Belgian court dismisses assault charge where defendant's self-defense claim fails due to lack of imminent threat and excessive force.

2. De feiten en schuldvraag

2.1

Op 14 april 2015 werd bijstand van de politie gevraagd te Temse in café K waarvan RH de uitbater is. Beklaagde is volgens HR, samen met een aantal personen zijn café binnen gekomen, hij stond achter de toog. Het gezelschap is onmiddellijk met vazen en glazen naar hem beginnen te gooien, waarna er 3 personen tot bij hem achter de toog zijn gekomen. HR herkende beklaagde, de andere personen kende hij niet. Beklaagde is hem beginnen te slaan op zijn rug en schouder en heeft HR een slag gegeven op zijn hoofd met de kolf van een vuurwapen. Uiteindelijk is beklaagde samen met zijn kompanen vertrokken. Volgens HR denkt beklaagde dat de broer van HR bij hem heeft ingebroken en geld heeft gestolen, hij komt telkens naar het café om zijn geld terug te eisen.

De politie stelde vast dat HR bloedde aan zijn hoofd en verklaarde hoofdpijn te hebben, hij werd met de ziekenwagen overgebracht naar het ziekenhuis.

Er ligt een medisch attest voor van de dienst spoedgevallen van de Sint-Jozefkliniek, dat bevestigt HR vermoedelijk vijf dagen werkonbekwaam zou zijn.

De onderzoekers hebben verschillende getuigen van de feiten verhoord.

HI (eigenaar van het café) zag (toen hij naar beneden gekomen was ingevolge het lawaai) dat twee personen HR achter de toog aanvielen. HR kreeg slagen op het hoofd. Hij zag dat een van de personen een slag gaf met de achterkant (kolf) van een vuurwapen.

AEY (klant) heeft gezien dat een man door het doorgeefgedeelte van de toog met vaasjes gooide naar HR die in de keuken was gelopen. De man sprong door het doorgeefluik naar binnen en dan hoorde hij veel gekletter van glas en plots een doffe klank als en een slag met een zwaar wapen. Wanneer HR buiten uit de keuken kwam, zag hij dat deze bloedde aan het hoofd.

MR (klant en neef van HR) verklaart dat verschillende personen met vazen in de richting van HR hebben gegooid die deze trachtte te ontwijken. Aangezien ze niet "aan HR raakten zijn ze terug naar buiten gegaan". Hij heeft niet gezien of HR een slag met een kolf van een vuurwapen heeft gekregen, aangezien hij ondertussen naar buiten was gegaan.

Het sporenonderzoek uitgevoerd op de glasscherven heeft geen relevante informatie opgeleverd.

Beklaagde verklaarde aan de onderzoekers dat hij op de dag van de feiten naar het café is gegaan om HR een lesje te leren. Hij gaf toe enkele rake klappen aan HR te hebben gegeven, maar dit enkel gedaan te hebben uit zelfverdediging. Hij ontkende een pistool bij zich te hebben gehad. De reden waarom de beklaagde naar het café gekomen is ligt in het feit dat MR bij zijn vrouw ingebroken heeft en 3.500,00 euro heeft gestolen en dat "H, M en R" de dag voordien drie messteken hebben toegediend.

2.2

De artikelen 392 en 398 e.v. Sw. bestraffen het opzettelijk toebrengen van verwondingen of slagen aan een andere levende menselijke persoon.

Een slag veronderstelt een schok of een stoot tegen een menselijk lichaam, waardoor dit in bruuske aanraking komt met een ander voorwerp van harde aard (zie nuttig: Cass., 28 november 1932, Pas. 1933, I, 31). Artikel 398 Sw. impliceert niet dat een slag tekens achterlaat. Een verwonding kenmerkt zich door het nalaten van een materieel spoor. Louter inwendige letsels komen evenzeer in aanmerking. Voor de toepassing van artikel 398 Sw. volstaat elk uitwendig of inwendig letsel, hoe licht ook, dat van buiten uit, door een mechanische of chemische op de lichaamsgesteltenis inwerkende oorzaak, aan het menselijk lichaam wordt toegebracht.

Het wanbedrijf van het opzettelijk toebrengen van verwondingen of slagen vereist slechts algemeen opzet, dit is het wetens en willens stellen van de bij de wet verboden handeling, die bestaat in het aantasten van de fysische integriteit van de persoon aan wie de verwondingen of de slagen worden toegebracht (zie nuttig: Cass., AR P. 97.1353.N, 6 januari 1998, Rev. Dr. Pén. 1999, 562, noot DE NAUW A., R.W. 1998-99, 290).

Opzet veronderstelt zowel een kennis- als een wilselement. Het is wetens en willens doen wat door de strafwet verboden is. De dader moet vooreerst gehandeld hebben in de wetenschap dat zijn gedraging een inbreuk op de strafwet was. De dader moet daarnaast ook willens gehandeld hebben, dat wil zeggen dat hij de bedoeling moet hebben gehad het materieel bestanddeel van het misdrijf, in casu het toebrengen van verwondingen, te verwezenlijken.

Wanneer de feiten ziekte of ongeschiktheid tot het verrichten van persoonlijke arbeid tot gevolg hebben voor het slachtoffer, voorziet art. 399 lid 1 Sw. in strafverzwaring ten aanzien van het basismisdrijf.

2.3

Door de beoordelingsgegevens van het strafdossier en het onderzoek der zaak ter terechtzitting zijn de feiten voorwerp van de enige tenlastelegging in hoofde van de beklaagde bewezen gebleven.

De beklaagde bekent dat hij aan HR enkele rake klappen heeft gegeven.

Ook de verklaringen van de getuigen bevestigen de agressie gepleegd door de personen die het café betraden ten aanzien van HR.

De verbalisanten hebben bij hun tussenkomst ter plaatse vastgesteld dat de beklaagde bloedde aan het hoofd. De kwetsuren aan het hoofd en op andere plaatsen werden vastgesteld door de arts van de medische spoeddienst en een werkonbekwaamheid van vermoedelijk vijf dagen werd vooropgesteld.

Er bestaat niet de minste twijfel over dat HR ingevolge de hem door de beklaagde toegebrachte slagen (al dan niet met de kolf van een vuurwapen) verwond is geraakt, met ongeschiktheid tot het verrichten van persoonlijke arbeid als gevolg.

2.4

Het argument van de wettige zelfverdediging dat HR inroept snijdt geen hout.

Wettige zelfverdediging is een bijzondere en beperkte rechtvaardigingsgrond in het Belgisch Strafwetboek, waarvan de grondslag te vinden is in de artt. 416 en 417 Sw.. Art. 416 Sw. omschrijft de rechtvaardigingsgrond terwijl art. 417 Sw. de twee gevallen omschrijft die, op grond van een wettelijk vermoeden, gerekend moeten worden tot de gevallen van "ogenblikkelijke noodzaak", waarvan sprake in art. 416 Sw. (zie nuttig DUPONT, L. en R. VERSTRAETEN, Handboek Belgisch Strafrecht, Acco, Leuven 1990, nr. 364).

Wettige zelfverdediging kan enkel als rechtvaardigingsgrond ingeroepen worden onder strikt omschreven voorwaarden waarvan de rechter in concreto het bestaan vaststelt (zie en vergelijk Cass., 07.12.1977, Arr. Cass., 1978, 417).

Met betrekking tot de "aanval" dient het te gaan om een:

- ernstige aanval die begonnen of dreigend is

- onrechtmatige aanval

- aanval gericht tegen personen.

Wat het "dreigende" karakter van de aanval betreft is vereist dat het gaat om een persoon die bedreigd wordt door een ernstig kwaad of een zwaar onrecht (zie nuttig DUPONT, L. en R. VERSTRAETEN, o.c., nr. 367).

Met betrekking tot de "verdediging" dient men oog te hebben voor de:

- noodzakelijkheid van de verdediging,

- proportionaliteit van de verdediging.

Met betrekking tot de "noodzakelijkheid" is het zo dat het onmogelijk moet zijn de aanval op een andere manier af te weren of zijn toevlucht te nemen tot de openbare macht; wettige zelfverdediging is ontoelaatbaar wanneer men zonder enig gevaar kon vluchten (zie nuttig DUPONT, L. en R. VERSTRAETEN, o.c., nr. 371).

Vermits wettige zelfverdediging een defensieve handeling is mag deze niet ontaarden in wraak en dus moet er een evenredigheid bestaan tussen aanval en verweer (zie en vergelijk Cass., 25.05.1925, Pas., 1925, I, 259); er mag geen wanverhouding ontstaan (zie en vergelijk Cass., 24.06.1942, Pas., 1942, I, 158).

Het strafdossier zoals het thans voorligt bevat geen enkele aanwijzing, laat staan enig bewijs, van wettige zelfverdediging. Het is immers niet aangetoond, noch aanneembaar gemaakt, dat er sprake was van een ernstige bedreiging of van een dreigende aanval. HR werd belaagd door verschillende personen - onder wie de beklaagde - die samen het café dat HR uitbaatte betraden en hem breekbare voorwerpen naar het hoofd slingerden, ondanks het feit dat hij zich trachtte te verschansen in de keuken. HR kan dan ook moeilijk een bedreiging gevormd hebben voor de beklaagde die iedere confrontatie uit de weg had kunnen gaan door het café gewoonweg te verlaten. De door de beklaagde bewust toegebrachte slagen zijn zeker niet als een onberedeneerde automatische reactie te beschouwen die ieder normaal persoon in dezelfde omstandigheden zou hebben gehad, maar zijn manifest het gevolg van een bewuste keuze om de confrontatie met HR aan te gaan en hem een lesje te leren.

(Zesde kamer, 2017/NT/169, 26 september 2017)