Court upholds perjury conviction for false oath during estate inventory regarding insurance and cohabitation status.

1.1 Na klacht met burgerlijke partijstelling dd. 17 april 2012 voor de onderzoeksrechter bij de rechtbank van eerste aanleg te Oudenaarde - thans rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Oudenaarde - door de burgerlijke partijen PG, MH, AO en JO (allen erfgenamen van wijlen SO), en na verwijzing door de raadkamer bij de voormelde rechtbank bij beschikking dd. 27 februari 2015, werd de beklaagde RB vervolgd voor de correctionele rechtbank te Oudenaarde - thans rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Oudenaarde -, wegens het feit voorwerp van de hierna omschreven (enige) tenlastelegging in haren hoofde:

"Te Herzele,

Op 23 mei 2011,

bij een boedelbeschrijving een valse eed te hebben afgelegd"

3.2.a Nopens de schuld van de beklaagde RB.

Vooreerst valt het aan het hof op dat de ‘alleshernemende syntheseconclusie in hoger beroep' voor de burgerlijke partijen voornoemd in quasi geen enkele mate verschilt van de conclusie die door diezelfde partijen voor de eerste rechter werden neergelegd.

De burgerlijke partijen beperken zich aldus tot een herhaling van dezelfde argumenten als die aangewend voor de eerste rechter, waarmee zij willen aantonen dat RB zich schuldig maakte aan het misdrijf omschreven in de wetsartikelen 66 en 226 al.1 en 2 Sw., door op 23 mei 2011:

a. onder ede te verklaren dat zij wettelijk samenwonend was met SO op het ogenblik dat deze overleed;

b. te verzwijgen dat zij de begunstigde was van de levensverzekering bij Axa Belgium onder polisnummer 113.238.875 afgesloten door SO.

In verband met eventuele andere onjuistheden in de inventaris op 23 mei 2011 opgesteld door notaris G te Herzele worden door de voornoemde appellanten geen grieven ontwikkeld.

Waar de appellanten het dus, blijkbaar, eens zijn met de overweging van de eerste rechter zoals vervat op het vierde blad van het bestreden vonnis ("Samengevat kan gesteld worden dat beklaagde een onjuiste verklaring heeft afgelegd omtrent het wettig samenwonen en de levensverzekering") kunnen zij zich niet verzoenen met het besluit van diezelfde rechter die in het afleggen van de voormelde onjuiste verklaring cq. het verzwijgen van de levensverzekering geen inbreuk op de wetsartikelen 66 en 226 al.1 en 2 Sw. zag.

3.2.a.1 De verklaring onder ede betreffende de wettelijke samenwoning met SO.

Naar het oordeel van het hof valt de verklaring inzake de wettelijke samenwoonst met SO niet onder de verklaringen beschermd door de artikelen 66 en 226 al.1 en 2 Sw.

Vergelijk Cass. (2e k.) AR P.14.0032.N ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20150303.3 , 3 maart 2015 (EVDB/KMCC): "De boedelbeschrijving die wordt opgesteld met het oog op de vereffening en verdeling van een gemeenschap, heeft tot doel de inventaris van de boedel vast te stellen, maar niet de oorsprong of de eigendom van de goederen te bepalen. Wat met de werkelijkheid dient overeen te stemmen, zijn aldus de vermeldingen die nuttig zijn voor het vaststellen van de omvang van de boedel." (met eigen onderstreping door het hof).

Zie ook MEINEED BIJ VERZEGELING OF BOEDELBESCHRIJVING, S. Van Overbeke, in Strafrecht en strafvordering. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, 1-61, nr. 32: "De beoordeling van de eventuele valsheid van de afgelegde eed zal uiteraard afhankelijk zijn van de inhoud van het proces-verbaal van verzegeling of van boedelbeschrijving: de eed die bij een verzegeling of boedelbeschrijving wordt afgelegd, zal slechts als ‘vals' kunnen worden beschouwd wanneer de boedelbeschrijving of het proces-verbaal van de verzegeling verkeerde gegevens bevatten of bepaalde vermeldingen niet bevatten, d.w.z. inhoudelijk niet correct zijn. Het criterium is het waarheidsgetrouw en betrouwbaar beeld dat het proces-verbaal van verzegeling of de boedelbeschrijving op inhoudelijk vlak dient te kenmerken. Dit ‘inhoudelijke' aspect verwijst uiteraard naar de essentie van de zaak, nl. de onverdeelde boedel die wordt verzegeld of geïnventariseerd: men pleegt geen meineed door zich bij de onder ede afgelegde verzegeling of boedelbeschrijving een valse naam toe te meten of valse verklaringen af te leggen die niets met de boedel te maken hebben." (met eigen onderstreping door het hof).

Naar het oordeel van het hof is de desbetreffende beslissing van de eerste rechter dan ook adequaat en als dusdanig te bevestigen, nu deze immers gesteund is op oordeelkundige motieven zoals vervat op het vierde blad van het bestreden vonnis, die het hof alhier beaamt en overneemt.

Op de terechte bedenking van de eerste rechter zoals verwoord bij zijn voormelde overwegingen ("In welke mate de beklaagde iets zou verduisterd hebben door te verklaren dat zij wettelijk samenwonend was op een ogenblik dat dit niet het geval was, blijkt niet.") formuleren de appellanten niet het minste antwoord.

3.2.a.2 De verzwijging van de (uitbetaling van de) levensverzekering.

Naar het oordeel van het hof is het feitelijk onjuist om te stellen - zoals de voornoemde burgerlijke partij in hun beroepsconclusies (blijven) doen - dat RB de uitbetaling van de levensverzekering door SO afgesloten bij Axa Belgium onder polisnummer 1875 verzweeg.

De stelling van de appellanten, verwoord in de tweede paragraaf van punt 7 van hun alleshernemende syntheseconclusie in hoger beroep ("Geïntimeerde legde hieromtrent bij de notaris geen enkele verklaring af m.b.t. het bedrag van 18.036,10 EUR dat zij mocht ontvangen uit de levensverzekering. Geïntimeerde was op de hoogte van het ontvangen kapitaal doch hulde zich in alle stilzwijgen tijdens de inventarisatie...") berust naar het oordeel van het hof op een onjuiste lezing van het dossier.

In werkelijkheid, zo blijkt uit de betreffende notariële akte van 23 mei 2011 (stuk 1/8 gevoegd bij de klacht met burgerlijke partijstelling alsook stuk 2/13 van de onderkaft 2 van het strafdossier) - en ook de onderzoeksrechter merkte dit op (stuk 2/49 van het strafdossier) - werd RB bij het opstellen van de inventaris naar aanleiding van het overlijden van SO expliciet bevraagd omtrent de voormelde levensverzekering.

Op de vraag wat er gebeurd was met de levensverzekering die wijlen SO had afgesloten bij Axa Belgium onder polisnummer 1875 met vermelding van RB als begunstigde, verklaarde RB (voorafgaand aan de eedaflegging) dat "naar aanleiding van het overlijden van de heer SO aan haar geen verzekering uitbetaald werd". Tevens verklaarde zij "niet te weten of de heer SO de verzekering ingekocht heeft en ook niet bij welke maatschappij deze onderschreven werd." (zie stuk 2/16 en 2/17 van het strafdossier).

Het hof stelt nochtans het volgende vast:

- uit de stukken 2/149 en 2/155 van het strafdossier blijkt dat de voormelde levensverzekering ten bedrage van 18.036,10 EUR op 14 augustus 2009 wel degelijk werd uitbetaald aan RB;

- uit stuk 2/155 (handtekening van RB op de vereffeningskwitantie, waarbij zij haar rekeningnummer opgaf) blijkt dat RB op 9 augustus 2009 weet had van die uitbetaling;

- uit stuk 2/19 van het strafdossier blijkt dat RB op 14 april 2010 zelfs aangifte deed van de nalatenschap van SO en daarbij verklaarde (feitelijk samenwonend te zijn geweest met de decujus, en) "begunstigde te zijn van de levensverzekeringspolis nr. 1875 onderschreven op 13.06.2003 bij AXA BELGIUM voor een bedrag van 18.036,10 EUR".

Naar het oordeel van het hof zijn slechts de volgende hypotheses mogelijk wat betreft de houding van RB op 23 mei 2011, bij de opmaak van de boedelbeschrijving voor de notaris: ofwel was zij niet toerekeningsvatbaar; ofwel heeft zij zich vergist hetzij in feite hetzij omtrent de verplichting melding te maken van de uitbetaling van de levensverzekering, ofwel heeft zij bewust (om welke reden dan ook) een valse verklaring afgelegd.

Zelf verklaarde ze desbetreffende het volgende (stuk 2/78 van het strafdossier): "Ik zie de tegenstrijdigheid. Ik denk dat ik beter niet alleen was geweest bij de notaris. In die periode was ik er echt slecht aan toe, dat kan nagegaan worden via mijn medisch dossier. Psychiater V uit de psychiatrische kliniek te Lede is bereid om een attest af te leveren waarin kan bewezen worden dat mijn toestand na het overlijden van SO niet goed was en dat ik in feite niet in staat was om dergelijke verklaring af te leggen."

Het hof stelt vast dat de beklaagde voornoemd voor de raadkamer bij de rechtbank te Oudenaarde het doktersattest waarvan sprake in haar verklaring neerlegde.

Dr. Psychiater V attesteerde daarin het volgende:

"Hierbij bevestig ik dat mevrouw RB op 23/05.2011 in behandeling was in het daghospitaal van het psychiatrische ziekenhuis Zoete Nood Gods te Lede. Zij kreeg die dag toestemming om deels afwezig te zijn om de afspraak bij de notaris te kunnen naleven. Zij was op dat ogenblik niet ontoerekeningsvatbaar. De complexe situatie rond de erfenis van haar overleden partner bespreken maakte haar wel erg angstig en gespannen des te meer daar ze toen nog niet bijgestaan werd door een eigen advocaat." (met eigen onderstreping door het hof).

Gelet op het voorgaande kan een ontoerekeningsvatbaarheid van de beklaagde voornoemd dus niet aanvaard worden.

Al evenmin is te weerhouden dat RB op 23 mei 2011 fysiek en/of psychisch niet in staat was deel te nemen aan de inventarisatie met eedaflegging (het tegendeel blijkt immers impliciet uit voormeld medisch attest van Dr. Psych. V).

Tot slot kan, naar het oordeel van het hof, ook niet worden aangenomen dat RB zich bij de betreffende eedaflegging vergiste in feite of in rechte:

- vergissing in feite: in de concrete levensomstandigheden van RB is het naar het oordeel van het hof uitgesloten dat zij de uitbetaling van het niet-onaanzienlijk bedrag van 18.036,10 EUR uit de levensverzekering afgesloten door wijlen SO op 23 mei 2011 zou vergeten zijn - ook al was er sinds die uitbetaling reeds een jaar verlopen;

- vergissing in rechte: de vraag van de notaris omtrent de levensverzekering (waarbij specifiek werd vermeld dat RB hierin was aangeduid als begunstigde) was zeer duidelijk en niet voor verkeerde interpretatie vatbaar. Zelfs al zou RB de mening zijn toegedaan geweest dat de betreffende levensverzekering geen deel uitmaakte van de nalatenschap van wijlen SO of van de te inventariseren boedel, dan nog had zij naar waarheid moeten antwoorden op de betreffende vraag van de notaris.

Zie desbetreffende "MEINEED BIJ VERZEGELING OF BOEDELBESCHRIJVING", S. Van Overbeke, in Strafrecht en strafvordering. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, 1-61, nr. 37: "In die context staat thans, gelet op de cassatierechtspraak, vast dat de partijen bij de boedelbeschrijving die wordt opgesteld n.a.v. een nalatenschap, niet alleen gehouden zijn om melding te maken van de goederen die tot het ‘vermogen' in de strikte zin van de erflater behoren, maar ook van alle goederen die de erflater hen heeft geschonken, ongeacht of de schenking voor inbreng of inkorting vatbaar was. Bedoeld worden liberaliteiten onder allerhande vormen, zoals handgiften, rechtstreekse of onrechtstreekse schenkingen alsook vermomde schenkingen: alles wat enige invloed kan uitoefenen op de samenstelling van de ‘fictieve massa' art. 922 B.W. moet worden vermeld."

Aan de stelling van de beklaagde zoals verwoord in haar synthesebesluiten voor het hof en inhoudend dat "een partij nooit meineed kan plegen ten aanzien van goederen die niet tot de nalatenschap behoorden" kan het hof derhalve geen gunstig onthaal verlenen.

Nu ontoerekeningsvatbaarheid alsmede dwaling in hoofde van RB uitgesloten zijn kan het hof niet anders besluiten - anders dan de eerste rechter - dan dat zij op 23 mei 2011 bewust, met opzet, bij de betreffende boedelbeschrijving een valse eed heeft afgelegd na verklaard te hebben dat "naar aanleiding van het overlijden van de heer SO aan haar geen verzekering uitbetaald werd" en "niet te weten of de heer SO de verzekering ingekocht heeft en ook niet bij welke maatschappij deze onderschreven werd."

Dat RB op het ogenblik van de boedelbeschrijving met eedaflegging angstig en/of gestresseerd was, is geloofwaardig, maar niet van aard afbreuk te doen aan het opzettelijk karakter van haar handelen, of om voormeld besluit van het hof te ontkrachten.

De vaststelling dat de valse eed volgde nadat RB een jaar eerder, bij de aangifte van de nalatenschap van SO, wel degelijk opgave had gedaan van de betreffende levensverzekering te haren gunste, staat er evenmin aan in de weg dat zij zich op 23 mei 2011 schuldig maakte aan het afleggen van een valse eed bij boedelbeschrijving.

In verband met het vereiste opzet: zie (nogmaals) "MEINEED BIJ VERZEGELING OF BOEDELBESCHRIJVING", S. Van Overbeke, in Strafrecht en strafvordering. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, 1-61, nr. 87: "Meineed bij een verzegeling of boedelbeschrijving vereist volgens het Hof van Cassatie slechts een algemeen opzet als moreel element: een bijzonder opzet - zoals een bedrieglijke intentie of het oogmerk om te schaden - is niet vereist. Het volstaat m.a.w. dat de betrokkene de eed heeft afgelegd terwijl hij zich ervan bewust was - of redelijkerwijze niet kan worden betwist dat hij zich ervan bewust moet zijn geweest - dat de verzegeling of de boedelbeschrijving verkeerde of onvolledige gegevens bevat. De omstandigheid dat hij hierbij zou hebben gehandeld met een lovenswaardige doelstelling en te goeder trouw, brengt op zichzelf geen straffeloosheid met zich."

(Achttiende kamer, 2015/BB/132, 4 september 2017)