Supreme Court dismisses appeal claiming non-appearance due to court fees violates constitutional rights.

Απόφαση 1461 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1461/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρήστο Τζανερρίκο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Χρήστο Κατσιάνη, Ασημίνα Υφαντή και Στέφανο - Σπυρίδων Πανταζόπουλο - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 1η Νοεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας:

Ομόρρυθμης Εταιρείας με την επωνυμία «Β. Γ. ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε.» και το διακριτικό τίτλο «...», που εδρεύει στην Δράμα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ευανθία Στεφανέα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων:

1) Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.», τελούσας υπό εκκαθάριση, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Δέσποινα Αθανασιάδου με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις,

2) Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία «ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Α.Ε.», που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Σαραντόπουλο με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15.11.2013 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, την από 10.10.2014 ανακοίνωση δίκης της πρώτης ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 05.11.2014 αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση της δεύτερης ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Δράμας και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 16/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 151/2017 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 01.10.2018 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Υπόκειται προς κρίση η από 01.10.2018 αίτηση για αναίρεση της εκδοθείσας αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία υπ’ αριθμ. 151/2017 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Με την προσβαλλόμενη απόφαση απερρίφθη η από 08.12.2015 έφεση της ενάγουσας, ήδη αναρεσείουσας κατά της υπ’ αριθμ. 16/2015 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Δράμας, η οποία είχε απορρίψει την από 15.11.2013 αναγνωριστική αγωγή της λόγω μη καταβολής του δικαστικού ενσήμου Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να εξεταστεί το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της.

[II] Κατά την έννοια των άρθρων 2 και 8 του ν. ΓϠΟΗ/1912 «περί δικαστικών ενσήμων», όπως μεταγενεστέρως ερμηνεύθηκε αυθεντικώς, τροποποιήθηκε και ισχύει, ο ενάγων, εάν παραλείψει την προκαταβολή του οφειλομένου τέλους δικαστικού ενσήμου, λογίζεται ερήμην δικαζόμενος κι η αγωγή του απορρίπτεται, η απόρριψη δε αυτή θεωρείται ότι γίνεται για ουσιαστικό (κι όχι για τυπικό) λόγο, γεγονός που συνεπάγεται τη δημιουργία δεδικασμένου περί της ουσιαστικής αβασιμότητας της αγωγής, εάν η σχετική απόφαση καταστεί τελεσίδικη (ΑΠ 1337/2011, 1107/2005).

Κατά της απόφασης που απορρίπτει την αγωγή, λόγω μη καταβολής του τέλους δικαστικού ενσήμου, ο ενάγων δικαιούται να ασκήσει έφεση, μοναδικός λόγος της οποίας είναι η άρση της πιο πάνω παράλειψης, δηλαδή η εκ των υστέρων καταβολή του ως άνω τέλους κατά την άσκηση της έφεσης κατά το άρθρο 495 ΚΠολΔ δηλ. κατά την κατάθεσή της στη γραμματεία του δικαστηρίου η απόφαση του οποίου προσβάλλεται (ΑΠ 1572/2013) και συγκεκριμένη επίκλησή του με το εφετήριο κατ’ εφαρμογή του άρθρου 529 παρ. 1 ΚΠολΔ.

Τότε η παραδεκτή έφεση επιφέρει την εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης, και χωρεί ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου νέα συζήτηση της υπόθεσης, κατά την οποία ο ενάγων, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 528 του ΚΠολΔ, μπορεί να προτείνει όλους τους πραγματικούς ισχυρισμούς, τους οποίους και πρωτοδίκως μπορούσε να προτείνει, χωρίς να δεσμεύεται από τους περιορισμούς του άρθρου 527 του ΚΠολΔ (ΑΠ 1095/2006).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 14 του ΚΠολΔ, υπάρχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αυτός αναίρεσης αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό μόνο δίκαιο (ΑΠ 106/2019, 1306/2018, 354/2011).

[III] Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, με την από 08.12.2005 έφεση που η ενάγουσα άσκησε κατά της υπ’ αριθμ. 16/2015 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Δράμας, η οποία απέρριψε την αγωγή της, λόγω μη καταβολής δικαστικού ενσήμου, ως ουσία αβάσιμης, ζήτησε την εξαφάνιση της τελευταίας απόφασης ώστε, όπως επί λέξει αναφέρει, «με την υπ’ εμού καταβολή πλέον και του προσήκοντος τέλος δικαστικού ενσήμου» να γίνει δεκτή η ως άνω αγωγή της. Το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του έκρινε ότι δεν έγινε σαφής επίκληση της καταβολής του δικαστικού ενσήμου κατά την κατάθεση (08.12.2005) της ως άνω έφεσης, αλλά σε χρόνο πολύ μεταγενέστερο κατά τη συζήτησή της (30.03.2016) με επίκληση στις προτάσεις και συνακόλουθα απέρριψε την έφεση ως απαράδεκτη.

Έτσι κρίνοντας το Εφετείο, ορθώς ερμήνευσε και εφήρμοσε τη διάταξη των άρθρων 520 παρ. 1 και 528 του ΚΠολΔ και ο περί του αντιθέτου πρώτος λόγος της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αριθμ. 14 του ΚΠολΔ, συνισταμένη στο ότι κατά παράβαση των ως άνω δικονομικών διατάξεων έκρινε απαράδεκτη την έφεση, διότι κατατέθηκε το δικαστικό ένσημο στη συζήτηση και όχι κατά την άσκηση της έφεσης, τυγχάνει αβάσιμος.

[IV] Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση, που το δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση (ΟλΑΠ 9/2013).

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, ως κανόνας ουσιαστικού δικαίου, η παραβίαση του οποίου ιδρύει λόγο αναίρεσης της απόφασης, νοείται εκείνος ο οποίος περιέχει αφηρημένους κανόνες εξ αντικειμένου δικαίου από τους οποίους επέρχονται έννομες συνέπειες αν συντρέξουν ορισμένες προϋποθέσεις. Τέτοιο όμως κανόνα δεν περιέχει η διάταξη του άρθρου 2 του Ν.

ΓϠΟΗ/1912 «περί δικαστικού ενσήμου», όπως συμπληρώθηκε με τα άρθρα 7 παραγρ. 2 του ΝΔ 1544/42 και 11 του ΝΔ 4189/61, κατά την οποία οσάκις η αξία του αντικειμένου της αγωγής είναι ανωτέρα των εκάστοτε οριζομένων ποσών επιβάλλεται ορισμένο τέλος, η παράλειψη της καταβολής του οποίου συνεπάγεται την ερημοδικία του υποχρέου στην προκαταβολή αυτού, γιατί η εν λόγω διάταξη εντάσσεται, ως εκ του περιεχομένου της, στο πλαίσιο των δικονομικών και όχι των ουσιαστικού δικαίου, υπό την προαναφερθείσα έννοια, διατάξεων (ΑΠ 367/2018, 1077/2014, ΑΠ 181/2013).

Με τον δεύτερο λόγο του αναιρετηρίου προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ., διότι , κατά την αναιρεσείουσα, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των σχετικών διατάξεων του ν. ΓϠΟΗ/1912, όπως τροποποιήθηκε με το ν.δ. 1544/1942, απορρίφθηκε η ως άνω έφεση. Ωστόσο, ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι οι ανωτέρω διατάξεις δεν είναι ουσιαστικού, αλλά δικονομικού δικαίου και δεν ελέγχονται με τον αριθμ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

[V] Κατά το άρθρο 559 αριθμ. 6 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παρά το νόμο και ιδίως παρά τις σχετικές με την επίδοση διατάξεις ο διάδικος δικάστηκε ερήμην. Με το λόγο αυτόν ελέγχεται η τήρηση της αρχής «της εκατέρωθεν ακρόασης» που προβλέπεται από το άρθρο 110 παρ. 2 του ΚΠολΔ και κατοχυρώνεται από τα άρθρα 20 παρ. 1 του Συντάγματος και 6 της ΕΣΔΑ. Ωστόσο, ο παρών λόγος δεν ιδρύεται σε κάθε περίπτωση που υπάρχει παραβίαση της αρχής αυτής, ούτε αυτός είναι το μοναδικό βοήθημα που παρέχεται όταν θίγεται το δικαίωμα ακρόασης του διαδίκου. Ο λόγος αυτός ιδρύεται όταν ο διάδικος δικάστηκε ερήμην και η ερημοδικία δεν ήταν νόμιμη (ΑΠ 845/2018, 1559/2008, ΑΠ 1909/2006). Μη νόμιμη είναι η ερημοδικία α) αν ο διάδικος που δεν παραστάθηκε ή θεωρήθηκε ότι είναι δικονομικά απών δεν κλητεύθηκε καθόλου ή β) όταν ο διάδικος που δικάστηκε ερήμην δεν κλητεύθηκε νόμιμα που συμβαίνει και στην περίπτωση κατά την οποία δεν τηρήθηκε η προπαρασκευαστική προθεσμία που ορίζεται στο νόμο για την εμφάνισή του στο δικαστήριο προς συζήτηση της υπόθεσης (ΑΠ 1559/2008) ή εσφαλμένα θεωρήθηκε πως δεν κατέβαλε δικαστικό ένσημο κατά τη συζήτηση μετά την οποίαν εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση. Για να είναι ορισμένος ο προκείμενος λόγος αναίρεσης, πρέπει στο αναιρετήριο να γίνεται αναφορά των πραγματικών γεγονότων, τα οποία καθιστούν παράνομη την ερημοδικία (ΑΠ 1559/2008, ΑΠ 579/2005).

Κατά δε το άρθρο 552 ΚΠολΔ με αναίρεση προσβάλλονται οι αποφάσεις των ειρηνοδικείων, των μονομελών και των πολυμελών πρωτοδικείων, καθώς και των εφετείων, ενώ κατά το άρθρο 566 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν με το ίδιο αναιρετήριο προσβάλλονται δύο ή περισσότερες αποφάσεις πρωτοβαθμίου και δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, η κατάθεσή του πρέπει να γίνεται στον καθένα από τα δικαστήρια αυτά.

Στην προκειμένη περίπτωση με τον τρίτο λόγο αναίρεσης η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι μη νομίμως δικάστηκε ερήμην από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο λόγω μη καταβολής του δικαστικού ενσήμου, διότι οι σχετικές διατάξεις είναι αντισυνταγματικές, κάτι που επικαλέστηκε με τις προτάσεις της ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου. Ο λόγος αυτός προσήκει στην ερήμην απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, η οποία δεν προσβάλλεται με την ένδικη αναίρεση και όχι στην αναιρεσιβαλλομένη, η οποία δίκασε κατ’ αντιμωλίαν των διαδίκων. Ούτε μπορεί να θεωρηθεί ότι η ως άνω αιτίαση αφορά μη εξέταση λόγου έφεσης κατά το άρθρο 559 αρ. 8 ΚΠολΔ, διότι αυτή περιέχεται στις προτάσεις επί της έφεσης και όχι στο δικόγραφό της κατ’ εφαρμογή του άρθρου 520 παρ. 1 ΚΠολΔ.

[VI] Ενόψει των προεκτεθέντων, η αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί, να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου που κατέβαλε η αναιρεσείουσα στο δημόσιο ταμείο κατά το άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ. Τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων, οι οποίες κατέθεσαν η κάθε μία προτάσεις θα υπολογιστούν συνολικά, εν όψει του ότι λόγω της φύσης της διαφοράς και της ταυτότητας του περιεχομένου τους δεν κρίνεται αναγκαία για την υπεράσπισή τους η κατάθεση διακριτών προτάσεων, και θα επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας λόγω της ήττας της (άρθρα 176, 183, 191 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 01.10.2018 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 151/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης.

Διατάζει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο ταμείο.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Νοεμβρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Δεκεμβρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ