Court dismisses appeal against daily penalty for delayed building restoration, ruling failure to meet deadline was defendant's fault.

...

1. Bij vonnis van de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, 12e correctionele kamer van 18 november 2015, werden de oorspronkelijke beklaagden, thans rechtstreeks dagende partijen/eisers SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA op tegenspraak op strafrechtelijk gebied veroordeeld wegens meerdere inbreuken op de Codex Ruimtelijke Ordening, het Kamerdecreet van 4 februari 1997 en de Vlaamse Wooncode van 15 juli 1997.

2. Met betrekking tot het herstel op vordering van de wooninspecteur van het Vlaamse Gewest, besliste de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, 12e kamer, in het voormelde vonnis als volgt:

"Verklaart de herstelvorderingen zonder voorwerp in zoverre deze betrekking hebben op de panden gelegen aan de straat 2B en 2C te Ingelmunster en de straat 2 te Tielt.

Beveelt SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA over te gaan tot het herstel van het pand gelegen te 8770 Ingelmunster, straat 2A, kadastraal gekend onder Ingelmunster, 1e afdeling, sectie B, nummer 92, hetgeen impliceert:

- indien de beklaagden geen regulariserende stedenbouwkundige vergunning bekomen:

• ofwel het pand een andere bestemming te geven op basis van de bepalingen van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening;

• ofwel het pand te slopen, tenzij dit verboden is;

- indien de beklaagden wel een regulariserende stedenbouwkundige vergunning bekomen:

• het wegwerken, door middel van renovatie-, verbeterings- en aanpassingswerken, van de gebreken aan het gebouw en de daarin ondergebrachte woongelegenheden, zodat dit gebouw en de daarin ondergebrachte woongelegenheden voldoen aan de veiligheids-, gezondheids- en woonkwaliteitsvereisten zoals bedoeld in artikel 5 van het decreet van 15.07.1997 houdende de Vlaamse Wooncode, opdat het aantal punten in het technisch verslag wordt teruggebracht op nul, dit binnen een termijn van tien maanden vanaf de datum dat dit vonnis kracht van gewijsde zal hebben verkregen,

zegt voor recht dat op vordering van de wooninspecteur en het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Ingelmunster deze beklaagden een dwangsom van 150,00 euro zal verbeuren per dag vertraging in de uitvoering van de herstelmaatregel te rekenen vanaf het verstrijken van een termijn van tien maanden nadat het vonnis kracht van gewijsde zal hebben verkregen,

machtigt de wooninspecteur en het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Ingelmunster om het herstel ambtshalve uit te voeren voor het geval de veroordeelden in gebreke zouden blijven, en dit op kosten van de veroordeelden conform de bepalingen in artikel 20bis, §7 van het Decreet van 15.07.1997 houdende de Vlaamse Wooncode,

machtigt de wooninspecteur om de kosten van herhuisvesting te verhalen op de veroordeelden,

zegt dat er geen reden is om bij toepassing van artikel 1385bis, laatste alinea, Gerechtelijk Wetboek nog een zekere termijn te bepalen waarna de veroordeelde pas de opgelegde dwangsommen zullen kunnen verbeuren.

Verklaart de herstelvordering uitvoerbaar bij voorraad, niettegenstaande elk rechtsmiddel, zonder zekerheidsstelling."

3. Tegen het voormelde vonnis van 18 november 2015 werd noch door SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA, noch door het openbaar ministerie en de wooninspecteur hoger beroep ingesteld, zodat dit vonnis definitief werd op 4 december 2015.

4. Bij rechtstreekse dagvaarding van 29 september 2016 tot "opheffing, opschorting of minstens vermindering van de dwangsom cf. art. 1385quinquies Ger. W.", op verzoek van SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA, werden zowel de wooninspecteur van het Vlaamse Gewest als het openbaar ministerie gedagvaard om te verschijnen voor de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, 12e correctionele kamer.

Blijkens de bewoordingen van deze dagvaarding werd het volgende gevorderd:

"te horen zeggen dat de dwangsom bepaald bij vonnis van 18 november 2015 van de voormelde rechter is opgeheven, minstens opgeschort tot het uitvoeren van de nog te verkrijgen van de stedenbouwkundige vergunning (sic) of minstens te verminderen met ingang vanaf 3 oktober 2016;

De opheffing van de dwangsom in ieder geval te laten terugwerken tot de eerste dag van verbeurdverklaring van de dwangsom"

5. De rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, 9 A kamer, besliste bij vonnis van 5 december 2016 op tegenspraak als volgt:

"Verklaart de hoofdvordering, in toepassing van artikel 1385quinquies Ger. Wb., van SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA ontvankelijk, doch wijst haar af als ongegrond.

Wijst de ondergeschikte vordering van SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA om het vonnis van de correctionele rechtbank West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, van 18.11.2015 uit te leggen, af als onontvankelijk.

Veroordeelt SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA tot betaling van de kosten van het geding, aan hun zijde begroot op 164,14 EUR dagvaardingskosten en 1.440,00 EUR rechtsplegingsvergoeding."

6.1.

Tegen dit vonnis hebben al de voormelde oorspronkelijke beklaagden, rechtstreeks dagende partijen op 23 december 2016 hoger beroep ingesteld op de griffie van de rechtbank die het voormelde vonnis van 5 december 2016 heeft gewezen.

(...)

10. In het beschikkend deel in de conclusie neergelegd voor het hof vragen de oorspronkelijke beklaagden SL, SV, A BVBA, C BVBA en E BVBA te zeggen voor recht dat: "De dwangsom bepaald bij vonnis van 18 november 2015 door de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen retroactief wordt opgeheven, minstens te verminderen; De opheffing van de dwangsom in ieder geval te laten terugwerken tot de eerste dag van verbeuring van de dwangsom. Kosten rechtens."

In het motiverend deel van de conclusie op pagina 8, randnummer 2.3 verwoorden de voormelde oorspronkelijke beklaagden hun vordering als volgt: "Zij vragen dan ook met de meeste eerbied dat het Hof het vonnis van 5 december 2016 zou hervormen en dat bijgevolg de dwangsom met terugwerkende kracht vanaf 4 oktober 2016 zou worden opgeheven en dat bijgevolg de invordering van de Wooninspecteur ten belope van 4.027,49 EUR en alle nadien verbeurd verklaarde sommen, wordt ongedaan gemaakt. (...) Het past dan ook om de dwangsom op te heffen, minstens op te schorten tot het uitvoeren van de definitief geworden stedenbouwkundige vergunning en de opheffing te laten terugwerken tot de eerste dag van de verbeuring van de dwangsommen."

Uit deze samen gelezen vorderingen moet worden besloten dat nog steeds voor het hof zowel de opheffing, de vermindering als de opschorting van de dwangsom opgelegd in het voormeld vonnis van 18 november 2015 wordt gevorderd.

In het motiverend deel van de conclusie op pagina 11 wordt bovendien nog steeds, in ondergeschikte orde, een middel aangevoerd met betrekking tot de vordering tot uitlegging van het voormeld vonnis van 18 november 2015. Dit middel werd voor het eerst aangevoerd door de beklaagden in hun conclusie neergelegd voor de eerste rechter op 28 oktober 2016 (stuk 7 van het dossier). In dit middel vorderden de voormelde beklaagden in essentie aan de rechtbank bijkomende verduidelijking te geven of de dwangsom van 150 euro per dag werd opgelegd aan elk van hen afzonderlijk dan wel aan hen allen samen. Zij wezen er op dat de wooninspecteur in conclusie van mening was dat de dwangsom door elk van hen afzonderlijk verschuldigd was, terwijl zij dit niet zo in het vonnis lazen.

(...)

12. De voormelde oorspronkelijke beklaagden voeren aan dat zij als normale zorgvuldige ondernemers alle redelijke inspanningen leverden om het herstel aan het pand aan de straat 2A te Ingelmunster tijdig uit te voeren.

Zij wijzen er op dat zij van goede wil waren om de toestand te herstellen, wat blijkt uit het feit dat zij reeds voor de terechtzitting van 16 september 2015 voor de eerste rechter het herstel uitvoerden met betrekking tot twee andere gebouwen gelegen op hetzelfde adres, evenwel met de nummers 2C en 2B, voor welke gebouwen ook inbreuken op het toenmalige Kamerdecreet en vervolgens de Vlaamse Wooncode werden vastgesteld en waarvoor zij werden vervolgd. Zij wijzen er ook op dat alle opgelegde boetes en verbeurdverklaringen werden betaald.

Zij voeren aan dat zij met betrekking tot het gebouw aan de straat 2A reeds een stedenbouwkundige regularisatieprocedure startten voor de zaak voor de eerste rechter werd behandeld, en dat op 13 oktober 2016 de bestendige deputatie van West-Vlaanderen de regulariserende stedenbouwkundige vergunning die door de gemeente Ingelmunster op 27 juni 2016 werd afgeleverd bevestigde met betrekking tot het voormeld gebouw (dat in de beslissing van de bestendige deputatie als ‘constructie 6' is aangeduid). Volgens de beklaagden werd het uitvoeren van het vonnis verhinderd door het beroep van de naburige eigenaars tegen de vergunning van 27 juni 2016, wat de onmogelijkheid meebracht om reeds op 4 oktober 2016 het vonnis uit te voeren.

De beklaagden menen dat het onverantwoord zou zijn geweest het gebouw, dat in 2007 werd vergund en in 2008 werd gebouwd, te slopen om aan de herstelvordering tegemoet te komen. Zij voeren ook aan dat in de vergunning van 13 oktober 2016 wel degelijk een bestemmingswijziging werd doorgevoerd.

13.1.

In het voormeld vonnis van 5 december 2016 heeft de eerste rechter er terecht op gewezen dat overeenkomstig artikel 1385quinquies Gerechtelijk Wetboek enkel in geval de veroordeelde zich in de blijvende of tijdelijke, gehele of gedeeltelijke onmogelijkheid bevindt om aan de hoofdveroordeling te voldoen, de opheffing van de dwangsom kan worden bevolen, de looptijd ervan kan worden opgeschort of de dwangsom kan worden verminderd, en dat de onmogelijkheid niet aan het gedrag van de veroordeelde zelf mag te wijten zijn.

Van "onmogelijkheid" om aan de hoofdveroordeling te voldoen, zoals bedoeld in artikel 1385quinquies Gerechtelijk Wetboek, is sprake als zich een situatie voordoet waarin de dwangsom zijn zin als dwangmiddel verliest, namelijk als geldelijke prikkel om de nakoming van de veroordeling zo goed als mogelijk te verzekeren.

Voor de beoordeling of die situatie zich voordoet, moet onder meer worden onderzocht of het onredelijk zou zijn om van de veroordeelde meer inspanning en zorgvuldigheid te vergen dan hij heeft betracht.

Ook in het arrest van het Hof van Cassatie van 12 mei 2016, waarnaar de beklaagden verwijzen, is duidelijk vermeld dat, wanneer de voldoening van de hoofdveroordeling afhankelijk is van het verkrijgen van een vergunning van de overheid, het niet-verkrijgen van de vergunning niet aan de nalatigheid van de veroordeelde mag te wijten zijn.

13.2.1.

In de huidige zaak stelt het hof vast dat de aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning die de BVBA CL, die in deze geen vervolgde beklaagde was, indiende op 20 maart 2015, door de bestendige deputatie van West-Vlaanderen, na beroep van drie personen tegen de beslissing tot toekenning van de vergunning van de gemeente Ingelmunster van 1 juni 2015, op 8 oktober 2015 werd geweigerd omdat het dossier niet voldeed aan het besluit betreffende de dossiersamenstelling van de aanvraag voor stedenbouwkundige vergunning, zodat niet met kennis van zaken over de aanvraag kon worden geoordeeld.

Dit was duidelijk enkel te wijten aan de fout of nalatigheid van de aanvrager, en bij uitbreiding aan de thans in zake zijnde oorspronkelijke beklaagden, nu de BVBA CL de eigenaar blijkt te zijn van onder meer het gebouw aan de straat 2A te Ingelmunster dat bij de activiteiten van de oorspronkelijke beklaagden, die actief zijn in de champignonteelt, werd gebruikt, en duidelijk sterk verbonden is met de oorspronkelijke beklaagden.

13.2.2.

Vervolgens stelt het hof vast dat, na de weigering van de aanvraag van de voormelde vergunning, die wat het gebouw aan de straat 2A betrof er toe strekte het gebouw te vergunnen voor het huisvesten van seizoensarbeiders, maar ook betrekking had, zoals de eerste rechter terecht opmerkte, op andere gebouwen en constructies, de BVBA CL pas op 13 april 2016 een nieuwe aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning indiende. Deze had opnieuw betrekking op meerdere gebouwen en constructies, en strekte er specifiek wat het gebouw aan de straat 2A betrof, die in de aanvraag was aangeduid als ‘constructie 6', toe een stedenbouwkundige vergunning te bekomen voor de functie van bureel- en ontvangstruimte, archief, berging en opleidingsruimte voor personeel en, op het gelijkvloers, conciergewoning.

Het verstrijken van een termijn van meer dan vier maanden sinds het definitief worden van het voormeld vonnis van 18 november 2015 was opnieuw enkel en alleen aan de aanvrager te wijten, en bij uitbreiding aan de thans in zake zijnde oorspronkelijke beklaagden.

Het verweer van de beklaagden dat nieuwe dossiers moesten worden ingediend en dat Kerst en Pasen drukke maanden waren ingevolge het champignonseizoen, kan niet worden bijgetreden.

De beklaagden wisten ingevolge het vonnis van 18 november 2015 dat voor het gebouw aan de straat 2A het herstel was bevolen zoals bepaald in het vonnis, en beseften ook ongetwijfeld daarvoor al dat er een zeer grote kans was dat een herstel conform de bepalingen van de Vlaamse Wooncode zou worden opgelegd, zodat zij, indien zij het verbeuren van dwangsommen wilden vermijden en zij niet tot de sloop van het gebouw wensten over te gaan, zo vlug mogelijk voor dit gebouw een aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning dienden in te dienen. Niets stond er aan in de weg dat een afzonderlijke aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning werd ingediend voor dat gebouw alleen. Een termijn van vier maanden kan in de gegeven omstandigheden, zelfs rekening gehouden met het champignonseizoen in de winterse feestperiode, bezwaarlijk als een redelijke termijn worden aangezien.

Overigens blijkt ook uit de beslissing van de deputatie van West-Vlaanderen van 13 oktober 2016 dat de stedenbouwkundige vergunning enkel werd verleend voor ‘constructie 6' en de overige constructies uit de vergunning werden gesloten, zodat niets er aan in de weg stond dat zo vlug mogelijk enkel een stedenbouwkundige vergunning voor die constructie kon worden aangevraagd.

Die vergunning werd bovendien ook volgens ‘aangepast plan' verleend, aangezien bij het onderzoek door de bestendige deputatie, namelijk na opmerkingen van de provinciaal stedenbouwkundige ambtenaar en de uiteenzetting op de hoorzitting op 4 oktober 2016, was gebleken dat de aanvraag niet in overeenstemming was met het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘straat', nu de opleidingsruimte en de archiefruimten meer dan 50% van de vloeroppervlakte innamen. De noodzaak om aangepaste plannen op te stellen, die zeker werden opgemaakt tussen 4 oktober 2016 en 13 oktober 2016, en dus kennelijk zeer vlug konden worden opgemaakt, toont ook aan dat het hoger beroep dat door derden tegen de beslissing van de gemeente Ingelmunster van 1 juni 2016 werd ingediend niet zonder meer nutteloos of dilatoir was en dat ook de beklaagden, via de aanvrager BVBA CL, mee verantwoordelijk waren voor het feit dat pas op 13 oktober 2016 de stedenbouwkundige vergunning kon worden verleend.

13.2.3.

De keuze door de beklaagden om na de weigering van de aanvraag van 20 maart 2015 geen regulariserende stedenbouwkundige vergunning aan te vragen opdat het gebouw voor het huisvesten van seizoensarbeiders zou vergund zijn, maar wel een stedenbouwkundige vergunning als conciergewoning en voor bureel, opleidings- en archiefruimte, en daardoor inderdaad andere plannen dienden te worden opgesteld en een bestemmingswijziging nodig was en ook werd bekomen, is ook enkel aan de beklaagden zelf verwijtbaar.

Niets stond er aan in de weg dat indien de beklaagden vaststelden dat zij niet vóór 4 oktober 2016 de stedenbouwkundige vergunning zouden bekomen en ook konden uitvoeren, het herstel verwezenlijkten of deden verwezenlijken op de wijze wat hen betreft definitief beslist in het vonnis van 18 november 2015. Zoals hiervoor geoordeeld is de tijd die verstreek tussen de beslissing tot herstel in het vonnis van 18 november 2015, zodra deze definitief was geworden, en de aanvraag van 13 april 2016 volledig, en het feit dat de stedenbouwkundige vergunning door de bestendige deputatie pas op 13 oktober 2016 werd verleend mede deels aan de beklaagden te wijten. Bovendien kon het herstel, dat er niet toe strekte een stedenbouwkundige inbreuk ongedaan te maken maar het gebouw aan de woonkwaliteitsvereisten te doen voldoen, ook zonder stedenbouwkundige vergunning tot stand worden gebracht.

13.2.4.

De omstandigheid dat het gebouw nog van eerder recente datum was kan geen reden zijn om te oordelen dat het onredelijk zou zijn dat desgevallend tot de sloop had moeten worden overgegaan. Indien de beklaagden overigens met die beslissing niet akkoord waren, hadden zij daartegen hoger beroep kunnen aantekenen, wat zij zelf beslisten niet te doen. Die berusting in het vonnis brengt ook mee dat de beklaagden aanvaardden dat het herstel binnen de tien maanden na het definitief worden van het vonnis diende te gebeuren. Op het ogenblik dat zij deze beslissing kenden waren zij er al van op de hoogte dat de stedenbouwkundige aanvraag van 20 maart 2015 was geweigerd, zodat zij bij de beslissing om tegen het vonnis van 18 november 2015 geen hoger beroep aan te tekenen daarmee al rekening konden houden en ongetwijfeld ook hielden, wat geldt zowel met betrekking tot de termijn voor het herstel als de omvang van de opgelegde dwangsom, zodat zij deze argumenten in de huidige procedure tevergeefs inroepen.

13.2.5.

De omstandigheid dat de beklaagden de hen respectievelijk in het vonnis van 18 november 2015 opgelegde geldboeten en verbeurdverklaringen zouden hebben betaald en het feit dat deze aanzienlijk waren is geen reden om de dwangsom op te heffen, op te schorten of te verminderen: het blijkt niet dat de beklaagden daardoor niet meer de nodige middelen hadden om het herstel tijdig uit te voeren, zodat dit in casu niet kan worden beschouwd als een onmogelijkheid zoals bedoeld in artikel 1385quinquies Gerechtelijk Wetboek.

13.2.6.

In de gegeven omstandigheden moet worden besloten dat de beklaagden niet in de onmogelijkheid, zoals bedoeld in artikel 1385quinquies Gerechtelijk Wetboek, waren om aan de hoofdveroordeling te voldoen, aangezien het feit dat zij op 4 oktober 2016 deze nog niet konden voldoen aan hen te wijten is.

Er zijn dan ook geen redenen om de dwangsom op te heffen, op te schorten of te verminderen.

Het bestreden vonnis moet op dit onderdeel worden bevestigd.

14. Terecht heeft de eerste rechter geoordeeld dat de in ondergeschikte orde gestelde vordering tot uitlegging van het vonnis van 18 november 2015 onontvankelijk is in het kader van de procedure van artikel 1385quinquies Gerechtelijk Wetboek.

....

(Tiende kamer, 2017/NT/168, 13 oktober 2017)