1064/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1064 / 2011 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1064/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μίμη Γραμματικούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Αθηναίο, Σαράντη Δρινέα, Χριστόφορo Κοσμίδη και Νικόλαο Τρούσα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 18η Ιανουαρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Αικατερίνης Καραβέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

ΤΩΝ ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΟΝΤΩΝ: 1) Της υπό εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑΤΟΣ - Θ. Κ. Λ. ΑΕ", που εδρεύει στον Βόλο και 2) Φ. Λ. του Κ., 2. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σωτήριο Καλαμίτση βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

ΤΟΥ ΑΝΑΙΡΕΣΙΒΛΗΤΟΥ: Ν. Σ. του Ι., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτρη Καραβίδα, ο οποίος υπέβαλε ένσταση ελλείψεως νόμιμης εκπροσώπησης της πρώτης των αναιρεσειόντων.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-5-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου. Επί της αγωγής εκδόθηκε η 44/2006 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 729/2008 απόφαση του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9-3-2009 αίτησή τους, που προσδιορίστηκε για να δικασθεί την 23-3-2010 κατά την οποία ματαιώθηκε η συζήτηση. Την υπόθεση επαναφέρουν πάλι προς συζήτηση οι αναιρεσείοντες με την από 29-3-2010 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Τρούσας ανέγνωσε την από 10-3-2010 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Γρηγορίου Κουτσόπουλου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στην δικαστική δαπάνη .

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τα άρθρα 914, 932 του ΑΚ και 1, 16 του ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. Οι διατάξεις του άρθρου 16 § 1 του ν. 551/1915, κατά τις οποίες ο παθών σε εργατικό ατύχημα δικαιούται να εγείρει την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσει πλήρη αποζημίωση μόνο όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων του ή όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξαιτίας της μη τηρήσεως των διατάξεων αυτών, αναφέρονται στην επιδίκαση αποζημιώσεως για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γι' αυτό οι γενικές διατάξεις.

Επομένως για να δικαιούται ο παθών σε εργατικό ατύχημα χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, αρκεί να συνετέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν, με την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή αρκεί να συντρέχει οποιαδήποτε αμέλεια αυτών και όχι μόνο η ειδική αμέλεια περί την τήρηση των όρων ασφαλείας του άρθρου 16 παρ. 1 του ν. 551/1915.

Ως πταίσμα λοιπόν των ανωτέρω προσώπων στην προκείμενη περίπτωση νοείται και η ειδική αμέλεια που συνίσταται στην μη τήρηση των ανωτέρω ισχυόντων νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών περί των όρων ασφαλείας. Ειδικότερα, με το άρθρο 5§2 του ΠΔ 395/1994 (ΦΕΚ 220, τ. Α', 1994) ορίζεται ότι οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε εργασίες επισκευής, μετατροπών, προληπτικού ελέγχου και συντήρηση του εξοπλισμού εργασίας λαμβάνουν επαρκή ειδική εκπαίδευση για τις εν λόγω εκτελούμενες εργασίες, ενώ με το άρθρο 9 εδ. 2. 7 και 2.19 του ιδίου Π.Δ/τος ρυθμίζεται ο τρόπος εκτέλεσης των εργασιών επισκευής, μετατροπών, προληπτικού ελέγχου και συντήρησης του εξοπλισμού αναμικτήρα αδρανών υλικών προς παρασκευή σκυροδέματος, να εκτελούνται από εργαζόμενους που έχουν ειδική προς τούτο αρμοδιότητα και όχι από άτομα, τα οποία δεν έχουν άδεια χειριστή και ειδικές προς τούτο γνώσεις.

Εκτός αυτών, από τις διατάξεις των άρθρων 2§1, 10 και 21 ΠΔ 212/1976 επιβάλλεται στον εργοδότη των ανωτέρω επιχειρήσεων η υποχρέωση όπως: 1) οι μεταφορικές ταινίες να καλύπτονται κατά τρόπο ώστε να μην είναι δυνατή η προσέγγιση εργαζομένων στις θέσεις συντυλίξεως και 2) να υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί διακοπής της λειτουργίας των ανωτέρω μεταφορικών ταινιών.

Περαιτέρω, για τον προσδιορισμό του ύψους της "εύλογης" χρηματικής ικανοποιήσεως, το δικαστήριο της ουσίας λαμβάνει υπόψη, εκτός από τα λοιπά προσδιοριστικά στοιχεία (συνθήκες ατυχήματος, έκταση της προκληθείσας σωματικής βλάβης και συνέπειες αυτής, οικονομική κατάσταση των μερών κ.τ.λ.), και το τυχόν συντρέχον πταίσμα του παθόντος, το οποίο συνεκτιμάται με τα ως άνω στοιχεία, γι' αυτό και δεν επιτρέπεται μετά τον τελικό καθορισμό του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως να μειωθεί εκ νέου τούτο ανάλογα με το ποσοστό της συνυπαιτιότητας.

Εξάλλου, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας περί του ότι τα επικαλούμενα πραγματικά περιστατικά συγκροτούν ή όχι την αόριστη νομική έννοια του συντρέχοντος πταίσματος, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου. Για να υπάρχει συντρέχον πταίσμα, πρέπει η πράξη του ζημιωθέντος να έχει συντελέσει στην πρόκληση της ζημίας και να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος της υπαίτιας πράξης του ζημιωθέντος με την πρόκληση ή την έκταση της ζημίας.

Τέτοια αιτιώδης συνάφεια υπάρχει όταν η πιο πάνω πράξη ή η παράλειψη του ζημιωθέντος, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ήταν ικανή και μπορούσε να επιφέρει κατά την συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε κυριαρχικώς ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη ή μη αιτία της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, που ανάγεται στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τέλος, παραβίαση μεν κανόνα δικαίου, που ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ., υπάρχει εφόσον αυτός δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν αυτός εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε ή εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, έλλειψη δε νόμιμης βάσης, που ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως του αριθμού 19 του ανωτέρω άρθρου υπάρχει όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του κανόνα δικαίου, για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας, ή την άρνησή της ή αντιφάσκουν μεταξύ τους.

Στην προκείμενη περίπτωση το δικαστήριο της ουσίας, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του, τα εξής: Ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος προσελήφθη με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, κατά το έτος 1987, από τον δεύτερο αναιρεσείοντα, ο οποίος ενεργούσε ως νόμιμος εκπρόσωπος της πρώτης αναιρεσείουσας, προκειμένου να εργαστεί ως υπάλληλος γραφείου στις εγκαταστάσεις βιομηχανίας μπετόν, που η τελευταία διατηρούσε στο Βόλο, αμειβόμενος με το νόμιμο μισθό.

Στη συνέχεια με εντολή του δεύτερου αναιρεσείοντος, του ανατέθηκαν καθήκοντα, χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση, χειριστή και συντηρητή αναμικτήρα αδρανών υλικών προς παρασκευή σκυροδέματος. Την 7-6-2002 και περί ώρα 12:30 περίπου, ενώ ο προσκληθείς από τους αναιρεσείοντες τεχνικός της εταιρείας με την επωνυμία "ΕΜΠΟΡΟΤΕΧΝΙΚΗ ΕΛΑΣΤΙΚΩΝ ΕΠΕ" Ι.

Κ., είχε ολοκληρώσει την αντικατάσταση της φθαρμένης ελαστικής ταινίας μεταφοράς των αδρανών υλικών στον κάδο ανάμειξης και συγκόλλησης των δύο άκρων, ώστε αυτή να καταστεί ατέρμων, ο αναιρεσίβλητος, ανέλαβε την προσαρμογή (ρεγουλάρισμα) της καινούργιας ελαστικής ταινίας. Έτσι ζήτησε από τον Ε. Μ., οδηγό στην ίδια βιομηχανία της πρώτης αναιρεσείουσας, να θέσει από το χειριστήριο αναμικτήρα υλικών, σε κίνηση, την μεταφορική ταινία.

Διαπιστώνοντας όμως ότι αυτή δεν εφάρμοζε πλήρως στο διάδρομο κίνησης, καθόσον είχαν εγκλωβιστεί ποσότητες αέρα από κάτω, επιχείρησε με μικρά κτυπήματα με τα χέρια του σε σχήμα γροθιάς να τις εξαλείψει με συνέπεια και εξαιτίας της αδρότητας του κυλίνδρου επί πλέον δε και λόγω ελλείψεως προστατευτικού καλύμματος στο συγκεκριμένο σημείο του διαδρόμου, το οποίο είχε αφαιρεθεί από τον ως άνω τεχνικό κατά τις εργασίες αντικατάστασης, να εγκλωβιστεί το δεξί του χέρι μεταξύ κυλίνδρου και ταινίας και να υποστεί ακρωτηριαστικό τραύμα στο ύψος του αγκώνα.

Το προπεριγραφέν ατύχημα οφείλεται σε συνυπαιτιότητα των διαδίκων. Η αμέλεια των αναιρεσειόντων οφείλεται στο ότι δεν μερίμνησαν όπως είχαν υποχρέωση α) οι εργασίες επισκευής μετατροπής, προληπτικών ελέγχων και συντήρησης του εξοπλισμού της επιχείρησης να εκτελούνται από εργαζομένους που έχουν ειδική προς τούτο αρμοδιότητα, β) σε κάθε θέση εργασίας να υπάρχει σύστημα χειρισμού που να επιτρέπει τη διακοπή λειτουργίας ανάλογα με τους υφιστάμενους κινδύνους, είτε ολόκληρου του εξοπλισμού εργασίας είτε μόνο ένα μέρος του, ώστε ο εξοπλισμός να είναι σε ασφαλή κατάσταση, γ) οι εργασίες συντήρησης να εκτελούνται εφόσον έχει διακοπεί η λειτουργία του εξοπλισμού εργασίας (άρθρ. 5§2, 9 εδ. 2.7 και 2.19 ΠΔ 395/94), δ) οι μεταφορικές ταινίες να καλύπτονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην είναι δυνατή η προσέγγιση εργαζομένων στις θέσεις συντυλίξεως και ε) να υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί διακοπής της λειτουργίας αυτών (αρθρ. 2§1, 10 και αρθρ. 21 ΠΔ 212/76), λαμβάνοντας δηλαδή όλα τα απαραίτητα ως άνω προστατευτικά μέτρα ασφάλειας, η πρώτη αναιρεσείουσα, δια των νομίμων καταστατικών της οργάνων, ο δε δεύτερος ως πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος αυτής, προστηθείς από την τελευταία.

Αντίθετα, πέραν και σε συνδυασμό με τις ως άνω παραλείψεις ανέθεσε ο δεύτερος αναιρεσείων, υπό τις άνω ιδιότητές του, στον αναιρεσίβλητο τα προπεριγραφέντα καθήκοντα, γνωρίζοντας ότι αυτός ουδεμία είχε προηγουμένως εκπαίδευση επί του συγκεκριμένου αντικειμένου. Η αμέλεια του αναιρεσίβλητου συνίσταται στο ότι αυτός αυτοβούλως, προσπάθησε να αποκαταστήσει τη λειτουργία του αναμικτήρα, χωρίς να αναμένει ή να αξιώσει την ανάληψη της εργασίας αυτής από ειδικό προς τούτο συνεργείο, θεωρώντας ότι τούτο ανάγεται στα καθήκοντά του.

Το ποσοστό συνυπαιτιότητας των διαδίκων μερών ανέρχεται σε 60% για τους αναιρεσείοντες και 40% για τον αναιρεσίβλητο, κατά την βάσιμο περί αυτού ένσταση των αναιρεσειόντων (άρθρο 300 ΑΚ). Ο αναιρεσίβλητος, λόγω του τραυματισμού του υποβλήθηκε σε σειρά χειρουργικών επεμβάσεων, αλλά τελικά υπέστη ακρωτηριασμό του δεξιού χεριού με το οποίο κυρίως εκτελούσε τις περισσότερες εργασίες.

Ήδη εξαιτίας αυτού είναι άνεργος, έχει οικογένεια, ήταν ηλικίας 40 ετών και βρίσκεται σε πολύ άσχημη οικονομική και ψυχολογική κατάσταση.

Συνεπώς δικαιούται χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη. Λαμβανομένων δε υπόψη των συνθηκών τελέσεως του ατυχήματος της συνυπαιτιότητας αυτού, του είδους και της φύσεως του ατυχήματος και της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των διαδίκων και των δυσμενέστατων συνεπειών του ατυχήματος στην οικονομική και κοινωνική του υπόσταση, πρέπει να του επιδικασθεί το ποσό των 90.000 ευρώ.

Έτσι όμως που αποφάνθηκε το Εφετείο παραβίασε εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 914 και 932 ΑΚ, 5§2, 9 εδ. 2.7 και 2.19 ΠΔ 395/1994, 10 και 21 ΠΔ 212/1976, αφού διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση αντιφατικές αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των πιο πάνω διατάξεων ουσιαστικού δικαίου.

Ειδικότερα το Εφετείο ενώ δέχεται ότι το ατύχημα οφείλεται σε συνυπαιτιότητα "των εναγομένων και του ενάγοντος και ότι ο δεύτερος εναγόμενος ανέθεσε στον ενάγοντα τα ανωτέρω καθήκοντα χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση του, στη συνέχεια όλως αντιφατικώς δέχεται ότι η αμέλεια του ενάγοντος συνίσταται στο ότι αυτός αυτοβούλως, προσπάθησε να αποκαταστήσει τη λειτουργία του αναμικτήρα, χωρίς να αναμένει ή να αξιώσει την ανάληψη της εργασίας αυτής από ειδικό προς τούτο συνεργείο".

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 729/2008 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 11 Απριλίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Ιουνίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ