής σημασίας για τη μελλοντική του ανάπτυξη".

Παρακάτω, εξετάζοντας η πραγματογνώμων τις αλληλεπιδράσεις που έχει το παιδί με κάθε γονέα και με τον μεγαλύτερο αδελφό του, διαλαμβάνει τα εξής: "... Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του Α. και της μητέρας του απεικονίζουν μια σχέση φροντίδας και συναισθηματικής υποστήριξης. Οι βραδινές τους συνομιλίες και οι δραστηριότητες παρέχουν μια ανοιχτή επικοινωνία και σύνδεση ...

Η προσέγγιση της μητέρας ευθυγραμμίζεται με την ανάγκη του Α. για συναισθηματική άνεση και υποστήριξη. Η προθυμία του να μοιραστεί μαζί της τα συναισθήματα και τις εμπειρίες του δείχνει μια ασφαλή προσκόλληση ... Η προσαρμοστικότητα και η δέσμευση της μητέρας στην αντιμετώπιση των ατομικών αναγκών του Α.

δημιουργούν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και κατανόησης. - Αλληλεπίδραση μεταξύ πατέρα και παιδιού: Οι αλληλεπιδράσεις του Α. με τον πατέρα του τονίζουν τη συντροφικότητα και την ενεργό δέσμευση. Οι κοινές δραστηριότητές τους, από εκδρομές στην παιδική χαρά μέχρι ψήσιμο στην ταράτσα, ενισχύουν έναν ισχυρό δεσμό πατέρα-παιδιού ...

Η εστίαση του πατέρα στην επικοινωνία και την ενθάρρυνση δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου ο Α. νιώθει άνετα να εκφραστεί ... Ο πατέρας εξέφρασε την επιθυμία να εγγράψει τον Α. σε αθλητικές ομάδες, ιδιαίτερα στο ποδόσφαιρο, αντανακλά το ενεργητικό και εμπλουτιστικό γονεϊκό του τρόπο. Η καθιερωμένη ρουτίνα, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου που αφιερώνεται με τη γιαγιά και τον πατέρα, υπογραμμίζει μια ολιστική προσέγγιση στην ανάπτυξη του Α. - Αλληλεπίδραση αδελφών:

Η αδελφική σχέση μεταξύ του Α. και του μεγαλύτερου αδελφού του δείχνει συντροφικότητα, κοινά ενδιαφέροντα και συναισθηματική υποστήριξη. Συμμετέχουν σε ποικίλες δραστηριότητες μαζί, όπως παίζοντας παιχνίδια, περνώντας χρόνο σε δραστηριότητες και έχοντας κοινά ενδιαφέροντα ... Η υπεύθυνη και προσεκτική στάση του μεγαλύτερου αδερφού συμβάλλει στη συναισθηματική ευημερία του Άγγελου ...

Οι αλληλεπιδράσεις τους χαρακτηρίζονται από γέλιο και θετικές αναμνήσεις, δημιουργώντας έναν ισχυρό αδερφικό δεσμό. Παρά τις περιστασιακές συγκρούσεις, η σχέση τους είναι πολύτιμη πηγή αμοιβαίας κατανόησης και ενθάρρυνσης". Στη συνέχεια, η πραγματογνώμων απαντά στο παρακάτω ερώτημα που της τέθηκε από το Δικαστήριο: " ...

Ο Α. επιδεικνύει μια αξιοσημείωτη ευκολία επικοινωνίας και με τους δύο γονείς, επιδεικνύοντας την άνεσή του στην έκφραση των σκέψεων και των συναισθημάτων του. Κατά τη διάρκεια των αλληλεπιδράσεων με τη μητέρα του, συζητά ανοιχτά την ημέρα και τα συναισθήματά του, τονίζοντας τη στενή τους σχέση. Η προθυμία του να μοιραστεί τις εμπειρίες του με τον πατέρα του υπογραμμίζει την ισχυρή συναισθηματική τους σχέση.

Οι ανοιχτές συνομιλίες του Α. και με τους δύο γονείς δείχνουν ότι νιώθει ασφάλεια όταν συζητά τις ανησυχίες του, προτείνοντας ένα υποστηρικτικό περιβάλλον. Όσον αφορά τις συναισθηματικές δυσκολίες, ο Α. δεν εμφανίζει σημαντικά σημάδια στενοχώριας ή δυσφορίας με κανέναν από τους δύο γονείς. Οι θετικές του αλληλεπιδράσεις και οι συναισθηματικές εκφράσεις του και με τους δύο γονείς δείχνουν ότι είναι συναισθηματικά καλά προσαρμοσμένος. ...

Η προτίμηση του Α. ως προς τους γονείς ή τον τόπο διαμονής δεν φαίνεται να είναι έντονη. Δείχνει ικανοποίηση και στοργή και προς τους δύο γονείς, υποδηλώνοντας ισορροπημένη σχέση με τον καθένα. Η ουδέτερη στάση του μπορεί να οφείλεται στην προσαρμοστική φύση του και στις ισχυρές σχέσεις που έχει δημιουργήσει και με τους δύο γονείς.

Η απουσία έντονης προτίμησης για έναν γονέα ή κατοικία υποδηλώνει ότι ο Α. βρίσκει άνεση και ευτυχία και στα δύο νοικοκυριά. ... Αξίζει να σημειωθεί ότι η σχέση του με τον μεγαλύτερο αδερφό του είναι ένας επιπλέον παράγοντας που συμβάλλει θετικά στη συνολική συναισθηματική του ευεξία και ανάπτυξη." ... Σε περίπτωση ανάθεσης της επιμέλειας του ανηλίκου τέκνου στη μητέρα η πραγματογνώμων, ενώ διαπιστώνει τον στενό δεσμό που μοιράζεται το παιδί με τη μητέρα, διατηρεί κάποιες επιφυλάξεις:

α) ως προς τα γνωστικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη του παιδιού, αναφέροντας ότι "... οι περιορισμοί στην πρόσβαση σε ποικίλες ευκαιρίες μάθησης και δραστηριότητες εμπλουτισμού, ιδιαίτερα στο περιβάλλον του χωριού, θα μπορούσαν ενδεχομένως να επηρεάσουν τη γνωστική του διέγερση ... β) ως προς τα κοινωνικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη αυτή, αναφέροντας ότι "...

η περιορισμένη κοινωνική έκθεση λόγω των γεωγραφικών περιορισμών του χωριού μπορεί να επηρεάσει την ικανότητά του να σχηματίσει ένα ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο, επομένως υπάρχει ο κίνδυνος ενός στενότερου κοινωνικού δικτύου, περιορίζοντας την έκθεση σε διαφορετικές κοινωνικές προοπτικές ... γ) ως προς τις συνέπειες στο συναισθηματικό πεδίο, αναφέροντας ότι "...η πιθανή διαταραχή ψυχικής υγείας από τη μετάβαση μεταξύ δύο διαφορετικών νοικοκυριών και περιβαλλόντων θα μπορούσαν να συμβάλουν σε συναισθηματικές προκλήσεις, ιδιαίτερα εάν εκτιμηθεί η επιθυμία του τέκνου (Α.) να μένει μαζί με τον αδελφό του".

Σε περίπτωση ανάθεσης της επιμέλειας του ανηλίκου τέκνου στον πατέρα, η πραγματογνώμων διαβλέπει μεγαλύτερες δυνατότητες στη γνωστική ανάπτυξη του τέκνου, αναφέροντας ότι "η ενασχόληση με ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, η εξερεύνηση νέων εμπειριών και η συμμετοχή σε αθλήματα μέσα στο πολυσύχναστο περιβάλλον της πόλης θα μπορούσαν ενδεχομένως να ενισχύσουν τη γνωστική ανάπτυξη του παιδιού.

Το αστικό περιβάλλον παρέχει πρόσβαση σε ποικίλες ευκαιρίες μάθησης, οι οποίες μπορεί να διευκολύνουν τη γνωστική του ανάπτυξη". ... Σχετικά με τις συνέπειες που θα έχει στις κοινωνικές σχέσεις του Α., η ανάθεση της άσκησης της επιμέλειας του στον εκκαλούντα, η πραγματογνώμων αναφέρει ότι "οι συχνές αλληλεπιδράσεις του παιδιού με τον μεγαλύτερο αδερφό του, τα ξαδέρφια και η δυνατότητα για νέες φιλίες στο περιβάλλον της πόλης θα μπορούσαν να συμβάλλουν στις κοινωνικές του δεξιότητες και στις σχέσεις με τους συνομηλίκους του ...

Το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο μπορεί να τον εκθέσει σε ποικίλες εμπειρίες και προοπτικές". Ως προς τη συναισθηματική συνθήκη που θα υπάρξει σε μια τέτοια περίπτωση, η πραγματογνώμων αναφέρει ότι "ο ασφαλής δεσμός με τον πατέρα του μπορεί να παρέχει συναισθηματική σταθερότητα. Επιπλέον, η παρουσία του αδελφού στο ίδιο νοικοκυριό μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τη συναισθηματική ευεξία, προσφέροντας ένα επιπλέον επίπεδο υποστήριξης, συντροφικότητας και αμοιβαίας κατανόησης." Στο συμπέρασμα της εκθέσεώς της η πραγματογνώμων αναφέρει τα εξής: "Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του παιδιού, το αναπτυξιακό στάδιο και την ποιότητα των σχέσεών του, είναι προφανές ότι η ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του Α.

είναι ακμάζουσα. Οι ασφαλείς προσκολλήσεις του και στους δύο γονείς, η γαλουχική σχέση αδελφών και η ανοιχτότητά του στην επικοινωνία συμβάλλουν στη συναισθηματική του ευημερία. Αυτές οι θετικές αλληλεπιδράσεις και εκφράσεις στοργής από όλα τα μέλη της οικογένειας δημιουργούν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που ενισχύει τις προσαρμοστικές του δεξιότητες αντιμετώπισης και την ψυχολογική του ανθεκτικότητα.

Κατά συνέπεια, και οι δύο γονείς εμφανίζουν ισχυρές συναισθηματικές συνδέσεις με το παιδί, κάτι που αποτελεί απόδειξη της ατομικής συνεισφοράς τους στη συνολική ανάπτυξη του. ... Από τη μια πλευρά, ο ισχυρός συναισθηματικός δεσμός του παιδιού με τη μητέρα του είναι εμφανής μέσω της ανοιχτής επικοινωνίας του και της περιγραφής του τέκνου για ευχάριστες δραστηριότητες που κάνουν μαζί.

Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της διατήρησης του δεσμού φροντίδας, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει θετικά την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Από την άλλη πλευρά, ο ισχυρός συναισθηματικός δεσμός και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του παιδιού και του πατέρα του δείχνουν μια στενή σχέση που χαρακτηρίζεται από συντροφικότητα και υπεύθυνη φροντίδα.

Η δέσμευση του πατέρα να παρέχει σταθερότητα και υποστηρικτικό περιβάλλον είναι εμφανής μέσω της ενασχόλησής του με την καθημερινή ρουτίνα του παιδιού, της καλλιέργειας της αδελφικής σχέσης και της ενεργού συμμετοχής σε εξωσχολικές δραστηριότητες. Η εμπιστοσύνη του παιδιού από τον πατέρα του ως πηγή συναισθηματικής υποστήριξης και η χαρά που αποκομίζουν και οι δύο από τις κοινές τους εμπειρίες ενισχύουν περαιτέρω την υπόθεση για μια διευθέτηση υπέρ του πατέρα.

Είναι σημαντικό να εξετάσουμε τον πιθανό αντίκτυπο του χωρισμού των δύο αδελφών, που μοιράζονται έναν ισχυρό και στοργικό αδερφικό δεσμό. Η διατήρηση των αλληλεπιδράσεών τους, καθώς και η παροχή σταθερότητας και οικειότητας, θα μπορούσε να συμβάλει θετικά στη συναισθηματική τους κατάσταση. ... Ενώ και οι δύο γονείς έχουν αποδείξει τις ικανότητές τους να παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη και ένα περιβάλλον φροντίδας, είναι σημαντικό να σταθμιστούν οι ατομικές ανάγκες, προτιμήσεις και ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος του παιδιού στην ευημερία του.

Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη την προσαρμοστικότητα του παιδιού, τις θετικές του σχέσεις και με τους δύο γονείς και τα πιθανά οφέλη από τη διατήρηση συνεπών αλληλεπιδράσεων με τον αδερφό του, η επιλογή της επιμέλειας υπέρ του πατέρα, με τακτικές ευκαιρίες επίσκεψης για τη μητέρα, θα μπορούσε ενδεχομένως να προσφέρει μια ισορροπημένη λύση που υποστηρίζει την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη και τη συνολική ανάπτυξη του παιδιού. ...

Είναι προφανές ότι και οι δύο γονείς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του παιδιού. Ωστόσο, η βέλτιστη ανάπτυξη του, τόσο αναπτυξιακά όσο και συναισθηματικά, φαίνεται να υποστηρίζεται καλύτερα σε μια διάταξη διαβίωσης που εξασφαλίζει τη στενή παρουσία των δύο αδελφών. Επιπλέον, οι σκέψεις σχετικά με τον αντίκτυπο του χωρισμού στην ψυχική υγεία των παιδιών τονίζουν περαιτέρω τη σημασία της διατήρησής τους μαζί.

Το νοικοκυριό του πατέρα παρουσιάζει ένα ευρύτερο φάσμα ευκαιριών για δραστηριότητες και ενδιαφέροντα, που θα μπορούσαν να συμβάλλουν θετικά στη γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Κατά τη λήψη της απόφασης, είναι πρωταρχικής σημασίας να δοθεί προτεραιότητα στη συναισθηματική ευημερία και την ολιστική ανάπτυξη των παιδιών, με στόχο μια ρύθμιση που υποστηρίζει καλύτερα την ευημερία τους".

Την αξιοπιστία της παραπάνω έκθεσης δικαστικής πραγματογνωμοσύνης αμφισβητεί η εφεσίβλητη μέσω του τεχνικού της συμβούλου ψυχίατρου Α. Κ. ... Κατά την άποψη του τεχνικού συμβούλου ο ανήλικος πρέπει να παραμείνει με τη μητέρα του, καθώς η μητέρα επιδεικνύει αποδεδειγμένα ενδιαφέρον και αφοσίωση για την ανάπτυξη του παιδιού της, φαίνεται να έχει περισσότερη εμπειρία και εκπαιδευτική προετοιμασία σχετικά με τη φροντίδα του παιδιού, ήταν μαζί του κατά τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ζωής του και η ίδια έχει εμφανίσει προθυμία να συμμετάσχει σε προγράμματα ψυχολογικής υποστήριξης για το παιδί, προσπαθώντας να προσαρμόσει την αντίδρασή της στις ανάγκες του, ενώ η μη αλλαγή των συνθηκών διαβίωσης του παιδιού εκτιμάται πως θα διαφυλάξει την περαιτέρω ψυχοσυναισθηματική του ανάπτυξη. ...

Επί των διαφορετικών τοποθετήσεων της πραγματογνώμονος και του τεχνικού συμβούλου σχετικά με το ποιος από τους γονείς είναι καταλληλότερος να αναλάβει την άσκηση της επιμέλειας του ανήλικου Α., πειστικότερες κρίνονται οι θέσεις της πραγματογνώμονος. Καταρχάς επισημαίνεται ότι ο Α., έχοντας κλείσει τα έξι του χρόνια και παρακολουθώντας την Α' τάξη του δημοτικού σχολείου, δεν βρίσκεται πλέον στην προσχολική ηλικία, ώστε με κάποιο τρόπο να τεκμαίρεται ότι συναισθηματικά έχει μεγαλύτερη ανάγκη τη μητέρα του.

Στην ηλικία που βρίσκεται οι συναισθηματικές του ανάγκες καλύπτονται εξίσου και από τους δύο γονείς, ανεξαρτήτως φύλου. Η διορισθείσα πραγματογνώμων πραγματοποίησε συνεδρίες του παιδιού μαζί με καθέναν από τους δύο γονείς, μαζί με τον αδελφό του Α. και με το ίδιο χωριστά, οπότε η εικόνα που σχημάτισε για τη δυναμική των σχέσεων του ανήλικου με τους γονείς και τον αδελφό του είναι πιο σφαιρική και ολοκληρωμένη σε σχέση με αυτή που σχημάτισε ο τεχνικός σύμβουλος της εφεσίβλητης, ο οποίος δεν είδε το παιδί με τον πατέρα και τον αδελφό του, ώστε να λάβει πληροφορίες σχετικά με την αλληλεπίδραση μεταξύ τους.

Επομένως, η διατυπωθείσα γνώμη της πραγματογνώμονος ότι το παιδί εμφανίζει ασφαλή προσκόλληση και με τους δύο γονείς και ότι η προτίμησή του ως προς τους γονείς ή τον τόπο διαμονής του δεν φαίνεται έντονη κρίνεται περισσότερο τεκμηριωμένη. ... Αναφέρει χαρακτηριστικά η πραγματογνώμων για την προοπτική του παιδιού και τη συναισθηματική του ευεξία ότι "Η οπτική του Α.

φανερώνει τη συναισθηματική του εμπειρία και το βάθος της σύνδεσής του και με τους δύο γονείς. Μέσα από τα λόγια και τις αλληλεπιδράσεις του, γίνεται φανερό ότι βρίσκει άνεση, χαρά και ασφάλεια περνώντας χρόνο με τη μητέρα και τον πατέρα του. Οι αλληλεπιδράσεις και οι δραστηριότητες του με κάθε γονέα αναδεικνύουν μια θετική συναισθηματική ατμόσφαιρα και στα δύο νοικοκυριά, συμβάλλοντας στη συνολική του ευημερία ...

Οι συνεντεύξεις και οι αλληλεπιδράσεις του Α. υπογραμμίζουν την ασφαλή προσκόλλησή του και στους δύο γονείς. Η ουδέτερη προτίμησή του για τον κάθε γονέα, παρά την κατάσταση της επιμέλειας αντανακλά την εκτίμησή του για τις πτυχές της αγάπης, της φροντίδας και των κοινών δραστηριοτήτων που παρέχονται από κάθε γονέα...".

Αν ο ανήλικος, όπως υποστηρίζει ο τεχνικός σύμβουλος της εφεσίβλητης, είχε διαμορφωμένη προτίμηση να μείνει με τη μητέρα του στην Κώμη Λέσβου, την επιθυμία του αυτή θα είχε εκφράσει και στον πραγματογνώμονα. ... Ενόψει των ανωτέρω, δεν αποδεικνύεται ότι το παιδί έχει διαμορφωμένη προτίμηση προς το ένα ή το άλλο γονεϊκό περιβάλλον.

Δεδομένου ότι αμφότεροι οι γονείς επιτέλεσαν τον γονεϊκό ρόλο τους προς τον ανήλικο Α., με υπευθυνότητα, αγάπη και ενσυναίσθηση, υπό κανονικές συνθήκες, δηλαδή αν δεν υπήρχε μεγάλη απόσταση μεταξύ των κατοικιών των γονέων, θα εφαρμοζόταν στην ένδικη περίπτωση ... η από κοινού άσκηση της επιμέλειας του ανηλίκου ...

Επειδή όμως μετά τη διάρρηξη της έγγαμης σχέσης η εφεσίβλητη μετοίκησε ... στον τόπο καταγωγής της στην Κώμη Λέσβου, ο παραπάνω τρόπος άσκησης της επιμέλειας δεν είναι εφικτός ... Περαιτέρω, αμφότεροι οι γονείς είναι υγιείς, νέοι ... και εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης (η μητέρα εργάζεται από τον Ιούλιο του 2020 ως υπάλληλος στο σούπερ μάρκετ ...

στη Μυτιλήνη και ο πατέρας ως οδηγός στην εταιρία ... με πενθήμερη εργασία, οκταήμερη ημερησίως ...), αλλά έχουν τη βοήθεια των γονέων τους (παππούδων του ανήλικου Α.) στο μεγάλωμα του παιδιού. Αμφότεροι έχουν σταθερή κατοικία ... έχουν διαμορφώσει το οικιακό τους περιβάλλον σε συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης με καλαισθησία, τάξη και ασφάλεια ...

είναι εξοικειωμένοι με τις οικιακές εργασίες ... και διαθέτουν ο καθένας από ένα Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο ... Και οι δύο κρίνονται κατάλληλοι σαν γονείς να δώσουν τη σωστή ανατροφή στον μικρό Α. Με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου τέκνου και με σεβασμό της ισότητας μεταξύ των γονέων, το Δικαστήριο κρίνει ότι στην παρούσα φάση, μεγαλύτερη ώθηση στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του ανήλικου θα δώσει η ανάθεση της άσκησης της επιμέλειας αυτού στον εκκαλούντα πατέρα του.

Στην κρίση αυτή του Δικαστηρίου, βαρύνουσα σημασία έχει ο συναισθηματικός δεσμός που έχει αναπτύξει ο Α. με τον αδελφό του Α. και όπως τούτο επισημαίνει στην από Αύγουστο του 2023 έκθεσή της η πραγματογνώμων. Αυτή, κατόπιν της συνεδρίας που πραγματοποίησε με τα δύο αδέλφια, αναφέρει σχετικά ότι "Ο δεσμός που μοιράζεται ο Α.

με τον μεγαλύτερο αδερφό του, τον Α., είναι σημαντικός. Πέρα από τις τυπικές αλληλεπιδράσεις με τα αδέρφια, επιδεικνύουν μια βαθιά ριζωμένη σύνδεση. Δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχουν, από παιχνίδια μέχρι συζητήσεις, εμβαθύνουν τη σχέση τους. Ενώ μοιράζονται μια αμοιβαία συντροφιά, ο Α. βλέπει επίσης τον Α.

ως καθοδηγητική φιγούρα. ...'. Επίσης οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις του Α. ... εμφανίζονται περισσότερο ανεπτυγμένες στο περιβάλλον του Περάματος Αττικής όπου ο ανήλικος εκτός από τον χρόνο που περνάει με τον αδελφό του, βλέπει συχνά τα τρία πρώτα του ξαδέρφια ... και επισκέπτεται τους παππούδες του, ενώ αντίστοιχα στην Κώμη Λέσβου, πέραν της επαφής με τους παππούδες του, το παιδί αναφέρει ένα μόνο φίλο ...

με τον οποίο συνηθίζουν να παίζουν στην πλατεία του χωριού ... Σε ό,τι αφορά την επίδραση που έχει το περιβάλλον της πόλης συγκριτικά με αυτή που έχει το περιβάλλον του χωριού στον ψυχισμό του παιδιού, σημειώνεται ότι κάθε περιβάλλον έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του. Έτσι, σε ένα μικρό χωριό όπως η Κώμη Λέσβου ...

το παιδί βρίσκεται πιο κοντά στη φύση και γενικά βιώνει έναν πιο χαλαρό ρυθμό ζωής, με λιγότερο φορτωμένο πρόγραμμα, πλην όμως έχει δυσκολότερη πρόσβαση σε φροντιστήρια και εξωσχολικές δραστηριότητες για να αυξήσει τα ερεθίσματα του και να εμπλουτίσει τις γνώσεις του, ενώ στην πόλη, λόγω της πυκνότητας του πληθυσμού στο αστικό περιβάλλον, το παιδί έχει περισσότερες ευκαιρίες σε εξωσχολικές δραστηριότητες και περισσότερες ευκαιρίες μάθησης σε κάποιο φροντιστήριο, οι οποίες μπορεί να διευκολύνουν τη γνωστική του ανάπτυξη, πλην όμως το καθημερινό του πρόγραμμα είναι περισσότερο συμπιεσμένο χρονικά και με περισσότερο φόρτο εργασίας ...

Τέλος πρέπει να σημειωθεί ότι ο εκκαλών δεν υστερεί σε εμπειρία και εκπαιδευτική προετοιμασία σχετικά με τη φροντίδα του παιδιού σε σύγκριση με την εφεσίβλητη ... καθώς ήδη από τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων τον Απρίλιο του 2019, ο εκκαλών έχει αναλάβει την άσκηση της επιμέλειας και τη φροντίδα του έτερου τέκνου των διαδίκων Α., καθήκοντα στα οποία ανταποκρίνεται με επιτυχία ...".

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχτηκε το Εφετείο, ότι δηλαδή το βέλτιστο συμφέρον του νεότερου τέκνου των διαδίκων Α. επιβάλλει την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειάς του στον αναιρεσίβλητο, και έκανε δεκτή την έφεση, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση ως προς τις διατάξεις της, που αφορούσαν το ανωτέρω τέκνο, και δέχτηκε την αγωγή του αναιρεσίβλητου και ως προς το μέρος της αυτό, δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1510, 1511, 1512, 1513, 1514 και 1518 Α.Κ., τις οποίες ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε, ενόψει του ότι στην απόφασή του υπάρχει νομική ακολουθία μεταξύ των πραγματικών γεγονότων, που έγιναν δεκτά και υπήχθησαν στις εν λόγω διατάξεις, και του συμπεράσματος του δικανικού της συλλογισμού, που δικαιολογεί την παραδοχή της αγωγής του αναιρεσίβλητου ως προς το ειδικότερο ζήτημα της επιμέλειας του νεότερου τέκνου των διαδίκων.

Συγκεκριμένα, το Εφετείο ορθά υπήγαγε στις διατάξεις αυτές, κατά την εξειδίκευση της αόριστης νομικής έννοιας του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου, τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ανέλεγκτα ότι έχουν αποδειχθεί και τα οποία πληρούν το πραγματικό της αόριστης αυτής νομικής έννοιας, όπως αυτή αναλύθηκε στη μείζονα σκέψη, δεχόμενο ότι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου επιβάλλει την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειας του προσώπου του στον αναιρεσίβλητο και λαμβάνοντας υπόψη προς τούτο όλα τα επωφελή για το τέκνο και πρόσφορα στοιχεία και περιστάσεις, τα οποία εξειδικεύει με αναφορά σε συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, που δέχθηκε ότι έχουν αποδειχθεί, και ειδικότερα δεχόμενο ανέλεγκτα ότι αμφότεροι οι γονείς είναι κατάλληλοι για τη διαπαιδαγώγηση, την περίθαλψη και την άσκηση της επιμέλειας του τέκνου, επιτελώντας επαρκώς τα σχετικά καθήκοντά τους με υπευθυνότητα και αγάπη, ότι το τέκνο διατηρεί υγιείς και θετικές συναισθηματικές σχέσεις και με τους δύο γονείς, και ιδιαίτερο ψυχικό και συναισθηματικό δεσμό με τον μεγαλύτερο αδελφό του, που κατοικεί με τον πατέρα, ότι είναι ευπροσάρμοστο και αισθάνεται οικειότητα τόσο στο μητρικό, όσο και στο πατρικό περιβάλλον, όμως η ψυχική και κοινωνική ανάπτυξή του εξυπηρετείται καλύτερα με την ανατροφή του στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του αναιρεσίβλητου, όπου θα συγκατοικεί με τον μεγαλύτερο αδελφό του και θα συναναστρέφεται τα τρία εξαδέλφια του και τον παππού και τη γιαγιά του από την πατρική γραμμή, ενώ στο περιβάλλον της μητέρας θα συναναστρέφεται μόνο τον παππού και τη γιαγιά του από τη μητρική γραμμή και έναν ανήλικο φίλο του, επιπλέον δε το περιβάλλον της πόλης, όπου κατοικεί ο αναιρεσίβλητος, προσφέρει στο τέκνο περισσότερα ερεθίσματα και δυνατότητες μάθησης από το περιβάλλον του χωριού, όπου κατοικεί η αναιρεσείουσα, τα περιστατικά δε αυτά αιτιολογούν επαρκώς και πλήρως το αποδεικτικό του πόρισμα ότι το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου εξυπηρετείται καλύτερα με την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειάς του στον αναιρεσίβλητο.

Περαιτέρω, το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, καθόσον διέλαβε σε αυτήν σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των προδιαληφθεισών ουσιαστικού δικαίου διατάξεων, τις οποίες έτσι δεν παραβίασε ούτε εκ πλαγίου.

Ειδικότερα, το Εφετείο α) με επαρκή και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία δέχεται ότι είναι προς το συμφέρον του ανήλικου η απομάκρυνσή του από το περιβάλλον της αναιρεσείουσας, όπου διαμένει από την ηλικία των δύο ετών περίπου, και η μετοίκησή του στο περιβάλλον του αναιρεσίβλητου, αφού δέχεται επίσης ότι στο περιβάλλον της μητέρας το ανήλικο συναναστρέφεται μόνο τους γονείς της αναιρεσείουσας και έναν ανήλικο φίλο του, ενώ στο περιβάλλον του πατέρα συναναστρέφεται τον αδελφό του, με τον οποίο διατηρεί ισχυρό ψυχικό και συναισθηματικό δεσμό, τα τρία εξαδέλφια του και τους γονείς του αναιρεσίβλητου, επιπλέον δε ότι το περιβάλλον του χωριού της Κώμης Λέσβου, όπου κατοικεί η μητέρα, είναι ανεπαρκές για να καλύψει τις αναπτυξιακές του ανάγκες σε σύγκριση με το αστικό περιβάλλον του Περάματος Αττικής, όπου κατοικεί ο πατέρας, το οποίο προσφέρει περισσότερα κοινωνικά ερεθίσματα και ευκαιρίες για μάθηση και διάφορες δραστηριότητες, β) με πλήρη και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία δεν ζήτησε και δεν συνεκτίμησε την άποψη του τέκνου για το ζήτημα της επιμέλειάς του, δεχόμενο ότι το τέκνο, λόγω της μικρής του ηλικίας των έξι ετών κατά το χρόνο της έκδοσης της οριστικής εφετειακής απόφασης, δεν ήταν ώριμο να εκφράσει άποψη για το ζήτημα της επιμέλειάς του, χωρίς να είναι αντιφατική η παραδοχή του Εφετείου (η οποία αναφέρεται μεν στο συμπέρασμα της πραγματογνώμονος, όμως το συμπέρασμα αυτό περιλαμβάνεται αυτούσιο στην οριστική του απόφαση και γίνεται αποδεκτό από το Εφετείο, συνεπώς καθίσταται μέρος της αιτιολογίας της απόφασης) ότι η ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του ανήλικου είναι ακμάζουσα, αφού το γεγονός αυτό, ενόψει της μικρής ηλικίας του τέκνου, δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη και την ωριμότητά του για έκφραση γνώμης για την επιμέλειά του, γ) με επαρκή και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία δέχεται ότι ο σημαντικός ψυχικός και συναισθηματικός δεσμός μεταξύ του τέκνου και του μεγαλύτερου αδελφού του Α., του οποίου την αποκλειστική επιμέλεια ασκεί ο αναιρεσίβλητος, είναι βαρύνον κριτήριο για την ανάθεση της επιμέλειας σε αυτόν, χωρίς να προκύπτει αντίφαση από την παραδοχή του ότι η διατήρηση του αδελφικού δεσμού των ανηλίκων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την κοινή διαβίωση (που επίσης περιλαμβάνεται στο απόσπασμα της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, που παραθέτει το Εφετείο αποδεχόμενο το περιεχόμενό του και καθιστώντας αυτό μέρος της αιτιολογίας του), αφού, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, η διατήρηση και ενίσχυση του αδελφικού δεσμού μεταξύ των ανηλίκων, με τις ευεργετικές επιδράσεις που ασκεί στην ψυχική, συναισθηματική και νοητική τους ανάπτυξη, εξυπηρετείται καλύτερα με τη συγκατοίκηση και την άμεση συναναστροφή τους, η οποία συνεπώς είναι προτιμότερη, δ) με επαρκή και πλήρη αιτιολογία δέχεται ότι το περιβάλλον της μητέρας προσφέρει στο τέκνο λιγότερες ευκαιρίες για δραστηριότητες και μάθηση σε σχέση με το περιβάλλον του πατέρα, αφού δέχεται ανέλεγκτα ότι το περιβάλλον του μικρού χωριού της Κώμης Λέσβου, όπου κατοικεί η μητέρα, παρέχει περιορισμένη πρόσβαση σε ευκαιρίες μάθησης και δραστηριότητες εμπλουτισμού των γνώσεων, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται αρνητικά η γνωστική διέγερση του ανήλικου, και ότι οι γεωγραφικοί περιορισμοί του χωριού έχουν ως αποτέλεσμα την περιορισμένη κοινωνική έκθεση του τέκνου, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την ικανότητά του να σχηματίζει ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο και περιορίζει την έκθεσή του σε διαφορετικές κοινωνικές προοπτικές, ενώ αντιθέτως το αστικό περιβάλλον του Περάματος Αττικής, όπου κατοικεί ο πατέρας, παρέχει πρόσβαση σε περισσότερες ευκαιρίες μάθησης σε φροντιστήρια και συμμετοχής σε αθλήματα, με θετική επίδραση στη γνωστική του ανάπτυξη, και δυνατότητα για νέες φιλίες με θετική επίδραση στις κοινωνικές του δεξιότητες και την ικανότητα σύναψης σχέσεων με τους συνομηλίκους του, ε) χωρίς αντιφάσεις δέχεται ότι ο ανήλικος δεν έχει προτίμηση ως προς τον τόπο διαμονής του, χωρίς να συνιστά αντίφαση η παράθεση στο σκεπτικό της απόφασης της αντίθετης γνώμης του τεχνικού συμβούλου της αναιρεσείουσας, κατά τον οποίο το τέκνο προτιμά το περιβάλλον της μητέρας, αφού η γνώμη αυτή αντικρούεται στη συνέχεια, στ) με επαρκή και πλήρη αιτιολογία δέχεται ότι η διατήρηση και ενίσχυση της σχέσης του ανήλικου με τον αδελφό του και η επιθυμία του να βρίσκεται μαζί του βαρύνουν περισσότερο από τις συνέπειες της μεταβολής του έως τώρα τόπου διαμονής του και του οικογενειακού, σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, αφού δέχεται επίσης ότι το ανήλικο, το οποίο δεν βρίσκεται πλέον σε πρώιμη νηπιακή ηλικία, ώστε να χρειάζεται ιδιαίτερη μητρική στοργή και περιποιήσεις, δεν έχει προτίμηση σε σχέση με τον τόπο διαμονής, είναι προσαρμοστικό και έχει θετικές σχέσεις με αμφότερους τους γονείς του, ήδη δε διαμένει μία εβδομάδα κάθε μήνα στην κατοικία του πατέρα βάσει της 1972/2019 απόφασης ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, επομένως είναι εξοικειωμένο και με το πατρικό περιβάλλον.

Επομένως είναι αβάσιμος ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα προβάλλει πλημμέλειες από τους αρ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με τις ανωτέρω αιτιάσεις.

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 106, 237 § 1 στοιχ. β' , 453 και 524 § 1 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι το δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη τα νομίμως προσκομισθέντα αποδεικτικά μέσα, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση αυτών από το διάδικο. Είναι δε σαφής και ορισμένη η επίκληση εγγράφου, όταν είναι ειδική και από αυτή προκύπτει η ταυτότητά του. Η εν λόγω επίκληση μπορεί να γίνει είτε με τις προτάσεις της συζήτησης, μετά την οποία εκδόθηκε η απόφαση, είτε και με αναφορά σε συγκεκριμένο μέρος των προσκομιζόμενων προτάσεων προηγούμενης συζήτησης, όπου γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση του εγγράφου (Ολ.Α.Π. 14/2005). Για την ίδρυση του ανωτέρω λόγου αναιρέσεως αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο προσκομισθέντων με επίκληση αποδεικτικών μέσων, τα οποία το δικαστήριο έχει υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 335, 338, 339, 340 και 346 ΚΠολΔ (Ολ.Α.Π. 2/2008, Α.Π. 173/2015).

Καμία, ωστόσο, διάταξη δεν επιβάλλει την ειδική μνεία και τη χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα, αλλά αρκεί η γενική βεβαίωση του δικαστηρίου της ουσίας ότι ελήφθησαν υπόψη όλα τα κατ' είδος μόνο αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα. Μόνο αν από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με το περιεχόμενο της απόφασης, δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο ότι λήφθηκε υπόψη κάποιο συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο, στοιχειοθετείται ο από το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης (Α.Π. 993/2017).

Συνεπώς, ο ανωτέρω λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος κατ' ουσίαν, όταν το δικαστήριο βεβαιώνει με την απόφασή του, ότι έλαβε υπόψη τα συγκεκριμένα αποδεικτικά μέσα, για τα οποία προτείνεται ο αναιρετικός λόγος ή έλαβε υπόψη όλα τα προσκομιζόμενα με επίκληση έγγραφα, έστω και χωρίς να γίνεται μνεία και χωριστή αξιολόγηση του καθενός από αυτά στην απόφαση, εκτός αν, παρά τη βεβαίωση αυτή, από το περιεχόμενο της απόφασης και ιδίως από τις αιτιολογίες, καταλείπονται αμφιβολίες για τη συνεκτίμηση όλων ή ορισμένων εγγράφων (Α.Π. 492/2015).

Επίσης, ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν προσέδωσε στο αποδεικτικό μέσο την αποδεικτική βαρύτητα που υποστηρίζει ο αναιρεσείων ότι αυτό έχει, αφού η σχετική εκτίμηση δεν υπόκειται, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, στον έλεγχο του Αρείου Πάγου (Α.Π. 1075/2019, Α.Π. 1761/2017, Α.Π. 1741/2017).

Για την πληρότητα του ως άνω αναιρετικού λόγου, πρέπει να αναφέρονται και να προσδιορίζονται στο αναιρετήριο α) το φερόμενο ως μη ληφθέν υπόψη αποδεικτικό μέσο, κατά τρόπο που να προκύπτει η ταυτότητά του, β) η επίκληση και προσκόμιση αυτού κατά νόμιμο τρόπο ενώπιον του δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση (Α.Π. 123/2024, Α.Π. 901/2019, Α.Π. 675/2019), γ) ο ισχυρισμός, προς απόδειξη του οποίου προσκομίστηκε το αποδεικτικό μέσο, και το περιεχόμενο του ισχυρισμού, ώστε να μπορεί να κριθεί αν αυτός ήταν ουσιώδης και το αποδεικτικό μέσο ήταν κρίσιμο για την απόδειξη ή ανταπόδειξη αυτού και, δ) το περιεχόμενο του αποδεικτικού μέσου (Ολ.Α.Π. 1990/1982, Α.Π. 960/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, από το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης, που παραδεκτώς επισκοπείται, προκύπτει ότι το Εφετείο, για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα περί του ότι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου εξυπηρετείται με την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειας του προσώπου του τον αναιρεσίβλητο, έλαβε υπόψη του και τις προσκομισθείσες με επίκληση από την αναιρεσείουσα ..., ...

και ...-2022 ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων της Μ. Κ., Ν. Κ. και Ν. Γ., που ελήφθησαν ενώπιον τη συμβολαιογράφου Μυτιλήνης Μ. Τ. Από τη βεβαίωση αυτή προκύπτει ότι ελήφθησαν υπόψη όλες οι ρητά ως άνω μνημονευόμενες ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων της αναιρεσείουσας. Επομένως ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια ότι δεν έλαβε υπόψη τα ανωτέρω αποδεικτικά μέσα κατ' άρθρο 559 αρ. 11 περ.

γ' ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος. Όσον αφορά δε την προβαλλόμενη αιτίαση ότι από τις προαναφερόμενες ένορκες βεβαιώσεις συνάγεται αντίθετο πόρισμα από εκείνο που δέχθηκε το Εφετείο, ο λόγος είναι απαράδεκτος, αφού η αιτίαση αυτή αναφέρεται στην εκτίμηση της αποδεικτικής βαρύτητας των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων, ήτοι ανάγεται στην πραγματικότητα σε παράπονα για τη βαρύτητα και την αξιοπιστία που προσέδωσε το Εφετείο στις ως άνω ένορκες βεβαιώσεις και σε εσφαλμένη αποδεικτική αξιολόγησή τους, η οποία δεν ελέγχεται αναιρετικά (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Κατ' ακολουθίαν τούτων, εφόσον δεν υπάρχει άλλος λόγος προς εξέταση, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως, να διαταχθεί κατ' άρθρο 495 § 3 ΚΠολΔ η εισαγωγή του παραβόλου στο δημόσιο ταμείο και να καταδικαστεί η ηττώμενη αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, κατά παραδοχή του σχετικού νόμιμου αιτήματός του, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό, σύμφωνα με τα άρθρα 176, 183 και 191 § 2 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-12-2023 αίτηση αναιρέσεως της Φ. Γ. για αναίρεση της 662/2023 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς και των συμπροσβαλλόμενων με αυτήν 260/2023 και 333/2023 αποφάσεων του ίδιου δικαστηρίου.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Ιουνίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης αποχωρήσασας ο αρχαιότερος της σύνθεσης Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30 Σεπτεμβρίου 2025.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ