Supreme Court allows appeal on silence regarding Article 84 mitigation but dismisses other grounds.

Απόφαση 1646 / 2019 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1646/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

E' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Διονυσία Μπιτζούνη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ' αριθ. 194/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Παπαηλιάδη - Εισηγητή, Ναυσικά Φράγκου, Βασιλική Ηλιοπούλου και Γρηγόριο Κουτσοκώστα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 20 Σεπτεμβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Βασιλείου Χαλντούπη (κωλυομένου του Εισαγγελέα) και του Γραμματέα Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος-κατηγορουμένου Θ. Θ. του Ι., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αναστάσιο Τελώνη, για αναίρεση της υπ' αριθ. 73/2019 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Πατρών. Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Πατρών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ' αριθ. 6098/28-5-2019 δήλωση-αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 858/2019.

Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει εν μέρει δεκτή η αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς τη σιγή απόρριψη του αυτοτελούς ισχυρισμού του άρθρου 84 παρ. 2δ' Π.Κ., αναγκαίως δε και ως προς τη διάταξή της για επιβολή ποινής και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση κατά το αναιρούμενο μέρος, στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και να απορριφθεί κατά τα λοιπά η αίτηση αναίρεσης και τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η επιδοθείσα την 28-5-2019 στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και υπ' αριθμ. πρωτ: 6098/28-5-2019 από 27-5-2019 δήλωση του Θ. Θ. του Ι. και της Χ., κατοίκου ... (οδός ...), για αναίρεση της υπ' αριθμ. 73/2019 καταδικαστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Πατρών, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρο 473 παρ 2 και 3 του Κ.Π.Δ.), όπως ίσχυε πριν από το Νόμο 4620/2019 και εφαρμόζεται στην προκείμενη περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 589 παρ. 2, ενόψει του ότι η ένδικη δήλωση αναίρεσης ασκήθηκε πριν την 1 Ιουλίου 2019 που άρχισε να ισχύει ο ανωτέρω νόμος (άρθρο 585 του νέου Κώδικα Ποινικής Δικονομίας).

Επομένως, είναι παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί περαιτέρω κατ' ουσία. Με τον πρώτο λόγο αναίρεσης ο αναιρεσείων παραπονείται επειδή, παρά το ότι ο συνήγορος που τον εκπροσωπούσε προσκόμισε στο δικαστήριο της ουσίας την υπ' αριθμ. 315/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών και την υπ' αριθμ. 4/2011 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιγίου, υποβάλλοντας ταυτόχρονα αίτημα ανάγνωσής τους, η Πρόεδρος του Δικαστηρίου δεν απάντησε στο ανωτέρω αίτημα.

Κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Β' του Κ.Π.Δ. λόγο αναίρεσης της απόφασης αποτελεί η έλλειψη ακρόασης κατά το άρθρο 170 παρ. 2 του ίδιου ως άνω Κώδικα, η οποία επιφέρει απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας. Η ακυρότητα αυτή επέρχεται, κατά την ανωτέρω διάταξη, στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του ζήτησαν να ασκήσουν δικαίωμα που ρητά τους παρέχεται από το νόμο και το Δικαστήριο το αρνήθηκε σ' αυτούς ή παρέλειψε να αποφανθεί για την σχετική αίτηση.

Τέτοιο δικαίωμα είναι και αυτό του κατηγορούμενου, ο οποίος, σύμφωνα με το άρθρο 364 παρ. 1 του Κ.Π.Δ. υποβάλλει αίτημα ανάγνωσης εγγράφου, που υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια της αποδεικτικής διαδικασίας. Το Δικαστήριο της ουσίας οφείλει να απαντήσει στο αίτημα αυτό, αιτιολογώντας την απόφασή του, άλλως, αν αρνηθεί ή παραλείψει να αποφανθεί, δημιουργείται έλλειψη ακρόασης.

Για να επέλθει όμως από την τελευταία, κατά το άρθρο 170 παρ. 2 του Κ.Π.Δ. ακυρότητα της διαδικασίας, απαιτείται να υποβληθεί σαφές και ορισμένο αίτημα από τον κατηγορούμενο ή τον συνήγορό του και επιπλέον, σε περίπτωση μη αποδοχής αυτού από το διευθύνοντα την συζήτηση, άμεση προσφυγή τους σε ολόκληρο το Δικαστήριο και απόρριψη, παρά το νόμο, από αυτό της προσφυγής ή παράλειψή του να αποφανθεί (Α.Π. 157/2018, Α.Π. 471/2017).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των πρακτικών της προσβαλλόμενης απόφασης, για τις ανάγκες του σχετικού πρώτου αναιρετικού λόγου, ο συνήγορος υπεράσπισης του αναιρεσείοντος-κατηγορούμενου πριν από την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας υπέβαλλε εγγράφως υπόμνημα ισχυρισμών, τους οποίους ανέπτυξε και προφορικά, μεταξύ αυτών δε, ζήτησε να αναγνωσθούν και να ληφθούν υπόψη κατά το στάδιο επιμέτρησης της ποινής και οι υπ' αριθμ. 315/2014 και 4/2011 αποφάσεις των Τριμελούς Εφετείου Πατρών και Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιγίου, αντίστοιχα, τις οποίες και προσκόμισε στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο.

Οι ως άνω αποφάσεις δεν αναγνώσθηκαν κατά το στάδιο ανάγνωσης των εγγράφων, διότι, κατά το στάδιο αυτό αναγνώσθηκαν, μεταξύ άλλων και τα δύο διαφορετικά έγγραφα που προσκόμισε προς ανάγνωση ο συνήγορος αυτού, τα οποία μνημονεύονται στην σελίδα 8 των πρακτικών, λήφθηκαν δε υπόψη για τον σχηματισμό της κρίσης περί της ενοχής του αναιρεσείοντος κατ' άρθρο 364 παρ. 1 εδ.

β' του Κ.Π.Δ. Από τη μη ανάγνωση των δύο ως άνω αποφάσεων, για την οποία δεν προκύπτει, ότι προσέφυγε αυτός στο Δικαστήριο και αυτό, παρά το νόμο, απέρριψε αυτήν την προσφυγή, ή παρέλειψε να αποφανθεί επ' αυτής, οπότε δεν σημαίνει, ότι το Δικαστήριο, κατά το στάδιο επιμέτρησης της ποινής, δεν συνεκτίμησε και τα ανωτέρω έγγραφα, όπως αβάσιμα διατείνεται ο αναιρεσείων.

Περαιτέρω, κατά την παρ. 4 του άρθρου 79 του Π.Κ." "στην απόφαση αναφέρονται ρητά οι λόγοι που δικαιολογούν την κρίση του δικαστηρίου για την ποινή που επέβαλε". Η διάταξη αυτή αναφέρεται στην παρ. 1 του ίδιου άρθρου, που ορίζει ότι "κατά την επιμέτρηση της ποινής στα όρια που διαγράφει ο νόμος, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη:

α) τη βαρύτητα του εγκλήματος που έχει τελεσθεί και β) την προσωπικότητα του εγκληματία". Από τις διατάξεις αυτές σε συνδυασμό με όσα ορίζονται στις παραγράφους 2 και 3 του ίδιου άρθρου, αναφορικά με τα κριτήριο που λαμβάνει υπόψη του το δικαστήριο για την εκτίμηση της βαρύτητας του εγκλήματος και της προσωπικότητας του δράστη, προκύπτει ότι η επιμέτρηση της ποινής, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, ανήκει στην κυριαρχική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, το οποίο λαμβάνει υπόψη του τη βαρύτητα του εγκλήματος και την προσωπικότητα του κατηγορούμενου, όπως αυτά προκύπτουν από τα πραγματικά περιστατικά που έγιναν δεκτά για την ενοχή του, χωρίς να έχει υποχρέωση να διαλάβει στην περί ποινής απόφασή του, για τα στοιχεία αυτά, και άλλη ειδικότερη αιτιολογία (Α.Π. 611/2015).

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το δικαστήριο στην, επί της επιβλητέας ποινής, απόφασή του και προκειμένου να προβεί στην επιμέτρηση της ποινής που επέβαλε στον αναιρεσείοντα, δέχθηκε, κατά πιστή μεταφορά, τα ακόλουθα: "Επειδή, κατά το άρθρο 79 του Π.Κ., το Δικαστήριο για την επιμέτρηση των ποινών που θα εφαρμόσει σύμφωνα με το διατακτικό, μέσα στα όρια που διαγράφονται με τα παραπάνω άρθρα, αξιολογεί ευεργετικά τη μέχρι την έκδοση της παρούσας απόφασης διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και τις εξ αυτής επιπτώσεις σε βάρος του κατηγορούμενου, λαμβάνει δε υπόψη, αφενός την βαρύτητα των εγκλημάτων που τελέσθηκαν και αφετέρου την προσωπικότητα του κατηγορούμενου.

Για την εκτίμηση της βαρύτητας των εγκλημάτων το Δικαστήριο αποβλέπει α) στην βλάβη που επήλθε από τα εγκλήματα και τον κίνδυνο που προκλήθηκε από αυτά, β) στην φύση, το είδος και το αντικείμενο των εγκλημάτων, καθώς επίσης σε όλες τις περιστάσεις χρόνου, τόπου, μέσου και τρόπου, που συνόδευσαν την προπαρασκευή και την τέλεσή τους και γ) στην ένταση του δόλου του υπαιτίου.

Για την εκτίμηση της προσωπικότητας του κατηγορούμενου το Δικαστήριο αποβλέπει, ενδεικτικά στον βαθμό της εγκληματικής διάθεσης της ενοχής που εκδηλώθηκε κατά τις πράξεις του και για την ακριβή διάγνωση αυτής α) στα αίτια από τα οποία ορμήθηκε προς τέλεση των εγκλημάτων, την αφορμή που δόθηκε και τον σκοπό τον οποίον επεδίωξε, β) στον χαρακτήρα του και τον βαθμό της ανάπτυξής του, γ) στις ατομικές και κοινωνικές περιστάσεις και τον προηγούμενο βίο του και δ) στην κατά και μετά τις πράξεις του διαγωγή του.

Με βάση όλα τα παραπάνω, πρέπει στην προκείμενη περίπτωση να επιβληθεί στον κηρυχθέντα ένοχο κατηγορούμενο, η στερητική της ελευθερίας ποινή, που αναφέρεται ειδικότερα στο διατακτικό". Στην προκείμενη περίπτωση το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, στοιχιζόμενο με όσα δέχεται η νομολογία, κατά την επιμέτρηση της ποινής, εφάρμοσε με ακρίβεια την σχετική διάταξη του άρθρου 79 του Π.Κ.

και έλαβε υπόψη του όλες τις παραμέτρους που, κατά νόμο, βοηθούν στην εκτίμηση της βαρύτητας του εγκλήματος και της προσωπικότητας του καταδικασθέντος.

Συνεπώς, ο ερειδόμενος στη διάταξη του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Β' του Κ.Π.Δ. πρώτος λόγος αναίρεσης για έλλειψη ακρόασης από το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος στην ουσία του. Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης ο αναιρεσείων παραπονείται, επειδή, το δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε σιγή τον προβληθέντα από αυτόν αυτοτελή ισχυρισμό περί αναγνώρισης στο πρόσωπό του της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ.

δ' του Π.Κ. Για τον λόγο αυτόν, ο οποίος αστόχως εντάσσεται από τον αναιρεσείοντα στο πεδίο του αναιρετικού λόγου της έλλειψης ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, αφού εντάσσεται και αυτός στο πεδίο του αναιρετικού λόγου της έλλειψης ακρόασης, πρέπει να αναφερθούν τα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Β' του Κ.Π.Δ. λόγο αναίρεσης της απόφασης αποτελεί και η έλλειψη ακρόασης κατά το άρθρο 171 παρ. 2 του ίδιου ως άνω Κώδικα, η οποία επιφέρει ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο. Η ακυρότητα αυτή επέρχεται, κατά την προαναφερόμενη διάταξη και στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορος υπεράσπισής του ζήτησαν να ασκήσουν δικαίωμα, που ρητά τους παρέχεται από το νόμο και το δικαστήριο τους το αρνήθηκε ή παρέλειψε να αποφανθεί για την σχετική αίτηση.

Τέτοιο δικαίωμα είναι και αυτό του κατηγορούμενου, να υποβάλει αίτημα περί αναγνώρισης στο πρόσωπό του μιας ή περισσότερων από τις ελαφρυντικές περιστάσεις, που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 84 παρ. 2 του Π.Κ., η παραδοχή της οποίας οδηγεί στην επιβολή μειωμένης, κατά το άρθρο 83 του ίδιου Κώδικα, ποινής.

Για να επέλθει, όμως, η, κατά το άρθρο 171 παρ. 2 του Κ.Π.Δ., ακυρότητα της διαδικασίας, απαιτείται να υποβληθεί σαφές και ορισμένο αίτημα από τον κατηγορούμενο ή τον συνήγορο υπεράσπισής του, με όλα δηλαδή τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία είναι αναγκαία, κατά νόμο, για την θεμελίωσή του, έτσι ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί και, σε περίπτωση αποδοχής του, να οδηγεί στο ειδικότερα ευνοϊκό, για τον κατηγορούμενο, συμπέρασμα (Α.Π. 1179/2017, Α.Π. 1176/2017, Α.Π. 1269/2016).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των πρακτικών της προσβαλλόμενης απόφασης, ο συνήγορος υπεράσπισης του κατηγορούμενου, με έγγραφη δήλωσή του που καταχωρήθηκε στα πρακτικά και αναπτύχθηκε προφορικά, πρόβαλε τον αυτοτελή ισχυρισμό παραδεκτά και ορισμένα, περί αναγνώρισης στο πρόσωπο του κατηγορούμενου, της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ.

δ' του Π.Κ. με το ακόλουθα, κατά πιστή μεταφορά, περιεχόμενο: "Περαιτέρω, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο αναγνώρισε την συνδρομή στο πρόσωπό μου της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ. β' του Π.Κ., όμως αιτούμαι από το Εφετείο, επικουρικώς σε περίπτωση καταδίκης μου, την αναγνώριση και της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ.

δ' του Π.Κ. επειδή επέδειξα ειλικρινή μεταμέλεια και προσπάθησα να άρω ή να μειώσω τις συνέπειες της πράξης μου. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της υπό χρονολογία 14-7-2010 υπεύθυνης δήλωσης του άρθρου 8 του Νόμου 1599/1986, η οποία υπεβλήθη στο Σ.Δ.Ο.Ε. που διενήργησε τον έλεγχο, παραδέχθηκα την πράξη μου, δηλώνοντας ότι έλαβα τα μηχανήματα που αναφέρονται στα τιμολόγια, με βάση τα οποία καταλογίστηκαν τα ποσά τα οποία στην συνέχεια βεβαιώθηκαν και το ποσό είναι το σήμερα επίδικο, ελήφθησαν προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για την λήψη δανείου από την τράπεζα.

Το γεγονός της αναγνώρισης της πράξης καταθέτει και η μάρτυρας Ά. Α., η οποία καταθέτει πρωτοδίκως (σελ. 8 της εκκαλούμενης) η οποία μάλιστα αναφέρει ότι συμβιβάστηκα. Επομένως, αναγνώρισα την πράξη μου και διευκόλυνα το έργο της ελεγκτικής αρχής". Ωστόσο το Δικαστήριο της ουσίας απέρριψε σιγή τον αυτοτελή αυτόν ισχυρισμό.

Συνεπώς ο, από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Β' του Κ.Π.Δ., δεύτερος λόγος αναίρεσης, για έλλειψη ακρόασης πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος στην ουσία του. Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, θα πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης (για το δεύτερο ως άνω λόγο), αναγκαίως δε και ως προς τη διάταξή της για την επιβολή ποινής και να παραπεμφθεί, κατά τη διάταξη του άρθρου 522 του Κ.Π.Δ., η υπόθεση για νέα συζήτηση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που τη δίκασαν προηγουμένως, ενώ κατά τα λοιπά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την υπ' αριθμ. 73/2019 καταδικαστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Πατρών, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, ως προς το, περί σιγή απόρριψης της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ. δ' του Π.Κ. και αναγκαίως ως προς αυτό περί ποινής κεφάλαιό της, απορριπτόμενης κατά τα λοιπά της επιδοθείσας την 28-5-2019 στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και υπ' αριθμ. πρωτ: 6098/28-5-2019 από 27-5-2019 δήλωσης αναίρεσης του αναιρεσείοντος Θ. Θ. του Ι. και της Χ., κατοίκου ... (οδός ...).

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για νέα συζήτηση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που τη δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Οκτωβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Οκτωβρίου 2019

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ