Appeal allowed: Claimant denied benefits due to nationality requirement not met under social security law.

Arbeidshof Antwerpen

Afdeling Antwerpen

6de kamer

14/12/2017

2016/AA/156

FOD SOCIALE ZEKERHEID,

met zetel gevestigd te 1000 BRUSSEL, KRUIDTUINLAAN 50,

eiseres in hoger beroep, met als raadsman mr. N P, advocaat te *

tegen:

M.A.,

wonende te *

verweerster in hoger beroep, met als raadsman mr. J.D., advocaat te *

Het hoger beroep is gericht tegen het vonnis van 12 februari 2016 van de arbeidsrechtbank Antwerpen, afdeling Mechelen.

Het arbeidshof past de wet van 15 juni 1935 op het gebruik der talen in gerechtszaken toe.

Substituut-generaal J.E. legde namens het openbaar ministerie zijn schriftelijk advies neer ter griffie van dit arbeidshof op 13 oktober 2017, waarop partijen niet repliceerden.

1. Ontvankelijkheid.

Het hoger beroep is naar termijn en vorm regelmatig ingesteld en de ontvankelijkheid ervan wordt niet betwist; het hoger beroep dient dan ook ontvankelijk verklaard te worden.

2. Feiten en voorgaanden.

A.M., geboren op * te * was in het verleden behept met tuberculose met de ziekte van Addison als gevolg, te wijten aan een aantasting van de bijnieren, een gebrekkige werking van de schildklier. In 2006 werd een proximale slokdarmstenose vastgesteld, die tweemaal werd gedilateerd. In 2012 werd bij A.M. een farynx carcinoma vastgesteld, waarvoor zij chemo- en radiotherapie onderging. Zij is vermoeid, heeft slikstoornissen, droge mond en een gehoorvermindering.

Op 30 mei 2013 diende A.M. een aanvraag in tot het bekomen van een inkomensvervangende tegemoetkoming en integratietegemoetkoming bij de diensten van de FOD Sociale Zekerheid.

Op 23 december 2013 werd de volgende administratieve beslissing overgemaakt aan A.M.:

"De inkomensvervangende tegemoetkoming wordt met ingang van 1 juni 2013 geweigerd of afgeschaft omdat uw lichamelijke of psychische toestand uw verdienvermogen niet heeft verminderd tot één derde of minder van wat een valide persoon op de algemene arbeidsmarkt kan verdienen (artikel 2 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap).

De integratietegemoetkoming wordt met ingang van 1 juni 2013 geweigerd of afgeschaft omdat ingevolge uw handicap uw gebrek aan of vermindering van uw zelfredzaamheid niet werd bepaald op ten minste 7 punten, het minimum vereist om aanspraak te kunnen maken op een tegemoetkoming (artikel 6 § 2 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap)."

De evaluerende arts van de FOD Sociale Zekerheid, dr. I.V.W., kende naar aanleiding van een medisch onderzoek op 12 december 2013 een totaal van 3 punten toe voor de evaluatie van de graad van zelfredzaamheid (verplaatsing 1 punt, voeding 1 punt en onderhoud van de woning 1 punt).

A M ging hiermee niet akkoord, hierin gesteund door haar behandelende huisarts, dr. L.S. Zij tekende met verzoekschrift, ontvangen ter griffie van de arbeidsrechtbank Antwerpen, afdeling Mechelen, op 25 maart 2014, beroep aan tegen bovenvermelde administratieve beslissing.

Met vonnis van 13 februari 2015 verklaarden de eerste rechters de vordering van A.M. ontvankelijk, en stelden, vooraleer verder recht te spreken, dr. R. M. aan als geneesheer-deskundige met de opdracht zijn advies te geven over volgende vragen:

1. "Heeft de lichamelijke of psychische toestand van betrokkene vanaf 1 juni 2013 of sedert een latere datum het verdienvermogen verminderd tot één derde of minder van hetgeen een valide persoon kan verdienen op de algemene arbeidsmarkt, de beschutte werkplaatsen uitgesloten, zoals bepaald door artikel 2 §1 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap?

Mocht er een wijziging in het verdienvermogen zijn opgetreden tijdens de periode vanaf 1 juni 2013 tot de datum van het deskundig onderzoek, de datum ervan te bepalen.

2. Vertoont betrokkene vanaf 1 juni 2013 of sedert een latere datum, een verminderde zelfredzaamheid, en dit in de zin van:

­ artikel 2 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap,

­ artikel 5 van het KB van 6 juli 1987 betreffende de inkomensvervangende tegemoetkoming en de integratietegemoetkoming,

­ artikel 1 van het MB van 30 juli 1987 tot vaststelling van de categorieën en van de handleiding voor de evaluatie van de graad van zelfredzaamheid met het oog op het onderzoek naar het recht op de integratietegemoetkoming, en de handleiding, gevoegd bij dit MB?

Meer bepaald:

­ aan te duiden hoeveel punten voor de verminderde zelfredzaamheid kunnen worden toegekend op een totaal van 18, met het oog op het onderzoek naar het recht op de integratietegemoetkoming;

­ mocht er een wijziging zijn opgetreden in de vermindering van zelfredzaamheid in de periode vanaf 1 juni 2013 tot de datum van het deskundig onderzoek, de datum ervan te bepalen en het aantal punten aan te duiden op een totaal van 18 dat sedert de wijziging kan worden toegekend."

Op 3 september 2015 werd het definitieve verslag van de gerechtsdeskundige ter griffie van de arbeidsrechtbank Antwerpen, afdeling Mechelen, ontvangen, waarin hij de zaak als volgt besprak:

"In de voorgeschiedenis noteert men bij mevrouw M. (lees: M. dat zij) verschillende aandoeningen heeft die een rechtstreekse weerslag kunnen hebben op haar verdienvermogen en zelfredzaamheid.

1. In de voorgeschiedenis noteert men tuberculose waarvoor zij momenteel niet meer wordt behandeld.

2. Zeer waarschijnlijk ligt de tuberculose aan de basis van de ziekte van Addison door aantasting van de bijnieren. Deze ziekte wordt opgevangen door substitutietherapie op basis van fluorcortisone en hydrocortisone samen met een substitutietherapie voor de schildklier op basis van thyroxine.

Deze aandoening kan door de substitutietherapie in evenwicht worden gehouden doch is zeer gevoelig aan stress omstandigheden. In die omstandigheden kan er een plotse daling ontstaan van de bloeddruk met syncope tot gevolg en val.

3. De behandeling van het farynxcarcinoma waarvan de histologische diagnose terug gaat tot 28.03.2013 is één van die stressvolle medische omstandigheden. De behandeling van een farynxcarcinoom bestaande uit radiotherapie en chemotherapie op basis van Platinol mag als zeer belastend worden beschouwd. In die periode had patiënte ook een PEG sonde. Men kan dan ook zonder twijfel stellen dat het verdienvermogen in die periode ernstig was aangetast.

De klachten van vermoeidheid, slikstoornissen en droge mond kunnen verklaard worden door deze behandeling. Ook kan Cisplatinum gehoorstoornissen geven waarover patiënte klaagt doch niet vermeld staat in het verslag van UZ Leuven.

Commentaar:

Op basis van deze gegevens kan men met voldoende medische zekerheid stellen dat met ingang van 01.06.2013 het verdienvermogen van betrokkene verminderd was tot één derde of minder van hetgeen een valide persoon kan verdienen op de algemene arbeidsmarkt. Na de ingestelde therapie mag men zich verwachten aan een langzame verbetering. Dit blijkt ook uit het verslag van Gasthuisberg van 19.06.15. Dit betekent dat vanaf 20.06.15 het verdienvermogen niet langer verminderd is tot één derde of minder van hetgeen een valide persoon kan verdienen op de algemene arbeidsmarkt.

Met betrekking tot de verminderde zelfredzaamheid kan volgend advies worden geformuleerd.

Dit advies geld voor de periode van 01.06.2013 tot 19.06.15.

1. Verplaatsing:

Door de ingestelde therapie was patiënte zeer moe, duizelig. Zij had ernstige klachten van nausea en braken. Progressief had zij gehoorstoornissen. Men kan spreken van grote moeilijkheden zonder hulp van derden. Hiervoor worden 2 punt (lees: punten) toegekend.

2. Voeding:

Patiënte kon kleine voedingsmiddelen aanhalen. Zij kan instaan voor het bereiden van maaltijden. In de betrokken periode was zij echter misselijk en ging de toestand gepaard met braken en nausea. Tijdelijk heeft zij een PEG sonde gedragen. Men kan dan ook spreken van grote moeilijkheden zonder hulp van derden. Hiervoor worden 2 punten toegekend.

3. Persoonlijke hygiëne:

In de vermelde periode was patiënte vermoeid. Zij diende geholpen te worden. Men kan spreken van kleine moeilijkheden zonder hulp van derden. Hiervoor wordt 1 punt toegekend.

4. Onderhoud van de woning:

Dit was beperkt tot het uitvoeren van lichte taken. Men kan spreken van grote moeilijkheden zonder hulp van derden. Er worden 2 punten toegekend.

5. Mogelijkheden om te leven zonder toezicht, bewust ziin van gevaar en gevaar kunnen vermijden:

Ten gevolge van de ziekte van Addison met risico van hypotensie en syncope was toezicht wenselijk. In het verslag wordt melding gemaakt van meerdere spoedopnames in het ziekenhuis naar aanleiding van acute verslechtering van de algemene toestand.

Tijdelijk kunnen 2 punten worden toegekend.

6. Mogelijkheden tot communicatie en sociale contacten

In de betrokken periode waren de sociale contacten moeilijk ten gevolge van de chemo en radiotherapie. Men kan spreken van kleine moeilijkheden zonder derden. Hiervoor wordt 1 punt toegekend.

Dit geeft een totaal van 10 punten op 18.

Vanaf 20.06.15 is de toestand gewijzigd en kan volgende evaluatie worden voorgesteld:

1. Verplaatsing:

Lichte problemen ten gevolge van de gehoorvermindering en residuele vermoeidheid: 1 punt.

2. Voeding:

Nog klachten van slikproblemen en droge mond: 1 punt.

3. Persoonlijke hygiëne:

Stelt geen problemen: geen punten.

4. Onderhoud van de woning:

Patiënte beperkt zich tot lichte taken. Zij is vlug moe: 1 punt.

5. Mogelijkheden om te leven zonder toezicht, bewust zijn van gevaar en gevaar kunnen vermijden:

Ziekte van Addison met risico van hypotensie en syncopen: 1 punt.

6. Mogelijkheden tot communicatie en sociale contacten

Momenteel geen problemen.

Dit maakt een totaal van 4 punten op 18."

De gerechtsdeskundige besloot:

"Met betrekking tot het verdienvermogen:

Vanaf 01 juni 2013 heeft de lichamelijke toestand van betrokkene het verdienvermogen verminderd tot één derde of minder van hetgeen een valide persoon kan verdienen op de algemene arbeidsmarkt, de beschutte werkplaatsen uitgesloten, zoals bepaald door artikel 2§1 van de wet van 27.02.1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap.

Deze toestand liep tot 19.06.2015.

Vanaf 20.06.2015 is het verdienvermogen niet langer verminderd tot één derde of minder van hetgeen een valide persoon kan verdienen op de algemene arbeidsmarkt, de beschutte werkplaatsen uitgesloten.

Met betrekking tot de zelfredzaamheid:

In de periode lopende vanaf 01.07.2013 (lees: 1 juni 2013) tot en met 19.06.15 kunnen 10 punten worden toegekend voor de verminderde zelfredzaamheid op een totaal van 18 met het oog op het onderzoek naar het recht op de integratietegemoetkoming.

Sedert 20.06.2015 bedraagt het aantal punten 4 op een totaal van 18."

Er werden door partijen geen opmerkingen geformuleerd op het voorverslag van de gerechtsdeskundige.

Met vonnis van 12 februari 2016 sloten de eerste rechters zich aan bij de medische bevindingen van de gerechtsdeskundige. Zij verklaarden de vordering van A.M. gedeeltelijk gegrond, hervormden de beslissing van de FOD Sociale zekerheid van 23 december 2013 en zegden voor recht dat A M van 1 juni 2013 tot 19 juni 2015 in aanmerking kwam voor een inkomensvervangende tegemoetkoming en in de periode van 1 juli 2013 (lees: 1 juni 2013) tot 19 juni 2015 voor een integratietegemoetkoming, categorie 2. Zij veroordeelden de FOD Sociale zekerheid tot betaling van de desbetreffende uitkeringen, rekening houdend, in voorkomend geval, met het inkomen zoals bepaald in artikel 7 van de wet van 27 februari 1987, te vermeerderen met de wettelijke intresten vanaf hun opeisbaarheid overeenkomstig artikel 13, § 3 van het K.B. van 22 mei 2003 betreffende de procedure voor de behandeling van de dossiers inzake tegemoetkomingen aan personen met een handicap, en de gerechtelijke intresten vanaf de datum van het inleidend verzoekschrift. De bestreden administratieve beslissing in kwestie werd voor het overige bevestigd. De FOD Sociale Zekerheid werd tenslotte veroordeeld tot betaling van de gedingkosten.

De FOD Sociale Zekerheid kon zich niet akkoord verklaren met voormeld vonnis van 12 februari 2016 en tekende met verzoekschrift, neergelegd ter griffie van dit hof op 10 maart 2016, hiertegen hoger beroep aan aangezien A.M. niet voldeed aan de nationaliteitsvoorwaarde (zij heeft de * nationaliteit "en is wellicht nooit werknemer geweest").

3. Eisen in hoger beroep.

- De FOD Sociale Zekerheid vordert haar hoger beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren. Dienvolgens het bestreden vonnis te hervormen en de oorspronkelijke vordering van A.M. ontvankelijk maar ongegrond te verklaren en de bestreden beslissing te herbevestigen als zijnde correct.

"Kosten als naar recht".

- A.M. legde geen conclusie neer, maar haar raadsman verklaarde op de openbare terechtzitting van 14 september 2017 zich te gedragen naar de wijsheid van het hof wat betreft de nationaliteitsvoorwaarde.

4. Beoordeling.

4.1. Voorwerp van het geschil.

Daar waar de discussie tussen partijen aanvankelijk van medisch - sociale aard was (verdienvermogen en graad van zelfredzaamheid vanaf 1 juni 2013 in het kader van de toekenning van het recht op een inkomensvervangende tegemoetkoming en een integratietegemoetkoming) werd door de FOD Sociale Zekerheid naar aanleiding van de procedure in hoger beroep opgeworpen dat A.M. niet voldeed aan de nationaliteitsvoorwaarde (cf. artikel 4 van de wet van 27 februari 1987) omdat bij nazicht bleek dat zij de * nationaliteit heeft en zij wellicht nooit werknemer is geweest.

Het hof dient zich uit te spreken over de vraag of A.M. voldoet aan de nationaliteitsvoorwaarde van art. 4 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap.

A.M. heeft de * nationaliteit en werd op 6 oktober 2009 ingeschreven in het vreemdelingenregister. Volgens het document 'samenstelling van gezin per 24/05/2016' (bundel A M, stuk 1) alsook volgens de fiche 'wettelijke informaties' (auditoraatsdossier) verblijft betrokkene sinds 22 december 2009 op het adres te *, bij het echtpaar M.-M .

4.2. De uitbreidingscategorieën vervat in het K.B. van 17 juli 2006.

Artikel 4 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap, luidt als volgt:

"§ 1. De tegemoetkomingen bedoeld in artikel 1 kunnen enkel toegekend worden aan een persoon die zijn werkelijke verblijfplaats in België heeft en die:

1° Belg is;

2° onderdaan is van een lidstaat van de Europese Unie;

3° Marrokaan, Algerijn of Tunesiër is en die voldoet aan de voorwaarden van de Verordening (EEG) nr. 1408 van 14 juni 1971 van de Raad van de Europese gemeenschappen betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen;

4° staatloos is en die onder de toepassing valt van het Verdrag betreffende de status van staatlozen, ondertekend in New York op 28 september 1954 en goedgekeurd door de wet van 12 mei 1960;

5° vluchteling is zoals bedoeld in artikel 49 van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen;

6° niet tot de in 1° tot 5° bepaalde categorieën behoort, maar die tot 21 jaar de verhoging van de kinderbijslag genoten heeft, bedoeld in artikel 47, § 1, van de samengeordende wetten betreffende de kinderbijslag voor loonarbeiders of in artikel 20, § 2, van het koninklijk besluit van 8 april 1976 houdende regeling van de gezinsbijslag ten voordele van de zelfstandigen.

§ 2. De Koning kan, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad [de] toepassing van deze wet, onder de door Hem gestelde voorwaarden, uitbreiden tot andere categorieën van personen dan deze beoogd in § 1 die hun werkelijke verblijfplaats in België hebben.

§ 3. De Koning bepaalt, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad, wat voor de toepassing van deze wet onder werkelijke verblijfplaats moet worden verstaan.

§ 4. Indien een persoon aan wie een tegemoetkoming bedoeld in artikel 1 werd toegekend niet meer voldoet aan de voorwaarden bedoeld in § 1 of § 2, dan wordt zijn recht op deze tegemoetkoming afgeschaft. Wanneer hij opnieuw voldoet aan deze voorwaarden, dan kan hij een nieuwe aanvraag indienen.

§ 5. De Koning kan de wijze bepalen waarop wordt toegezien op de naleving van dit artikel".

Paragraaf 2 van artikel 4 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap bepaalt dat het de Koning toegelaten is om de toepassing van deze wet - en het hierin geregelde recht op tegemoetkomingen - uit te breiden tot andere categorieën van personen dan deze beoogd in paragraaf 1 van artikel 4.

De Koning heeft deze uitbreiding tot stand gebracht door middel van het K.B. dd. 17 juli 2006 tot uitvoering van artikel 4 § 2, van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap.

Artikel 1 van dit K.B. bepaalt thans het volgende:

"De tegemoetkomingen bedoeld in artikel 1 van de wet van 27 februari 1987 betreffende de tegemoetkomingen aan personen met een handicap kunnen eveneens worden toegekend aan de personen die:

1° onderdaan zijn van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland, (...)

2° de echtgenoot, de wettelijk samenwonende, of een ander gezinslid zijn in de zin van de vernoemde Verordening nr. 1408/71 van 14 juni 1971 van een persoon zoals bedoeld in artikel 4, § 1, 1° tot 5° van de voornoemde wet van 27 februari 1987 of van een onderdaan van een Staat bedoeld in artikel 1, 1° van dit besluit, zelfs geen onderdaan zijnde van deze Staten, en die in België hun werkelijke verblijfplaats hebben;

3° ingeschreven zijn als vreemdeling in het bevolkingsregister.

Men verstaat onder gezinslid van de onderdaan, de minderjarige kinderen evenals de meerderjarige kinderen, de vader, de moeder, de schoonvader en de schoonmoeder die ten laste zijn van de onderdaan. (...)"

In deze zaak stelt de vraag zich of A.M. beschouwd kan worden als een gezinslid van M.F. (die de Belgische nationaliteit heeft en daarom valt onder artikel 4, § 1, 1° van de wet) of van diens echtgenote, mevrouw M.H. (die van * nationaliteit is en daarom behoort tot artikel 4 § 1, 3°, van de wet), allen woonachtig op hetzelfde adres te .

Voormeld K.B. zelf geeft een dubbele verduidelijking wat er onder gezinslid moet verstaan worden:

1. Artikel 1, 2° van het K.B. schrijft voor dat dit begrip moet geïnterpreteerd worden in de zin van Verordening 1408/71. Artikel 1, f), ii) van deze verordening bepaalt dat wanneer het gaat om prestaties voor gehandicapten, onder 'gezinslid' minstens moet worden verstaan de echtgenoot/echtgenote, de minderjarige kinderen, alsmede de te zijnen of haren laste komende meerderjarige kinderen van een werknemer, zelfstandige of student.

Het is duidelijk dat A.M., die geen enkele onmiddellijke verwantschap heeft met het echtpaar M.- M., geenszins onder één van deze begrippen valt.

2. Het K.B. preciseert verder zelf wat er onder 'gezinslid van de onderdaan' moet verstaan worden, nl. de minderjarige en meerderjarige kinderen, de vader, de moeder, de schoonvader en de schoonmoeder die ten laste zijn van de onderdaan.

Het hof stelt vast dat A.M. niet voldoet aan deze omschrijving omdat zij niet ressorteert onder één van voormelde categorieën bloed- of aanverwanten, en omdat zij niet ten laste is van de onderdaan om reden dat zij aangesloten werd bij de mutualiteit De Voorzorg als titularis (niet als persoon ten laste) met een eigen recht.

A.M. kan op basis van het K.B. dd. 17 juli 2006 bijgevolg geen aanspraak maken op tegemoetkomingen.

4.3. De verordening 1408/71 van 14 juni 1971.

Artikel 4, § 1, 3° van de wet van 27 februari 1987 bepaalt dat de tegemoetkomingen toegekend kunnen worden aan een persoon die zijn werkelijke verblijfplaats in België heeft en die * is en die "voldoet aan de voorwaarden van de verordening nr. 1408 van 14/06/1971 van de Raad van de Europese gemeenschappen betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen".

Het hof dient bijgevolg te toetsen of A.M., die de * nationaliteit bezit, voldoet aan de voorwaarden van de verordening 1408/71.

Sinds 1 juni 2003 is de coördinatieverordening 1408/71 ook van toepassing op onderdanen van derde landen mits deze zich in een situatie bevinden die niet in alle opzichten geheel in de interne sfeer van één enkele lidstaat ligt. (cf. art. 1 van de verordening 859/2003).

Op 1 januari 2011 werd deze uitbreidingsverordening vervangen door verordening 1231/2010 die in zijn eerste artikel eveneens bepaalt dat de verordening 883/2004 (d.i. de opvolger van verordening 1408/71) van toepassing is op de onderdanen van derde landen die alleen door hun nationaliteit nog niet onder deze verordening vallen, mits zij legaal op het grondgebied van een lidstaat verblijven en zich in een situatie bevinden die niet in alle opzichten geheel in de interne sfeer van één enkel lidstaat ligt.

Dit is precies de kern van de coördinatieverordeningen 1408/71 en 883/2004 en de uitbreidingsverordeningen 859/2003 en 1231/2010: de coördinatieverordeningen zijn niet van toepassing in situaties die zich in alle opzichten geheel beperken tot de interne sfeer van één enkele lidstaat.

Deze in de uitbreidingsverordeningen gestelde grensoverschrijdende voorwaarde bevestigt de reeds bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie.

Zo oordeelde het Hof van Justitie in de zaak K. immers dat de verordening 1408/71 moet worden uitgelegd in het licht van artikel 51 van het EG-verdrag (huidig art. 48 VWEU) dat een coördinatie van de verschillende nationale sociale zekerheidsstelsels beoogt. (H.v.J. 11 oktober 2001, gevoegde zaken C-59/99 tot C-98/99 en C-180/99)

Het Hof van Justitie bepaalde in overweging 70 uitdrukkelijk dat wat de sociale zekerheid betreft, het Hof reeds beslist heeft dat dit artikel 51 van het EG-verdrag (huidig art. 48 VWEU) en verordening 1408/71 niet van toepassing zijn op situaties die in alle opzichten tot één lidstaat beperkt zijn.

Dat komt ook logisch voor. De verordening 1408/71, die de regels inzake sociale zekerheid van verschillende landen coördineert, is een emanatie van één van de grondpijlers van het Europees rechtsverkeer, nl. dat van het vrij verkeer van personen binnen Europa.

Indien de situatie echter beperkt is tot slechts één lidstaat en er aldus geen sprake is van grensoverschrijdend verkeer, heeft de coördinatieverordening geen enkele relevantie nu er in die hypothese niets te coördineren valt.

Wanneer de wetgever in artikel 4 expliciet verwijst naar de verordening 1408/71, die voorwaarden bevat die de persoon met de * nationaliteit moet voldoen opdat deze recht zou kunnen hebben op tegemoetkomingen, komt het logisch voor dat ook de grondvoorwaarde inzake grensoverschrijdend verkeer dient nageleefd te worden door de persoon met een handicap.

Op de eerste pagina van het verslag van de FOD Sociale Zekerheid, dat op 12 december 2013 opgesteld werd door haar evaluerende arts (zie auditoraatsdossier), wordt onder de hoofding 'anamnese' het volgende vermeld:

"B 087273122, geen scolariteit, leefde van giften in *, heeft E. en kinderen verlaten, naar B gekomen in 2006 voor medische hulp, begeleid door familie (...), nooit gewerkt in B, *?"

In elk geval staat het vast dat A.M. in 2009 in het vreemdelingenregister werd ingeschreven en vanaf 2009 te * verbleef.

Het dossier bevat geen elementen die er op wijzen dat in huidige zaak een grensoverschrijdend element aanwezig is.

Zo kan er nergens uit afgeleid worden dat A M vanuit een ander EU-lidstaat naar België is gekomen zodat redelijkerwijze en bij gebreke aan andersluidende gegevens mag aangenomen worden dat zij rechtstreeks vanuit * België heeft bezocht.

Het Hof van Justitie oordeelde in voormeld arrest K. (overwegingen 70 en 71) evenwel dat de situatie van een werknemer die uitsluitend aanknopingspunten heeft met een derde staat (in casu *) en met één enkele lidstaat (in casu België) géén grensoverschrijdend karakter heeft. Het grensoverschrijdend karakter heeft enkel betrekking op een overgang van één EU-lidstaat naar een ander EU-lidstaat, maar niet van een derde land naar een lidstaat.

Bij gebreke aan zulk een grensoverschrijdend karakter acht het hof de verordening 1408/71 dan ook niet toepasselijk op de situatie van A.M. zodat zij niet voldoet aan de voorwaarden van deze verordening.

Zulks impliceert dat artikel 4, § 1, 3° van de wet d.d. 27 februari 1987 in hoofde van A.M. evenmin een recht op tegemoetkomingen kan openen.

(In dezelfde zin, Arbrb. Brussel, 15 januari 2016, Soc.Kron., 2016, p. 249)

4.4. De Euro-Mediterrane Overeenkomst.

De uitbreidingsverordeningen 859/2003 (overweging 16) en 1231/2010 (overweging 15) bepalen dat deze verordeningen geen afbreuk kunnen doen aan de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit de met derde landen gesloten internationale overeenkomsten waarbij de EU partij is en die voordelen op het gebied van sociale zekerheid behelzen.

Nu de Euro-Mediterrane Overeenkomst een dergelijk internationaal gesloten overeenkomst is, dient het hof na te gaan of A M een recht op tegemoetkomingen kan laten gelden krachtens de bepalingen van deze Overeenkomst.

Op 26 februari 1996 werd de Euro-Mediterrane Overeenkomst gesloten waarbij een associatie werd tot stand gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten enerzijds, en het koninkrijk * anderzijds. Deze overeenkomst trad in werking op 1 maart 2000 en had o.a. tot doel het bevorderen van de samenwerking op economisch, sociaal, cultureel en financieel gebied. (art. 1.2. van de overeenkomst)

Artikel 65 van deze Euro-Mediterrane Overeenkomst omvat het beginsel van gelijke behandeling: de werknemers van * nationaliteit vallen op het gebied van de sociale zekerheid onder een regeling die wordt gekenmerkt door het ontbreken van elke discriminatie op grond van nationaliteit tussen deze werknemers en de eigen onderdanen van de Europese lidstaten waar zij werkzaam zijn.

Het begrip 'sociale zekerheid' omvat volgens dit artikel 65 alle takken van sociale zekerheid die betrekking hebben op uitkeringen bij ziekte en zwangerschap, pensioenen bij invaliditeit, ouderdomspensioenen, pensioenen voor nabestaanden, uitkeringen bij arbeidsongevallen en beroepsziekten, uitkeringen bij overlijden, werkloosheidsuitkeringen en kinderbijslag.

Dit discriminatieverbod betekent derhalve dat zij die onder de werkingssfeer van deze bepaling van de Overeenkomst vallen, aanspraak kunnen maken op socialezekerheids-uitkeringen onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van de lidstaat van ontvangst, zonder dat de wetgeving van deze staat hun bijkomende of strengere voorwaarden mag opleggen dan voor de eigen onderdanen. (H.v.J. 13 juni 2006, zaak c-336.05, overweging 56)

De vraag stelt zich of deze overeenkomst directe werking heeft zodat A.M. zich er in deze zaak kan op beroepen.

Het Hof van Justitie heeft een eerste maal in het arrest K. geoordeeld dat dit discriminatieverbod inderdaad directe werking heeft. Na analyse van de bewoordingen en het doel en de aard van de samenwerkingsovereenkomst concludeert het Hof dat het gelijke behandelingsbeginsel inderdaad rechtstreeks door de nationale rechter kan worden toegepast. (H.v.J. 31 januari 1991, zaak c-18/90)

In latere arresten bevestigde dit Hof zijn standpunt. (H.v.J. 20 april 1994, zaak c-58/93 en H.v.J. 5 april 1995, zaak c-103/94)

Deze Euro-Mediterrane Overeenkomst is in de plaats gekomen van de oude samenwerkings-akkoorden uit 1976. De meeste bepalingen in deze nieuwe Overeenkomst zijn echter identiek, waaronder ook het non-discriminatiebeginsel, zodat het Hof van Justitie in zijn arrest dd. 13 juni 2006 besloot dat een * werknemer voormeld beginsel van gelijke behandeling kan inroepen voor de nationale rechter. (H.v.J. 13 juni 2006, zaak c-336/05, overweging 41)

A.M. kan haar vordering dus in onderhavige zaak steunen op de Euro- Mediterrane Overeenkomst.

Verder dient zij te voldoen aan het materieel en het personeel toepassingsgebied van deze Overeenkomst.

a) Het materieel toepassingsgebied.

Het discriminatieverbod geldt enkel binnen het gebied van de sociale zekerheid.

Artikel 65, lid 1, 2de alinea van de Euro-Mediterrane Overeenkomst luidt als volgt:

"Het begrip sociale zekerheid dekt alle takken van sociale zekerheid die betrekking hebben op uitkeringen bij ziekte en zwangerschap, pensioenen bij invaliditeit, ouderdomspensioenen, pensioenen voor nabestaanden, uitkeringen bij arbeidsongevallen en beroepsziekten, uitkeringen bij overlijden, werkloosheidsuitkeringen en kinderbijslag."

Bij de lezing van de in artikel 65 geformuleerde opsomming van wat er valt onder de term 'sociale zekerheid', valt onmiddellijk op dat tegemoetkomingen aan personen met een handicap niet vermeld worden.

Toch zou het verkeerd zijn te concluderen dat tegemoetkomingen aan personen met een handicap buiten het materieel toepassingsgebied van de Overeenkomst zouden vallen.

Het Hof van Justitie heeft namelijk reeds verschillende malen geoordeeld dat het hierin vervatte begrip 'sociale zekerheid' op dezelfde wijze moet verstaan worden als in de verordening 1408/71. (H.v.J. 31/01/91, zaak c-18/90; H.v.J. 20/04/1994, zaak c-58/93; H.v.J. 05/04/1995, zaak c-103/94; H.v.J.13/06/2006, zaak c-336/05)

Artikel 4 van de verordening 1408/71 bepaalt uitdrukkelijk dat de bijzondere, niet op premie- of bijdragebetaling berustende prestaties (zoals de tegemoetkoming aan personen met een handicap) wel degelijk onder het materiële toepassingsgebied vallen van de verordening 1408/71.

Zodoende vallen zulke prestaties volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie eveneens onder het materieel toepassingsgebied van de Euro-Mediterrane Overeenkomst.

In een arrest van 20 april 1994 werd reeds in die zin geoordeeld wat betreft uitkeringen voor personen met een handicap:

"24 Wat in de tweede plaats het begrip sociale zekerheid van artikel 41, lid 1, van de Overeenkomst betreft, (volgt) uit het arrest K., dat dit moet worden begrepen analoog aan het identieke begrip in verordening nr. 1408/71 (r.o. 25).

25 Ofschoon verordening nr. 1408/71 vóór de wijziging bij verordening (EEG) nr. 1247/92 van de Raad van 30 april 1992 (PB 1992, L 136, blz. 1) uitkeringen ter verzekering van de bescherming van gehandicapten niet specifiek vermeldde onder de takken van sociale zekerheid waarop zij van toepassing is, is het echter vaste rechtspraak (zie in de eerste plaats arrest van 28 mei 1974, zaak 187/73, Callemeyn, Jurispr. 1974, blz. 553, r.o. 15, en laatstelijk arrest van 27 mei 1993, zaak C-310/91, Schmid, Jurispr. 1993, blz. 3011, r.o. 10), dat uitkeringen voor gehandicapten op grond van artikel 4, lid 1, sub b, dat de "prestaties bij invaliditeit" uitdrukkelijk noemt, binnen de materiële werkingssfeer van verordening nr. 1408/71 vallen.

26 (...)

27 Het Hof leidde daaruit af (zie arrest N, r.o. 15), dat ten aanzien van een werknemer of zelfstandige die reeds op grond van vroegere beroepswerkzaamheden valt onder het stelsel van sociale zekerheid van de staat waarvan een dergelijke wettelijke regeling wordt ingeroepen, die regeling moet worden geacht te behoren tot het gebied van de sociale zekerheid in de zin van artikel 51 van het Verdrag en de ter uitvoering van deze bepaling vastgestelde regelingen, terwijl dit ten aanzien van andere categorieën van rechthebbenden wellicht niet het geval is.

28 Aangezien volgens het arrest K. het begrip sociale zekerheid in artikel 41, lid 1, van de Overeenkomst geen andere inhoud kan hebben dan het begrip sociale zekerheid in verordening nr. 1408/71, behoren uitkeringen voor gehandicapten als in het hoofdgeding aan de orde, tot het gebied van de sociale zekerheid in de zin van dit artikel van de Overeenkomst." (eigen cursivering en tekstmarkering)

A.M. voldoet aldus aan de voorwaarden inzake het materieel toepassingsgebied van de Overeenkomst.

b) Het personeel toepassingsgebied.

Artikel 65 van de Euro-Mediterrane Overeenkomst bepaalt uitdrukkelijk dat het non-discriminatiebeginsel (enkel) van toepassing is op werknemers van * nationaliteit (en de bij hen woonachtige gezinsleden).

Wat vervolgens moet verstaan worden onder 'werknemer' werd door het Hof van Justitie afgebakend.

Dit begrip omvat volgens de vaste rechtspraak van dit Hof zowel de actieve werknemers, als degenen die de arbeidsmarkt hebben verlaten omdat zij de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt of omdat zij het slachtoffer zijn geweest van één van de risico's die recht geven op uitkeringen krachtens andere takken van de sociale zekerheid. (H.v.J. 31/01/1991, zaak c-18/90; H.v.J. 20/04/1994, zaak c-58/93; H.v.J. 12/02/2003, zaak c-23/02)

Uit hoger vermeld verslag van de evaluerende arts van de FOD Sociale Zekerheid alsook uit de verklaring van A.M. zelf (zie het auditoraatsdossier) blijkt dat A.M. nooit gewerkt heeft in België, terwijl het tegendeel niet wordt aangetoond.

Derhalve behoort A.M. niet tot de categorie van personen die de arbeidsmarkt verlaten hebben om de eenvoudige reden dat zij de arbeidsmarkt (in België, dan wel in een andere EU-lidstaat) nooit betreden heeft.

Het hof oordeelt dan ook dat A M niet kan beschouwd worden als een werknemer in de zin van de Overeenkomst en bijgevolg buiten het personeel toepassingsgebied van de Overeenkomst valt, zodat de hierin opgenomen niet-discriminatie clausule niet van toepassing is op haar concrete feitelijke situatie.

Gelet op wat vooraf gaat, besluit het hof dat A.M. niet beantwoordt aan de nationaliteitsvoorwaarde van artikel 4 van de wet van 27 februari 1987 en bijgevolg geen recht heeft op een inkomensvervangende tegemoetkoming of een integratietegemoet-koming.

Het hof sluit zich aldus integraal aan bij het omstandig gemotiveerd schriftelijk advies van substituut-generaal J.E. neergelegd ter griffie van dit arbeidshof op 13 oktober 2017.

Het hoger beroep komt dan ook gegrond voor zodat er aanleiding toe bestaat het bestreden vonnis te vernietigen.

BESLISSING

Het arbeidshof,

Verklaart het hoger beroep ontvankelijk en gegrond.

Vernietigt het vonnis van 12 februari 2016 van de arbeidsrechtbank Antwerpen, afdeling Mechelen, behalve in zover het uitspraak doet over de gerechtskosten in eerste aanleg.

Opnieuw rechtsprekend:

Verklaart de oorspronkelijke vordering van A.M. gericht tegen de administratieve beslissing van de FOD Sociale Zekerheid van 23 december 2013, waarbij haar zowel de inkomensvervangende als de integratietegemoetkoming met ingang van 1 juni 2013 werden geweigerd, ongegrond omdat zij niet voldoet aan de nationaliteitsvoorwaarde.

Veroordeelt de FOD Sociale Zekerheid tot betaling van de gerechtskosten in hoger beroep overeenkomstig artikel 1017, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek.

Vereffent deze kosten aan de zijde van A.M. op 174,94 EUR rechtsplegingsvergoeding overeenkomstig artikel 4 van het K.B. van 26 oktober 2007.

Laat deze kosten aan de zijde van de FOD Sociale Zekerheid onvereffend bij gebrek aan neergelegde kostenbegroting.

PDF document ECLI:BE:AHANT:2017:ARR.20171214.7