Belgian court dismisses appeal regarding statute of limitations and procedural regularity in criminal prosecution.

TITEL EEN : DAGVAARDING

TITEL TWEE : INLEIDING

Gelet op de stukken van de rechtspleging;

Gelet op de beslissing van 14 juli 1994 waarbij de Kamer van Volksvertegenwoordigers de verwijzing van de beschuldigde naar het Hof van Cassatie heeft bevolen;

Gelet op de beschikking van de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie d.d. 21 juli 1994 waarbij F. Fischer, raadsheer in het Hof van Cassatie, met het onderzoek wordt belast in samenwerking met onderzoeksrechter J.-Cl. Van Espen;

Gelet op de beschikking d.d. 22 september 1995 van de raadkamer van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel waarbij de zaak wordt onttrokken aan onderzoeksrechter J.-Cl. Van Espen;

Gelet op het besluit van 18 oktober 1995, waarbij de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de toestemming heeft gegeven om de vierde beklaagde voor het Hof van Cassatie te vervolgen;

Gelet op de dagvaarding d.d. 8 november 1995 van de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie;

Gelet op de arresten van het Hof van 6, 12, 14, 16 en 22 februari 1996;

TITEL DRIE : DE ONTVANKELIJKHEID VAN DE STRAFVORDERING, DE SAMENHANG EN DE VERJARING.

I. Ontvankelijkheid van de strafvordering

A. Regelmatigheid van de vervolgingen

1. Oorsprong van de vervolgingen

Overwegende dat Camille Javeau aanvoert dat de tegen hem ingestelde vervolgingen berusten op een onrechtmatige daad, namelijk de diefstal van stukken uit de zetel van de vereniging zonder winstoogmerk Uniop, die is uitgelokt of op zijn minst aangemoedigd door Roger Moens, François Reyniers en Georges Ceuppens, leden van de gerechtelijke politie; dat hij hieruit afleidt dat het daarop volgende opsporingsonderzoek en onderzoek, nu ze op die onrechtmatige daad gegrond zijn, onregelmatig zijn en moeten worden nietigverklaard;

Overwegende dat uit de gegevens van het dossier blijkt dat de strafvordering op gang is gebracht door de vordering tot onderzoek, die op 28 augustus 1989 door de procureur des Konings te Brussel is opgemaakt op grond van drie processen-verbaal :

1) het oorspronkelijk proces-verbaal nr. 1745 van 7 augustus 1989 van Michel Sacotte, commissaris bij het Hoog Comité van Toezicht, dat inlichtingen bevat die zijn verkregen via een op 26 april 1989 bij de voorzitter van dat orgaan toegekomen anonieme brief, en op 17 augustus 1989 naar de procureur des Konings te Brussel was gezonden (p. 1120 tot 1094);

2) het proces-verbaal nr. 1808 van 24 augustus 1989 van voornoemde commissaris Sacotte waarin gewag gemaakt wordt van twee artikelen die in het dagblad Le Soir van 23 augustus 1989 verschenen zijn onder de titel : "Uniop neemt afstand van zijn directeur" en van 24 augustus 1989 onder de titel : "Uniop heeft zich niets te verwijten" (p. 1049 tot 1046);

3) het proces-verbaal nr. 28.993 van 25 augustus 1989, dat van ambtswege is opgemaakt door commissaris Georges Ceuppens van de gerechtelijke politie en het relaas bevat van een verhoor van Nicole Vosswinkel zonder precisering van de oorsprong van dat initiatief waarbij zij hem een afschrift van de brief d.d. 22 augustus 1989 houdende het ontslag van Camille Javeau, waarin hem ontrouw in het beheer wordt verweten, overhandigde tezamen met stukken daaromtrent (p. 1082 tot 1051);

Dat het onderzoek aldus onder meer was ingesteld op grond van twee processen-verbaal, die waren opgemaakt door commissaris Sacotte van het Hoog Comité van Toezicht en waarvan de regelmatigheid niet wordt betwist; dat, zelfs als de beschuldigingen aan het adres van de leden van de gerechtelijke politie gegrond zouden zijn, die twee processen-verbaal alleen al voldoende grond zouden opleveren tot het instellen van het onderzoek;

Dat bovendien het proces-verbaal van commissaris Ceuppens geen andere inlichtingen bevat dan die welke zijn verkregen bij het verhoor van een getuige, dat een daad van opsporingsonderzoek is waarvoor voornoemde commissaris bevoegd is;

Dat derhalve de strafvordering regelmatig is ingesteld;

Dat, in zoverre, de vervolgingen ontvankelijk zijn;

2. Deskundigenonderzoek

Overwegende dat Guy Coëme aanvoert dat artikel 1 van de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering is geschonden doordat "het openbaar ministerie het aan de deskundige heeft overgelaten te bepalen welke feiten en bijgevolg welke personen zouden worden vervolgd, en aldus de facto aan laatstgenoemde de bevoegdheid om de vervolgingen te beoordelen heeft overgedragen, ofschoon die bevoegdheid krachtens de wet enkel aan het openbaar ministerie toekomt";

Overwegende dat, in strijd met wat hier wordt beweerd, de deskundige zijn opdracht niet van het openbaar ministerie maar van de onderzoeksrechter heeft gekregen;

Overwegende dat het openbaar ministerie, door het dossier in zijn geheel te beoordelen en door te beslissen om de in de dagvaarding genoemde personen te vervolgen, de selectie van de deskundige niet heeft overgenomen en de vervolgingen niet op willekeurige wijze en zonder objectieve gronden daarop heeft gebaseerd;

Overwegende dat uit de omstandigheid dat de deskundige, na het bestaan van een geheel van overeenkomsten te hebben vastgesteld, zich meer in het bijzonder heeft toegelegd op het onderzoek van die welke hem het belangrijkst toeschenen niet volgt dat hij zijn opdracht alleen maar à charge heeft vervuld;

Overwegende dat, in strijd met wat Guy Coëme aanvoert, de opdracht van de deskundige in strafzaken niet afloopt wanneer hij zijn verslag overhandigt aan de onderzoeksrechter;

Dat de aangevoerde miskenning van de plicht tot geheimhouding van het onderzoek of van het recht van verdediging niet kan worden afgeleid uit het feit dat de deskundige heeft deelgenomen aan het verhoor door de opsporingsambtenaren, inzage heeft gekregen van het dossier en na de neerlegging van zijn verslag afschrift heeft gekregen van de processen-verbaal van die ambtenaren;

Overwegende dat een louter hoffelijke ontmoeting tussen deskundige en openbaar ministerie tijdens de schorsing van de zitting te dezen geen afbreuk doet aan het eerlijk karakter van het proces;

Overwegende dat uit het geheel van de voorgaande overwegingen volgt dat de waarborgen, bedoeld in artikel 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, nageleefd zijn tijdens het deskundigenonderzoek;

Overwegende dat Camille Javeau betoogt dat "het voor dit dossier kenmerkend is dat de gehele procedure berust op het werk, het oordeel, de keuzes, de a priori's, de bijzondere en subjectieve opvattingen van een man waarvan het voornaamste dat van hem gezegd kan worden is dat hij zich uitgeeft voor gerechtsdeskundige"; dat hij daaruit besluit dat het Hof het verslag moet verwerpen en "een ernstig en volledig deskundigenonderzoek moet laten verrichten door een college van bevoegde en objectieve deskundigen";

Overwegende dat de rechter in strafzaken, behoudens bij de wet bepaalde afwijkingen, een ieder die hij geschikt acht om de hem toevertrouwde opdracht te vervullen als deskundige kan aanstellen;

Dat het Hof de bewijswaarde en de objectiviteit van het deskundigenonderzoek moet beoordelen in het licht van de opmerkingen van de verdediging en alle gegevens van het dossier; dat de vaststellingen van de deskundige berusten op het onderzoek van de boekhoudkundige documenten en stukken waarop beslag gelegd is en waarvan het Hof de relevantie en waarheidsgetrouwheid nagaat;

Dat de kritiek van Camille Javeau op het deskundigenonderzoek de aanstelling van een college van deskundigen niet verantwoordt;

B. Redelijke termijn

Overwegende dat uit het dossier blijkt :

- dat het Hoog Comité van Toezicht op 7 augustus 1989 het oorspronkelijk proces-verbaal heeft overgezonden aan de procureur des Konings te Brussel (p. 1120 tot 1094);

- dat de vordering om een onderzoek in te stellen tegen Camille Javeau en tegen allen tegen wie het nodig is opgemaakt is op 25 augustus 1989 (p. 1085);

- dat, wegens de talrijke verhoren en onderzoeksopdrachten die noodzakelijk waren geworden door de aard van de aan de beklaagden ten laste gelegde feiten, tal van processen-verbaal moesten worden opgemaakt;

- dat de aard van de feiten vereiste dat op 20 oktober 1989 een gerechtsdeskundige werd aangesteld (p. 283) met als opdracht duizenden stukken en electronische gegevens na te zien en uit te pluizen; dat dienaangaande moet worden opgemerkt dat de boekhoudkundige geschriften van Uniop en het Institut de sociologie onderling vermengd waren wat de taak van de deskundige bemoeilijkte; dat de deskundige, na op 26 december 1989 (p. 358 tot 337) een voorafgaande nota, op 26 november 1990 (p. 373 tot 367) een analyse van de bankrekeningen van Camille Javeau, op 6 december 1990 een nota van antwoord op de opmerkingen van Camille Javeau (p. 460 tot 440), een nota over de overeenkomst met de Franse Gemeenschap D/100 van 24 september 1991 (p. 664 tot 659) te hebben neergelegd, de verschillende gedeelten van zijn verslag achtereenvolgens heeft ingediend op 29 december 1993, 7 januari 1994, 21 januari 1994, 4 februari 1994, 3 maart 1994 en 22 maart 1994 (p. 18.256 tot 18.157, 17.939 tot 17.769, 19.406 tot 19.156, 18.909 tot 18.811, 17.285 tot 17.228, 20.576 tot 20.464);

- dat, gedurende de tijd waarin de deskundige zijn opdracht vervulde en nadien, het onderzoek onverwijld is voortgezet, zoals uit de processen-verbaal en de inventarissen blijkt;

- dat uit de aldus verrichte onderzoeksopdrachten blijkt dat gelet op de onderlinge verwevenheid van de feiten, de verklaringen van de talrijke, bij de zaak betrokken personen moesten worden nagetrokken en de bijeengebrachte gegevens tegenover elkaar moesten worden gesteld vooraleer het openbaar ministerie in staat was te vorderen;

- dat het dossier reeds op 30 juni 1994 door de procureur-generaal bij het Hof van Beroep te Brussel is medegedeeld aan de voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers omdat het dossier aanwijzingen leek te bevatten van misdrijven, onder meer ten laste van Guy Coëme, Philippe Moureaux en Willy Claes, die waren gepleegd tijdens de uitoefening van hun ministerieel ambt, en laatstgenoemde nog minister was op de dag van de toezending van het dossier (p. 26.645 tot 26.572);

Dat de Kamer van volksvertegenwoordigers op de voltallige zitting van 14 juli 1994 Guy Coëme in staat van beschuldiging heeft gesteld en hem naar het Hof van Cassatie heeft verwezen;

Dat de eerste voorzitter van het Hof reeds op 21 juli 1994, op vordering van de procureur-generaal, raadsheer Fischer heeft aangewezen tot onderzoeksrechter in deze zaak met de opdracht het onderzoek van de feiten te vervolledigen en voort te zetten in nauwe samenwerking met de onderzoeksrechter Van Espen bij wie, in die stand van het onderzoek, dezelfde feiten aanhangig bleven, in zoverre er tegen andere personen dan Guy Coëme aanwijzingen van misdrijven bestonden;

Dat de met het onderzoek belaste raadsheer op 9 mei 1995 zijn dossier heeft medegedeeld aan de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie;

Dat de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, op vordering van de procureur-generaal bij het Hof van Beroep te Brussel van 15 juni 1995, op de zitting van 10 juli 1995 toestemming heeft verleend tot het instellen van vervolgingen tegen het gewestelijk raadslid Merry Hermanus" voor een correctionele kamer van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel"; dat, nu de zaak bij beschikking van 22 september 1995 van de raadkamer was onttrokken aan onderzoeksrechter Van Espen, de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op de zitting van 18 oktober 1995, op vordering van de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie van 25 september 1995, toestemming heeft verleend om Merry Hermanus te vervolgen voor het Hof;

Dat de vordering tot dagvaarding tegen de zitting van 5 februari 1996 is ondertekend op 8 november 1995;

Overwegende dat, gelet op de mogelijke samenhang tussen de aan de beschuldigde en aan de beklaagden verweten feiten, het lot van een ieder, wat de regeling van de procedure betreft, niet kon worden losgekoppeld van dat van de anderen;

Overwegende dat het Hof nergens enige vertraging in de vervolgingen vaststelt;

Overwegende dat derhalve de redelijke termijn niet is overschreden;

C. Recht van verdediging en recht op een eerlijke behandeling van de zaak.

1. Wat de benodigde tijd en faciliteiten betreft :

Overwegende dat het Hof in zijn arrest alvorens recht te doen van 6 februari 1996 heeft vastgesteld dat, gelet op het geheel van de erin vermelde gegevens en gelet op het feit dat alle bewijsmiddelen zijn overgelegd en onderzocht tijdens het proces, de beschuldigde, de beklaagden en hun raadslieden over voldoende tijd en faciliteiten hebben beschikt die zij nodig hadden ter voorbereiding van hun verdediging zowel op strafrechtelijk als op burgerrechtelijk vlak;

Dat het onderzoek van de zaak meer dan één maand heeft aangesleept; dat het Hof, om de uitoefening van het recht van verdediging te vergemakkelijken, op verzoek van de verdediging, de overtuigingsstukken heeft doen neerleggen in de zittingzaal;

Dat het Hof, op verzoek van Camille Javeau, getuigen heeft ondervraagd en, op 22 februari 1996 de deskundige de opdracht heeft gegeven om de door de verdediging gezochte overtuigingsstukken terug te vinden; dat het Hof voor het overige, bij met redenen omklede arresten, de overige vorderingen van de verdediging tot aanvullend onderzoek voor de pleidooien over de zaak zelf heeft afgewezen;

Dat uit het geheel van die gegevens blijkt dat de beschuldigde en de beklaagden, zowel vóór als tijdens de terechtzittingen, over voldoende tijd en faciliteiten hebben beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van hun verdediging;

2. Wat Guy Coëme betreft :

Overwegende dat, wat de kritiek van Guy Coëme op het deskundigenonderzoek betreft, de omstandigheid dat het Hof acht slaat op het verslag, niet impliceert dat het daarom de bevindingen van de deskundige overneemt; dat het Hof bij het onderzoek van de zaak zelf de gegrondheid van de bevindingen van de deskundige en de kritiek van de verdediging zal beoordelen; dat een dergelijk onderzoek het evenwicht tussen beschuldiging en verdediging waarborgt;

3. Wat Jean-Louis Mazy betreft :

Overwegende dat Jean-Louis Mazy het Hof vraagt de tegen hem ingestelde vervolgingen niet ontvankelijk te verklaren, op grond dat zijn recht van verdediging en zijn recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak, die onder meer worden gewaarborgd door de artikelen 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en 14 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, geschonden zijn omdat :

a) hij nooit is ondervraagd of in verdenking gesteld door de onderzoeksrechter of de met het onderzoek belaste raadsheer die met eerstgenoemde samenwerkt;

b) hij pas in september 1994, dat is meer dan 5 jaar na die feiten, voor de eerste maal als "getuige" is ondervraagd over de hem verweten feiten;

c) hij, bij ontstentenis van elke voorafgaande inverdenkingstelling, pas in november 1995 op het ogenblik dat hem de dagvaarding om voor het Hof te verschijnen betekend werd, vernam dat hij "beklaagde" was;

d) hij, gelet onder meer op het ingewikkeld karakter en de omvang van het dossier, niet over de tijd en de faciliteiten heeft beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van zijn verdediging;

e) hij wegens de hoedanigheid van minister Guy Coëme, een aantal waarborgen niet heeft genoten die, gelet op zijn persoonlijke status, in acht genomen hadden moeten worden;

Dat hij eraan toevoegt dat "ook al is iedere grief, apart beschouwd, niet voldoende om de tegen hem ingestelde vervolgingen niet ontvankelijk te doen verklaren, ze daartoe echter wel voldoende zijn, wanneer ze, zoals te dezen, samengenomen worden en uiteindelijk slechts één geheel vormen";

a) wat het ontbreken van een voorafgaande ondervraging en inverdenkingstelling door de met het onderzoek belaste magistraat of magistraten betreft :

Overwegende dat inverdenkingstelling en ondervraging door de onderzoeksmagistraat niet wettelijk verplicht zijn; dat, te dezen, Jean-Louis Mazy onmogelijk in dwaling kon verkeren over de draagwijdte van de verhoren die hem werden afgenomen door officieren van de gerechtelijke politie;

b) wat de omstandigheid betreft dat Jean-Louis Mazy pas op 15 september 1994 voor de eerste maal is ondervraagd over feiten die zijn gepleegd tussen 1988 en 1989, dus meer dan vijf jaar na die feiten :

Overwegende dat hieruit geen schending van het recht van verdediging of van de aangevoerde bepalingen kan worden afgeleid; dat het ingewikkeld karakter van de zaak de oorzaak ervan was dat Jean-Louis Mazy, evenals andere bij de zaak betrokken personen, niet te gepasten tijde, kort na de feiten, kon worden ondervraagd;

c) en d) wat het feit betreft dat, bij ontstentenis van elke voorafgaande inverdenkingstelling, Jean-Louis Mazy pas in november 1995, op het ogenblik dat hem de dagvaarding om te verschijnen werd betekend, vernam dat hij beklaagde was en dat hij, gelet onder meer op het ingewikkeld karakter en de omvang van het dossier, niet over de tijd en de faciliteiten heeft beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van zijn verdediging :

Overwegende dat het Hof dienaangaande verwijst naar wat is gezegd onder rubriek "1. Wat de benodigde tijd en faciliteiten betreft";

e) wat het feit betreft dat de procedure niet is geregeld, en dat rechtsmiddelen en andere waarborgen wegens het voorrecht van rechtsmacht van Guy Coëme weggevallen zijn :

Overwegende dat noch het recht van verdediging noch artikel 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden het recht van een persoon waarborgen om enkel op grond van een beslissing van een onderzoeksgerecht gedagvaard te worden voor een vonnisgerecht of hem het recht waarborgen op rechtspraak in twee instanties;

Overwegende dat het Hof in zijn arrest van 12 februari 1996 erop wijst dat de afwezigheid van de mogelijkheid om verweer te voeren voor de onderzoeksgerechten en het wegvallen van de rechtspraak in twee instanties het gevolg zijn van artikel 103 van de Grondwet dat het Hof van Cassatie de bevoegdheid verleent om ministers te berechten in de bij dat artikel bepaalde voorwaarden;

Overwegende dat artikel 2.1 van het Aanvullend Protocol nr. 7 bij het Verdrag bepaalt dat "een ieder, die door een rechtbank schuldig verklaard is aan een misdrijf, het recht heeft de schuldigverklaring of veroordeling te doen onderzoeken door een hogere rechterlijke instantie" en dat "de uitoefening van dat recht, met inbegrip van de redenen waarom het wordt uitgeoefend, bij wet worden geregeld"; dat voornoemd protocol echter niet is ondertekend door België en dus geen effect sorteert in de nationale rechtsorde;

Overwegende dat artikel 14.5 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten dat aan een ieder die aan een misdrijf schuldig is verklaard "het recht toekent om de schuldigverklaring en de veroordeling te doen onderzoeken door een hogere rechterlijke instantie overeenkomstig de wet" weliswaar geen uitzondering inhoudt op het recht van hoger beroep; dat België evenwel bij artikel 14.5 van voornoemd Verdrag een voorbehoud heeft gemaakt waarvan de inhoud onder meer overeenstemt met de beperking waarvan sprake is in artikel 2 van het Aanvullend protocol nr. 7 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, naar luid waarvan op dat recht uitzonderingen kunnen bestaan wanneer de betrokkene in eerste aanleg is berecht door de hoogste rechterlijke instantie;

Overwegende dat bijgevolg geen van de door Jean-Louis Mazy aangevoerde omstandigheden een niet te herstellen schending van zijn recht van verdediging of van zijn recht op een eerlijk proces heeft opgeleverd; dat die omstandigheden, in hun geheel beschouwd, al evenmin een dergelijke schending opleveren, aangezien de beklaagde voor het Hof de mogelijkheid heeft gekregen om vrij tegenspraak te voeren over de tegen hem ingebrachte gegevens;

Dat, wat dat betreft, de tegen Jean-Louis Mazy ingestelde vervolgingen ontvankelijk zijn;

4. Wat de overige beklaagden betreft :

Overwegende dat de overige beklaagden geheel of ten dele grieven aanvoeren die overeenkomen met die welke het Hof verworpen heeft;

Overwegende dat, wat de openbaarheid betreft, waarover onder andere Nicole Vosswinkel en Jean Louis Stalport klagen, de berichtgeving door de media verbonden is met de vrijheid van meningsuiting en communicatie;

Overwegende ten slotte dat Jean Louis Stalport betoogt dat "de hoofddader van het feit waarvoor hij wordt vervolgd en die minister was, 'buiten vervolging gesteld is'" door de Kamer van Volksvertegenwoordigers; dat genoemde beklaagde hierdoor zijn recht op een eerlijk proces niet verloren heeft;

II. De samenhang

A. Analyse uit het oogpunt van de rechten van de beschuldigde en de beklaagden alsmede van de bevoegdheid van het Hof

Overwegende dat samenhang in de zin van de artikelen 226 en 227 van het Wetboek van Strafvordering het verband is dat bestaat tussen twee of meer misdrijven en van zodanige aard is dat het vereist dat, met het oog op de goede rechtsbedeling en onder voorbehoud van de eerbiediging van het recht van verdediging, de zaken samen en door dezelfde rechtbank worden beslist en deze aldus alle aspecten van de feiten als dusdanig, de regelmatigheid van de bewijzen en de schuld van alle vervolgde personen kan beoordelen;

Overwegende dat de beschuldigde en de beklaagden tegelijkertijd worden vervolgd voor feiten die door hetzelfde onderzoek aan het licht zijn gekomen;

dat die feiten behoren tot een systeem dat door Camille Javeau wordt beheerd waarbij Uniop het knooppunt is van de financiële belangen van het wetenschappelijk onderzoek en van de persoonlijke belangen van zijn bestuurders en derden; dat, zoals Camille Javeau toegeeft, het systeem tot doel had met de Overheid overeenkomsten te sluiten over studies die door Uniop of het Institut de sociologie moesten worden uitgevoerd, waarbij in de overeenkomsten voordelen waren opgenomen voor politici wier beslissingsmacht, invloed of toekomstperspectieven borg moesten staan voor de doeltreffendheid en de continuïteit van het voornoemde systeem;

Dat alle feiten die aan de beschuldigde en de beklaagden ten laste worden gelegd zo in het systeem passen dat er tussen de feiten een verband bestaat dat de toepassing rechtvaardigt van de artikelen 226 en 227 van het Wetboek van Strafvordering;

Overwegende dat die toepassing, zelfs indien zij, in casu, behept was met alle ongemakken en nadelen waarover de beklaagden klagen, niet de volledige uitoefening heeft belemmerd van hun recht om de ontvankelijkheid van de vervolgingen en de gegrondheid van de hun ten laste gelegde feiten te betwisten, om al hun verweermiddelen aan te voeren en om het Hof alle vorderingen voor te leggen die zij nuttig hebben geacht voor de berechting van hun zaak;

Overwegende dat het Hof bijgevolg, op grond van die samenhang, zonder de door de beklaagden aangevoerde bepalingen te schenden, zich bevoegd kan verklaren om kennis te nemen van de tegen hen ingestelde strafvordering;

B. Intrinsieke samenhang

Overwegende dat bovendien uit de analyse van voornoemd systeem, waarbij Camille Javeau, de beschuldigde en de overige beklaagden betrokken waren, blijkt dat de hun ten laste gelegde feiten door intrinsieke samenhang nauw met elkaar verbonden zijn;

Dat in dat geval, elke daad van onderzoek of van vervolging ten aanzien van één van de betrokkenen de verjaring stuit ten aanzien van de anderen;

Overwegende dat een daad van onderzoek die de verjaring van de strafvordering stuit elke handeling is uitgaande van een daartoe bevoegde overheid, die tot doel heeft bewijzen te verzamelen of de zaak in staat van wijzen te stellen;

Dat zulks inzonderheid geldt voor het proces-verbaal nr. 480 van 22 februari 1991 en voor het proces-verbaal nr. 2.337 van 10 juni 1992 die door het Hoog Comité van Toezicht zijn opgemaakt ten gevolge van de door onderzoeksrechter Van Espen bevolen verrichtingen;

Overwegende dat het eerste proces-verbaal het verhoor is van Nicole Janssens, secretaresse van het Institut de sociologie, en het tweede het verhoor van Merry Hermanus, die toen nog niet verdacht werd;

Dat zij, onder andere, tot doel hebben bewijzen te verzamelen ten aanzien van Camille Javeau en de zaak, wat hem betreft, in staat van wijzen te stellen; dat de tegen hem ingestelde vervolgingen meer bepaald betrekking hebben op misdrijven die blijkbaar werden gepleegd bij overheidsopdrachten aan de uitvoering waarvan hij had meegewerkt;

Dat het verhoor van Merry Hermanus gaat over feiten die hem hadden kunnen worden verweten en over het feit dat Camille Javeau, die gewag maakte van de geldproblemen bij Uniop, in mei 1989 vroeg dat zijn geplande overeenkomsten met de overheid bij de socialistische kabinetten zouden worden aangeprezen;

Dat het verhoor van Nicole Janssens betrekking heeft op de overeenkomst D/211 tussen het Institut de sociologie en de Franse Gemeenschap en meer bepaald op de aanrekening van het loon van Camille Javeau door overboeking op het bedrag van die overeenkomst;

III. De verjaring

A. Termijn

Overwegende dat, krachtens artikel 21 van de wet van 17 april 1878, houdende voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering, gewijzigd bij de wetten van 30 mei 1961 en 24 december 1993, de strafvordering verjaart door verloop van tien jaren, te rekenen van de dag waarop het misdrijf is gepleegd, wanneer dit misdrijf een misdaad is, en door verloop van vijf jaren te rekenen van de dag waarop het misdrijf is gepleegd, wanneer dit misdrijf een wanbedrijf is;

Dat de wetgever, door de verjaringstermijn van de strafvordering in geval van wanbedrijven van drie op vijf jaren te brengen, luidens artikel 25 van de programmawet van 24 december 1993 die in werking is getreden op 31 december 1993, niet heeft bepaald dat de nieuwe bepaling terugwerkende kracht zal hebben; dat zij zonder gevolg is voor de op die datum verkregen verjaringen;

Overwegende dat een nieuwe wet, inzake strafvordering, onmiddellijk effect sorteert zodat zij van toepassing is op alle strafvorderingen die voor haar inwerkingtreding zijn ontstaan en op die datum nog niet zijn verjaard krachtens de oude wet;

Dat de wanbedrijven, die op 31 december 1993 nog niet waren verjaard, behoudens enige grond van schorsing van de verjaring, zullen verjaren na het verstrijken van een termijn van vijf jaren te rekenen van de feiten; dat die termijn eventueel kan worden verlengd met een nieuwe termijn van vijf jaren vanaf een daad van stuiting die regelmatig is verricht vóór het verstrijken van de eerste termijn van vijf jaren;

Overwegende dat, nu de verjaring van de strafvordering, die ingegeven is door de belangen van de maatschappij, het verval is van de bevoegdheid om na een zeker tijdsverloop een beklaagde te vervolgen, de wetten betreffende de verjaring de grond van het recht niet raken; dat zij, wanneer zij de verjaringstermijn verlengen, niet tot gevolg hebben de op de datum van misdrijf toepasselijke straf te verzwaren noch een daad of een verzuim te straffen die op het ogenblik van het begaan ervan niet strafbaar was; dat de artikelen 7 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en 15 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten daarop niet van toepassing zijn;

Overwegende dat de datum van het vonnis in aanmerking moet worden genomen om definitief te oordelen of de strafvordering verjaard is en dat de aard van het misdrijf niet wordt bepaald op grond van de toepasselijke straf maar wel op grond van de toegepaste straf; dat de verjaring van de strafvordering betreffende een feit dat in principe een misdaad is, van het begin af kan worden beïnvloed door de toegepaste straf; dat, in de veronderstelling dat het Hof, na de feiten valsheid en gebruik van valse stukken bewezen te hebben verklaard, verzachtende omstandigheden zou aannemen, waardoor die misdaden aldus zouden worden omgezet in wanbedrijven, de verjaringstermijn van die misdrijven die van de wanbedrijven zou zijn, namelijk vijf jaren;

Overwegende dat, indien verscheidene misdrijven de opeenvolgende uitvoering zijn van een zelfde misdadig opzet en aldus slechts een enkel misdrijf opleveren, het misdrijf slechts helemaal voltooid is en de verjaring van de strafvordering ten aanzien van alle feiten tezamen slechts begint te lopen vanaf het laatste feit, op voorwaarde evenwel dat ieder vorig misdrijf niet van het latere misdrijf is gescheiden door een tijdsverloop dat langer is dan de toepasselijke verjaringstermijn, behoudens stuiting of schorsing van de verjaring;

B. Toepassing van de beginselen van de verjaring op de beschuldigde en de beklaagden

Overwegende dat, in de veronderstelling dat de als misdaad omschreven feiten, gesteld dat ze bewezen zijn, op grond van verzachtende omstandigheden, slechts zouden leiden tot de toepassing van correctionele straffen, in casu, gelet op de gevolgen van de intrinsieke samenhang, twee punten moeten worden onderzocht : enerzijds, of de feiten op grond van de oude wet niet waren verjaard op de dag van de inwerkingtreding van de nieuwe wet, namelijk op 31 december 1993, en, anderzijds, in de veronderstelling dat die verjaring niet verkregen is, of de feiten niet verjaard zijn op de datum van het arrest;

Overwegende dat de aan de beschuldigde en de beklaagden ten laste gelegde feiten gepleegd zijn :

- wat Guy Coëme betreft, tussen 29 maart 1981 en 1 december 1989, waarbij het laatste feit dateert van 30 november 1989;

- wat Camille Javeau en Nicole Vosswinkel betreft, tussen 29 maart 1981 en 26 augustus 1989, waarbij het laatste feit dateert van 25 augustus 1989;

- wat Merry Hermanus betreft, tussen 1 december 1987 en 1 maart 1988, waarbij het laatste feit dateert van 29 februari 1988;

- wat Jean Louis Stalport betreft, tussen 14 juni 1989 en 12 september 1989, waarbij het laatste feit dateert van 11 september 1989;

- wat Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy betreft, tussen 16 augustus 1988 en 1 december 1989, waarbij het laatste feit dateert van 30 november 1989;

- wat Robert Willermain betreft, tussen 12 januari 1988 en 26 augustus 1989, waarbij het laatste feit dateert van 25 augustus 1989;

Overwegende dat die feiten, gesteld dat ze bewezen zijn, de uitvoering vormen van een zelfde misdadig opzet; dat de verjaring van de strafvordering voor ieder van de betrokkenen, ten aanzien van het geheel van de feiten die op hen betrekking hebben, slechts begint te lopen vanaf het laatste feit, dat, in casu, niet van de anderen is gescheiden door een tijdsverloop dat langer is dan de geldende verjaringstermijn;

Overwegende dat de wet van 24 december 1993, die de verjaringstermijn van de strafvordering voor wanbedrijven, en bijgevolg voor de gecorrectionaliseerde misdaden, van drie op vijf jaren brengt, toepasselijk is op de beschuldigde en op de beklaagden, aangezien de verjaring van drie jaren niet was bereikt bij de inwerkingtreding van de voornoemde wet en ze op 22 februari 1991 ten aanzien van de beschuldigde en de beklaagden geldig werd gestuit door het proces-verbaal nr. 480 (p. 14690) van het Hoog Comité van Toezicht, dat is een onderzoeksdaad die werd verricht tijdens de oude termijn van drie jaren;

Dat derhalve de oorspronkelijke verjaringstermijn van vijf jaren is beginnen te lopen :

- ten aanzien van Guy Coëme, op 30 november 1989;

- ten aanzien van Camille Javeau en Nicole Vosswinkel, op 25 augustus 1989;

- ten aanzien van Merry Hermanus, op 29 februari 1988;

- ten aanzien van Jean Louis Stalport, op 11 september 1989;

- ten aanzien van Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy, op 30 november 1989;

- ten aanzien van Robert Willermain, op 25 augustus 1989;

Overwegende dat die termijn op 10 juni 1992 door het proces-verbaal nr. 2337 van het Hoog Comité van Toezicht (p. 6618) geldig werd gestuit;

Dat hieruit volgt de strafvordering voor geen enkele van de in de dagvaarding vermelde feiten is verjaard;

C. De prejudiciële vragen

Overwegende dat Guy Coëme bij conclusie betoogt dat de verlenging van de verjaringstermijn "in zoverre zij toepasselijk zou zijn op alle strafvorderingen die ontstaan zijn vóór de inwerkingtreding ervan en op die datum nog niet verstreken zijn, en waardoor langere termijnen worden ingevoerd, een met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet strijdige discriminatie schept, in vergelijking met de toestand van degenen waarop, wegens de datum waarop de feiten zijn gepleegd, de verjaringstermijn van het oude artikel 21 toepasselijk is";

Dat Jean-Louis Mazy betoogt dat de wet waarbij een nieuwe verjaringstermijn wordt ingevoerd toepasselijk is op alle rechtsvorderingen die ontstaan zijn vóór de datum van inwerkingtreding ervan en op die datum nog niet verjaard zijn, en dat, bijgevolg, het verval van de strafvordering door verjaring afhangt van de datum van de daden van stuiting; dat hij hieruit afleidt dat, in casu, de toepassing van de artikelen 25 en 26 van de programmawet van 24 december 1993 een discriminatie schept die door de artikelen 10 en 11 van de Grondwet verboden is;

Dat Merry Hermanus eveneens betoogt dat "alleen de datum van de daden van stuiting, wat hem betreft, bepaalt of de nieuwe wet wordt toegepast dan wel of de toepassing van de oude wet gehandhaafd blijft";

Overwegende dat de voornoemde beschuldigde en beklaagden, in de slotbeschouwing van hun conclusie, het Hof verzoeken aan het Arbitragehof een prejudiciële vraag te stellen over een conflict dat, volgens hen, bestaat tussen de artikelen 10 en 11 van de Grondwet en artikel 25 van de programmawet van 24 december 1993 waarbij de verjaringstermijnen worden verlengd;

Dat uit die conclusies blijkt dat de ongelijke behandeling waarover zij klagen, volgens de betrokkenen zelf, uitsluitend voortvloeit uit de datum waarop de daden van onderzoek of van vervolging werden verricht en uit de weerslag van dergelijke daden op de loop van de verjaring, maar niet uit het bepaalde van artikel 25 van de wet van 24 december 1993;

Dat zij aldus niet een onderscheid bekritiseren dat door die wet zou zijn ontstaan, maar wel de gevolgen die noodzakelijkerwijs voortvloeien uit elke toepassing van de strafproceswet in de tijd;

Overwegende dat de opgeworpen vragen niet onder de toepassing vallen van artikel 26 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Arbitragehof en dat ze derhalve niet dienen te worden gesteld;

TITEL VIER : ONDERZOEK VAN DE TELASTLEGGINGEN

I. Telastleggingen A.1, E.3 (partim) en E.5. (Guy Coëme, Camille Javeau en Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat de aan de beschuldigde en de beklaagden Camille Javeau en Nicole Vosswinkel ten laste gelegde feiten hun oorsprong vinden in de werkzaamheden van de beklaagden binnen Uniop en het Institut de sociologie;

Overwegende dat Nicole Vosswinkel aangewezen werd tot directeur van Uniop vanaf de oprichting ervan op 23 februari 1970 (zie bijlage bij het Belgisch Staatsblad van 26 maart 1970); dat zij op 3 februari 1978 werd benoemd tot bestuurder van dit instituut (zie bijlage bij het Belgisch Staatsblad van 25 mei 1978); dat zij erkent de functie van afgevaardigd bestuurder te hebben uitgeoefend vanaf die datum tot in 1989; dat zij bovendien vanaf 1978 directeur was van het Centre de sociologie générale, directeur van het Institut de sociologie en voorzitter van de raad van bestuur ervan sinds 1980;

dat zij bevoegd was om de cheques en de overige financiële stukken van de twee instituten die zij leidde te ondertekenen;

Overwegende dat Uniop was opgenomen in de ULB en verbonden was met een universitair departement van het Institut de sociologie; dat artikel 34, 2e lid, van de statuten van Uniop stelt : "Het gunstig overschot van ontvangsten en uitgaven kan bij het einde van het maatschappelijk jaar gestort worden aan een reservefonds om toe te laten in het lopend jaar of in de komende jaren het maatschappelijk doel te verwezenlijken, ofwel bestemd worden voor fundamenteel onderzoek in een faculteit van menselijke wetenschappen of aan het 'Institut de sociologie de l'Université libre de Bruxelles', of voor ieder ander wetenschappelijk doel";

Overwegende dat de administratieve overheid van de ULB, om te pogen het tekort aan financiële middelen voor het wetenschappelijk onderzoek op te vangen - tekort dat te wijten is aan het financieringssysteem van de universiteiten - de centra en departementen heeft aangespoord om hun diensten buiten de universiteit aan te bieden en aldus overeenkomsten binnen te halen met het oog op een bijkomende financiering van het onderzoek;

Overwegende dat Camille Javeau, sinds 1971 navorser in Uniop, in die context ermee gelast werd overeenkomsten binnen te halen zowel voor Uniop als voor het Institut de sociologie en hierin zo bedreven was dat hem een leidende functie bij Uniop werd aangeboden; dat, hoewel hij nu beweert dat hij pas in 1984 met de functie van directeur werd belast, niettemin uit de nota aan het personeel van Uniop, die op 16 juni 1981 door Nicole Vosswinkel, afgevaardigd bestuurder, werd ondertekend (p. 17168), blijkt "dat Camille Javeau, de functie van directeur voltijds zal uitoefenen" vanaf die datum;

dat die nota, ook al werd ze niet verspreid, bevestigt dat Camille Javeau vanaf 1980 de facto heeft deelgenomen aan het beleid van Uniop, wat hij overigens toegeeft in zijn nota van 10 maart 1991 aan onderzoeksrechter Van Espen (p. 4186);

Overwegende dat Camille Javeau in zijn verklaringen toegeeft dat hij, om het beoogde doel te bereiken, zich heeft gewend tot ministers, politici en hun naaste omgeving wegens hun beslissingsmacht, hun huidige invloed of hun vermoede toekomstperspectieven, en aldus een systeem toepaste dat reeds voor zijn komst bestond, maar het nog met een commerciële strategie uitbreidde; dat uit de gegevens van het dossier blijkt dat die strategie erin bestond voortdurend voorstellen te doen voor opiniepeilingen en studies waaraan voordelen vastzaten zoals preëlectorale peilingen om een tactiek van herverkiezing te testen, een verbetering van het media-imago, een bijkomend loon voor plaatselijke "cliënten" die medewerkers waren geworden, voorschotten op auteursrechten of op commissielonen in parallelle commerciële zaken;

Overwegende dat door dit commercieel beleid, dat begonnen was in twee instituten, waarvan het ene, Uniop, volgens Nicole Vosswinkel, de "dubbelganger" was van het Institut de sociologie, het aantal zogenaamde "externe" overeenkomsten aanzienlijk kon toenemen en dit bijna uitsluitend in de overheidssector;

Overwegende dat Guy Coëme, lid van de administratieve diensten van de "parti socialiste" en sinds 1974 lid van de bestendige deputatie, op 28 februari 1981 werd benoemd tot staatssecretaris bij het Waalse Gewest;

Overwegende dat op 30 maart 1981 een overeenkomst IS/C011 werd ondertekend tussen het Waalse Gewest, vertegenwoordigd door de beschuldigde, en het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door Nicole Vosswinkel; dat die overeenkomst betreffende de "Milieu-problematiek", waarvoor een bedrag van 3.700.000 frank was uitgetrokken, door Uniop werd uitgevoerd (p. 17111 tot 17103); dat op voornoemd bedrag, dat betaald werd door het Waalse Gewest, 483.000 frank kosten werden aangerekend voor het honorarium van Jeanine Cornet, belast met de public relations van Guy Coëme, alsook de kosten van twee preëlectorale opiniepeilingen, elk voor een bedrag van 290.000 frank, het ene in Borgworm ten gunste van Guy Coëme en het andere in Evere, ten gunste van François Guillaume;

Overwegende dat een stuk d.d. 10 juni 1981 van de hand van Camille Javeau, met de titel "akkoord met de P.S." (p. 18415 en 18414) melding maakt van verscheidene overeenkomsten "die te hoog geprijsd werden" om de preëlectorale studiekosten te dekken ten gunste van acht nominatim vermelde politici;

Dat het stuk, meer bepaald wat de "Milieu-enquête Coëme" betreft, constateert : "2000 enquêtes aan de hand van vragenlijsten", "te hoog geprijsd", "2000 vragenlijsten, reële prijs 2.000.000 frank, ontvangen bedrag 3.700.000, blijft 1.700.000 voor 1) public relations Coëme (Jeanine Cornet) (plusminus) 500.000 2) studie over Borgworm Coëme, 4 groepsdiscussies 110.000, 500 enquêtes 180.000 3) studie over Evere Guillaume, 4 groepsdiscussies 110.000, 500 enquêtes 180.000 totaal : 1.080.000";

Overwegende dat dit stuk voorts de "stand van werkzaamheden op 9 juni 1981" constateert en voor iedere betrokken politicus de overeenkomst preciseert waarop de kosten worden aangerekend;

Dat de bewoordingen zelf van dat stuk impliceren dat het verwijst naar vroegere akkoorden;

Overwegende dat uit de omstandigheid dat Jeanine Cornet reeds op 30 maart 1981, de dag van de ondertekening van de overeenkomst, aan Uniop een eerste honorariumnota stuurde (p. 11418), eveneens valt af te leiden dat het stuk van 10 juni 1981 een akkoord constateert dat reeds vóór de ondertekening van de overeenkomst IS/C011 was gesloten; dat, hoewel niet bewezen is dat die nota werd aangerekend op de voornoemde overeenkomst, uit de bewoordingen ervan blijkt dat zij betrekking heeft op het honorarium en de kostenvergoeding "voor prestaties in maart 1981" die moeten worden aangerekend op de "Studie Waalse Gewest", d.i. betreffende een periode vóór de ondertekening van de overeenkomst (p. 11417 en 11418);

Overwegende dat de honorariumnota's van Jeanine Cornet die zowel aan het Institut de sociologie als aan Uniop werden gestuurd, telkens de vermelding "Studie Waalse Gewest" dragen, terwijl het buiten kijf staat dat voornoemde persoon noch voor Uniop noch voor het Institut de sociologie heeft gewerkt, maar dat zij instond voor de public relations en de verbetering van het imago van Guy Coëme, aan wie zij door Camille Javeau was voorgesteld (p. 19095 tot 19102);

Overwegende dat bij het dossier de fotocopie is gevoegd van een deel van de agenda van 1981 van Camille Javeau (p. 28949 tot 28945); dat Camille Javeau nooit de vermeldingen in die agenda heeft betwist; dat hieruit blijkt dat Camille Javeau tussen 5 februari en 30 maart 1981 een aantal afspraken heeft gemaakt : op 5 februari om 11 uur met "Nicole-Teddy" en om 16u30 met "Isi Halbertal", op 3 maart met "Coëme - Deworme - (onleesbaar)", op 12 maart met "Teddy Verstrepen - Parti socialiste", op 23 maart "afspraak om 18u45 bij Teddy" "19u30 Guillaume", op 25 maart "12 uur : Jeanine Lambotte - Teddy - Jeanine", "om 18 uur Michel Henrion - Teddy", op 26 maart "Guy Coëme, Isi Halbertal en Merry Hermanus"; dat de voornamen "Nicole", "Teddy" en "Jeanine" naar alle waarschijnlijkheid slaan op Nicole Vosswinkel, Teddy Verstrepen en Jeanine Cornet; dat die afspraken ook de volgende maanden bleven doorgaan;

Dat de meeste genoemde personen betrokken zijn bij de overeenkomsten die vermeld zijn onder "akkoord met de P.S.";

Overwegende dat de brieven die Camille Javeau vanaf 6 april 1981 aan François Guillaume en vanaf 11 mei 1981 aan Guy Coëme stuurde (p. 19399 en 18393) waarbij hun een type-ontwerp van preëlectorale enquêtes werd voorgesteld telkens de zin bevatten : "de akkoorden tussen de P.S. en Uniop zullen een aanzienlijke verlaging van de kostprijs mogelijk maken en hem op een voor een partijafdeling aanvaardbaar peil brengen";

Overwegende dat, zelfs in de veronderstelling dat Guy Coëme, zoals hij beweert, niets afwist van het bestaan van het stuk van 10 juni 1981, dan nog uit het geheel van die gegevens blijkt dat hij deelgenomen heeft aan de bespreking van de litigieuze overeenkomst en dat hij wist dat de door hem ondertekende overeenkomst "te hoog geprijsd" was om rekening te houden met de beloofde voordelen;

Overwegende dat Nicole Vosswinkel de overeenkomst IS/C011 op 30 maart 1981 heeft ondertekend in haar hoedanigheid van directeur van het Institut de sociologie; dat zij de honorariumnota's van Jeanine Cornet heeft ontvangen en ze zowel door dat instituut als door Uniop heeft doen betalen;

Overwegende dat Nicole Vosswinkel niet betwist dat zij "belangstelling had voor de inhoud en het voorwerp van de overeenkomst en dat zij zich herinnerde dat zij de vragenlijst had gezien en er eventueel aan had meegewerkt" (haar 6de conclusie p. 62);

Overwegende dat zij staande houdt dat zij niet heeft deelgenomen aan de bespreking van de overeenkomst en dat zij niet wist, enerzijds, dat het honorarium van Jeanine Cornet betrekking had op prestaties zonder enig verband met het voorwerp van de overeenkomst en, anderzijds, dat bij de vastlegging van het bedrag ervan rekening was gehouden met de kosten van twee verkiezingsenquêtes;

Overwegende dat de leidende functies van Nicole Vosswinkel bij de twee instituten, die door het systematisch zoeken naar overeenkomsten buiten de universiteit op het raakvlak stonden van politiek en universiteit, doen vermoeden dat zij wel degelijk wist dat het sluiten van overeenkomsten met de overheid gepaard kon gaan met voordelen voor bepaalde politici;

Dat dit vermoeden wordt gesterkt door de agenda van 1981 van Camille Javeau die onder 22 januari 1981 vermeldt "Teddy-Nicole, uitgesteld" en onder 5 februari 1981 "11 u. Nicole-Teddy", wat er op zijn minst op wijst dat zij Teddy Verstrepen kende en ontmoette, die zij beschouwde als degene die gelden bijeenbracht voor de parti socialiste;

Overwegende dat Camille Javeau, op het tijdstip dat de overeenkomst van 30 maart 1981 werd besproken en gesloten, weliswaar al de facto was betrokken bij het beleid van Uniop en daar een grote bewegingsvrijheid genoot om overeenkomsten te zoeken en erover te onderhandelen, maar toch pas later de functie van directeur van Uniop kreeg;

Overwegende ten slotte dat Camille Javeau het hele onderzoek lang heeft staande gehouden, zonder zijn verklaringen op dat punt ooit te wijzigen, dat Nicole Vosswinkel wist dat het honorarium van Jeanine Cornet geen betrekking had op de overeenkomst (zie meer bepaald p. 12114);

Overwegende dat hij ter zitting van 16 februari 1996 heeft bevestigd het document "akkoord met de P.S." aan Nicole Vosswinkel te hebben bezorgd;

Overwegende dat aldus de leidende functies van Nicole Vosswinkel, haar ontmoeting met Teddy Verstrepen tijdens de periode vlak voor de totstandkoming van de overeenkomst IS/C011 en het feit dat Jeanine Cornet nog de dag van de ondertekening van het contract haar eerste facturen verstuurde, gegevens zijn waaruit blijkt dat de beklaagde wist dat het bedrag was verhoogd om rekening te houden met uitgaven zonder enig verband met het voorwerp van het contract;

Overwegende dat uit die vaststellingen en consideransen volgt dat de overeenkomst IS/C011, hoewel zij slechts zegt wat de partijen wilden dat zij zegde, toch vals is, aangezien het verzwijgen van de waarheid in de akte, die bedrieglijk werd opgemaakt tussen de partijen en Camille Javeau, nadeel kon berokkenen aan een derde;

Dat immers het gebruik van dit valse stuk het Waalse Gewest ertoe heeft gebracht bedragen te betalen waarmee de in de voorafgaande overeenkomst vastgestelde voordelen, te weten de bezoldiging van Jeanine Cornet en de kostprijs van de preëlectorale enquêtes, werden toegekend;

Overwegende dat de telastleggingen A.1., E.3., in zoverre deze betrekking heeft op een bedrag van ten minste 483.400 frank, zijnde het honorarium van Jeanine Cornet, en E.5 bewezen zijn tegen Guy Coëme, Camille Javeau en Nicole Vosswinkel;

II. Telastleggingen A.2.a en b en E.1.b (Camille Javeau)

Overwegende dat op 15 december 1983 een overeenkomst IS/C070 werd ondertekend tussen het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door Nicole Vosswinkel, en het Waalse Gewest, vertegenwoordigd door Philippe Busquin, minister van Begroting en Energie; dat het oorspronkelijke bedrag ervan in een bijvoegsel van 27 april 1984 werd opgetrokken van 3.114.000 frank naar 3.334.000 frank;

Overwegende dat uit de brief die Colette Brichaux op 3 april 1984, in naam van Camille Javeau stuurde aan Christian Basecq, kabinetschef van minister Philippe Busquin, blijkt dat de oorspronkelijke overeenkomst 150.000 frank uittrok voor de aanwerving van Corinne Bauwens voor een periode van zes maanden met een netto maandloon van 25.000 frank en dat de ondertekening werd gevraagd van een aanhangsel waardoor het contract van de betrokkene kon worden verlengd volgens nog door de voornoemde Basecq nader te bepalen modaliteiten;

Dat laatstgenoemde op 17 april 1984 aan de beklaagde drie exemplaren bezorgde van het bijvoegsel waarin het krediet op 3.334.000 frank werd gebracht en waarin werd gepreciseerd dat hij dankzij die verhoging de betrokkene in dienst kon nemen voor een periode van zeven maanden met ingang van 1 oktober 1983;

Overwegende dat Corinne Bauwens heeft toegegeven (p. 11794) dat zij nooit "in de gebouwen van Uniop had gewerkt" en dat zij onder de leiding van de persattaché van minister Philippe Busquin werkte;

Overwegende dat uit het feit dat de voornoemde overeenkomst en het voornoemde bijvoegsel kosten omvatten die er geen verband mee hielden, blijkt dat die beide stukken vals zijn, aangezien het bedrieglijk overleg tussen Camille Javeau en een derde nadeel kon berokkenen aan het Waalse Gewest;

Overwegende dat de deelneming van Camille Javeau aan de opmaak en het gebruik van deze valse stukken listige kunstgrepen zijn die het Waalse Gewest ertoe hebben gebracht onverschuldigde bedragen te betalen, in casu 329.611 frank, zijnde de kosten voor de aanwerving van Corinne Bauwens;

Dat de telastleggingen A.2.a en b, en E.1.b bewezen zijn :

III. Telastlegging A.3 (Camille Javeau en Jean Louis Stalport)

Overwegende dat aan de beklaagden ten laste wordt gelegd dat zij "een overeenkomst waarover de inspectie van Financiën een ongunstig advies had uitgebracht, hebben vervangen of doen vervangen door drie overeenkomsten d.d. 15 juni 1989, elk voor een lager bedrag dan voor het optreden van de inspectie van Financiën vereist is, maar die tezamen betrekking hadden op dezelfde aangelegenheid als die welke verworpen was, met name, een studie over de kleine en middelgrote ondernemingen";

A. Het gezag van gewijsde van de beslissing van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

Overwegende dat Jean Louis Stalport betoogt dat de beslissing van de Kamer van Volksvertegenwoordigers van 14 juli 1994 om minister Philippe Moureaux niet te verwijzen naar het Hof van Cassatie een rechterlijke beslissing is, ook al is ze door de wetgevende macht gewezen; dat, wanneer een dergelijke eindbeslissing een van de daders van het misdrijf buiten vervolging stelt, niet om redenen betreffende de persoon van de beklaagde, maar omdat dit misdrijf niet is bewezen, zij, bij ontstentenis van nieuwe bezwaren, ten goede komt aan al degenen die aan het misdrijf hebben deelgenomen; dat hij voorts betoogt dat, in zoverre er geen enkel nieuw bezwaar is, die beslissing hem ten goede moet komen aangezien zij erga omnes geldt en hij dus buiten vervolging moet worden gesteld;

Overwegende dat, nu de Kamer van Volksvertegenwoordigers niet bevoegd is voor justitiabelen die geen minister of federale staatssecretaris zijn, de discretionaire macht, als bepaald bij de artikelen 103 en 104 van de Grondwet, uitsluitend betrekking kan hebben op de betrokken minister of staatssecretaris; dat hieruit volgt dat de beslissing van de Kamer van 14 juli 1994 de berechting van de beklaagden niet kan verhinderen;

B. De schuldvraag

Overwegende dat de inspectie van Financiën op 30 mei 1989 een ongunstig advies (p. 18684) heeft uitgebracht over een ontwerp van overeenkomst waarbij Uniop voor het Brusselse Gewest "bij alle Brusselse ondernemingen een voorstudie" zou uitvoeren tegen de totale prijs 4.800.000 frank, zonder BTW, (p. 18689 tot 18694);

Overwegende dat op 15 juni 1989 drie overeenkomsten werden ondertekend door Philippe Moureaux, in naam van het Brusselse Gewest en door Camille Javeau, in naam van Uniop, telkens voor een forfaitaire prijs van 1.200.000 frank (p. 18699 tot 18710);

Dat Uniop zich in die overeenkomsten ertoe verbond een "voorstudie" uit te voeren :

a) "bij de KMO's die in onderaanneming werken" (overeenkomst 1) b) "bij alle door het Brusselse Gewest gesteunde ondernemingen" (overeenkomst 2) c) "bij de exportgerichte KMO's" (overeenkomst 3);

Dat die overeenkomsten op 15 juni 1989, de dag waarop ze werden gesloten, met de handtekening van de minister, aan de administratie werden bezorgd (p. 18681); dat de inspectie van Financiën op 30 juni 1989 het vastleggingsbulletin betreffende één van de overeenkomsten, zonder voorbehoud te maken, heeft geviseerd (p. 18680);

Overwegende dat uit de vergelijking tussen het ontwerp van de oorspronkelijke overeenkomst en de drie nieuwe overeenkomsten blijkt dat de omstandigheid dat het voorwerp en de prijs van de oorspronkelijke overeenkomst in de drie nieuwe overeenkomsten werden beperkt, niet belet dat het nog altijd om hetzelfde oorspronkelijke concept en oogmerk ging, m.a.w. om dezelfde opdracht;

Overwegende dat uit de verklaringen van Jean Louis Stalport (p. 9540) en van Camille Javeau (p. 2905) blijkt dat de splitsing bedoeld was om het verplichte advies van de inspecteur van Financiën te omzeilen;

Dat het advies van de inspecteur van Financiën waarop Jean Louis Stalport doelt, de ondertekening voor gezien is die vereist is voor de vastlegging van de uitgave, die op 30 juni 1989, na de toewijzing van de opdracht is aangebracht en niets bewijst omtrent de wil tot doorzichtigheid waarop beklaagde zich beroept (p. 1304);

Overwegende dat noch de omstandigheid dat, ook al was de opdracht niet gesplitst, de opdracht hoe dan ook zou zijn gegund, noch de omstandigheid dat de drie overeenkomsten aan het niet verplichte advies van de inspecteur van Financiën zouden onderworpen zijn, de artificiële splitsing van de opdracht kunnen rechtvaardigen;

Overwegende dat het bedrieglijk opzet dat voor de telastlegging wordt vereist enkel aan de zijde van de dader van het misdrijf moet bestaan;

Dat het voldoende is dat de mededaders tot de uitvoering van het misdrijf noodzakelijke hulp hebben verleend of dat zij het rechtstreeks hebben uitgelokt, dat zij een positieve kennis hebben gehad van de omstandigheden die het hoofdfeit opleverden en dat zij de wil hebben gehad om op de bij de wet bepaalde wijze samen te werken om het misdrijf te plegen;

Dat Jean Louis Stalport met het bedrieglijk opzet om het door minister Philippe Moureaux goedgekeurde verzoek van Camille Javeau in te willigen, de noodzakelijke hulp heeft verleend om de beoogde doelstelling binnen de bepaalde termijn uit te voeren;

Dat Camille Javeau, die ervan op de hoogte was gebracht dat hij zijn ontwerp moest splitsen indien hij het nog binnen de resterende korte tijd wilde uitvoeren, zijn medewerking heeft verleend aan de uitvoering van het misdrijf;

Overwegende dat de telastlegging A.3. bewezen is tegen de twee beklaagden;

IV. Telastleggingen A.6 en E.9 (Guy Coëme, Camille Javeau, Jean-Louis Mazy)

Overwegende dat aan Guy Coëme, Camille Javeau en Jean-Louis Mazy ten laste wordt gelegd dat zij valsheid in openbare geschriften hebben gepleegd door in de prijs van een overeenkomst IN/C140 tussen het Waalse Gewest en de VZW Uniop kosten op te nemen zonder enig verband met het werkelijke voorwerp van die overeenkomst, namelijk 476.000 frank en 68.412 frank die respectievelijk bestemd waren voor de betaling van de facturen van Jeanine Cornet, belast met de public relations van Guy Coëme, en voor de gedeeltelijke bezoldiging van Nadine Morren, een kabinetsmedewerker van die minister;

Overwegende dat Camille Javeau tegenwerpt dat het een onmogelijk misdrijf is aangezien de aangeklaagde overeenkomst voor een forfaitaire prijs werd gesloten en hij bovendien betoogt dat het niet bewezen is dat die prijs hoger ligt dan die van de concurrentie;

Overwegende dat de forfaitaire aard van een prijs niet uitsluit dat bij de bepaling ervan rekening werd gehouden met de kosten voor prestaties die er geen verband mee houden;

Dat, voor het overige, de ten laste gelegde valsheid niet bestaat in de aanrekening van een hogere prijs dan die van de concurrentie, maar wel in het feit dat bij de bepaling van de prijs rekening werd gehouden met de prijs van prestaties zonder enig verband met de overeenkomst; dat een vergelijking met de gangbare marktprijzen derhalve niet opgaat;

Overwegende dat Guy Coëme op 2 februari 1988 werd aangewezen tot voorzitter van de Waalse Gewestexecutieve;

Dat Guy Coëme op 18 februari 1988 Camille Javeau en Catherine Vigneron op zijn kabinet heeft ontvangen;

Dat een op 19 februari 1988 door Catherine Vigneron opgemaakte nota de volgende vermeldingen bevat : "Overeenkomst (Jeanine) relaties met de pers" (p. 29144);

Dat een andere nota, van dezelfde datum, vermeldt : "Jean-Louis Mazy afspreken met hem" (p. 28822);

Dat in de handgeschreven notities van Catherine Vigneron van 29 februari 1988 de volgende vermeldingen voorkomen : "Guy Coëme - Hoei Borgworm" en "Mazy donderdag 3, 12u30" (p. 28804);

Dat Jean-Louis Mazy op 3 maart 1988 heeft geluncht met Camille Javeau die hem een ontwerp voorlegde van een studie voor de Waalse Gewestexecutieve voor een totaal bedrag van 19.980.000 frank, te spreiden over vier jaar;

Dat Jean-Louis Mazy op 7 maart 1988 Guy Coëme een persoonlijke nota heeft gestuurd over het ontwerp van een door Uniop uit te voeren studie;

Dat Camille Javeau op 9 maart 1988 Jeanine Cornet heeft ontmoet op het kabinet van Guy Coëme (p. 28786);

Dat in een handgeschreven nota van 11 maart 1988 van Catherine Vigneron de volgende vermelding voorkomt "Jean Louis Mazy-Uniop + 19% BTW probleem?" (p. 28782);

Dat Camille Javeau op 13 april 1988 Jean-Louis Mazy heeft ontmoet (p. 28782);

Dat op 15 april 1988 een overeenkomst wordt bezorgd aan Jean-Louis Mazy over het imago van het Waalse Gewest, voor een bedrag van 10.600.000 frank + 19% BTW (p. 28780 tot 28777);

Dat op het voorbereidende handgeschreven document van die overeenkomst in fine de vermelding voorkomt : "bij te rekenen prijs Jeanine Cornet en prijs (jongerenstage 70.800 frank) 10.000 frank + 18% bedrijfsvoorheffing, 11.800 X 6 = 70.800 frank (6 maanden) (p. 28772);

Dat Camille Javeau op 21 april 1988 met Jean Louis Mazy en Emmanuel Hollander heeft geluncht (p. 28771);

Dat Camille Javeau op 26 april 1988 Jean-Louis Mazy een brief heeft geschreven met de volgende bewoordingen "OK voor je voorontwerp van overeenkomst.

Dit stemt overeen met de geest van onze besprekingen" (p. 28770);

Dat Camille Javeau op 28 april 1988 met Jean-Louis Mazy en Emmanuel Hollander heeft geluncht (p. 28768);

Dat de overeenkomst uiteindelijk op 3 mei 1988 werd ondertekend;

Dat Jeanine Cornet reeds op 17 mei 1988 het Institut de sociologie twee honorariumnota's stuurde i.v.m. haar prestaties voor Guy Coëme van februari 1988 tot en met mei 1988, met daarop de vermelding "Studie Waals Gewest"; dat ze op 26 en 27 mei 1988 door Uniop werden betaald (p. 18822 en 18814);

Dat in een - bij Uniop inbeslaggenomen - nota van 9 september 1988, die de titel draagt "Memo voor Jean-Louis Mazy" en die meer bepaald de overeenkomst met het Waalse Gewest betreft, de vermeldingen voorkomen : "voor zover Georges (Horevoets) op de hoogte is van ons akkoord heb ik donderdagavond aan Bernard (Anselme) voorgesteld dat hij de mogelijkheden zou aanwenden die oorspronkelijk voor Guy (Coëme) waren bedoeld. Ik meen dat dit noodzakelijk is" (p. 28086);

Overwegende dat uit al die gegevens volgt dat Guy Coëme reeds van bij het begin van de onderhandelingen had gevraagd dat het bedrag van de overeenkomst het honorarium van Jeanine Cornet zou insluiten en dat hij vanaf 15 april 1988 erop stond dat dit bedrag ook het bijkomend loon van Nadine Morren zou omvatten;

Dat Jeanine Cornet in dit verband heeft verklaard : "Het spreekt vanzelf dat ik mijn honorariumnota's niet spontaan aan de heer Javeau heb gestuurd.

Niet de heer Javeau heeft mij gecontacteerd en mij gezegd dat ik hem mijn honorariumnota's moest bezorgen. De zaken zijn als volgt verlopen : de heer Coëme heeft mij gezegd dat ik mij tot de heer Javeau mocht wenden voor de betaling van die honorariumnota's, wat ik ook heb gedaan. Dan heb ik een gesprek gehad met de heer Javeau om hem het bedrag van dit honorarium mee te delen. De heer Coëme wist wel wie mijn nota's voor zijn rekening nam" (p. 29090);

Dat Guy Coëme, in verband met Nadine Morren, voor het Hof heeft verklaard (zie zittingsblad van 21 februari 1996, p. 22) : "zij had recht op een normale bezoldiging en toen het probleem rees, hebben we een oplossing gezocht en ik ben er fier op, hoewel er op technisch vlak wel iets aan schort";

Overwegende dat het vaststaat dat noch Jeanine Cornet, noch Nadine Morren voor Uniop of voor het Institut de sociologie hebben gewerkt;

Overwegende dat, gelet op de verstandhouding tussen Guy Coëme, Jean-Louis Mazy en Camille Javeau, die blijkt uit de voornoemde stukken, Jean-Louis Mazy, zelfs als hij niets had afgeweten van de kladversie van het ontwerp van overeenkomst dat hem op 15 april 1988 werd bezorgd, toch moest weten dat de prijs van de overeenkomst kosten bevatte voor prestaties zonder enig verband met de overeenkomst;

Overwegende dat het eveneens is bewezen dat Jean-Louis Mazy aan de besprekingen van die overeenkomst heeft deelgenomen;

Dat Jeanine Cornet heeft verklaard : "De heer Mazy heeft mij gezegd dat hij ermee werd gelast een oplossing te zoeken voor de betaling van mijn honorarium" (p. 29087);

Dat uit de verklaring van Nadine Morren aan commissaris Sacotte blijkt dat zij zich tot Guy Coëme heeft gewend om betaald te worden voor haar voltijdse opdracht bij het kabinet;

Dat zij preciseert dat Jean-Louis Mazy haar heeft gemeld dat er een oplossing was gevonden en dat haar bijkomend loon door Uniop zou worden betaald (p. 29025);

Dat Georges Horevoets verklaard heeft dat de initialen J.L.M. voorkwamen op alle stukken over die kwestie die hij heeft kunnen inkijken (p. 29102);

Dat hij voorts heeft gezegd : "Achteraf heb ik uit de archieven van het kabinet kunnen opmaken dat de heer Mazy in het raam van die overeenkomst de eerste contacten met Uniop had gelegd. Bij mijn gesprek met Javeau over die overeenkomst (...) kreeg ik de bevestiging van het feit dat die overeenkomst was besproken met de heer Mazy en tevens met mevrouw Cornet, de persoon die op het kabinet instond voor de public relations van de heer Coëme" (p. 29105);

Overwegende dat aldus, in strijd met wat Guy Coëme en Jean-Louis Mazy beweren, Georges Horevoets niet aan de besprekingen van de overeenkomst heeft deelgenomen;

Dat hij, daarentegen, gelet op de hoge prijs van de studie, toen hij kabinetschef werd van minister Anselme die Guy Coëme was opgevolgd, een bijvoegsel heeft doen sluiten (p. 29126 en 29125) waarbij Uniop werd verplicht een verantwoordingsstaat en zijn faktuur over te leggen (p. 29100 en 29099);

Dat Jean Louis Mazy, door met kennis van zaken te aanvaarden noodzakelijke hulp te verlenen aan de bespreking van een overeenkomst waarvan de prijs het honorarium van Jeanine Cornet en het bijkomend loon van Nadine Morren omvatte, niet de eenvoudige uitvoerder van Guy Coëme is geweest maar rechtstreeks heeft meegewerkt aan het in de telastlegging bedoelde misdrijf;

Dat de omstandigheid dat het systeem van aanrekening van kosten reeds bestond vóór zijn komst op het kabinet niets afdoet aan zijn strafrechtelijke verantwoordelijkheid;

Overwegende dat de telastlegging van valsheid (A.6) bewezen is tegen de beschuldigde en tegen ieder van de beklaagden Camille Javeau en Jean-Louis Mazy;

Overwegende dat het gebruik van dit valse stuk het Waalse Gewest ertoe heeft gebracht de in de telastlegging E.9 bedoelde bedragen te betalen;

Dat de telastlegging van oplichting tevens bewezen is tegen de beschuldigde en tegen ieder van die beklaagden;

V. Telastleggingen A.4.a en b, en E.7.a en b (Guy Coëme, Camille Javeau, Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy)

Overwegende dat aan Guy Coëme, aan Camille Javeau, aan Emmanuel Hollander en aan Jean-Louis Mazy ten laste wordt gelegd dat zij, met het bedrieglijk opzet om onder andere de toewijzing van een opdracht mogelijk te maken door de procedures inzake overheidsopdrachten te omzeilen, en met het bedrieglijk opzet om aan Emmanuel Hollander een onrechtmatig voordeel te doen toekennen twee maal valsheid in openbare geschriften hebben gepleegd of eraan hebben deelgenomen, namelijk :

a. door in de overeenkomst van 17 augustus 1988 (contract IN/M010) tussen de Belgische Staat vertegenwoordigd door Guy Coëme, en de vennootschap HHD Ogilvy & Mather, vertegenwoordigd door Emmanuel Hollander, in artikel 1 te vermelden dat de opdrachtgever de voornoemde vennootschap belast met een studie betreffende de dienstplichtigen, terwijl de contracterende vennootschap in werkelijkheid nooit van plan geweest was om die studie uit te voeren en ze inderdaad ook niet heeft uitgevoerd, aangezien zulks gebeurd is door de VZW Uniop, en Emmanuel Hollander daaruit een onrechtmatig voordeel heeft behaald van ten minste 450.000 frank;

b) door in een overeenkomst van 28 april 1989 (contract IN/M020) tussen de Belgische Staat, vertegenwoordigd door Guy Coëme en de NV Information et Entreprise, vertegenwoordigd door haar directeur, Jean Massart, in artikel 1 te vermelden dat de opdrachtgever de voornoemde vennootschap belast met een studie over beroepsmilitairen terwijl de contracterende vennootschap in werkelijkheid nooit van plan was geweest die studie uit te voeren en ze inderdaad ook niet heeft uitgevoerd, aangezien zulks gebeurd is door de VZW Uniop, en Emmanuel Hollander daaruit een onrechtmatig voordeel van ten minste 600.000 frank heeft behaald;

A. De instemming van het ministerieel comité en de onderaanneming

Overwegende dat artikel 51, alinéa 1, 4°, van het koninklijk besluit van 22 april 1977 betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten, bepaalt dat sommige onderhands te gunnen opdrachten, alvorens de procedure aan te vatten, de instemming moeten bekomen van het ministerieel comité dat bevoegd is inzake overheidsinvesteringen, te weten het ministerieel comité voor economische en sociale coördinatie (MCESC), en inzonderheid de opdrachten van diensten waarvan het bedrag hoger wordt geraamd dan 6.000.000 frank;

Dat, hoewel het niet naleven van dat voorschrift niet leidt tot nietigheid van de opdracht die niet aan dat comité is overgelegd, de kunstmatige splitsing van een opdracht om die noodzakelijke instemming van het MCESC te omzeilen een schending van artikel 51, alinéa 1, 4°, van voornoemd koninklijk besluit uitmaakt; dat de omstandigheid dat de opdracht, indien zij niet was gesplitst, hoe dan ook de instemming zou hebben bekomen, die kunstmatige instemming niet kan rechtvaardigen; dat noch de omstandigheid dat het overleggen aan het MCESC voor dergelijke dossiers niet gebruikelijk was, noch de omstandigheid dat de inspecteur van financiën de schending van artikel 51 zou hebben opgemerkt en een negatief advies had moeten uitbrengen, evenmin de schending van een wettelijke bepaling, die de regelmatigheid van de overheidsopdrachten beoogt, kunnen rechtvaardigen;

Overwegende dat onderaanneming geen kunstgreep mag zijn die wordt aangewend om een bepaling die de overheidsopdrachten regelt te omzeilen;

B. De schuld van Guy Coëme, Camille Javeau, Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy

Overwegende dat de versies van de feiten zoals ze door de beschuldigde en de beklaagden wordt gegeven herhaaldelijk verschillen of tegenstrijdig zijn;

1. Wat betreft de opdracht van 1988 :

Overwegende dat Guy Coëme uiteenzet dat hij alleen de gedachtengang van het eerste ontwerp heeft geschetst en niet persoonlijk betrokken was bij de uitwerking ervan en dat op aanraden van zijn adjunct-kabinetschef Jean-Louis Mazy een beroep is gedaan op Emmanuel Hollander;

Dat Camille Javeau preciseert dat hij nooit tussenbeide is gekomen in de beslissing om het kwantitatief en het kwalitatief aspect van de studie aan twee verschillende ondernemingen toe te vertrouwen en dat hij bij geen enkele discussie over de splitsing betrokken was;

Dat Emmanuel Hollander betoogt dat HHD en hijzelf op initiatief van Jean-Louis Mazy zijn geconsulteerd omdat zij ervaring hadden met en bijzonder onderlegd waren op het vlak van opiniepeilingen; dat Guy Coëme een vergadering heeft bijgewoond waarop Jean-Louis Mazy en hijzelf aanwezig waren en waar de krachtlijnen van het plan zijn besproken;

Dat Jean-Louis Mazy betoogt dat Guy Coëme zelf beslist heeft de studie te laten uitvoeren en heeft aangegeven dat Camille Javeau diende te worden geconsulteerd; dat de minister later geen bezwaar heeft gemaakt tegen het raadplegen van HHD;

Overwegende dat Guy Coëme op 8 mei 1988 minister van Landsverdediging is geworden; dat Camille Javeau op 27 mei 1988 een ontwerp van overeenkomst heeft voorgesteld waarin werd bepaald dat Uniop de twee luiken van de studie zou uitvoeren;

Dat Jean-Louis Mazy, Emmanuel Hollander en Camille Javeau tussen 27 mei en 2 juni 1988 samen hebben gedineerd en daarbij hebben beslist dat Uniop het kwantitatief luik zou uitvoeren maar voor het kwalitatieve slechts als onderaannemer zou optreden;

Overwegende dat de aldus opgevatte opdracht niet meer aan het toezicht van het MCESC was onderworpen;

Overwegende dat de verklaringen van Jean-Louis Mazy bewijzen dat Guy Coëme actief is opgetreden bij de gunning van de opdrachten van 1988 en dat hij op de hoogte was van hun modaliteiten; dat die verklaringen door die van Camille Javeau en Emmanuel Hollander worden bevestigd;

Dat die verklaringen bewijzen dat Guy Coëme op de hoogte was van zowel de verdeling van de opdracht als van de afspraak tussen HHD en Uniop;

Overwegende dat vaststaat dat eerst werd geoordeeld dat Uniop de opdracht alleen kon uitvoeren en daartoe werd aangezocht; dat Uniop, op verzoek van het kabinet, op 27 mei 1988 een ontwerp van overeenkomst voor de gehele opdracht heeft ingediend; dat het op dat ogenblik al het voorbereidend werk voor dat oorspronkelijk uniek project had verricht; dat de beslissing om de kwalitatieve studie door HHD te doen uitvoeren met Uniop als onderaannemer pas later is genomen;

Overwegende dat de aangevoerde redenen die beslissing niet kunnen verantwoorden of geen enkele geloofwaardigheid bezitten;

Dat voor de goede uitvoering van de studie de bijdrage van HHD noch die van Emmanuel Hollander was vereist, aangezien het voorwerp ervan niets te maken had met communicatiedialectiek, hun specialisatie;

Dat het concept van de "interviewgids", dat voor de studie was vereist, geen specialisatie van de onderneming HHD was; dat Emmanuel Hollander, afgezien van de loze discussie over de electronische datering, diende toe te geven dat de gespreksgids door Camille Javeau "was opgesteld";

Dat de aanwezigheid van Emmanuel Hollander op enkele vergaderingen, onder meer op de eerste begeleidingsvergadering, niets heeft bijgedragen tot de wetenschappelijke kwaliteit van de studie en haar besluiten; dat er geen enkel geschreven stuk, noch enig ander spoor bestaat van een nuttige bijdrage van zijnentwege;

Dat gelet op het voorwerp van de opdracht, te weten een wetenschappelijke studie, de contractuele waarborg van Uniop, een met de ULB verbonden instelling, beter was dan die van HHD, een handelsonderneming met andere specialisaties (zie verklaring van Jean Massart p. 29947 en 29948);

Dat de werkelijke redenen om de opdracht te verdelen en een beroep te doen op HHD van andere aard zijn;

Overwegende dat, aangezien HHD niets heeft bijgedragen tot de studie, een eerste reden duidelijk wordt, te weten HHD een "commissie" toestoppen door de prijs van het oorspronkelijk project met 15 pct te vermeerderen; dat die vaststelling geen enkele vergelijkende studie vereist omtrent de normale of gebruikelijke prijs van de opdracht in het algemeen;

Dat Uniop en Camille Javeau, niettegenstaande een lichte winstderving, eveneens baat hadden bij een dergelijke regeling;

Overwegende dat de beweegreden van de delictueuse daad niet ter zake doet; dat het Hof niettemin erop wijst dat uit de stukken aangewezen bij het onderzoek van de telastlegging A.6, blijkt dat Guy Coëme Emmanuel Hollander en HHD kende die voor de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 1988 een verkiezingsfolder had opgemaakt;

Dat de handgeschreven nota's van Catherine Vigneron, na het middagmaal van 3 maart 1988, die geniet zijn aan een ontwerp van overeenkomst "Etude sur l'image de la Région wallonne" (IN/C140) het volgende vermelden : "boekje samenwerken met HHD" (p. 28797); dat Jean-Louis Mazy op 7 maart 1988 een nota aan Guy Coëme over het voormelde studieproject heeft geschreven en daarin voorstelde een beroep te doen op Emmanuel Hollander die samen met Camille Javeau zou werken (p. 28789 tot 28787); dat Camille Javeau en Jean-Louis Mazy in april 1988 tweemaal met Emmanuel Hollander hebben gedineerd (p. 28771 en 28768);

Overwegende dat de - althans rechtstreekse - begunstigde van het onrechtmatig voordeel de onderneming HHD was waarin Emmanuel Hollander belangen had als gedelegeerd bestuurder;

Overwegende dat uit de aanvullende informatie die tijdens de debatten aan het dossier is toegevoegd, blijkt dat de verkiezingsfolder door HHD voor een totaal bedrag van 691.597 frank is gefactureerd, terwijl de facturen die HHD aan zijn onderaannemer Production+ heeft gestuurd 1.245.931 frank beliepen, dus een verschil van 554.334 frank;

Overwegende dat de verdeling van de opdracht ook tot gevolg heeft gehad dat zij niet aan het MCESC diende te worden voorgelegd; dat dit gevolg werd beoogd zoals blijkt uit de verklaringen van René De Winne en van Marie-Paule Christophe;

Overwegende dat de kritiek aan het adres van René De Winne de geloofwaardigheid van zijn verklaring niet in het gedrang brengt (p. 28712 en volgende);

dat die precieze en gedetailleerde verklaring geen enkele tegenstrijdigheid bevat; dat zij wordt gestaafd door de verklaring van Marie-Paule Christophe (p. 1254);

Overwegende dat de omstandigheid dat Emmanuel Hollander niet op de hoogte was van de regels inzake overheidsopdrachten niets afdoet aan zijn wil om deel te nemen aan het misdrijf;

Overwegende dat de telastlegging A.4.a ten laste van de beschuldigde en van ieder van de beklaagden aldus is bewezen;

2. Wat betreft de opdracht van 1989 :

Overwegende dat de voorgaande beschouwingen eveneens gelden voor de opdracht en de overeenkomsten van 1989, die niet meer zijn dan een herhaling, met dezelfde bedoelingen, van de opdracht en de overeenkomsten van 1988, met dien verstande dat de onderneming Information et Entreprise de plaats heeft ingenomen van HHD; dat Emmanuel Hollander daaruit voordeel heeft gehaald;

Dat het feit dat de aanvraag voor een tweede studie van de generale staf zou zijn uitgegaan, niet belet dat de splitsing van de opdracht en het bedrieglijk oogmerk dat daaraan ten gronde lag, aan dezelfde beschuldigde en dezelfde beklaagden zijn toe te schrijven;

Dat, zodra het bedrieglijk mechanisme is opgebouwd, het sluiten en uitvoeren van overeenkomsten schier zonder voorbereidende handelingen kon gebeuren;

dat niettemin al diegenen die de valsheid van 1988 hebben gepleegd, op dezelfde wijze aan de valsheid van 1989 hebben deelgenomen;

Dat inzonderheid met betrekking tot Jean-Louis Mazy erop dient te worden gewezen dat hij de overeenkomst, waarvan hij wist dat zij bedrieglijk was, ter ondertekening aan Guy Coëme heeft voorgelegd;

Overwegende dat het feit dat Guy Coëme niet heeft gereageerd op de ernstige en ondubbelzinnige onthullingen van Jean Massart en Jeanine Cornet, wat hij onverwijld had moeten doen, zijn persoonlijke en rechtstreekse aansprakelijkheid voor het misdrijf zo nodig bevestigen;

Overwegende dat aldus de telastlegging A.4.b ten laste van de beschuldigde en de beklaagden is bewezen;

3. Wat betreft de telastleggingen van oplichting E.7.a en b :

Overwegende dat het bovenvermeld gebruik van valse stukken bepalend is geweest voor de betaling door de Belgische Staat van de in die telastleggingen vermelde bedragen; dat die telastleggingen van oplichting ten laste van de beschuldigde en van de beklaagden zijn bewezen;

VI. De telastleggingen A.5.a en b en E.8 (Camille Javeau en Merry Hermanus)

Overwegende dat uit dossier blijkt dat Merry Hermanus en Camille Javeau tenminste sedert 1981 nauw samenwerken;

Dat aldus te Jette in 1981 vóór de verkiezingen een enquête ten voordele van eerstgenoemde werd uitgevoerd, die werd gefinancierd door "het overschatten" van een Toto-enquête die werd betaald door de Nationale loterij waar hij bestuurder was (p. 18425-18484); dat Merry Hermanus in januari 1985 een interne nota van de administratie ten persoonlijke en vertrouwelijke titel aan Camille Javeau heeft gestuurd (p. 19979-19980); dat Camille Javeau op 23 mei 1987 Merry Hermanus schriftelijk op de hoogte heeft gebracht van de dramatische toestand van Uniop en aangedrongen heeft op een belangrijk contract voor Uniop (p. 19938); dat Merry Hermanus daarop aan Camille Javeau heeft geantwoord dat hij de toestand onder de aandacht van Philippe Moureaux zou brengen (p. 19935);

Dat Merry Hermanus in 1988 en tot de aanhouding van Camille Javeau, een maandelijks voorschot van 50.000 frank van Uniop heeft ontvangen, dat naar zijn zeggen verantwoord werd door het opstellen voor Uniop van een verhandeling over de audio-visule problematiek, zodat hij een veroordeling tot betaling van een uitkering tot levensonderhoud kon betalen;

Overwegende dat in die context is gebleken dat hij, als secretaris-generaal van de Franse Gemeenschap, om de betaling van twee overeenkomsten (IN/D120 van 16 november 1987 en IN/D130 van 27 november 1987) te bespoedigen, onmiddellijk bij ontvangst de desbetreffende facturen heeft ondertekend, die respectievelijk op 27 november 1987 en 8 december 1987 waren gedagtekend, en die volgens de instructies van Camille Javeau (p. 18071 en 18068; p. 18034 en 17988) werden voorgesteld onder vermelding "Gezien voor geleverde diensten - Goed voor betaling", waarbij hij in beide gevallen wist dat het werk niet was gepresteerd;

Dat de tegen de twee beklaagden in aanmerking genomen telastlegging aldus is bewezen;

Overwegende dat het gebruik van die valse stukken, wat de grondslag vormt van de telastlegging van oplichting, geleid heeft tot de voorbarige betaling door de Franse Gemeenschap van 952.000 frank in het eerste geval en tot de onverschuldigde betaling van een overeenkomstig bedrag, in het tweede geval;

VII. De telastleggingen B.1.a en b (Camille Javeau)

Overwegende dat die telastleggingen B.1.a en b zijn bewezen in de mate en om de redenen die zijn vermeld in het onderzoek van de telastlegging E.1.a;

VIII. De telastleggingen B.2

A. De telastlegging B.2.a en E.3 (partim) : 747.160 frank (Guy Coëme, Camille Javeau en Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat vaststaat dat Jeanine Cornet zestien honorariumstaten "Studie Waals Gewest" genaamd, hetzij naar Uniop hetzij naar het Institut de sociologie heeft gestuurd, zoals is vermeld in de dagvaarding die er vijf als voorbeeld opsomt; dat het Hof aldus, in tegenstelling tot de bewering van Camille Javeau, kennis neemt van een betichting van valsheid in privé-geschriften die betrekking heeft op die zestien honorariumstaten;

Overwegende dat Guy Coëme aanvoert dat hij de mening was toegedaan dat Jeanine Cornet, als overtuigd socialistisch militant, gratis optrad en betoogt dat hij niet wist dat zij haar prestaties aan Uniop of aan het Institut de sociologie aanrekende;

Dat Camille Javeau aanvoert dat hij alleen kon betrokken zijn bij de factuur van 30 april 1981, die onder vermelding "Studie van het Waalse Gewest" naar Uniop is gestuurd, en dat hij die alleen heeft doorgestuurd naar het Institut de sociologie waarmee de overeenkomst was gesloten;

Dat Nicole Vosswinkel tot haar verdediging aanvoert dat, aangezien zij van de werkelijke aard van de prestaties van Jeanine Cornet niets afwist - wat Camille Javeau bewust had bewerkstelligd -, die feiten haar niet ten laste kunnen worden gelegd;

Overwegende dat uit de motivering betreffende de telastlegging A.1 blijkt dat Guy Coëme reeds in 1981 wist dat Jeanine Cornet, zelfstandig public relations raadgever, niet gratis werkte;

Dat het Hof derhalve rekening houdt met de verklaringen van Jeanine Cornet volgens welke zij ook in 1985, 1986 en 1988 op initiatief van Guy Coëme heeft gehandeld, die haar vertelde dat hij was overeengekomen met Camille Javeau, die haar precieze onderrichtingen had gegeven;

Dat Jeanine Cornet heeft verklaard dat zij een eensluidend afschrift van haar honorariumstaten voor juli, augustus en september 1985 (p. 11365) aan Guy Coëme had gestuurd;

Dat die verklaring wordt bevestigd door de vermelding "cc. Guy Coëme" op de brief van 25 oktober 1985 van Jeanine Cornet aan Camille Javeau, met als bijlage de originelen van de genoemde staten (p. 11335);

Dat Jeanine Cornet in die verklaring zegt : "de vermelding cc. Guy Coëme betekent dat ik aan de heer Coëme een afschrift van de drie bewuste honorariumstaten heb gestuurd aangezien hij wist dat ik prestaties had geleverd en ik wilde dat hij wist dat ik nog niet betaald was";

Overwegende dat uit de motivering inzake de telastlegging A.1 evenzeer blijkt dat Nicole Vosswinkel reeds in maart 1981 op de hoogte was van de werkelijke aard van de prestaties van Jeanine Cornet; dat zij bijgevolg in 1985, 1986 en 1988 niet in het ongewisse kon verkeren over het werkelijk voorwerp van de opeenvolgende facturen van Jeanine Cornet;

B. De telastleggingen B.2.b en E.4.a : 31.970 frank (Guy Coëme, Camille Javeau)

Overwegende dat Guy Coëme, om de redenen die reeds werden uiteengezet bij het onderzoek van de telastlegging A.1, moest beseffen dat de Berlitz-factuur van 14 juni 1984 ten belope van 31.970 frank, geen persoonlijke hulp van Camille Javeau kon zijn;

Overwegende dat Camille Javeau betoogt dat die Berlitz-factuur door Uniop werd betaald onder de dubbele handtekening van de gedelegeerd bestuurder Nicole Vosswinkel en van hemzelf en dat de algemene vergadering van de VZW de jaarrekening van 1984 heeft goedgekeurd en de bestuurders heeft ontlast;

dat dat verweer doelloos is; dat immers uit de verklaring van Nicole Vosswinkel (p. 2149) blijkt dat "de leden van de raad van bestuur, bij de goedkeuring van de jaarrekening, de bestemming van de uitgaven onmogelijk konden nagaan aangezien de rekeningen in hun geheel werden voorgesteld en aangenomen"; dat, bovendien, het administratiekantoor Safidata, naamloze vennootschap, die door de beklaagde Camille Javeau was geconsulteerd, bevestigt dat "spijtig genoeg moet worden vastgesteld dat de boekhouding die door de boekhouder van Uniop is bijgehouden, de meest elementaire stiptheid die verwacht mag worden, ontbeert";

C. De telastleggingen B.2.c en E.4.b : 31.854 frank (Guy Coëme, Camille Javeau)

Overwegende dat de beschuldigde wordt verweten dat hij in een document "Overzicht" genaamd, onder de rubriek "Bureaumateriaal, documentatie", ten belope van 66.335 frank, een bedrag van 31.854 frank heeft ingeschreven of doen inschrijven, voor uitgaven die niets te maken hadden met de overeenkomst Waalse Gewest van 1 september 1985;

Overwegende dat Camille Javeau dat bedrag van 66.335 frank op de prijs van die overeenkomst heeft verrekend; dat hij toegeeft de eerste rekening van de boekhandel Warnotte te hebben geparafeerd, dat hij tussengekomen is in de onderhandeling (p. 18655) en zich actief heeft beziggehouden met de vereffening van de prijs (p. 18639);

Overwegende dat niet is bewezen dat Guy Coëme op de hoogte was van die verrekening;

D. De telastleggingen B.2.d en E.3 (partim) : 299.880 frank (Guy Coëme, Camille Javeau, Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat de telastleggingen ten laste van de beschuldigde en de twee beklaagden zijn bewezen om de redenen die zijn vermeld in het onderzoek van de telastlegging B.2.a;

E. De telastleggingen B.2.e en E.4.c : 42.070 frank (Guy Coëme, Camille Javeau)

Overwegende dat uit de verklaring van André Lognard volgt dat de debetnota van de dienst financieel beheer van de Parti Socialiste d.d. 29 juli 1987 ten belope van 42.070 frank, op initiatief van Guy Coëme naar het Institut de sociologie was gestuurd dat voormeld bedrag niet verschuldigd was;

Overwegende dat die debetnota met de valse vermelding : "materiaal, dossiers, verslagen" in feite de levering van dag- en weekbladen aan Guy Coëme door de boekhandel Warnotte te Borgworm verdoezelde;

Overwegende dat Camille Javeau door, als directeur, de betaling door Uniop van die rekening goed te keuren, deelgenomen heeft aan het gebruik van dat valse stuk;

Overwegende dat moet worden besloten dat de telastleggingen B.2 zijn bewezen met uitzondering van de telastlegging B.2.c in zoverre zij de beschuldigde betreft;

Overwegende dat het gebruik van valse stukken, wat de grondslag vormt van de telastlegging van oplichting E.3. partim, E.4.a, E.4.b en E.4.c geleid heeft tot de onverschuldigde betaling van de in de dagvaarding vermelde bedragen;

Dat die telastleggingen zijn bewezen, met uitzondering van de telastlegging E.4.b, in zoverre zij betrekking heeft op de beschuldigde;

IX. De telastleggingen B.3.a, B.3.b, B.3.c, B.5.a, B.5.b, B.5.c, B.5.d, B.5.e, B.5.f - het verweer van Nicole Vosswinkel

Overwegende dat Nicole Vosswinkel, zonder de in die telastleggingen omschreven feiten als zodanig te betwisten, aanvoert dat zij de staten, facturen en desbetreffende verantwoordingsstukken heeft opgesteld zonder het bedrieglijk opzet om verschillende ministeries, medecontractanten van Uniop of van het Institut de sociologie, kosten te doen betalen waartoe zij niet waren gehouden; dat zij tot staving van haar verweer aanvoert dat de boekhoudkundige verwerking bij de Université libre de Bruxelles voor aanzienlijke moeilijkheden zorgde, omdat er geen rekening van samengevoegde inkomsten bestond voor het geheel van de werkzaamheden van een centrum van de ULB, dat het door de ULB gehanteerde systeem van de interne rekeningen leidde tot een gefragmenteerde boekhouding met zoveel rekeningen als er overeenkomsten waren, wat een wijze van financieel beheer opleverde dat in de praktijk heel wat moeilijkheden opleverde wegens de materiële imperatieven van de werking van het Institut de sociologie en van Uniop als onderzoeksinstellingen; dat zij verklaart dat het Institut de sociologie, om te voldoen aan de vragen om rechtvaardigingsstukken van zijn medecontractanten, de kosten voor een bepaalde opdracht diende te boeken op een interne rekening van een andere opdracht voor een overeenstemmend bedrag en voor een periode die chronologisch dezelfde was als de periode die voor het betrokken onderzoek was overeengekomen;

Dat zij inzonderheid beweert dat dergelijke overboekingen gewoon "een economisch redelijk, voorzichtig en doeltreffend" antwoord waren op de problemen inzake verloning van het personeel of op een uitdrukkelijk verzoek van een medecontractant, en geenszins de arglistige of bedrieglijke bedoeling hadden de werkelijk geleverde prestaties voor iemand te verdoezelen;

Overwegende dat zij verder betoogt dat het systeem van de "interne overboekingen dus noodzakelijk was om een strakke boekingswijze te verzoenen met de economische en financiële eisen van noodwendigheid eigen aan de werking van het Institut de sociologie" (p. 52 van de zesde conclusie);

Dat zij daaraan toevoegt dat "de kloof tussen de boekingswijze en de practische vereisten van het universitair onderzoek en ook de uitdrukkelijke vragen van de ministeries als medecontractant inzake vormvereisten, de verantwoordelijken van de betrokken departementen ertoe heeft gedwongen 'administratiefboekhoudkundige' kunstgrepen te hanteren om te pogen de materiële vereisten van de uitvoering van externe overeenkomsten - een noodzakelijke bron van inkomsten - te verzoenen met de door de universiteit toegepaste boekingswijze, zonder dat daarbij sprake was van enig bedrog of bedrieglijk opzet" (p. 57 van dezelfde conclusie);

Overwegende dat daaruit moet worden afgeleid dat zij de valsheid wil rechtvaardigen door het bestaan van een noodtoestand;

Dat een noodtoestand alleen een rechtvaardigingsgrond vormt als hij verschillende voorwaarden vervult, te weten dat de waarde van hetgeen wordt prijsgegeven lager moet zijn dan of althans gelijk moet zijn aan de waarde van het goed dat men wil vrijwaren, dat het te vrijwaren recht of belang een dadelijk en ernstig gevaar moet lopen; dat het kwaad alleen door het misdrijf kan worden voorkomen en dat de betrokkene de noodtoestand niet zelf heeft doen ontstaan;

Overwegende dat te dezen niet kan worden aangenomen dat de bezorgdheid om de mogelijke financiering van het wetenschappelijk onderzoek en het loon van de onderzoekers te vrijwaren een hogere waarde heeft dan de geloofwaardigheid van stukken die tot bewijs van hun inhoud moeten dienen;

Overwegende dat erop dient te worden gewezen dat, naar luid van de overeenkomsten die tot de litigieuze misdrijven hebben geleid, de betrokken ministeries van hun medecontractanten de overlegging eisten van stukken ter verantwoording van de uitgaven en prestaties die in het kader van die overeenkomsten waren verricht en alleen die verantwoordingsstukken aannamen die formeel overeenstemden met de periode die was overeengekomen voor de uitvoering van de studie en dat het feit dat wordt aangevoerd dat dergelijke vereisten moeilijkheden bij de boeking veroorzaakten zodat de door Nicole Vosswinkel beschreven handelwijze toegestaan was, zou betekenen dat het bestuur helemaal geen doeltreffende controle meer zou kunnen uitoefenen op de uitgaven hoewel hij daartoe bij overeenkomst was verplicht;

Overwegende dat de deskundige, hoewel hij bij het onderzoek op de terechtzitting van 15 februari 1996 kon verklaren dat hij het niet abnormaal vond dat er voorlopige afhoudingen werden gedaan van de werkingsrekening of eventueel van andere interne rekeningen om betalingen te kunnen verrichten, daaraan evenwel toevoegde dat die opmerking alleen gold in zoverre nadien een regularisatie gebeurde; dat zulks te dezen nooit is gebeurd;

Overwegende dat de beklaagde toegeeft dat zij, zoals zij het stelt, een dergelijke "evenwichtsoefening" bij het voorstellen van haar uitgaven heeft gedaan om het maximum uit de overeenkomst te halen en om haar budget volledig op te gebruiken zelfs door middel van uitgaven en kosten die met dat budget niets te maken hadden;

Overwegende dat dergelijke handelwijze, ongeacht de beweegreden van dergelijke manipulaties waaraan ambtenaren hun goedkeuring niet kunnen hechten, arglistige en derhalve bedrieglijke en wijdverspreide praktijken zijn waardoor toezicht op de uitgaven voor elke overeenkomst onmogelijk wordt, zoals dat door de betrokken ministeries was vastgelegd;

X. De telastleggingen B.3.a en b, en E.2.a : 43.661 frank (Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat op 1 oktober 1985, in het kader van een overeenkomst IC/C120 tussen het Waalse Gewest, vertegenwoordigd door minister Philippe Busquin en het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door de beklaagde, een eerste verantwoordingsstaat is overgelegd waarvan het ministerie bepaalde posten ten belope van 46.650 frank heeft afgewezen;

Overwegende dat achteraf, maar onder dezelfde datum, een tweede verantwoordingsstaat is opgesteld die onder de rubriek "personeel" een totaal bedrag van 409.907 frank kosten vermeldt, inclusief een bedrag van 43.661 frank dat, zoals Nicole Janssen, de secretaresse van het Institut de sociologie, heeft bekend, bestemd was om het loon van Anne-Marie Desmarlières voor de maand augustus 1984 te betalen;

Dat Nicole Janssen (p. 11643) toegeeft dat die boeking kunstmatig was en dat die substitutie van uitgaven was gebeurd op voorstel van het Waalse Gewest;

Dat de beklaagde toegeeft dat die substitutie alleen maar tot doel kon hebben het in de overeenkomst bepaalde maximumbedrag te verkrijgen (p. 11478);

Overwegende dat de factuur nr. 143.129 van 21 januari 1985, die op grond van bedrieglijk verantwoorde uitgaven is opgesteld, de valsheid uitmaakt vermeld in de telastlegging B.3.b;

Dat de deelneming van Nicole Vosswinkel aan de voorstelling van die valsheid een bedrieglijke kunstgreep is waardoor het Waalse Gewest het onverschuldigde bedrag heeft betaald;

Dat de telastleggingen B.3.a en b en E.2.a zijn bewezen;

XI. De telastleggingen B.3.c en E.2.b. : 351.392 frank (Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat de beklaagde, door het doorsturen naar het Waalse Gewest van de litigieuze factuur, die gedeeltelijk is verantwoord door kosten van niet uitgevoerde enquêtes in het kader van de overeenkomst IS/C160 tussen het Waalse Gewest, vertegenwoordigd door minister Philippe Busquin, en het door haar vertegenwoordigde Institut de sociologie, aan de misdrijven heeft deelgenomen ongeacht de aard van de tussenkomst van Camille Javeau;

Dat zij heeft toegegeven (p. 12.444) : "Er zijn twee mogelijkheden : ofwel zijn er enquêtes geboekt die niets te maken hebben met de overeenkomst, bij de procedure van betaling van de enquêteurs ten belope van het in de overeenkomsten bepaalde bedrag, zoals ik u vroeger heb uitgelegd, ofwel is er in het kader van dat onderzoek geen enkele enquête uitgevoerd";

Dat in de eerste onderstelling, zoals is gezegd in de analyse vóór het onderzoek van de telastleggingen B.3.a-b, en ook in de tweede, het valse stukken betreft waarvan het gebruik een bedrieglijke kunstgreep is om de betaling van een onverschuldigd bedrag, te dezen 351.392 frank, te verzekeren;

Overwegende dat de telastleggingen B.3.c en E.2.b zijn bewezen zoals ze zijn omschreven;

XII. De telastleggingen B.4 en E.1.c : 2.404.261 frank (Camille Javeau)

Overwegende dat op 15 december 1981 een overeenkomst IS/DO51 is ondertekend tussen, enerzijds, de Franse Gemeenschap, vertegenwoordigd door Philippe Moureaux, president, en, anderzijds, het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door Nicole Vosswinkel, Uniop, vertegenwoordigd door Camille Javeau, en de Université Catholique de Louvain;

Overwegende dat de beklaagde in conclusie betwist dat hij de opsteller en initiatiefnemer van dat document is, terwijl hij het mede heeft ondertekend;

Dat uit de vaststellingen van de deskundige volgt dat enquêtekosten, die niets met die overeenkomst te maken hebben, op het bedrag ervan zijn geboekt ten belope van 2.404.261 frank vermeld op het uittreksel C (p. 18930);

Dat dat uittreksel bijgevolg een valsheid in geschrifte uitmaakt waardoor de Franse Gemeenschap schade kan lijden;

Dat de bedrieglijke kunstgrepen vereist voor de telastlegging E.1.c bestaan in het gebruik van dat vals stuk zodat die telastlegging is bewezen tot beloop van hetzelfde bedrag van 2.404.261 frank;

XIII. De telastleggingen B.5.a (985.994 frank) en E.6.a (1.946.377 frank) (Camille Javeau en Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat de verantwoordingsstaat, met de letter D, die in het kader van de overeenkomst IS/D051 is overgelegd, het honorarium van mevrouw Noel-Menschaert ten belope van 681.165 frank en van mevrouw Declercq, te belope van 304.829 frank betreft;

Dat Nicole Vosswinkel in conclusie toegeeft dat het honorarium van mevrouw Noel betrekking heeft op buitengewone prestaties van de betrokkene inzake de overeenkomst Z009;

Dat die overeenkomst tussen het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door de beklaagde, en de Koning Boudewijnstichting niets te maken heeft met de overeenkomst IS/D051, die tussen hetzelfde instituut en de Franse Gemeenschap is gesloten;

Overwegende dat uit het dossier blijkt dat het loon van mevrouw Declercq betrekking heeft op de prestaties die zij heeft geleverd in het kader van een overeenkomst E015; dat Nicole Janssens (p. 10005) in dat verband heeft verklaard dat het een overeenkomst betrof tussen het Institut de sociologie en het ministerie van Nationale Opvoeding en dat de betrokkene in het kader van de overeenkomst IS/D051 geen enkel werk heeft verricht; dat zij daaraan heeft toegevoegd dat die overdracht "het mogelijk moest maken het voor die overeenkomst bepaalde budget te bereiken";

Overwegende dat Nicole Janssens, met betrekking tot Camille Javeau, over de enquêtes die op rekening van de litigieuze overeenkomst zijn geboekt, heeft verduidelijkt dat de voor de boekhouding bestemde stukken bij Uniop werden opgesteld (p. 19314);

Dat de boekingen zijn gedaan met medewerking van Nicole Vosswinkel die de overeenkomst welbewust heeft ondertekend;

Dat uit het voorgaande volgt dat die overboekingen - waarvan werd bewezen dat zij bedrieglijk waren - tot gevolg hebben gehad dat de Franse Gemeenschap kosten heeft betaald waartoe zij niet gehouden was; dat de "staat" D dus een vals stuk is en dat het gebruik ervan een listige kunstgreep is die de medecontractant ertoe heeft gebracht het onverschuldigd bedrag te betalen;

Dat de telastlegging B.5.a is bewezen zoals zij is omschreven; dat de telastlegging E.6.a alleen is bewezen ten belope van 985.994 frank, het bedrag van de personeelskosten vermeld in de "staat" D;

XIV. De telastleggingen B.5.b en E.6.b : 570.800 frank (Camille Javeau en Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat een honorarium ten belope van 570.800 frank is geboekt op de overeenkomst IS/D070 tussen het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door Nicole Vosswinkel en de Executieve van de Franse Gemeenschap, vertegenwoordigd door minister Philippe Moureaux;

Dat voormeld honorarium betrekking had op Camille Javeau ten belope van 466.483 frank en op Jacqueline Declercq ten belope van 104.317 frank;

Dat Camille Javeau, bij het opstellen van de verantwoordingsstukken in een brief van 11 oktober 1984 aan Nicole Janssens (p. 20027) heeft voorgesteld om zijn naam of die van Martine Neubert te vermelden als naam van de onderzoeker; dat hij die secretaresse heeft aangeraden zich tot Nicole Vosswinkel te wenden; dat hij overigens (p. 13911) heeft verklaard dat hij niet wist wie Jacqueline Declercq was;

Dat die gegevens de bedrieglijke werkwijze van Nicole Vosswinkel en Camille Javeau bewijzen;

Dat de telastleggingen B.5.b en E.6.b zijn bewezen zoals ze zijn omschreven;

XV. De telastleggingen B.5.c en E.6.c : 1.226.631 frank (Camille Javeau en Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat het honorarium van Camille Javeau ten belope van 929.871 frank en van Martine Neubert ten belope van 296.760 frank, in het kader van de overeenkomst IS/D121 tussen de Franse Gemeenschap, vertegenwoordigd door minister Philippe Moureaux en het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door de beklaagde, als verantwoordingsstuk zijn voorgesteld;

Dat Martine Neubert heeft verklaard (p. 13699) dat zij zich niet herinnerde aan die onderzoeken te hebben gewerkt en eraan toevoegde dat zij niet inzag "wat zij in dat kader had kunnen uitvoeren";

Dat overigens uit twee brieven van 25 en 26 juni 1985 (p. 19556 en 19555) aan de boekhouder van het Institut de sociologie blijkt dat de beklaagde heeft gevraagd - wat Camille Javeau niet kon zijn ontgaan - dat diens loon van andere interne rekeningen inzake forfaitaire overeenkomsten op die overeenkomst zou worden overgeboekt;

Dat het dossier in werkelijkheid aantoont dat het onderzoek is gedaan door twee "bijzonder tijdelijke werknemers" die door de RVA werden betaald;

Dat de verantwoordingsstaat van 10 juni 1985 bijgevolg een vals stuk is dat de beklaagden samen hebben opgesteld; dat zij zich, door het aan de Franse Gemeenschap voor te leggen, schuldig hebben gemaakt aan de hen ten laste gelegde oplichting;

XVI. De telastleggingen B.5.d en E.2.c : 697.106 frank (Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat de verantwoordingsstaat van 25 november 1987 (p. 19814) betreffende een overeenkomst IS/D180 van 17 juli 1985 tussen de Franse Gemeenschap en het Institut de sociologie een bedrag van 697.106 frank bevat, te weten het honorarium van Jacqueline Gilissen (505.944 frank), van Marie-Noël Beauchesne (144.200 frank) en van Caroline Pozzi (49.962 frank), dat van andere interne rekeningen van het instituut is overgeboekt;

Dat Nicole Janssens inzake die overboekingen (p. 15325) verklaart dat "die personen zijn vermeld om het budget op te gebruiken";

Dat bijgevolg is bewezen dat Nicole Vosswinkel te dezen de in de in aanhef van de telastleggingen B.3 onderzochte listige kunstgrepen heeft aangewend;

Dat valsheid, het gebruik van valse stukken en de oplichting, als bovenbedoeld, zijn bewezen;

XVII. De telastleggingen B.5.e en E.2.d : 121.147 frank (Nicole Vosswinkel)

Overwegende dat dezelfde bedrieglijke werkwijze als hierboven beschreven is gebruikt bij de betaling van het honorarium van Joëlle Brouwers (48.392 frank), Françoise Hendrickx (64.469 frank) en van de kosten van mevrouw Noel (2.188 frank) en van Jacqueline Gilissen (6.098 frank);

Dat het gaat om overboekingen van rekeningen die niets te maken hebben met het voorwerp van de overeenkomst van 21 november 1985 tussen de Franse Gemeenschap, vertegenwoordigd door minister Philippe Moureaux en het Institut de sociologie, vertegenwoordigd door de beklaagde;

Dat de feiten, om de vorenvermelde redenen, de bedrieglijke werkwijze van onverantwoorde overboekingen uitmaken; dat de telastleggingen B.5.e en E.2.d zijn bewezen;

XVIII. De telastleggingen B.5.f en E.2.e : 601.948 frank (Nicole Vosswinkel) :

Overwegende dat ook in dit geval een bedrag van 601.948 frank voor de kosten van enquêtes die geen betrekking hebben op het voorwerp van de overeenkomst, is ingevoegd in de verantwoordingsstaat van de kosten inzake een overeenkomst IS/D240, die op 16 december 1985 door minister Robert Urbain voor de Franse Gemeenschap en door Nicole Vosswinkel voor het Institut de sociologie is ondertekend;

Overwegende dat de onkostennota's voor dat bedrag van 601.948 frank voortkomen uit een overboeking van een rekening betreffende een forfaitaire overeenkomst inzake energieproblematiek, die door het Secretariaat voor energie werd ondertekend;

Dat uit het dossier niet blijkt dat in het kader van de overeenkomst IS/D240 enquêtes zijn verricht, maar dat vaststaat dat de overgelegde stukken met wit werden "bewerkt" om de sporen van de oorspronkelijke boeking te doen verdwijnen;

Dat beklaagde, hoewel zij beweert dat zij zich daarvan niets herinnert, toch toegeeft dat zij akkoord ging met die werkwijze om overeenkomsten van onderzoekers te kunnen verlengen (p. 14463);

Dat die praktijk, zoals werd uiteengezet, bedrieglijk is zodat de telastleggingen die op zichzelf niet worden betwist, zijn bewezen zoals ze zijn omschreven;

XIX. De telastleggingen B.6 en E.10 (Camille Javeau, Nicole Vosswinkel, Robert Willermain)

Overwegende dat niet wordt betwist dat Uniop en de NV Inforget, bestuurd door Robert Willermain, op 23 juni 1986 een makelaarsovereenkomst hebben gesloten krachtens welke de NV Inforget een loon zou ontvangen van 20 pct. van het totaal bedrag van de door haar tussenkomst gesloten overeenkomsten, die betrekking hebben op de levering van door Uniop geleverde geïnformatiseerde leerprogramma's; dat was overeengekomen dat de bedragen naar rato van de door Uniop ontvangen betalingen zouden worden gestort;

Dat zowel Camille Javeau, in naam van Uniop, als Robert Willermain voor Inforget onderhandelingen met de Zaïrese regering hebben aangeknoopt en met het Algemeen Bestuur Ontwikkelingssamenwerking (ABOS) dat de overeenkomsten moest financieren; dat Uniop een eerste opdracht heeft verkregen die door het ABOS is gefinancierd en door de partijen is uitgevoerd;

Overwegende dat niet wordt betwist dat sommige overheden van de Zaïrese Staat in 1987 hebben overwogen een overeenkomst voor een nieuwe opdracht te sluiten die vrij veel gelijkenis met de eerste vertoonde;

Dat Robert Willermain, alvorens enige overeenkomst met Zaïre werd gesloten en alvorens het ABOS akkoord ging met de financiering van de overeenkomst, op 13 januari 1988 een factuur heeft uitgeschreven ten belope van 12.000.000 frank exclusief BTW, met de vermelding dat zij op 31 maart 1989 betaalbaar was, zijnde het commissieloon van Inforget; dat de door Nicole Vosswinkel en Camille Javeau aangenomen factuur, bij de Generale Bank is geëndosseerd, die op grond van die factuur aan Inforget, dat in financiële moeilijkheden verkeerde, een krediet van 8.000.000 frank heeft verleend;

dat die factuur door Inforget niet is geboekt;

Dat de onderliggende overeenkomst nooit is ondertekend noch uitgevoerd; dat de vennootschap Inforget in 1989, op een niet vaststaande datum, aan Uniop een kredietnota voor het bedrag van de factuur heeft afgegeven, zonder evenwel de bank daarvan op de hoogte te brengen;

Overwegende dat de factuur voor een toekomstige onzekere prestatie is afgegeven; dat noch de Zaïrese medecontractant noch het ABOS, op het tijdstip waarop de factuur is opgesteld, duidelijk hebben doen blijken dat zij een overeenkomst wilden sluiten; dat de factuur niet alleen niet opeisbaar was, maar bovendien betrekking had op een hypothetische prestatie, die inzonderheid afhing van de evaluatie van de tijdens de eerste overeenkomst geleverde prestaties, van de blijvende Zaïrese belangstelling voor opleiding met behulp van informatica en van de financiële ondersteuning door de Belgische overheid; dat op het tijdstip waarop de factuur is uitgeschreven en geëndosseerd geen van die elementen vaststond;

Dat de agent van de Generale Bank (p. 20168) de aandacht van zijn directie erop heeft gevestigd dat het document niet was bekrachtigd;

Dat hij evenwel oordeelde dat het overleggen van de factuur volstond, gelet op de notoriëteit van "professor (Camille) Javeau" en van "de heer Willermain, een man van zijn woord", zoals hij in zijn nota schrijft;

Dat vooral Camille Javeau en Robert Willermain hebben beklemtoond dat de te sluiten overeenkomst niet meer was dan een tweede fase die in het noodzakelijk verlengde van de eerste lag;

Dat de beklaagden aldus door een bedrieglijke kunstgreep het vertrouwen van de bank hebben gewonnen om een krediet toe te kennen aan een onderneming die als enige waarborg een niet vervallen factuur bezat voor een commissie op een nog niet gesloten overeenkomst;

Overwegende dat de omstandigheid dat, bij de uitvoering van een eerste overeenkomst met Zaïre, het aan Inforget verschuldigde commissieloon werd betaald vooraleer het ABOS betalingen had uitgevoerd, maar na de ondertekening van de overeenkomst met Zaïre, niet terzake doet; dat die twee omstandigheden niet kunnen worden vergeleken, alleen al omdat de presidentiële Dienst voor de promotie van informatica in Zaïre pas zes maanden na de ondertekening van de factuur van 13 januari 1988 (p. 5206) een voorondertekend ontwerp van overeenkomst heeft verzonden; dat de uitvoeringsmodaliteiten van de eerste opdracht niet verklaren waarom Uniop en Inforget bij de tweede opdracht van de commissieovereenkomst zijn afgeweken;

Dat evenmin moet worden onderzocht welke van de onzekerheden, die op het tijdstip van het opstellen en het endosseren bestonden, uiteindelijk de pogingen om met Zaïre een overeenkomst te sluiten definitief heeft gekelderd;

Overwegende dat Robert Willermain en Camille Javeau hebben deelgenomen aan het opstellen van een factuur waarvan zij wisten dat zij geen betrekking had op enige schuld van Uniop, met als bedoeling het ongeoorloofd voordeel van een krediet, dat op grond van een schijnzekerheid is toegekend, voor zichzelf te bemachtigen of toe te kennen;

Dat Nicole Vosswinkel de factuur heeft geaccepteerd terwijl ze wist dat zij moest dienen om een krediet te verkrijgen (p. 4810); dat zij in de loop van het onderzoek heeft verklaard dat zij zich de toestand had doen uitleggen door Camille Javeau en Robert Willermain (p. 3212) en alleen betoogt dat zij de stukken tot staving van hun beweringen niet heeft gezien (zelfde verklaring); dat, gelet op de omstandigheid dat zij de overeenkomst met het ABOS had moeten tekenen, zoals zij dat voor de eerste overeenkomst met Zaïre had gedaan, en rekening houdend met het belang van die overeenkomst voor Uniop, haar betoog dat haar goede trouw werd misbruikt of dat zij het slachtoffer was van een onoverkomelijke dwaling niet geloofwaardig is; dat zij niet onwetend kon zijn omtrent de bewoordingen van de basisovereenkomst met Inforget noch omtrent het hypothetisch karakter van de opdracht waarover met Zaïre en het ABOS werd onderhandeld, noch omtrent het gebruik dat van de factuur zou worden gemaakt;

Dat aldus de schuld van de beklaagden is bewezen; dat allen hebben deelgenomen aan de valsheid met het in de telastlegging B.6 omschreven bedrieglijk opzet; dat zij, door het gebruik dat van het valse stuk is gemaakt, eveneens rechtstreeks hebben deelgenomen aan de in de telastlegging E.10 omschreven oplichting;

Overwegende dat de telastleggingen bewezen zijn;

XX. De telastleggingen B.7 en E.11 (Camille Javeau en Robert Willermain) :

Overwegende dat Camille Javeau, op 3 mei 1989 in naam van Uniop een factuur heeft opgesteld voor het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking ten belope van 24.000.000 frank, geëndosseerd ten voordele van de ASLK; dat de factuur op het tijdstip van haar uitgifte niet opeisbaar was en dat tussen Uniop en het ABOS zelfs geen enkele overeenkomst was gesloten; dat de overeenkomst over de te leveren prestaties en hun prijs bij de administratie nog werd bekritiseerd; dat die kritiek voor de ASLK verborgen werd gehouden net als het feit dat het ABOS geen vaste en precieze verbintenis had aangegaan; dat de beklaagden te kwader trouw de indruk hebben gewekt dat tussen alle betrokkenen een akkoord was gesloten, zo niet formeel dan toch in werkelijkheid;

Dat de in pand gegeven factuur gediend heeft om de toekenning van een kredietopening van de ASLK aan Uniop te waarborgen (p. 4997); dat de bedragen die in het kader van die kredietopening konden worden opgenomen, gedeeltelijk bedoeld waren om commissielonen te betalen aan de vennootschap Inforget, die bestuurd wordt door Robert Willermain, die deze operatie actief heeft gesteund door zijn tussenkomst bij de ASLK en de Belgische overheid; dat evenwel geen enkel bedrag werkelijk is opgenomen;

Overwegende dat de beklaagden rechtstreeks hebben deelgenomen aan de valsheid met het in de telastlegging B.17 aangewezen bedrieglijk opzet;

Overwegende dat, met betrekking tot de oplichting, hij die, met het oogmerk zich een zaak toe te eigenen die aan een ander toebehoort, zich gelden, roerende goederen, verbintenissen doet afgeven of leveren onder de in artikel 496 van het Strafwetboek bepaalde voorwaarden, gestraft wordt met de in dat artikel bepaalde straffen;

Dat de wet onder het woord verbintenis elk geschrift verstaat waardoor een rechtsband kan ontstaan en dat kan dienen om iemand schade toe te brengen, ook al heeft de begunstigde, later, geen voordeel gehaald uit de te zijnen voordele tot stand gebrachte band;

Dat, bij een kredietopening, het feit dat de kredietverlener de kredieten, binnen de in de kredietopening bepaalde grenzen, alleen werkelijk moet toekennen wanneer de begunstigde van die opening daarop een beroep doet, niet uitsluit dat het misdrijf oplichting alleen door de toekenning van de kredietopening kan zijn voltrokken;

Overwegende dat de beklaagden, door het in de telastlegging B.7 aangewezen gebruik van het valse stuk rechtstreeks hebben deelgenomen aan de in de telastlegging E.11 bedoelde oplichting;

Dat de telastleggingen zijn bewezen;

XXI. De telastleggingen C.a (Camille Javeau, Nicole Vosswinkel), C.b (Camille Javeau en Jean-Louis Mazy) en D (Guy Coëme)

Overwegende dat omkoperij een ongeoorloofde, vastgelegde en vaste overeenkomst tussen twee partijen onderstelt, waarbij de eerste aan de andere een voordeel aanbiedt of belooft, en de tweede, ambtenaar of openbaar officier, het aanbod of de voordelen aanneemt om een handeling van zijn ambt te verrichten; dat het feit dat het initiatief van de omgekochte uitgaat daaraan niets afdoet;

Overwegende dat de beide vormen van omkoperij, de actieve of de passieve, onderscheiden en onafhankelijk van elkaar bestaan, zodat de daad van de omkoper geen daad van deelneming is aan de daad van degene die zich heeft laten omkopen; dat de omkoper en de omgekochte daarentegen wel mededaders of medeplichtigen kunnen hebben;

Overwegende dat uit de overwegingen omtrent de telastlegging A.1 volgt dat Guy Coëme, in de uitoefening van zijn ambt van staatssecretaris voor het Waalse Gewest, de aanbiedingen van Camille Javeau en Nicole Vosswinkel heeft aangenomen om het honorarium van Jeanine Cornet en de prijs van een enquête vóór de verkiezingen door Uniop te doen betalen, welk aanbod hem ertoe heeft gebracht de prijs van de overeenkomst IS/C011 van 30 maart 1981 inzake een studie over het Leefmilieu in Wallonië te vervalsen; dat Guy Coëme die aanbiedingen heeft aanvaard om een oneerlijke daad te stellen, te weten het ondertekenen van een overeenkomst waarvan hij wist dat zij vals was;

Dat een ambtenaar of openbaar officier die een aanbod heeft aangenomen om een misdaad of wanbedrijf te plegen, zich schuldig maakt aan passieve omkoping, als bepaald bij de artikelen 247 en 248 van het Strafwetboek;

Overwegende dat uit de overwegingen inzake de telastlegging A.6 eveneens volgt dat is bewezen dat Guy Coëme, in de uitoefening van zijn ambt van voorzitter van de Executieve van het Waalse Gewest, op dezelfde wijze de aanbiedingen van Camille Javeau heeft aangenomen om bepaalde honorariumstaten van Jeanine Cornet en het aanvullend loon van Nadine Morren door Uniop te doen betalen, welk aanbod hem ertoe heeft gebracht de prijs van de overeenkomst IN/C140 inzake een studie "Imago van het Waalse Gewest" te vervalsen; dat hij door het ondertekenen van een overeenkomst, waarvan hij wist dat zij vals was, wederom het bij de artikelen 247 en 248 van het Strafwetboek bepaalde misdrijf heeft gepleegd;

Overwegende dat het ontbreken van aanwijzingen ten aanzien van minister Guy Spitaels, in tegenstelling tot wat Guy Coëme beweert, zijn eigen schuld niet beïnvloedt;

Overwegende dat Camille Javeau, Nicole Vosswinkel en Jean-Louis Mazy wegens actieve omkoping worden vervolgd; dat uit de overwegingen inzake de telastlegging A.1 volgt dat de twee eerste beklaagden door aanbiedingen of beloften hebben verkregen dat de overeenkomst met de vervalste prijs IS/C011 is gesloten; dat uit de overwegingen inzake de telastlegging A.6 ook nog volgt dat de eerste beklaagde, onder dezelfde voorwaarden, met deelneming van Jean-Louis Mazy, de ondertekening heeft verkregen van de overeenkomst IN/C140 waarvan de prijs eveneens was vervalst;

Overwegende dat de telastleggingen zijn bewezen zoals ze zijn omschreven;

XXII.Telastleggingen E.1.a en B.1.a en b (Camille Javeau).

Overwegende dat Camille Javeau aanvoert dat : "de praktijk om voordelen in natura toe te kennen zeer gebruikelijk is bij het bezoldigen van bedienden of kaderleden in een onderneming; dat het derhalve niet bedrieglijk is dat iemand van zijn werkgever voordelen krijgt, als zulks door diens handtekening wordt gedekt";

Dat volgens Nicole Vosswinkel :"Javeau alle financiële verbintenissen aanging, alle bestelbons en alle uitgaande facturen ondertekende. De boekhouder immers bij Uniop werkte van bij de oprichting ervan. Sinds '84 heb ik geen boekhouder meer gezien, vermits Javeau zich bezig hield met het dagelijks bestuur. De boekhouder toonde geen enkel detail aan de raad van bestuur, hij legde een schriftelijk, algemeen en geen analytisch verslag voor. Hij heeft nooit op onregelmatigheden gewezen. Wat de algemene vergaderingen betreft, wist Javeau heel goed dat op die vergaderingen de rekeningen nooit werden uitgepluisd" (p. 2104) ;

Dat Sylvain Loccufier die verklaring in substantie bevestigt in de volgende bewoordingen : "U vraagt mij of het feit dat de zoëven vermelde uitgaven op zich werden genomen, is weergegeven in de goedkeuring, door de raad van bestuur, van de jaarrekeningen van de VZW. Zulks blijkt niet uit die jaarlijkse goedkeuring. De penningmeester van de VZW. professor Dr. Jan Geluck, die de algemene vergaderingen zeer nauwgezet voorbereidde, was evenmin op de hoogte van dergelijke praktijken. Dat is volgens mij hieraan toe te schrijven dat alle facturen door de heer Javeau rechtstreeks werden afgegeven aan de boekhouder, de heer Depaue, die ze globaal opnam in de kosten voor de gemaakte studies. Bij de jaarlijkse goedkeuring, was de raad van bestuur dus niet op de hoogte van die uitgaven en concrete praktijken" (p. 2155);

Overwegende dat de notulen van de vergaderingen van de raad van bestuur van Uniop, die de beklaagde aanhaalt tot staving van zijn beweringen, volgens welke die raad van bestuur "aandacht schonk aan de rekeningen, ze grondig nazag en vragen stelde", geen invloed hebben op de draagwijdte van de verklaringen van Nicole Vosswinkel en van Sylvain Loccufier ;

A. Uitgaven met kredietkaarten en onkostennota's : 3.641.750 frank.

1. Restaurantkosten betaald met kredietkaarten en onkostennota's (dubbele boeking) : 1.331.865 frank.

Overwegende dat uit het deskundigenverslag blijkt dat de beklaagde zich herhaaldelijk bedragen deed teruggeven die hij had betaald met kredietkaarten, zoals Diner's Club of American Express, die op naam stonden van Uniop en waarvan hij gebruik kon maken, een praktijk die hoofdzakelijk diende om in restaurants de rekeningen te betalen door middel van kredietkaarten en achteraf de BTW-strookjes en onkostennota's bij Uniop af te geven met het oog op terugbetaling ervan; dat zulks onder meer het geval is voor de verantwoordingsstaat van 89.118 frank ten belope van 9.835 frank, die voor zover valsheid in geschrifte oplevert;

Dat beklaagde tegen de deskundige, nadat deze die uitgaven op 1.331.865 frank had geraamd, opwierp dat het verslag maar een deel van de stukken tot verantwoording van die beweringen inhield, zodat zij dus niet meer als bewijs konden dienen voor de aan beklaagde ten laste gelegde valsheden;

Overwegende dat uit het door de deskundige ter zitting van 27 februari 1996 neergelegde aanvullend verslag en de daarbij verstrekte uitleg volgt dat voormeld bedrag werd behouden;

Overwegende dat het gebruik van kredietkaarten samen met de afgifte van BTW-strookjes en onkostennota's voor diezelfde uitgaven aantonen dat het om bedrieglijk opzet gaat;

2. Restaurantkosten : 500.860 frank

Overwegende dat, aangezien het voor het Hof onmogelijk is de beroepskosten en de privékosten te onderscheiden, er twijfel bestaat omtrent het bedrieglijk karakter van de aanrekening van die kosten;

3. Kosten van verblijf in Cadzand : 328.923 frank

Overwegende dat beklaagdes beweringen, volgens welke die verplaatsingen tijdens het weekeind tot doel hadden een deel van België en omstreken te bezichtigen samen met Arabische zakenlui, geen steek houden;

Dat de redenering van de deskundige dienaangaande moet worden aangenomen;

4. Aankoop van kleding : 956.013 frank

Overwegende dat volgens beklaagde de aankoop van kleding bij de firma Bouvy te verklaren was omdat die kleren noodzakelijk waren om naar Lybië te reizen (p. 3940);

Dat het bedrag van de facturen van die firma die bewering onwaarschijnlijk maakt;

Dat hij bovendien beweert dat de kledingstukken door de werkgever werden betaald;

Dat zulks in het dossier door niets wordt gestaafd en door Nicole Vosswinkel en Sylvain Loccufier wordt ontkend;

5. en 6. Uitgaven voor speelgoed en bloemen : 56.454 frank + 23.905 frank.

Overwegende dat er twijfel bestond omtrent de private of professionele bestemming van die kosten;

7. Dubbele boeking van voertuigkosten : 7.843 frank.

Overwegende dat uit de vaststellingen van de deskundige volgt dat door een dubbele boeking, het bedrag van 7.843 frank, dit is het bedrag van diverse uitgaven voor het door beklaagde gebruikte voertuig, een eerste maal door Uniop via een kredietkaart is betaald en door dezelfde VZW. aan Camille Javeau als onkosten is terugbetaald;

8. Diverse aankopen : 435.887 frank.

Overwegende dat, gelet op de aard van de uitgaven, het bedrag ervan en de naam van de leveranciers, dient te worden beschouwd dat de telastlegging voor minstens 200.000 frank bewezen is verklaard;

B. Reizen naar de Verenigde Staten en Canada : 2.740.816 frank.

Overwegende dat blijkens de gegevens van de zaak en met name het verhoor van Arlette Lietar (p. 3299), een personeelslid van Uniop, tijdens de reis naar de Verenigde Staten van 16 tot 24 oktober 1988, een bezoek werd gebracht aan de firma Apple in Santa Monica met het oog op de aankoop van software in de Arabische taal en dat Javeau en zijzelf, om "het nuttige aan het aangename te paren", Las Vegas en een paar casino's hebben bezocht;

Overwegende dat, zo al moet worden aangenomen dat hij die reis ten dele beroepshalve heeft gemaakt, echter geen geloof dient te worden gehecht aan de beweringen van Camille Javeau in zijn conclusie, als zou het bezoek aan Las Vegas noodzakelijk zijn geweest voor een eventueel met de Nationale Loterij af te sluiten contract;

Dat de oplichting, uit dien hoofde, 300.000 frank bedraagt;

Overwegende dat uit de aard van de gemaakte kosten, de gekozen bestemmingen, de identiteit van degenen die hen vergezelden (de vriendin van Camille Javeau en haar zuster, atleten, enz.) en onder andere uit wat Luc Lenaerts en Pierre Fruhling beweren (p. 1519 en p. 1521), volgt dat de bewuste andere reizen privéreizen waren; dat zulks met name het geval is met de reizen, waarvan sprake is in de telastleggingen B.1.b, 1 en 2 waarvoor valse facturen zijn opgemaakt, zoals in die telastleggingen werd beschreven;

C. Inkomende facturen : 2.655.481 frank.

1. Diverse kosten : 455.481 frank.

Overwegende dat de vaststellingen van de deskundige aantonen dat de facturen voor die uitgaven, met uitzondering van de Royer-factuur voor de tekeningen als versiering in de lokalen van Uniop, niet door de genoemde VZW. dienden te worden betaald, maar wel door beklaagde, wiens beweringen als zou het kwestieuze materieel aan Uniop toebehoren, hoewel het zich in zijn privéwoning bevond teneinde pogingen tot diefstal te vermijden, volledig ongeloofwaardig zijn;

2. Facturen Creyel : 2.200.000 frank.

Overwegende dat beklaagde aan de onderzoeksrechter Van Espen (p. 3183) heeft verklaard : "Wat de door de firma Creyel op naam van Uniop opgestelde facturen betreft, gaat het in werkelijkheid om aankopen of bestellingen van verschillend bouwmateriaal, dat onder meer was bestemd voor verbouwingswerken en om leveringen van meubels voor eigen gebruik in het onroerend goed, dat ik onlangs aan de Van Becelaerelaan 11-13, in Watermaal-Bosvoorde heb gekocht";

Overwegende dat onder die facturen een factuur voorkomt, met als datum 17 februari 1989 en als bedrag 600.000 frank, die een vals stuk oplevert, waarvan sprake is in de telastlegging B.1.b.3;

Dat de beweringen over een schuldvergelijking met door Uniop verschuldigd achterstallig loon, door de directie van de VZW ten stelligste worden betwist en niets bevatten op grond waarvan geloof eraan kan worden gehecht;

D. Verkiezingscampagne in Elsene : 722.422 frank.

Overwegende dat de afgevaardigd bestuurder Nicole Vosswinkel heeft verklaard dat zij niets afwist van de betwiste uitgaven en eraan toevoegt dat de raad van bestuur van die post slechts had kunnen op de hoogte zijn indien in de boekhouding een specifieke rubriek "verkiezingscampagne Javeau" had bestaan (p. 17.874);

Dat, hoewel in het betalingsboek onder meer werd vermeld dat de in de telastlegging B.1.b.4 bedoelde factuur ESTC betrekking heeft op de verkiezingscampagne, het echter gaat om een met de hand geschreven stuk waarop de raad van bestuur geen toezicht had, vermits deze alleen globale rekeningen diende na te zien;

Dat het vereiste bedrieglijk element derhalve is bewezen zowel inzake de valsheid B.1.b.4 als inzake de telastlegging oplichting;

E. Boek betreffende opiniepeilingen : 150.000 frank.

Overwegende dat Nicole Vosswinkel heeft verklaard : "Er bestond geen enkel akkoord met de raad van bestuur, maar ik wist dat het boek bestond en vond het een goede zaak"; dat het bedrieglijk opzet bij de uitgave van dat boek op kosten van Uniop, niet is bewezen;

F. Uitgaven voor sportactiviteiten.

- betalingen aan sportbeoefenaars : 1.238.681 frank.

- reizen naar Lanzarote : 2.179.040 frank.

- reizen naar Marokko : 244.358 frank.

- physical golden club : 276.800 frank.

- betalingen ten gunste van LBFA en van APAF : 1.248.078 frank.

Overwegende dat beklaagde betoogt dat die verschillende kosten door Uniop als sponsoring werden betaald en dat de raad van bestuur daarvan op de hoogte was;

Overwegende dat uit de overeenkomst van 15 november 1982 tussen Uniop en BOIC (Belgisch Olympisch en Interfederaal Comité) met het oog op de organisatie van de olympische spelen en wereldspelen, waarbij een jaarlijkse geldelijke steun van 500.000 frank werd verleend, en waarvan beklaagde erkent dat zij maar voor 4 jaar gold, niet valt af te leiden dat de raad van bestuur van Uniop het ermee eens was dat beklaagde zich, met ingang van 1987, bezighield met de sponsoring voornamelijk van enkele atleten, dat hij het bureau inrichtte van LBFA (Ligue belge francophone d'athlétisme) en APAF (Association pour la promotion de l'athlétisme francophone), alsook dat hij met sportlui naar bepaalde centra in het buitenland reisde ;

Dat dienaangaande, als voorbeeld moet worden aangehaald, dat in verband met Jean-Michel Garin, lid van APAF, beklaagde erkend heeft dat "die kosten niet door Uniop hadden moeten worden betaald" (p. 4003);

Dat, rekening houdende met het grote verschil tussen de bedragen die Uniop vroeger aan sponsoring besteedde en de kosten die beklaagde sinds 1987 bij Uniop in rekening bracht, de manier waarop Camille Javeau sponsorde diens beweringen helemaal ongeloofwaardig maakte, bij gebrek aan enige uitdrukkelijke beslissing van de raad van bestuur;

Dat precies in dat verband de factuur van 21 juni 1989 voor de door de NV Techno Belgium geleverde meubels, ten belope van 548.847 frank is opgemaakt, die luidens de telastlegging B.1.b.5. een vals stuk is;

G. Andere kredieten op persoonlijke rekeningen : 991.557 frank.

Overwegende dat uit de vaststellingen van de deskundige (p. 17777 tot 17775) blijkt dat de terugbetalingen door Uniop op bankrekeningen van beklaagde bij de Generale Bankmaatschappij geen verband hielden met zijn beroepswerkzaamheden bij de VZW;

Overwegende dat uit het voorgaande volgt dat de telastleggingen B.1.a - in de hiervoren bepaalde mate - en B.1.b.1-2-3-4 en 5 bewezen zijn;

Dat de telastlegging E.1.a bewezen is ten belope van het in de dagvaarding vermelde bedrag van ten minste 15.000.000 frank;

XXIII. Telastlegging F.1 : 2.333.320 frank (Camille Javeau)

A. Enquêtes in Colfontaine en Dour : 200.000 frank.

Overwegende dat uit het onderzoek blijkt dat Camille Javeau de prijs voor de in Colfontaine en in Dour verrichte opiniepeilingen, te weten een totaal bedrag van 200.000 frank, op verschillende eigen bankrekeningen liet brengen;

Dat hij, na verwijzing van de enquêteurs naar de raad van bestuur van Uniop, heeft uitgelegd dat die beide bedragen van 100.000 frank golden als terugbetaling van de kosten die hij voor de genoemde VZW in mei 1987 had voorgeschoten en dat die schuldvergelijking was gebeurd met toestemming, zo niet op initiatief van Nicole Vosswinkel;

Dat, al bewijst beklaagde de echtheid van een afneming in Amerikaanse dollar bij de ASLK, op 7 mei 1987, het feit dat er tijd is verlopen tussen de datum van de beweerde afneming en die waarop de enquêtekosten zijn geïnd, nl. 100.000 frank in april 1988 en 100.000 frank op 7 juni 1988, (p. 17823 en 17818), alle geloofwaardigheid aan beklaagdes beweringen ontneemt;

Dat bovendien, Nicole Vosswinkel verklaart dat zij van die peilingen naar het kiesgedrag niets afweet en evenmin van het feit dat de betaling ervan op de eigen rekening van beklaagde is terechtgekomen;

B. Opiniepeiling naar het kiesgedrag in Moeskroen : 150.000 frank.

Overwegende dat uit de brief d.d. 9 augustus 1988 van beklaagde aan de volksvertegenwoordiger Perdieu blijkt dat hij aan laatstgenoemde vroeg hem 150.000 frank te storten, nl. de prijs voor de door Uniop te Moeskroen verrichte opiniepeiling naar het kiesgedrag;

Overwegende dat uit het dossier niet volgt dat die enquête door Uniop werd gefactureerd;

Overwegende dat het gevraagde bedrag inderdaad op beklaagdes rekening is geboekt, zonder dat het aan Uniop is terugbetaald; dat hij als uitleg eerst heeft verklaard dat hij zich daarvan niets herinnerde (p. 3945); dat hij achteraf heeft beweerd dat hij een schuldvergelijking heeft verricht met het hem door Uniop verschuldigde achterstallig loon (p. 2739) en dat juist Nicole Vosswinkel heeft voorgesteld hem dat bedrag van 150.000 frank te betalen; dat hij nog heeft beweerd dat wanneer bepaalde klanten van Uniop het hem, om diverse redenen, vroegen, hun betalingen via zijn rekening weTITEL EEN : DAGVAARDING

TITEL TWEE : INLEIDING

Gelet op de stukken van de rechtspleging;

Gelet op de beslissing van 14 juli 1994 waarbij de Kamer van Volksvertegenwoordigers de verwijzing van de beschuldigde naar het Hof van Cassatie heeft bevolen;

Gelet op de beschikking van de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie d.d. 21 juli 1994 waarbij F. Fischer, raadsheer in het Hof van Cassatie, met het onderzoek wordt belast in samenwerking met onderzoeksrechter J.-Cl. Van Espen;

Gelet op de beschikking d.d. 22 september 1995 van de raadkamer van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel waarbij de zaak wordt onttrokken aan onderzoeksrechter J.-Cl. Van Espen;

Gelet op het besluit van 18 oktober 1995, waarbij de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de toestemming heeft gegeven om de vierde beklaagde voor het Hof van Cassatie te vervolgen;

Gelet op de dagvaarding d.d. 8 november 1995 van de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie;

Gelet op de arresten van het Hof van 6, 12, 14, 16 en 22 februari 1996;

TITEL DRIE : DE ONTVANKELIJKHEID VAN DE STRAFVORDERING, DE SAMENHANG EN DE VERJARING.

I. Ontvankelijkheid van de strafvordering

A. Regelmatigheid van de vervolgingen

1. Oorsprong van de vervolgingen

Overwegende dat Camille Javeau aanvoert dat de tegen hem ingestelde vervolgingen berusten op een onrechtmatige daad, namelijk de diefstal van stukken uit de zetel van de vereniging zonder winstoogmerk Uniop, die is uitgelokt of op zijn minst aangemoedigd door Roger Moens, François Reyniers en Georges Ceuppens, leden van de gerechtelijke politie; dat hij hieruit afleidt dat het daarop volgende opsporingsonderzoek en onderzoek, nu ze op die onrechtmatige daad gegrond zijn, onregelmatig zijn en moeten worden nietigverklaard;

Overwegende dat uit de gegevens van het dossier blijkt dat de strafvordering op gang is gebracht door de vordering tot onderzoek, die op 28 augustus 1989 door de procureur des Konings te Brussel is opgemaakt op grond van drie processen-verbaal :

1) het oorspronkelijk proces-verbaal nr. 1745 van 7 augustus 1989 van Michel Sacotte, commissaris bij het Hoog Comité van Toezicht, dat inlichtingen bevat die zijn verkregen via een op 26 april 1989 bij de voorzitter van dat orgaan toegekomen anonieme brief, en op 17 augustus 1989 naar de procureur des Konings te Brussel was gezonden (p. 1120 tot 1094);

2) het proces-verbaal nr. 1808 van 24 augustus 1989 van voornoemde commissaris Sacotte waarin gewag gemaakt wordt van twee artikelen die in het dagblad Le Soir van 23 augustus 1989 verschenen zijn onder de titel : "Uniop neemt afstand van zijn directeur" en van 24 augustus 1989 onder de titel : "Uniop heeft zich niets te verwijten" (p. 1049 tot 1046);

3) het proces-verbaal nr. 28.993 van 25 augustus 1989, dat van ambtswege is opgemaakt door commissaris Georges Ceuppens van de gerechtelijke politie en het relaas bevat van een verhoor van Nicole Vosswinkel zonder precisering van de oorsprong van dat initiatief waarbij zij hem een afschrift van de brief d.d. 22 augustus 1989 houdende het ontslag van Camille Javeau, waarin hem ontrouw in het beheer wordt verweten, overhandigde tezamen met stukken daaromtrent (p. 1082 tot 1051);

Dat het onderzoek aldus onder meer was ingesteld op grond van twee processen-verbaal, die waren opgemaakt door commissaris Sacotte van het Hoog Comité van Toezicht en waarvan de regelmatigheid niet wordt betwist; dat, zelfs als de beschuldigingen aan het adres van de leden van de gerechtelijke politie gegrond zouden zijn, die twee processen-verbaal alleen al voldoende grond zouden opleveren tot het instellen van het onderzoek;

Dat bovendien het proces-verbaal van commissaris Ceuppens geen andere inlichtingen bevat dan die welke zijn verkregen bij het verhoor van een getuige, dat een daad van opsporingsonderzoek is waarvoor voornoemde commissaris bevoegd is;

Dat derhalve de strafvordering regelmatig is ingesteld;

Dat, in zoverre, de vervolgingen ontvankelijk zijn;

2. Deskundigenonderzoek

Overwegende dat Guy Coëme aanvoert dat artikel 1 van de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering is geschonden doordat "het openbaar ministerie het aan de deskundige heeft overgelaten te bepalen welke feiten en bijgevolg welke personen zouden worden vervolgd, en aldus de facto aan laatstgenoemde de bevoegdheid om de vervolgingen te beoordelen heeft overgedragen, ofschoon die bevoegdheid krachtens de wet enkel aan het openbaar ministerie toekomt";

Overwegende dat, in strijd met wat hier wordt beweerd, de deskundige zijn opdracht niet van het openbaar ministerie maar van de onderzoeksrechter heeft gekregen;

Overwegende dat het openbaar ministerie, door het dossier in zijn geheel te beoordelen en door te beslissen om de in de dagvaarding genoemde personen te vervolgen, de selectie van de deskundige niet heeft overgenomen en de vervolgingen niet op willekeurige wijze en zonder objectieve gronden daarop heeft gebaseerd;

Overwegende dat uit de omstandigheid dat de deskundige, na het bestaan van een geheel van overeenkomsten te hebben vastgesteld, zich meer in het bijzonder heeft toegelegd op het onderzoek van die welke hem het belangrijkst toeschenen niet volgt dat hij zijn opdracht alleen maar à charge heeft vervuld;

Overwegende dat, in strijd met wat Guy Coëme aanvoert, de opdracht van de deskundige in strafzaken niet afloopt wanneer hij zijn verslag overhandigt aan de onderzoeksrechter;

Dat de aangevoerde miskenning van de plicht tot geheimhouding van het onderzoek of van het recht van verdediging niet kan worden afgeleid uit het feit dat de deskundige heeft deelgenomen aan het verhoor door de opsporingsambtenaren, inzage heeft gekregen van het dossier en na de neerlegging van zijn verslag afschrift heeft gekregen van de processen-verbaal van die ambtenaren;

Overwegende dat een louter hoffelijke ontmoeting tussen deskundige en openbaar ministerie tijdens de schorsing van de zitting te dezen geen afbreuk doet aan het eerlijk karakter van het proces;

Overwegende dat uit het geheel van de voorgaande overwegingen volgt dat de waarborgen, bedoeld in artikel 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, nageleefd zijn tijdens het deskundigenonderzoek;

Overwegende dat Camille Javeau betoogt dat "het voor dit dossier kenmerkend is dat de gehele procedure berust op het werk, het oordeel, de keuzes, de a priori's, de bijzondere en subjectieve opvattingen van een man waarvan het voornaamste dat van hem gezegd kan worden is dat hij zich uitgeeft voor gerechtsdeskundige"; dat hij daaruit besluit dat het Hof het verslag moet verwerpen en "een ernstig en volledig deskundigenonderzoek moet laten verrichten door een college van bevoegde en objectieve deskundigen";

Overwegende dat de rechter in strafzaken, behoudens bij de wet bepaalde afwijkingen, een ieder die hij geschikt acht om de hem toevertrouwde opdracht te vervullen als deskundige kan aanstellen;

Dat het Hof de bewijswaarde en de objectiviteit van het deskundigenonderzoek moet beoordelen in het licht van de opmerkingen van de verdediging en alle gegevens van het dossier; dat de vaststellingen van de deskundige berusten op het onderzoek van de boekhoudkundige documenten en stukken waarop beslag gelegd is en waarvan het Hof de relevantie en waarheidsgetrouwheid nagaat;

Dat de kritiek van Camille Javeau op het deskundigenonderzoek de aanstelling van een college van deskundigen niet verantwoordt;

B. Redelijke termijn

Overwegende dat uit het dossier blijkt :

- dat het Hoog Comité van Toezicht op 7 augustus 1989 het oorspronkelijk proces-verbaal heeft overgezonden aan de procureur des Konings te Brussel (p. 1120 tot 1094);

- dat de vordering om een onderzoek in te stellen tegen Camille Javeau en tegen allen tegen wie het nodig is opgemaakt is op 25 augustus 1989 (p. 1085);

- dat, wegens de talrijke verhoren en onderzoeksopdrachten die noodzakelijk waren geworden door de aard van de aan de beklaagden ten laste gelegde feiten, tal van processen-verbaal moesten worden opgemaakt;

- dat de aard van de feiten vereiste dat op 20 oktober 1989 een gerechtsdeskundige werd aangesteld (p. 283) met als opdracht duizenden stukken en electronische gegevens na te zien en uit te pluizen; dat dienaangaande moet worden opgemerkt dat de boekhoudkundige geschriften van Uniop en het Institut de sociologie onderling vermengd waren wat de taak van de deskundige bemoeilijkte; dat de deskundige, na op 26 december 1989 (p. 358 tot 337) een voorafgaande nota, op 26 november 1990 (p. 373 tot 367) een analyse van de bankrekeningen van Camille Javeau, op 6 december 1990 een nota van antwoord op de opmerkingen van Camille Javeau (p. 460 tot 440), een nota over de overeenkomst met de Franse Gemeenschap D/100 van 24 september 1991 (p. 664 tot 659) te hebben neergelegd, de verschillende gedeelten van zijn verslag achtereenvolgens heeft ingediend op 29 december 1993, 7 januari 1994, 21 januari 1994, 4 februari 1994, 3 maart 1994 en 22 maart 1994 (p. 18.256 tot 18.157, 17.939 tot 17.769, 19.406 tot 19.156, 18.909 tot 18.811, 17.285 tot 17.228, 20.576 tot 20.464);

- dat, gedurende de tijd waarin de deskundige zijn opdracht vervulde en nadien, het onderzoek onverwijld is voortgezet, zoals uit de processen-verbaal en de inventarissen blijkt;

- dat uit de aldus verrichte onderzoeksopdrachten blijkt dat gelet op de onderlinge verwevenheid van de feiten, de verklaringen van de talrijke, bij de zaak betrokken personen moesten worden nagetrokken en de bijeengebrachte gegevens tegenover elkaar moesten worden gesteld vooraleer het openbaar ministerie in staat was te vorderen;

- dat het dossier reeds op 30 juni 1994 door de procureur-generaal bij het Hof van Beroep te Brussel is medegedeeld aan de voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers omdat het dossier aanwijzingen leek te bevatten van misdrijven, onder meer ten laste van Guy Coëme, Philippe Moureaux en Willy Claes, die waren gepleegd tijdens de uitoefening van hun ministerieel ambt, en laatstgenoemde nog minister was op de dag van de toezending van het dossier (p. 26.645 tot 26.572);

Dat de Kamer van volksvertegenwoordigers op de voltallige zitting van 14 juli 1994 Guy Coëme in staat van beschuldiging heeft gesteld en hem naar het Hof van Cassatie heeft verwezen;

Dat de eerste voorzitter van het Hof reeds op 21 juli 1994, op vordering van de procureur-generaal, raadsheer Fischer heeft aangewezen tot onderzoeksrechter in deze zaak met de opdracht het onderzoek van de feiten te vervolledigen en voort te zetten in nauwe samenwerking met de onderzoeksrechter Van Espen bij wie, in die stand van het onderzoek, dezelfde feiten aanhangig bleven, in zoverre er tegen andere personen dan Guy Coëme aanwijzingen van misdrijven bestonden;

Dat de met het onderzoek belaste raadsheer op 9 mei 1995 zijn dossier heeft medegedeeld aan de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie;

Dat de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, op vordering van de procureur-generaal bij het Hof van Beroep te Brussel van 15 juni 1995, op de zitting van 10 juli 1995 toestemming heeft verleend tot het instellen van vervolgingen tegen het gewestelijk raadslid Merry Hermanus" voor een correctionele kamer van de Rechtbank van Eerste Aanleg te Brussel"; dat, nu de zaak bij beschikking van 22 september 1995 van de raadkamer was onttrokken aan onderzoeksrechter Van Espen, de Raad van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op de zitting van 18 oktober 1995, op vordering van de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie van 25 september 1995, toestemming heeft verleend om Merry Hermanus te vervolgen voor het Hof;

Dat de vordering tot dagvaarding tegen de zitting van 5 februari 1996 is ondertekend op 8 november 1995;

Overwegende dat, gelet op de mogelijke samenhang tussen de aan de beschuldigde en aan de beklaagden verweten feiten, het lot van een ieder, wat de regeling van de procedure betreft, niet kon worden losgekoppeld van dat van de anderen;

Overwegende dat het Hof nergens enige vertraging in de vervolgingen vaststelt;

Overwegende dat derhalve de redelijke termijn niet is overschreden;

C. Recht van verdediging en recht op een eerlijke behandeling van de zaak.

1. Wat de benodigde tijd en faciliteiten betreft :

Overwegende dat het Hof in zijn arrest alvorens recht te doen van 6 februari 1996 heeft vastgesteld dat, gelet op het geheel van de erin vermelde gegevens en gelet op het feit dat alle bewijsmiddelen zijn overgelegd en onderzocht tijdens het proces, de beschuldigde, de beklaagden en hun raadslieden over voldoende tijd en faciliteiten hebben beschikt die zij nodig hadden ter voorbereiding van hun verdediging zowel op strafrechtelijk als op burgerrechtelijk vlak;

Dat het onderzoek van de zaak meer dan één maand heeft aangesleept; dat het Hof, om de uitoefening van het recht van verdediging te vergemakkelijken, op verzoek van de verdediging, de overtuigingsstukken heeft doen neerleggen in de zittingzaal;

Dat het Hof, op verzoek van Camille Javeau, getuigen heeft ondervraagd en, op 22 februari 1996 de deskundige de opdracht heeft gegeven om de door de verdediging gezochte overtuigingsstukken terug te vinden; dat het Hof voor het overige, bij met redenen omklede arresten, de overige vorderingen van de verdediging tot aanvullend onderzoek voor de pleidooien over de zaak zelf heeft afgewezen;

Dat uit het geheel van die gegevens blijkt dat de beschuldigde en de beklaagden, zowel vóór als tijdens de terechtzittingen, over voldoende tijd en faciliteiten hebben beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van hun verdediging;

2. Wat Guy Coëme betreft :

Overwegende dat, wat de kritiek van Guy Coëme op het deskundigenonderzoek betreft, de omstandigheid dat het Hof acht slaat op het verslag, niet impliceert dat het daarom de bevindingen van de deskundige overneemt; dat het Hof bij het onderzoek van de zaak zelf de gegrondheid van de bevindingen van de deskundige en de kritiek van de verdediging zal beoordelen; dat een dergelijk onderzoek het evenwicht tussen beschuldiging en verdediging waarborgt;

3. Wat Jean-Louis Mazy betreft :

Overwegende dat Jean-Louis Mazy het Hof vraagt de tegen hem ingestelde vervolgingen niet ontvankelijk te verklaren, op grond dat zijn recht van verdediging en zijn recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak, die onder meer worden gewaarborgd door de artikelen 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en 14 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, geschonden zijn omdat :

a) hij nooit is ondervraagd of in verdenking gesteld door de onderzoeksrechter of de met het onderzoek belaste raadsheer die met eerstgenoemde samenwerkt;

b) hij pas in september 1994, dat is meer dan 5 jaar na die feiten, voor de eerste maal als "getuige" is ondervraagd over de hem verweten feiten;

c) hij, bij ontstentenis van elke voorafgaande inverdenkingstelling, pas in november 1995 op het ogenblik dat hem de dagvaarding om voor het Hof te verschijnen betekend werd, vernam dat hij "beklaagde" was;

d) hij, gelet onder meer op het ingewikkeld karakter en de omvang van het dossier, niet over de tijd en de faciliteiten heeft beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van zijn verdediging;

e) hij wegens de hoedanigheid van minister Guy Coëme, een aantal waarborgen niet heeft genoten die, gelet op zijn persoonlijke status, in acht genomen hadden moeten worden;

Dat hij eraan toevoegt dat "ook al is iedere grief, apart beschouwd, niet voldoende om de tegen hem ingestelde vervolgingen niet ontvankelijk te doen verklaren, ze daartoe echter wel voldoende zijn, wanneer ze, zoals te dezen, samengenomen worden en uiteindelijk slechts één geheel vormen";

a) wat het ontbreken van een voorafgaande ondervraging en inverdenkingstelling door de met het onderzoek belaste magistraat of magistraten betreft :

Overwegende dat inverdenkingstelling en ondervraging door de onderzoeksmagistraat niet wettelijk verplicht zijn; dat, te dezen, Jean-Louis Mazy onmogelijk in dwaling kon verkeren over de draagwijdte van de verhoren die hem werden afgenomen door officieren van de gerechtelijke politie;

b) wat de omstandigheid betreft dat Jean-Louis Mazy pas op 15 september 1994 voor de eerste maal is ondervraagd over feiten die zijn gepleegd tussen 1988 en 1989, dus meer dan vijf jaar na die feiten :

Overwegende dat hieruit geen schending van het recht van verdediging of van de aangevoerde bepalingen kan worden afgeleid; dat het ingewikkeld karakter van de zaak de oorzaak ervan was dat Jean-Louis Mazy, evenals andere bij de zaak betrokken personen, niet te gepasten tijde, kort na de feiten, kon worden ondervraagd;

c) en d) wat het feit betreft dat, bij ontstentenis van elke voorafgaande inverdenkingstelling, Jean-Louis Mazy pas in november 1995, op het ogenblik dat hem de dagvaarding om te verschijnen werd betekend, vernam dat hij beklaagde was en dat hij, gelet onder meer op het ingewikkeld karakter en de omvang van het dossier, niet over de tijd en de faciliteiten heeft beschikt die nodig waren voor de voorbereiding van zijn verdediging :

Overwegende dat het Hof dienaangaande verwijst naar wat is gezegd onder rubriek "1. Wat de benodigde tijd en faciliteiten betreft";

e) wat het feit betreft dat de procedure niet is geregeld, en dat rechtsmiddelen en andere waarborgen wegens het voorrecht van rechtsmacht van Guy Coëme weggevallen zijn :

Overwegende dat noch het recht van verdediging noch artikel 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden het recht van een persoon waarborgen om enkel op grond van een beslissing van een onderzoeksgerecht gedagvaard te worden voor een vonnisgerecht of hem het recht waarborgen op rechtspraak in twee instanties;

Overwegende dat het Hof in zijn arrest van 12 februari 1996 erop wijst dat de afwezigheid van de mogelijkheid om verweer te voeren voor de onderzoeksgerechten en het wegvallen van de rechtspraak in twee instanties het gevolg zijn van artikel 103 van de Grondwet dat het Hof van Cassatie de bevoegdheid verleent om ministers te berechten in de bij dat artikel bepaalde voorwaarden;

Overwegende dat artikel 2.1 van het Aanvullend Protocol nr. 7 bij het Verdrag bepaalt dat "een ieder, die door een rechtbank schuldig verklaard is aan een misdrijf, het recht heeft de schuldigverklaring of veroordeling te doen onderzoeken door een hogere rechterlijke instantie" en dat "de uitoefening van dat recht, met inbegrip van de redenen waarom het wordt uitgeoefend, bij wet worden geregeld"; dat voornoemd protocol echter niet is ondertekend door België en dus geen effect sorteert in de nationale rechtsorde;

Overwegende dat artikel 14.5 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten dat aan een ieder die aan een misdrijf schuldig is verklaard "het recht toekent om de schuldigverklaring en de veroordeling te doen onderzoeken door een hogere rechterlijke instantie overeenkomstig de wet" weliswaar geen uitzondering inhoudt op het recht van hoger beroep; dat België evenwel bij artikel 14.5 van voornoemd Verdrag een voorbehoud heeft gemaakt waarvan de inhoud onder meer overeenstemt met de beperking waarvan sprake is in artikel 2 van het Aanvullend protocol nr. 7 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, naar luid waarvan op dat recht uitzonderingen kunnen bestaan wanneer de betrokkene in eerste aanleg is berecht door de hoogste rechterlijke instantie;

Overwegende dat bijgevolg geen van de door Jean-Louis Mazy aangevoerde omstandigheden een niet te herstellen schending van zijn recht van verdediging of van zijn recht op een eerlijk proces heeft opgeleverd; dat die omstandigheden, in hun geheel beschouwd, al evenmin een dergelijke schending opleveren, aangezien de beklaagde voor het Hof de mogelijkheid heeft gekregen om vrij tegenspraak te voeren over de tegen hem ingebrachte gegevens;

Dat, wat dat betreft, de tegen Jean-Louis Mazy ingestelde vervolgingen ontvankelijk zijn;

4. Wat de overige beklaagden betreft :

Overwegende dat de overige beklaagden geheel of ten dele grieven aanvoeren die overeenkomen met die welke het Hof verworpen heeft;

Overwegende dat, wat de openbaarheid betreft, waarover onder andere Nicole Vosswinkel en Jean Louis Stalport klagen, de berichtgeving door de media verbonden is met de vrijheid van meningsuiting en communicatie;

Overwegende ten slotte dat Jean Louis Stalport betoogt dat "de hoofddader van het feit waarvoor hij wordt vervolgd en die minister was, 'buiten vervolging gesteld is'" door de Kamer van Volksvertegenwoordigers; dat genoemde beklaagde hierdoor zijn recht op een eerlijk proces niet verloren heeft;

II. De samenhang

A. Analyse uit het oogpunt van de rechten van de beschuldigde en de beklaagden alsmede van de bevoegdheid van het Hof

Overwegende dat samenhang in de zin van de artikelen 226 en 227 van het Wetboek van Strafvordering het verband is dat bestaat tussen twee of meer misdrijven en van zodanige aard is dat het vereist dat, met het oog op de goede rechtsbedeling en onder voorbehoud van de eerbiediging van het recht van verdediging, de zaken samen en door dezelfde rechtbank worden beslist en deze aldus alle aspecten van de feiten als dusdanig, de regelmatigheid van de bewijzen en de schuld van alle vervolgde personen kan beoordelen;

Overwegende dat de beschuldigde en de beklaagden tegelijkertijd worden vervolgd voor feiten die door hetzelfde onderzoek aan het licht zijn gekomen;

dat die feiten behoren tot een systeem dat door Camille Javeau wordt beheerd waarbij Uniop het knooppunt is van de financiële belangen van het wetenschappelijk onderzoek en van de persoonlijke belangen van zijn bestuurders en derden; dat, zoals Camille Javeau toegeeft, het systeem tot doel had met de Overheid overeenkomsten te sluiten over studies die door Uniop of het Institut de sociologie moesten worden uitgevoerd, waarbij in de overeenkomsten voordelen waren opgenomen voor politici wier beslissingsmacht, invloed of toekomstperspectieven borg moesten staan voor de doeltreffendheid en de continuïteit van het voornoemde systeem;

Dat alle feiten die aan de beschuldigde en de beklaagden ten laste worden gelegd zo in het systeem passen dat er tussen de feiten een verband bestaat dat de toepassing rechtvaardigt van de artikelen 226 en 227 van het Wetboek van Strafvordering;

Overwegende dat die toepassing, zelfs indien zij, in casu, behept was met alle ongemakken en nadelen waarover de beklaagden klagen, niet de volledige uitoefening heeft belemmerd van hun recht om de ontvankelijkheid van de vervolgingen en de gegrondheid van de hun ten laste gelegde feiten te betwisten, om al hun verweermiddelen aan te voeren en om het Hof alle vorderingen voor te leggen die zij nuttig hebben geacht voor de berechting van hun zaak;

Overwegende dat het Hof bijgevolg, op grond van die samenhang, zonder de door de beklaagden aangevoerde bepalingen te schenden, zich bevoegd kan verklaren om kennis te nemen van de tegen hen ingestelde strafvordering;

B. Intrinsieke samenhang

Overwegende dat bovendien uit de analyse van voornoemd systeem, waarbij Camille Javeau, de beschuldigde en de overige beklaagden betrokken waren, blijkt dat de hun ten laste gelegde feiten door intrinsieke samenhang nauw met elkaar verbonden zijn;

Dat in dat geval, elke daad van onderzoek of van vervolging ten aanzien van één van de betrokkenen de verjaring stuit ten aanzien van de anderen;

Overwegende dat een daad van onderzoek die de verjaring van de strafvordering stuit elke handeling is uitgaande van een daartoe bevoegde overheid, die tot doel heeft bewijzen te verzamelen of de zaak in staat van wijzen te stellen;

Dat zulks inzonderheid geldt voor het proces-verbaal nr. 480 van 22 februari 1991 en voor het proces-verbaal nr. 2.337 van 10 juni 1992 die door het Hoog Comité van Toezicht zijn opgemaakt ten gevolge van de door onderzoeksrechter Van Espen bevolen verrichtingen;

Overwegende dat het eerste proces-verbaal het verhoor is van Nicole Janssens, secretaresse van het Institut de sociologie, en het tweede het verhoor van Merry Hermanus, die toen nog niet verdacht werd;

Dat zij, onder andere, tot doel hebben bewijzen te verzamelen ten aanzien van Camille Javeau en de zaak, wat hem betreft, in staat van wijzen te stellen; dat de tegen hem ingestelde vervolgingen meer bepaald betrekking hebben op misdrijven die blijkbaar werden gepleegd bij overheidsopdrachten aan de uitvoering waarvan hij had meegewerkt;

Dat het verhoor van Merry Hermanus gaat over feiten die hem hadden kunnen worden verweten en over het feit dat Camille Javeau, die gewag maakte van de geldproblemen bij Uniop, in mei 1989 vroeg dat zijn geplande overeenkomsten met de overheid bij de socialistische kabinetten zouden worden aangeprezen;

Dat het verhoor van Nicole Janssens betrekking heeft op de overeenkomst D/211 tussen het Institut de sociologie en de Franse Gemeenschap en meer bepaald op de aanrekening van het loon van Camille Javeau door overboeking op het bedrag van die overeenkomst;

III. De verjaring

A. Termijn

Overwegende dat, krachtens artikel 21 van de wet van 17 april 1878, houdende voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering, gewijzigd bij de wetten van 30 mei 1961 en 24 december 1993, de strafvordering verjaart door verloop van tien jaren, te rekenen van de dag waarop het misdrijf is gepleegd, wanneer dit misdrijf een misdaad is, en door verloop van vijf jaren te rekenen van de dag waarop het misdrijf is gepleegd, wanneer dit misdrijf een wanbedrijf is;

Dat de wetgever, door de verjaringstermijn van de strafvordering in geval van wanbedrijven van drie op vijf jaren te brengen, luidens artikel 25 van de programmawet van 24 december 1993 die in werking is getreden op 31 december 1993, niet heeft bepaald dat de nieuwe bepaling terugwerkende kracht zal hebben; dat zij zonder gevolg is voor de op die datum verkregen verjaringen;

Overwegende dat een nieuwe wet, inzake strafvordering, onmiddellijk effect sorteert zodat zij van toepassing is op alle strafvorderingen die voor haar inwerkingtreding zijn ontstaan en op die datum nog niet zijn verjaard krachtens de oude wet;

Dat de wanbedrijven, die op 31 december 1993 nog niet waren verjaard, behoudens enige grond van schorsing van de verjaring, zullen verjaren na het verstrijken van een termijn van vijf jaren te rekenen van de feiten; dat die termijn eventueel kan worden verlengd met een nieuwe termijn van vijf jaren vanaf een daad van stuiting die regelmatig is verricht vóór het verstrijken van de eerste termijn van vijf jaren;

Overwegende dat, nu de verjaring van de strafvordering, die ingegeven is door de belangen van de maatschappij, het verval is van de bevoegdheid om na een zeker tijdsverloop een beklaagde te vervolgen, de wetten betreffende de verjaring de grond van het recht niet raken; dat zij, wanneer zij de verjaringstermijn verlengen, niet tot gevolg hebben de op de datum van misdrijf toepasselijke straf te verzwaren noch een daad of een verzuim te straffen die op het ogenblik van het begaan ervan niet strafbaar was; dat de artikelen 7 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en 15 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten daarop niet van toepassing zijn;

Overwegende dat de datum van het vonnis in aanmerking moet worden genomen om definitief te oordelen of de strafvordering verjaard is en dat de aard van het misdrijf niet wordt bepaald op grond van de toepasselijke straf maar wel op grond van de toegepaste straf; dat de verjaring van de strafvordering betreffende een feit dat in principe een misdaad is, van het begin af kan worden beïnvloed door de toegepaste straf; dat, in de veronderstelling dat het Hof, na de feiten valsheid en gebruik van valse stukken bewezen te hebben verklaard, verzachtende omstandigheden zou aannemen, waardoor die misdaden aldus zouden worden omgezet in wanbedrijven, de verjaringstermijn van die misdrijven die van de wanbedrijven zou zijn, namelijk vijf jaren;

Overwegende dat, indien verscheidene misdrijven de opeenvolgende uitvoering zijn van een zelfde misdadig opzet en aldus slechts een enkel misdrijf opleveren, het misdrijf slechts helemaal voltooid is en de verjaring van de strafvordering ten aanzien van alle feiten tezamen slechts begint te lopen vanaf het laatste feit, op voorwaarde evenwel dat ieder vorig misdrijf niet van het latere misdrijf is gescheiden door een tijdsverloop dat langer is dan de toepasselijke verjaringstermijn, behoudens stuiting of schorsing van de verjaring;

B. Toepassing van de beginselen van de verjaring op de beschuldigde en de beklaagden

Overwegende dat, in de veronderstelling dat de als misdaad omschreven feiten, gesteld dat ze bewezen zijn, op grond van verzachtende omstandigheden, slechts zouden leiden tot de toepassing van correctionele straffen, in casu, gelet op de gevolgen van de intrinsieke samenhang, twee punten moeten worden onderzocht : enerzijds, of de feiten op grond van de oude wet niet waren verjaard op de dag van de inwerkingtreding van de nieuwe wet, namelijk op 31 december 1993, en, anderzijds, in de veronderstelling dat die verjaring niet verkregen is, of de feiten niet verjaard zijn op de datum van het arrest;

Overwegende dat de aan de beschuldigde en de beklaagden ten laste gelegde feiten gepleegd zijn :

- wat Guy Coëme betreft, tussen 29 maart 1981 en 1 december 1989, waarbij het laatste feit dateert van 30 november 1989;

- wat Camille Javeau en Nicole Vosswinkel betreft, tussen 29 maart 1981 en 26 augustus 1989, waarbij het laatste feit dateert van 25 augustus 1989;

- wat Merry Hermanus betreft, tussen 1 december 1987 en 1 maart 1988, waarbij het laatste feit dateert van 29 februari 1988;

- wat Jean Louis Stalport betreft, tussen 14 juni 1989 en 12 september 1989, waarbij het laatste feit dateert van 11 september 1989;

- wat Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy betreft, tussen 16 augustus 1988 en 1 december 1989, waarbij het laatste feit dateert van 30 november 1989;

- wat Robert Willermain betreft, tussen 12 januari 1988 en 26 augustus 1989, waarbij het laatste feit dateert van 25 augustus 1989;

Overwegende dat die feiten, gesteld dat ze bewezen zijn, de uitvoering vormen van een zelfde misdadig opzet; dat de verjaring van de strafvordering voor ieder van de betrokkenen, ten aanzien van het geheel van de feiten die op hen betrekking hebben, slechts begint te lopen vanaf het laatste feit, dat, in casu, niet van de anderen is gescheiden door een tijdsverloop dat langer is dan de geldende verjaringstermijn;

Overwegende dat de wet van 24 december 1993, die de verjaringstermijn van de strafvordering voor wanbedrijven, en bijgevolg voor de gecorrectionaliseerde misdaden, van drie op vijf jaren brengt, toepasselijk is op de beschuldigde en op de beklaagden, aangezien de verjaring van drie jaren niet was bereikt bij de inwerkingtreding van de voornoemde wet en ze op 22 februari 1991 ten aanzien van de beschuldigde en de beklaagden geldig werd gestuit door het proces-verbaal nr. 480 (p. 14690) van het Hoog Comité van Toezicht, dat is een onderzoeksdaad die werd verricht tijdens de oude termijn van drie jaren;

Dat derhalve de oorspronkelijke verjaringstermijn van vijf jaren is beginnen te lopen :

- ten aanzien van Guy Coëme, op 30 november 1989;

- ten aanzien van Camille Javeau en Nicole Vosswinkel, op 25 augustus 1989;

- ten aanzien van Merry Hermanus, op 29 februari 1988;

- ten aanzien van Jean Louis Stalport, op 11 september 1989;

- ten aanzien van Emmanuel Hollander en Jean-Louis Mazy, op 30 november 1989;

- ten aanzien van Robert Willermain, op 25 augustus 1989;

Overwegende dat die termijn op 10 juni 1992 door het proces-verbaal nr. 2337 van het Hoog Comité van Toezicht (p. 6618) geldig werd gestuit;

Dat hieruit volgt de strafvordering voor geen enkele van de in de dagvaarding vermelde feiten is verjaard;

C. De prejudiciële vragen

Overwegende dat Guy Coëme bij conclusie betoogt dat de verlenging van de verjaringstermijn "in zoverre zij toepasselijk zou zijn op alle strafvorderingen die ontstaan zijn vóór de inwerkingtreding ervan en op die datum nog niet verstreken zijn, en waardoor langere termijnen worden ingevoerd, een met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet strijdige discriminatie schept, in vergelijking met de toestand van degenen waarop, wegens de datum waarop de feiten zijn gepleegd, de verjaringstermijn van het oude artikel 21 toepasselijk is";

Dat Jean-Louis Mazy betoogt dat de wet waarbij een nieuwe verjaringstermijn wordt ingevoerd toepasselijk is op alle rechtsvorderingen die ontstaan zijn vóór de datum van inwerkingtreding ervan en op die datum nog niet verjaard zijn, en dat, bijgevolg, het verval van de strafvordering door verj