Court annuls environmental permit decision due to procedural irregularities in the administrative appeal process.

RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK

VIIe KAMER

nr. 244.351 van 2 mei 2019

in de zaak A. 220.749/VII-39.837.

In zake : de VZW AKTIEGROEP LEEFMILIEU KEMPEN

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Gwijde Vermeire kantoor houdend te 9000 Gent Voskenslaan 301

bij wie woonplaats wordt gekozen

tegen :

het VLAAMSE GEWEST

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Jürgen Vanpraet en Yannick Peeters kantoor houdend te 8820 Torhout Oostendestraat 306

bij wie woonplaats wordt gekozen

Tussenkomende partij :

de LV VAN SCHIL

bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Kris Peeters kantoor houdend te 3545 Halen Bloemendaalstraat 186

bij wie woonplaats wordt gekozen

I. Voorwerp van het beroep

1. Het beroep, ingesteld op 17 november 2016, strekt tot de nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw van 13 september 2016 waarbij de beroepen ingesteld tegen de beslissing van de deputatie van de provincieraad van Antwerpen van 18 februari 2016, houdende het verlenen van de milieuvergunning aan de LV Van Schil voor het verder exploiteren en veranderen van een kippenbedrijf, gelegen aan de

VII-39.837-1/35

Groesaard 8 te Poederlee, ongegrond worden verklaard en de beroepen beslissing wordt bevestigd.

II. Verloop van de rechtspleging

2. Bij arrest nr. 243.309 van 20 december 2018 is het debat heropend.

De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 21 februari 2019.

Staatsraad Pierre Lefranc heeft verslag uitgebracht.

Advocaat Gwijde Vermeire, die verschijnt voor de verzoekende partij, advocaat Jürgen Vanpraet, die verschijnt voor de verwerende partij, en advocaat Kris Peeters, die verschijnt voor de tussenkomende partij, zijn gehoord.

Eerste auditeur-afdelingshoofd Peter Provoost heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven.

Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).

III. Regelmatigheid van de rechtspleging

Standpunt van de partijen

3.1. In haar schriftelijke opmerkingen na de heropening van het debat verzoekt de verwerende partij om het auditoraat te gelasten om een aanvullend schriftelijk verslag op te stellen waarin het vierde middel wordt besproken. Zij stelt dat het mondeling gegeven verslag ter terechtzitting van 13 december 2018

neerkomt op “een nieuw verslag dat bijgevolg eveneens schriftelijk opgesteld dient

VII-39.837-2/35

te worden”. De mogelijkheid die met het tussenarrest werd geboden aan de partijen om schriftelijke opmerkingen te formuleren op het mondeling uitgebrachte advies kan niet in de plaats komen van een geschreven auditoraatsverslag waarna een laatste memorie kan worden ingediend. De mogelijkheid die artikel 14, derde lid van het besluit van de Regent van 23 augustus 1948 tot regeling van de rechtspleging voor de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: algemeen procedurereglement) aan de verwerende partij biedt om in de laatste memorie een vordering tot behoud van de gevolgen in te stellen is haar ontzegd. Zij stelt ondergeschikt voor om prejudiciële vragen aan het Grondwettelijk Hof te stellen.

3.2. De verzoekende partij betwist in haar nota na het tussenarrest het verzoek om het auditoraat te gelasten om een aanvullend verslag op te stellen. Zij stelt dat de vraag van de verwerende partij om toepassing van artikel 14ter van de RvS-wet juridische grondslag mist en, ondergeschikt, laattijdig is.

Beoordeling

3.3. In zoverre de verwerende partij haar verzoek steunt op de stelling dat haar de mogelijkheid is ontzegd om toepassing te vragen van artikel 14, derde lid van het algemeen procedurereglement gaat zij eraan voorbij dat artikel 14ter van de RvS-wet betrekking heeft op het al dan niet behoud van de gevolgen van een vernietigd reglement en er thans geen sprake is van een beroep tot vernietiging van welkdanig reglement. Zij gaat ook voorbij aan het feit dat zij nagelaten heeft die vordering te stellen in haar laatste memorie die zij heeft ingediend na kennisname van het auditoraatsverslag.

3.4. Evenmin kan het argument van de tegenspraak worden aangenomen om op haar verzoek in te gaan. Uit het procedureverloop blijkt immers dat de standpunten van de partijen, het verslag en het advies van het auditoraat aan de tegenspraak werden onderworpen.

VII-39.837-3/35

Gelet op het feit dat het auditoraatsverslag aan de partijen wordt meegedeeld en zij er in een laatste memorie kunnen op of tegen ingaan, kunnen de partijen er niet van uitgaan bij het redigeren van hun laatste memories dat het advies van het lid van het auditoraat aan het einde van het debat inhoudelijk gelijkluidend moet of zal zijn aan het verslag dat werd opgemaakt voor het indienen van de laatste memories van de partijen. Er anders over oordelen zou het advies van het lid van het auditoraat aan het einde van het debat volstrekt overbodig maken.

Over het mondeling ter zitting uitgebrachte advies van het lid van het auditoraat heeft de verwerende partij, evenals de andere partijen, schriftelijk haar opmerkingen kunnen meedelen aan de Raad van State. De verwerende partij heeft haar schriftelijke opmerkingen effectief aan de Raad van State meegedeeld. Die conform het tussenarrest meegedeelde schriftelijke opmerkingen hebben de waarde van een laatste memorie waarin de verwerende partij overigens een vordering tot behoud van de gevolgen van de bestreden akte en het bestreden reglement heeft geformuleerd en gemotiveerd. Die vordering wordt hierna beoordeeld.

Er is dan ook geen aanleiding om op het verzoek van de verwerende partij in te gaan en evenmin om de voorgestelde prejudiciële vragen te stellen aan het Grondwettelijk Hof.

IV. Feiten

4.1. Bij besluit van 30 mei 2013 verleent de deputatie van de provincieraad van Antwerpen (hierna: deputatie) aan Jozef Verswijvel een voorwaardelijke milieuvergunning voor het verder exploiteren na verandering door toevoeging, uitbreiding en wijziging omvattend onder meer “plaatsen voor het houden van 58.000 vleeskippen (uitbreiding met 40.000 vleeskippen) en plaatsen voor het houden van 92 runderen waarvan 22 runderen verwijzing naar een „Duitse richtlijn VDI 3472‟ is geenszins een bewijs van milieuvriendelijke bedrijfsvoering.

De DBR is geen koploper op vlak van milieuvriendelijke landbouw, scoort ook slecht qua biodiversiteit, is wel koploper ivm herwinbare energie. Bovendien is de inhoud van deze duitse richtlijn volstrekt onbekend aan verzoekster en wordt ook niet uitgelegd in het verslag aan de vlaamse regering.

--> Bovendien is die redenering louter mathematisch en ent zich vast op de lagere afstanden in de tabel (200 meter).

De verhoging naar plots 500 meter zou dan niet geleidelijk of evenredig genoeg zijn.

Doch vanuit een beleid van hoog niveau van milieubescherming is het veel redelijker om uit te gaan van de cijfers en afstanden die meest aansluiten met een hoog beschermingsniveau.

En om dan als uitgangspunt te nemen een afstand van 1000 meter voor pluimveebedrijven met 151-200 waarderingspunten en met meer dan 60.000 stuks volgens de toen gangbare tabel; en dit degressief toe te passen op bedrijven met minder stuks gevogelte. Dus een andere vertrekpunt.

VII-39.837-19/35

--> Bij de wijziging van de afstandsregeling heeft men ook nog eens de hoogste kwantiteit opgeschoven: voorheen lag de strengste norm bij meer dan 60.000 stuks gevogelte; nu is dit opgeschoven naar meer dan 80.000 stuks gevogelte.

--> Uit het Verslag blijkt ook dat men vooral oog gehad heeft voor geurgevoelige gebieden, terwijl de hinder door pluimveebedrijven ook met andere hinderaspecten te maken heeft, waartoe ammoniak en fijn stof zeker ook toe behoren”.

22. De verwerende partij betoogt in de laatste memorie wat volgt:

“53. Samen met de Eerste Auditeur moet worden vastgesteld dat verzoekende partij geen belang heeft bij het middel.

54. Vooreerst kan een eventuele onwettigverklaring van artikel 5.9.5.3, §5

van Vlarem II en van artikel 99 van het wijzigingsbesluit van de Vlaamse Regering van 19 september 2008 hoe dan ook nooit tot de onwettigheid van het bestreden besluit leiden.

Een eventuele onwettigverklaring van de sectorale milieuvoorwaarden van artikel 5.9.5.3, §5 van Vlarem II ontneemt de bestreden beslissing immers haar rechtsbasis niet.

Deze bepaling bevat immers slechts de sectorale milieuvoorwaarden waaronder de inrichting kan worden geëxploiteerd, maar niet de eigenlijke rechtsbasis van het bestreden besluit.

Het buiten toepassing verklaring ex. artikel 159 van de Grondwet van deze bepaling zou dus hoogstens tot gevolg kunnen hebben dat de sectorale voorwaarden niet van toepassing zijn op het via het bestreden besluit vergunde vleeskippenbedrijf.

Aangezien het aangevoerde middel niet tot de nietigverklaring van het bestreden besluit kan leiden, is het middel bijgevolg onontvankelijk.

55. Samen met de Eerste Auditeur moet bovendien vastgesteld worden dat het buiten toepassing verklaren van artikel 5.9.5.3 §5 van Vlarem II tot gevolg zou hebben dat er geen sectorale milieuvoorwaarden meer bestaan voor de in deze bepaling bedoelde inrichtingen.

Anders dan verzoekende partij uitdrukkelijk verdedigt in haar laatste memorie, doet het buiten toepassing verklaren van artikel 5.9.5.3 §5 van Vlarem II de oude sectorale milieuvergunningsvoorwaarden, zoals deze van toepassing waren voor de wijziging door artikel 99 van het Besluit van de Vlaamse Regering van 19 september 2008, niet herleven.

Het buiten toepassing verklaren van artikel 5.9.5.3 §5 van Vlarem II zou aldus een voor het milieu nadeliger rechtsvacuüm doen ontstaan, dat zou resulteren in een lager niveau van bescherming en aldus zou indruisen tegen de door verzoekende partij in het middel aangehaalde bepalingen en beginselen.

Minstens dient aldus vastgesteld te worden dat het middel verzoekende partij geen voordeel kan opleveren. Indien de sectorale voorwaarden van artikel 5.9.5.3 §5 van Vlarem II onwettig zouden worden bevonden, zou dit hoogstens tot gevolg kunnen hebben dat deze sectorale voorwaarden niet van

VII-39.837-20/35

toepassing zijn op het via het bestreden besluit vergunde vleeskippenbedrijf. De verzoekende partij zou zich dus in een minder gunstige positie bevinden dan wanneer de sectorale voorwaarden niet buiten toepassing gelaten zouden worden.

De verzoekende partij heeft aldus geen belang bij het inroepen van het middel.

56. Ook Uw Raad heeft eerder reeds geoordeeld dat het gebeurlijk buiten toepassing laten van artikel 5.9.5.3 van Vlarem II er niet toe leidt dat een uitgebreidere verbodsregel zou tot stand komen, waardoor het beroepen besluit zou moeten worden geweigerd.

Aldus is volgens Uw Raad een middel dat zich op de onwettigheid van artikel 5.9.5.3 van Vlarem II beroept, onontvankelijk bij gebrek aan belang.[…]

57. Ook wat de grond van de zaak betreft, moet samen met de Eerste Auditeur worden vastgesteld dat het artikel 5.9.5.3. §5 Vlarem II - zoals gewijzigd door artikel 99 van het Besluit van de Vlaamse Regering van 19 september 2008 - geenszins strijdig is met artikel 1.2.1, §2 DABM en artikel 191 EU-Verdrag.

Artikel 1.2.1, §2 DABM bevat geen direct afdwingbare norm en behoeft nadere uitwerking, zodat het niet tot de onwettigheid van artikel 5.9.5.3, §5

DABM kan leiden.[…] Artikel 191 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie bevat evenzeer enkel beleidsgerelateerde beginselen die bovendien gelden voor het beleid van de Europese Unie. Het betreffen aldus evenmin beginselen die tot de onwettigheid van artikel 5.9.5.3, §5 Vlarem II

kunnen leiden.

Maar er is meer.

Zoals de Eerste Auditeur en de tussenkomende partij opmerken, blijkt uit het Verslag aan de Vlaamse Regering bij het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 dat de verlaging van de afstanden ten aanzien van de genoemde gebieden de hoogwaardige bescherming van het leefmilieu niet in het gedrang brengt.

Verzoekende partij toont in elk geval het tegendeel niet aan”.

23. De tussenkomende partij betoogt in de laatste memorie wat volgt:

“46. Zoals reeds hoger toegelicht bevat 1.2.1 van het milieubeleidsdecreet geen concrete en op elke individuele vergunningsaanvraag toepasselijke verplichtingen of verbodsbepalingen.[…]

Artikel 1.2.1 van het milieubeleidsdecreet bevat daarentegen enkel algemene beleidsdoelstellingen die gelden in het Vlaamse Gewest.

Een dergelijke doelstelling kan enkel geschonden worden door een handeling die kennelijk indruist tegen die algemene beleidsdoelstelling, en wel op een wijze die een meer dan tijdelijke of plaatselijke impact heeft.[…]

Ook artikel 191 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie bevat beleidsgerelateerde beginselen die overigens enkel gelden voor het beleid van de Europese Unie.

VII-39.837-21/35

47. Artikel 5.9.3.5 van VLAREM II bepaalt thans:

„Tussen elke stal en/of opslag van dierlijke mest of mengmest van een inrichting, gelegen in een agrarisch gebied enerzijds en elk op het gewestplan aangegeven woonuitbreidingsgebied, natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat, bosreservaat, gebied voor verblijfsrecreatie en woongebied ander dan woongebieden met een landelijk karakter anderzijds, dient in functie van het aantal stuks gevogelte dat in de inrichting wordt gehouden en van het overeenkomstig artikel 5. 9. 5. 2. berekend aantal waarderingspunten, tenminste de volgende afstand te bestaan:

Vereiste minimumafstand in m bij aantal stuks gevogelte Waarderings- van van van van van punten 5.001 10.001 20.001 tot 40.001 tot 60.001

toegekend aan tot tot 40.000 60.000 tot de inrichting 10.000 20.000 80.000

≤ 5000 > 80.000

200 50 75 100 150 200 225 250

Het is verboden in een inrichting, omvattende een of meer pluimveestallen, die geheel gelegen is in een agrarisch gebied, meer kippen of stuks gevogelte te houden dan het aantal dat in functie van voormelde criteria en de afstandsregels is toegelaten.‟ Voor de wijziging bij besluit dd. 29 september 2008 luidde deze bepaling:

„Tussen elke stal en/of opslag van dierlijke mest of mengmest van een inrichting, gelegen in een agrarisch gebied enerzijds en elk op het gewestplan aangegeven woonuitbreidingsgebied, natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat, bosreservaat, gebied voor verblijfsrecreatie en woongebied ander dan woongebieden met een landelijk karakter anderzijds, dient in functie van het aantal stuks gevogelte dat in de inrichting wordt gehouden en van het overeenkomstig artikel 5.9.5.2. berekend aantal waarderingspunten, tenminste de volgende afstand te bestaan:

Vereiste minimumafstand in m bij aantal stuks gevogelte Waarderings- van 5.001 van van van 40.001

punten tot 10.000 10.001 20.001 tot 60.000

toegekend aan tot tot Meer de inrichting 20.000 40.000 dan ≤ 5000 60.000

200 50 75 100 150 200 500

Het is verboden in een inrichting, omvattende een of meer pluimveestallen, die geheel gelegen is in een agrarisch gebied, meer kippen of stuks gevogelte te houden dan het aantal dat in functie van voormelde criteria en de afstandsregels is toegelaten.‟ Met het besluit van 19 september 2008 werden een aantal irrelevante afstandsbepalingen afgeschaft. Vanaf 60.000 legkippen dient immers een milieueffectenrapport te worden opgemaakt. Dat verschaft specifieke bijkomende informatie over de milieu-impact van het bedrijf en de maatregelen die nodig zijn om die impact te milderen.

VII-39.837-22/35

De beide bepalingen vinden hun rechtsgrond in artikel 20 van het Milieuvergunningendecreet.[…]

48. De verzoekende partij toont niet aan dat het Besluit van de Vlaamse Regering dd. 19 september 2008, in het bijzonder artikel 99, indruist tegen de algemene beleidsdoelstellingen van artikel 1.2.1 DABM noch tegen artikel 20

van het Milieuvergunningendecreet.

De verzoekende partij stelt in enkel vage en algemene bewoordingen dat het wijzigen van de afstandsregels een achteruitgang van de milieubescherming met zich mee zou brengen. Verder stelt zij in het middel nog een aantal open vragen.

Verzoekende partij toont echter niet aan dat het bijstellen van een irrelevante afstandsregel een negatieve impact zou hebben.

De wijziging wordt in het verslag aan de Vlaamse Regering als volgt toegelicht[…]

[…]

De eisende partij toont niet concreet aan op welke wijze artikel 99 van het Besluit van de Vlaamse Regering van 19 september 2008 artikel 1.2.1. DABM

zou schenden.

Zij bewijst niet dat de boven geciteerde verantwoording voor het wijzigen van de afstandsrregels voor pluimveehouderij zouden indruisen tegen de doelstellingen van artikel 1. 2. 1. DABM.

49. Artikel 5.9.3.5 § 5 van VLAREM II is evenmin onwettig omdat het niet specifiek in een afstandsregel voorziet ten aanzien van natuurgebieden of speciale bescherminsgzones.

De bescherming van deze gebieden wordt helemaal niet geregeld via art. 5. 9.3.5. van VLAREM II.

Zo zijn er onder meer maatregelen uitgewerkt met betrekking tot deze zones in het Decreet betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu van 21 oktober 1997.

Het middel gaat er ten onrechte van uit dat de afstandsregel vervat in art. 5.9.3.5 § 5 van VLAREM II de enige regelgeving is die verdere uitwerking geeft aan de algemene beleidsdoelstellingen zoals onder meer vooropgesteld in art. 1.2.1. DABM, artikel 23 van de Grondwet, artikel 20 van het Milieuvergunningendecreet of art. 191 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie.

De verzoekende partij toont geheel niet aan dat er sprake zou zijn van een schending van het evenredigheidsbeginsel of het rechtszekerheidsbeginsel.

Aangezien eisende partij geen onwettigheid aantoont kan ook geen toepassing worden gemaakt van artikel 159 van de Grondwet.

Het middel is ongegrond”.

24. De verwerende partij betoogt in haar schriftelijke opmerkingen na de heropening van het debat dat de verzoekende partij niet de schending van het standstillbeginsel van artikel 23 van de Grondwet heeft aangevoerd in het verzoekschrift. Artikel 1.2.1, § 2, DABM bevat geen direct afdwingbare norm en behoeft nadere uitwerking zodat het niet tot de onwettigheid van artikel 5.9.5.3,

VII-39.837-23/35

§ 5, van Vlarem II kan leiden. Hetzelfde geldt voor de beleidsgerelateerde beginselen van artikel 191 VWEU en artikel 20 van het milieuvergunningsdecreet.

Zij betwist dat er sprake is van een, laat staan aanzienlijke, daling van het beschermingsniveau zoals ook blijkt uit het verslag aan de Vlaamse regering. De aanpassing van de afstandsregels heeft geen impact op de geurhinder. Minstens is er een rechtvaardiging voor de wijziging. Het feit dat een milieueffectenrapport (hierna: MER)-project moet opgesteld worden maakt dat de hinderaspecten in kaart gebracht worden en mee in overweging worden genomen in de besluitvorming. De verzoekende partij toont niet de relevantie aan van de discussie over de aangevoerde schending van het gelijkheidsbeginsel. Het is niet onredelijk om in artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II afstandsregels in te voeren ten aanzien van bepaalde bestemmingsgebieden van het gewestplan.

De verwerende partij vraagt om in voorkomend geval de gevolgen van de onwettigheid van artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II te handhaven “voor het verleden en de toekomst, minstens voor het verleden en tot 31 december 2022 teneinde het Vlaamse Gewest in de mogelijkheid te stellen om aan de vastgestelde onregelmatigheid te verhelpen”.

25. De tussenkomende partij verwijst in haar aanvullende memorie na het tussenarrest naar het verslag aan de Vlaamse regering bij het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 waaruit blijkt dat er “goede redenen waren om de zogenaamde afstandsregel bij te stellen” en dat het niet vaststaat dat de wijziging gepaard ging met een daling van het beschermingsniveau. Zij besluit dat niet is aangetoond dat het standstill-beginsel zou geschonden zijn door het wijzigingsbesluit van 19 september 2008.

26. De verzoekende partij betwist de ontvankelijkheid van de voorgestelde prejudiciële vragen. Zij stelt nog dat de MER-plicht noch de bondige uitleg in het verslag aan de Vlaamse regering de drastische afbouw van de voorheen bestaande afstandsregel goed kan maken.

VII-39.837-24/35

Beoordeling

27. De verwerende partij houdt ten onrechte voor dat de verzoekende partij niet de schending van het standstillbeginsel aanvoert in het verzoekschrift.

Uit het verzoekschrift blijkt genoegzaam dat de verzoekende partij uitdrukkelijk de schending aanvoert van het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu vervat in artikel 23 van de Grondwet en van de beginselen in artikel 1.2.1, § 2, DABM.

De verzoekende partij licht daarin toe gegriefd te zijn door de versoepeling van de afstandsregels in artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II bij artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008.

28. Artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II luidde vóór de wijziging bij besluit van de Vlaamse regering van 19 september 2008:

“Tussen elke stal en/of opslag van dierlijke mest of mengmest van een inrichting, gelegen in een agrarisch gebied enerzijds en elk op het gewestplan aangegeven woonuitbreidingsgebied, natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat, bosreservaat, gebied voor verblijfsrecreatie en woongebied ander dan woongebieden met een landelijk karakter anderzijds, dient in functie van het aantal stuks gevogelte dat in de inrichting wordt gehouden en van het overeenkomstig artikel 5.9.5.2. berekend aantal waarderingspunten, tenminste de volgende afstand te bestaan:

Vereiste minimumafstand in m bij aantal stuks gevogelte Waarderings- ≤ 5000 van van 10.001 van van meer punten 5.001 tot 20.000 20.001 40.001 dan toegekend aan tot tot tot 60.000

de inrichting 10.000 40.000 60.000

200 50 75 100 150 200 500

Het is verboden in een inrichting, omvattende een of meer pluimveestallen, die geheel gelegen is in een agrarisch gebied, meer kippen of stuks gevogelte te houden dan het aantal dat in functie van voormelde criteria en de afstandsregels is toegelaten”.

VII-39.837-25/35

29. Dezelfde bepaling na de wijziging bij voormeld besluit van de Vlaamse regering van 19 september 2008, luidt thans:

“Tussen elke stal en/of opslag van dierlijke mest of mengmest van een inrichting, gelegen in een agrarisch gebied enerzijds en elk op het gewestplan aangegeven woonuitbreidingsgebied, natuurgebied met wetenschappelijke waarde of natuurreservaat, bosreservaat, gebied voor verblijfsrecreatie en woongebied ander dan woongebieden met een landelijk karakter anderzijds, dient in functie van het aantal stuks gevogelte dat in de inrichting wordt gehouden en van het overeenkomstig artikel 5.9.5.2. berekend aantal waarderingspunten, tenminste de volgende afstand te bestaan:

Vereiste minimumafstand in m bij aantal stuks gevogelte Waarderings- van van van van van punten ≤ 5000 5.001 10.001 20.001 40.001 60.001 > 80.000

toegekend aan tot tot tot tot tot de inrichting 10.000 20.000 40.000 60.000 80.000

200 50 75 100 150 200 225 250

Het is verboden in een inrichting, omvattende een of meer pluimveestallen, die geheel gelegen is in een agrarisch gebied, meer kippen of stuks gevogelte te houden dan het aantal dat in functie van voormelde criteria en de afstandsregels is toegelaten”.

30. Deze sectorale milieuvoorwaarde is een afdwingbare rechtsnorm waarmee de Vlaamse regering het haar in het te dezen toepasselijke artikel 20 van het milieuvergunningsdecreet opgedragen milieubeleid uitwerking geeft. De verzoekende partij vraagt om de wijziging van die rechtsnorm te toetsen aan de beginselen die daaraan volgens artikel 1.2.1, § 2, DABM ten grondslag moeten liggen.

31. Het op grond van artikel 159 van de Grondwet buiten toepassing laten van artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008

impliceert dat op de vergunningsaanvraag van de tussenkomende partij de oorspronkelijke versie van artikel 5.9.5.3, § 5, eerste lid, van Vlarem II moet worden toegepast. Voor de betreffende inrichting moet dan, gelet op het gevraagde aantal dieren en de berekende waarderingspunten, een afstandsregel ten aanzien

VII-39.837-26/35

van woonuitbreidingsgebied gelden van 500 meter in plaats van 250 meter.

De verzoekende partij heeft bijgevolg belang bij het middel.

32. Teneinde ieder een menswaardig leven kan/zal kunnen leiden in de zin van artikel 23 van de Grondwet, waarborgt de decreetgever, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu, waarvan het de voorwaarden voor de uitoefening bepaalt.

In de toelichting bij de herziening van titel II van de Grondwet door invoeging van een artikel 24bis (thans 23) betreffende de economische en sociale rechten (Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 100-2/3, 20; eveneens Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 381/1, 12), wordt omtrent de inhoudelijke betekenis van het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu, het volgende gesteld:

“Door de voortdurende economische en technische vooruitgang van de maatschappij is het mogelijk geweest de sociaal-economische grondrechten reeds voor een gedeelte te verwezenlijken. De keerzijde van deze vooruitgang is echter de wijze waarop het leefmilieu opgeofferd werd aan de economische ontwikkelingen.

Het is de plicht van de overheid het leefmilieu te beschermen. Een ieder heeft recht op een menselijk, gezond en ecologisch evenwichtig milieu. Aan dit recht is de verplichting verbonden bij te dragen tot het behoud van het milieu”.

In de toelichting over de juridische draagwijdte van de sociaal-economische grondrechten, waaronder het recht op bescherming van een gezond leefmilieu (Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 100-2/3, 13; eveneens Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 381/1, 8; Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 100-2/4, 87), wordt gewezen op het “standstill effect” ervan:

“In elk geval brengt het erkennen van de sociaal-economische grondrechten met zich dat die als het ware in de Grondwet verankerd worden. Rechten die reeds erkend waren in de interne wetgeving kunnen niet meer afgebouwd worden zonder overtreding van de Grondwet”.

VII-39.837-27/35

De erkenning van deze grondrechten verplicht de overheid “zich in te zetten voor de bevordering van de opgenomen rechten en voor de concrete uitwerking van de desaangaande in de Grondwet gehuldigde beginselen”

(Parl.St. Senaat, BZ 1991-92, nr. 381/1, 9).

Het uit artikel 23, derde lid, 4°, van de Grondwet voortvloeiende “standstill-beginsel” is wat het milieurecht betreft, voor het Vlaamse Gewest neergelegd in artikel 1.2.1, § 2, DABM dat bepaalt dat het milieubeleid onder meer berust op het standstill-beginsel. Het op dat beginsel berustende milieubeleid moet luidens deze decretale bepaling ook streven naar een hoog beschermingsniveau op basis van een afweging van de verschillende maatschappelijke activiteiten.

Het standstillbeginsel wordt door zowel de grondwetgever als de Vlaamse decreetgever in zijn spraakgebruikelijke betekenis gehanteerd. Het beginsel impliceert dat het door het bestaande milieubeleid bereikte beschermingsniveau niet meer kan worden afgebouwd. De hoogte van het na te streven hoger beschermingsniveau wordt in het toekomstige milieubeleid bepaald door middel van een afweging van de verschillende maatschappelijke activiteiten.

De opname van het standstill-beginsel in het DABM verleent er een juridische waarde aan waardoor het door de uitvoerende macht en de lagere overheden in acht moet worden genomen en een toetsingsgrond vormt voor de bevoegde rechterlijke autoriteiten (Parl.St. Vl.R. 1994-95, nr. 718/1, 24).

De toets aan de standstill-werking veronderstelt een vergelijking tussen de situatie van de grondwettelijk beschermde personen onder het nieuwe/toekomstige milieubeleid en onder het oude/huidige milieubeleid, waarbij het bestaande beschermingsniveau en het beschermingsniveau dat het nieuwe milieubeleid biedt, moet worden vergeleken.

De vergelijking kan en moet door het bestuur worden uitgevoerd onder het toezicht van de Raad van State. De Raad van State kan zelf niet elke

VII-39.837-28/35

mogelijke bijzondere situatie onderzoeken die kan voortkomen uit de vergelijking van de twee stelsels van milieurechtsregels.

Het is noodzakelijk dat het bestuur zich in het kader van de eerbiediging van de standstill-werking met voldoende kennis van zaken een oordeel kan vormen over het nieuwe milieubeleid en de gevolgen ervan en dat die oordeelsvorming van het bestuur op een door de Raad van State controleerbare wijze geschiedt.

33. De afstands- en verbodsregels van artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II, gelden per categorieën van inrichtingen, categorieën die worden bepaald aan de hand van een dubbel criterium: enerzijds het aantal dieren dat er wordt gehouden, anderzijds het aantal waarderingspunten dat aan hun technische uitrusting wordt toegekend. Daardoor werkt de tabel op twee manieren.

Horizontaal, binnen eenzelfde categorie waarderingspunten, neemt de te respecteren afstand in verschillende trappen toe volgens het aantal dieren dat wordt gehouden. Verticaal, binnen eenzelfde categorie van dierenaantallen, neemt de te respecteren afstand in verschillende trappen af volgens het aantal waarderingspunten dat aan de infrastructuur wordt toegekend uit oogpunt van hinderbeperking.

In de regeling voor 1 maart 2009 bestonden er 24 categorieën van inrichtingen. Voor 22 van deze 24 zijn de afstandsregels ongewijzigd gebleven. De wijziging betreft enkel de afstandsregels voor bedrijven met meer dan 60.000 dieren en tussen 150 en 200, respectievelijk meer dan 200 waarderingspunten, waarvoor een afstand gold van 1.000 respectievelijk 500 meter. De wijziging bestaat er in dat die twee categorieën verder werden opgesplitst in een nieuwe categorie met tussen 60.000 en 80.000 dieren, en een restcategorie zonder bovengrens, vanaf 80.000 dieren. Daarvoor gelden nu afstanden van 250 respectievelijk 225 meter, en 300 respectievelijk 250 meter.

34. De verwerende partij en de tussenkomende partij verwijzen naar het verslag aan de Vlaamse regering. Daarin wordt gesteld dat de afstandsregels VII-39.837-29/35

voor de twee te wijzigen categorieën niet zijn “onderbouwd vanuit geurhinderbenadering”, en dat dit na de wijziging wel het geval zal zijn. Daaruit leidt de verwerende partij af dat de oude afstandsregels “niet accuraat waren”, en daaruit dan weer dat de wijziging geen impact heeft op de geurhinder. De tussenkomende partij leidt er uit af dat er goede redenen waren voor de wijziging.

Het zou met andere woorden gaan om het rechtzetten van een technische fout.

35. De vraagt rijst bij dit verweer waarom van de 24 categorieën in de oude regeling er slechts 2 niet “onderbouwd” zouden geweest zijn “vanuit geurhinderbenadering”. Het antwoord kan worden gevonden in het aangehaalde verslag aan de Vlaamse regering waar staat: “Verder worden de afstandsregels voor pluimveestallen van meer dan 60.000 stuks gevogelte herzien in het licht van de louter technische geurhinderbenadering”. Uit een en ander volgt dat de Vlaamse regering er destijds voor gekozen heeft om bij de afweging van de verschillende maatschappelijke activiteiten bedoeld in artikel 1.2.1, § 2, DABM, een onderscheid te maken naargelang de bedrijfsgrootte, en meer bepaald om vanaf 60.000 dieren daarin de bescherming van hindergevoelige gebieden zwaarder te laten doorwegen. Dat de afstandsregels voor net deze 2 van 24 categorieën werden gewijzigd past helemaal in een keuze om dat onderscheid niet langer te hanteren.

Deze lezing van de toepasselijke afstandsregels voor en na de wijziging van artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II en het voormelde verslag aan de Vlaamse regering maakt het verweer dat met deze wijziging de oude afstandsregels accuraat worden gemaakt of een technische fout wordt rechtgezet bij 2 van de 24 categorieën, ongeloofwaardig.

36. De Vlaamse regering is bevoegd om dergelijke afwegingen te maken en zij beschikt daarbij over een vrij ruime beleidsruimte dat haar wordt toegemeten in artikel 1.2.1, § 2, DABM en dat moet berusten op onder meer het standstill-beginsel.

37. Uit het voormelde verslag aan de regering noch uit enig ander stuk blijkt dat de Vlaamse regering de wijziging van artikel 5.9.5.3, § 5, van

VII-39.837-30/35

Vlarem II bij artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 heeft getoetst aan de luidens artikel 1.2.1, § 2, DABM te eerbiedigen standstill-werking van het te voeren milieubeleid en bijgevolg vanuit dat oogpunt met voldoende kennis van zaken een oordeel heeft gevormd voor het nieuwe milieubeleid en de gevolgen ervan. Alleszins is deze verplichte toetsing aan en oordeelsvorming in het licht van het standstill-beginsel door de verwerende partij niet op een door de Raad van State controleerbare wijze geschied.

38. De Vlaamse regering heeft als sectorale milieuvoorwaarde forfaitaire inplantingsregels vastgesteld die als minimale voorwaarde en waarborg gelden. In de huidige stand van de regelgeving kan daar niet op basis van een project-MER aan worden voorbijgegaan. De MER-plicht voor pluimveestallen voor meer dan 60.000 dieren stond bovendien reeds in het besluit van de Vlaamse regering van 23 maart 1989 houdende organisatie van de milieuffectbeoordeling van bepaalde categorieën van hinderlijke inrichtingen. Dit is meer dan 6 jaar voor de oorspronkelijke versie van de afstandsregels werd opgenomen in Vlarem II, en bijna 20 jaar voor de thans betwiste wijziging ervan. Daar komt bij dat de milieu-impact en de mogelijke milderende maatregelen reeds verrekend worden in het criterium van de waarderingspunten.

39. Het vierde middel is gegrond waar het aanvoert dat artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 het in artikel 1.2.1, § 2, DABM

opgenomen standstill-beginsel schendt. Artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 moet daarom op grond van artikel 159 van de Grondwet buiten toepassing worden gelaten. Op de vergunningsaanvraag van de tussenkomende partij moeten bijgevolg de oorspronkelijke afstandsregels in artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II worden toegepast.

40. De bestreden milieuvergunning steunt op de afstandsregels in artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II zoals gewijzigd bij artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 van de Vlaamse regering. De onwettigheid van deze bepaling leidt derhalve tot de nietigverklaring van de thans

VII-39.837-31/35

bestreden beslissing.

VII. Handhaving van de gevolgen

41. Artikel 14, derde lid, van het algemeen procedurereglement biedt aan een procespartij de mogelijkheid om de vordering tot behoud van de gevolgen van het bestreden reglement uiterlijk in de laatste memorie te formuleren, wat te dezen is geschied.

42. Artikel 14ter van de RvS-wet bepaalt:

“Op verzoek van een verwerende of tussenkomende partij, en als de afdeling bestuursrechtspraak het nodig oordeelt, wijst ze die gevolgen van de vernietigde individuele akten of, bij wege van algemene beschikking, die gevolgen van de vernietigde reglementen aan, die als definitief moeten worden beschouwd of voorlopig gehandhaafd worden voor de termijn die ze vaststelt.

De in het eerste lid bedoelde maatregel kan enkel worden bevolen om uitzonderlijke redenen die een aantasting van het legaliteitsbeginsel rechtvaardigen, bij een met bijzondere redenen omklede beslissing en na een tegensprekelijk debat. Deze beslissing kan rekening houden met de belangen van derden”.

43. Zoals reeds aangehaald is er geen sprake van de vernietiging van voormeld artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008, maar enkel van een buitentoepassinglaten inter partes van deze bepaling.

44. De motieven van de verwerende partij voor het verzoek tot handhaving van de gevolgen betreffen enkel de bij artikel 99, 3°, van het wijzigingsbesluit van 19 september 2008 gewijzigde sectorale milieuvoorwaarde van artikel 5.9.5.3, § 5, van Vlarem II.

Zij motiveert niet haar vordering tot behoud van de gevolgen van de bestreden beslissing van 13 september 2016.

VII-39.837-32/35

De Raad van State wordt niet overtuigd van uitzonderlijke redenen die een aantasting van het legaliteitsbeginsel rechtvaardigen om de gevolgen van de hierna te vernietigen vergunning te handhaven.

45. Het verzoek wordt verworpen.

VIII. Rechtsplegingsvergoeding

46. De verzoekende partij vraagt een rechtsplegingsvergoeding gelijk aan 1.400 euro “mede gelet op de financieel beperkte draagkracht van verzoekster tegenover de ruime financiële draagkracht van verwerende partij en mede gezien de redelijke complexiteit van de zaak”.

47. Er is te dezen grond om overeenkomstig artikel 30/1, § 1, eerste lid, van de RvS-wet, de verzoekende partij een rechtsplegingsvergoeding toe te kennen nu deze als de in het gelijk gestelde partij dient te worden beschouwd.

48. Wat de begroting van de omvang van de rechtsplegingsvergoeding betreft, bepaalt artikel 30/1, § 2, eerste en tweede lid, van de RvS-wet:

Ҥ 2. De afdeling bestuursrechtspraak kan, bij met bijzondere redenen omklede beslissing, de vergoeding verlagen of verhogen, zonder echter de door de Koning voorziene maximale en minimale bedragen te overschrijden. In haar beoordeling houdt ze rekening met:

1° de financiële draagkracht van de in het ongelijk gestelde partij, om het bedrag van de vergoeding te verlagen;

2° de complexiteit van de zaak;

3° de kennelijk onredelijke aard van de situatie.

[...]”.

49. Het eerste lid van de aangehaalde bepaling somt de criteria op waarmee de Raad van State rekening houdt om al dan niet af te wijken van het toe te kennen basisbedrag. Deze opsomming is limitatief zodat de Raad van State niet

VII-39.837-33/35

op andere gronden mag afwijken van het basisbedrag.

50. De rechtsplegingsvergoeding strekt ertoe forfaitair tegemoet te komen in de kosten en honoraria van de advocaat van de in het gelijk gestelde partij.

De verzoekende partij toont niet aan op grond van welke bijzondere redenen deze zaak, wat de complexiteit ervan betreft, dermate verschilt van de beroepen zoals die gewoonlijk voor de Raad worden gebracht, opdat dit een vermeerdering van dit forfaitair bedrag kan verantwoorden.

Uit voormeld artikel 30/1, § 2, van de RvS-wet volgt dat de financiële draagkracht van de in het ongelijk gestelde partij een beoordelingselement kan vormen om het bedrag van de rechtsplegingsvergoeding te verlagen en niet om het bedrag te verhogen.

De financiële draagkracht van de in het gelijk gestelde partij is blijkens de aangehaalde bepaling evenmin een criterium om af te wijken van het toe te kennen basisbedrag.

BESLISSING

1. De Raad van State vernietigt het besluit van de Vlaamse minister van Omgeving, Natuur en Landbouw van 13 september 2016 waarbij de beroepen ingesteld tegen de beslissing van de deputatie van de provincieraad van Antwerpen van 18 februari 2016, houdende het verlenen van de milieuvergunning aan de LV Van Schil voor het verder exploiteren en veranderen van een kippenbedrijf, gelegen aan de Groesaard 8 te Poederlee, ongegrond worden verklaard en de beroepen beslissing wordt bevestigd.

2. Dit arrest dient bij uittreksel te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze als het vernietigde besluit.

VII-39.837-34/35

3. De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 700 euro verschuldigd aan de verzoekende partij.

De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de tussenkomst, begroot op 150 euro.

Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van twee mei tweeduizend negentien, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:

Eric Brewaeys, kamervoorzitter, Pierre Lefranc, staatsraad, Patricia De Somere, staatsraad, bijgestaan door Bart Tettelin, griffier.

De griffier De voorzitter

Bart Tettelin Eric Brewaeys

VII-39.837-35/35

PDF document ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.244.351