Court allows work injury claim for inter-company football match injury despite employer's private event defense.

Arbeidshof Antwerpen

Afdeling Antwerpen

2016/AA/287

14 december 2017

A B NV,

met maatschappelijke zetel gevestigd te *, ingeschreven met KBO-nummer *,

eiseres in hoger beroep, met als raadsman mr. V I W, advocaat

tegen:

1. M B,

wonende te *

eerste verweerder in hoger beroep, verschijnend in persoon en bijgestaan door zijn raadsman mr. V A G , advocaat

2. L D C M,

met zetel gevestigd te *,

tweede verweerster in hoger beroep, met als raadsman mr. V S L, advocaat

voor wie pleit: mr. B B, advocaat

in aanwezigheid van:

B A NV,

met maatschappelijke zetel gevestigd te *, ingeschreven met KBO-nummer *,

vrijwillig tussenkomende partij, met als raadsman mr. V R W, advocaat

voor wie pleit: mr. D V L, advocaat

Het hoger beroep is gericht tegen het vonnis van 19 maart 2013 van de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas.

Het arbeidshof past de wet van 15 juni 1935 op het gebruik der talen in gerechtszaken toe.

De zaak werd, gelet op de gewijzigde samenstelling van de zetel, ten gronde hernomen en gepleit op 23 november 2017.

Substituut-generaal R V gaf namens het openbaar ministerie mondeling advies op de zitting van 23 november 2017, waarop partijen niet repliceerden.

1. Ontvankelijkheid.

Het verzoekschrift na cassatie werd regelmatig ingesteld en de ontvankelijkheid ervan wordt niet betwist; het dient dan ook ontvankelijk verklaard te worden.

2. Feiten en voorgaanden.

B M (verder in dit arrest het "slachtoffer" genoemd) was in dienst was van de nv B A waarvan de nv A B de arbeidsongevallenverzekeraar is (verder in dit arrest "de wetsverzekeraar" genoemd).

Tijdens een interbedrijventornooi voetbal van de nv B A op 19 mei 2011, om 20.30 uur, liep het slachtoffer een torsietrauma op aan de rechterknie.

Hij was tijdelijk volledig arbeidsongeschikt van 20 mei 2011 tot en met 6 november 2011. Er werden twee operatieve ingrepen aan zijn rechterknie uitgevoerd respectievelijk op 26 mei 2011 en op 18 juli 2011.

Aanvankelijk werd het ongeval door de werkgever bij de nv A B aangegeven als een sportongeval; deze verzekeraar verleende als zodanig ook zijn tussenkomst.

Naderhand heeft B M zelf op 26 september 2011 een arbeidsongevalsaangifte ingediend bij de wetsverzekeraar.

Met brief van 14 december 2011 liet de wetsverzekeraar B M weten het ongeval van 19 mei 2011 niet als een arbeidsongeval te erkennen omwille van de volgende reden:

"de voetbalwedstrijden en eventuele trainingen werden georganiseerd buiten de werkuren, er was geen morele verplichting tot deelname, de spelers stonden niet onder het gezag van de werkgever, het betrof een ongeval in de privé-levenssfeer, de gepresteerde tijd aan deze wedstrijden wordt niet omgezet in loon.

Rekening houdend met deze bepalingen vallen de ongevallen overkomen tijdens een voetbalwedstrijd (inter-bedrijvencompetitie) niet onder de toepassing van de wet op de arbeidsongevallen.

Tevens willen wij nog benadrukken dat de werkgever een specifieke dekking "gemeen recht" heeft afgesloten voor deze voetbalongevallen."

Aangezien B M niet akkoord kon gaan met voormeld standpunt van de wetsverzekeraar, diende hij op 16 februari 2012 een verzoekschrift in bij de arbeidsrechtbank Dendermonde, afdeling Sint-Niklaas. Hij vorderde in hoofdorde te zeggen voor recht dat hij op 19 mei 2011 het slachtoffer werd van een arbeidsongeval in dienst van nv B A en als gevolg van de letsels, opgelopen door het arbeidsongeval, hij tijdelijk volledig arbeidsongeschikt was van 20 mei 2011 tot en met 6 november 2011. Verder vorderde hij te zeggen voor recht dat de wetsverzekeraar gehouden was de kosten van de heelkundige ingrepen dd. 26 mei 2011 en 18 juli 2011 ten laste te nemen. Hij vorderde de veroordeling van de wetsverzekeraar tot betaling aan hem van de overeenstemmende wettelijke vergoedingen, te vermeerderen met de wettelijke en gerechtelijke intresten en hem voorbehoud te verlenen voor wat betreft de blijvende arbeidsongeschiktheid.

In ondergeschikte orde vorderde hij, vooraleer ten gronde te beslissen, de aanstelling van een medisch deskundige te bevelen met de gebruikelijke opdracht inzake arbeidsongevallen en tevens na te gaan of de heelkundige ingrepen dd. 26 mei 2011 en 18 juli 2011 al dan niet

nuttig/noodzakelijk en in causaal verband met het arbeidsongeval stonden.

Vervolgens de wetsverzekeraar te veroordelen tot betaling van de wettelijke vergoedingen, rekening houdend met het in de loop van het geding te bepalen jaarlijks basisloon, meer de wettelijke en gerechtelijke intresten. Tenslotte vorderde hij de wetsverzekeraar te veroor-delen tot betaling van de gedingkosten.

Met verzoekschrift, neergelegd ter griffie van de arbeidsrechtbank Dendermonde, afdeling Sint-Niklaas, op 8 augustus 2012, verzocht de L D C M (kort: LCM) akte te nemen van haar vrijwillige tussenkomst in het kader van artikel 136, § 2 van de gecoördineerde ZIV-wet van 14 juli 1994. LCM betaalde provisionele vergoedingen uit aan B M overeenkomstig de gecoördineerde ZIV-wet van 14 juli 1994, en vordert deze betalingen terug van de arbeidsongevallenverzekeraar.

Met vonnis van 19 maart 2013 gaven de eerste rechters van de arbeidsrechtbank Dendermonde, afdeling Sint-Niklaas, thans de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas, akte aan LCM van haar vrijwillige tussenkomst en oordeelden verder dat de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 werd gespeeld in het kader van een interbedrijventornooi ingericht door de nv B A personeelsclub tussen de verschillende bedrijven van de nv B A. Deze wedstrijden waren enkel toegankelijk voor personeelsleden van de nv B A en de communicatie verliep via de interne communicatiedienst van de werkgever. Volgens de eerste rechters had deze manifestatie een officieel karakter en alhoewel de aanwezigheid niet verplicht was, was de deelname voor de werknemer een uitvoering van een verplichting volgend uit de morele contractuele arbeidsrelatie.

Volgens de eerste rechters was het ongeval van 19 mei 2011 waarvan B M het slachtoffer was, bijgevolg een arbeidsongeval, zodat de wetsverzekeraar gehouden is tot betaling van de wettelijke vergoedingen. Teneinde de gevolgen van het arbeidsongeval te bepalen, stelden zij dr. G. L aan als geneesheer-deskundige, met de gebruikelijke opdracht inzake arbeidsongevallen. De kosten werden aangehouden.

Met verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het arbeidshof te Gent, afdeling Gent op 13 mei 2013, tekende de wetsverzekeraar, de nv A B, hoger beroep aan tegen voormeld vonnis van 19 maart 2013 en vorderde dit hoger beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren, derhalve het bestreden vonnis te vernietigen en opnieuw rechtsprekend, de oorspronkelijke vordering van B M en van LCM als ongegrond af te wijzen.

Met verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het arbeidshof Gent, afdeling Gent, op 30 oktober 2013, verzocht de nv B A akte te nemen van haar vrijwillige tussenkomst, het hoger beroep, ingesteld door de nv A B ontvankelijk en gegrond te verklaren en het bestreden vonnis te hervormen en te zeggen voor recht dat het ongeval overkomen aan B M op 19 mei 2011 geen arbeidsongeval was en de oorspronkelijke vorderingen van B M en LCM als ongegrond af te wijzen. "Kosten als naar recht."

Met arrest van 17 april 2014 gaf het arbeidshof Gent, afdeling Gent, akte aan de nv B A van haar vrijwillige tussenkomst in het geding in graad van hoger beroep. Het hoger beroep en de vordering in vrijwillige tussenkomst werden ontvankelijk, maar ongegrond verklaard. Het bestreden vonnis van 19 maart 2013 werd aldus bevestigd. De zaak werd, overeenkomstig artikel 1068, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek, voor verdere afhandeling terug naar de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas verwezen.

De kosten van het hoger beroep werden ten laste van de nv A B gelegd.

Tegen dit arrest van 17 april 2014 tekende de nv A B cassatieberoep aan.

De nv A B voerde in het cassatieberoep ondermeer het volgende aan:

"Meer bepaald houden de door het arbeidshof gedane vaststellingen geen enkel verband met de vraag of de persoonlijke vrijheid van de eerste verweerder tijdens zijn deelname aan de voetbalwedstrijd als gevolg van de arbeidsovereenkomst werd beperkt. Zo bijvoorbeeld stelt het arbeidshof niet vast dat die deelname een morele verplichting was, dat de werkuren door de tot bindendverklaring opgeroepen partij werden aangepast, dat de sportmanifestatie plaatsvond op het terrein van de tot bindendverklaring opgeroepen partij, dat deze laatste te allen tijde kon komen kijken, of dat zij tijdens (lees: de wedstrijd) bepaalde spelers kon laten vervangen door andere. Het arbeidshof stelt integendeel, naast elementen die slechts verband houden met de mate waarin de organisatie van het voetbaltornooi door de tot bindendverklaring opgeroepen partij werd ondersteund en aangemoedigd,- vast dat de sportmanifestatie niet plaatsvond in de onderneming en dat uiteindelijk een vrij beperkt aantal ploegen zich inschreef voor het tornooi."

Met arrest van 9 november 2015 vernietigde het Hof van Cassatie voormeld arrest van het arbeidshof te Gent, afdeling Gent, van 17 april 2014 en verwees de zaak naar dit arbeidshof.

Het arrest werd bindend verklaard aan de nv B A. De kosten werden aangehouden en de beslissing daaromtrent werd overgelaten aan de feitenrechter.

Het Hof van Cassatie beoordeelde de zaak als volgt:

"1. Krachtens artikel 7 Arbeidsongevallenwet moet voor de toepassing van deze wet als arbeidsongeval worden aangezien elk ongeval dat de werknemer tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst overkomt en dat een letsel veroorzaakt.

Het ongeval, overkomen tijdens de uitvoering van de overeenkomst wordt, behoudens tegenbewijs, geacht te zijn overkomen door het feit van de uitvoering van de overeenkomst.

2. Een ongeval is overkomen tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst wanneer de werknemer op het ogenblik van het ongeval onder het gezag van de werkgever staat.

De gezagsverhouding duurt in beginsel zolang de werknemer ten gevolge van het verrichten van de arbeid in zijn persoonlijke activiteit en vrijheid wordt beperkt.

3. Het ongeval dat een werknemer tijdens een sportmanifestatie overkomt, kan als arbeidsongeval worden aangenomen, indien wordt vastgesteld dat de werkgever ook tijdens de wedstrijd, waaraan de werknemer zelfs vrijwillig deelneemt, zijn gezag uitoefent of kan uitoefenen, zelfs indien deze sportmanifestatie, buiten de normale arbeidsuren plaatsvindt.

4. De rechter beoordeelt in feite of de werknemer zich op het ogenblik van het ongeval onder het gezag van de werkgever bevindt.

Het Hof gaat enkel na of de rechter uit zijn vaststellingen geen gevolgen afleidt die daarmee geen verband houden of op grond daarvan niet kunnen worden aangenomen.

5. De appelrechters stellen vast en oordelen dat:

­ de sportmanifestatie weliswaar niet plaatsgreep in de onderneming, maar de deelname in essentie voorbehouden was aan personeelsleden van B A NV en van de dochter- of zustervennootschappen deel uitmakend van de technische bedrijfseenheid "S B A" zonder onderscheid naar beroepsclassificatie, zijnde werklieden of bedienden;

­ meerdere geledingen van de onderneming erin waren vertegenwoordigd en als buitenstaanders enkel de "contractoren", zijnde onderaannemers mochten participeren, maar op de uitdrukkelijke voorwaarde dat zij werkzaam waren op het terrein van B en dat zij hun fabrieksbadge konden voorleggen;

­ het initiatief en de organisatie van het voetbaltornooi, editie 2011, uitgingen van de vzw B P, en gespreid werd over zes meidagen;

­ door de werkgever B A logistiek steun werd verleend en op 21 maart 2011 door de interne Communicatiedienst van die werkgever en onder verwijzing naar "P" in de onderneming publiciteit gevoerd werd via het verspreide "bericht aan allen B A", waarin de manifestatie "Interbedrijventornooi voetbal" als afzonderlijk item was opgenomen:

­ deze steun en publiciteit minstens impliciet duidelijk maakt dat de directie het initiatief steunde, aanmoedigde en begunstigde;

­ de financiële last door de personeelsclub van de werkgever, de vzw B P, werd gedragen, zoals de organisatie van de voetbalmanifestatie en een beker voor elke deelnemende ploeg;

­ de vzw B P, waarvan de zetel gevestigd is op hetzelfde adres als de maatschappelijke zetel van de werkgever B A, tot uitdrukkelijk statutair doel heeft "het aanmoedigen (...) en het bevorderen onder alle vormen van culturele activiteiten, actieve sportbeoefening en vrijetijdsbesteding van de personeelsleden van B A NV en B S tewerkgesteld op de vestiging te *, alsook van de personeelsleden van andere vennootschappen die deel uitmaken van de T B S B A of waarin B A NV of B S rechtstreeks of onrechtstreeks ten minste 25% van de aandelen houdt en die op de vestiging te Z zijn tewerkgesteld; al die personeelsleden kunnen "toegetreden lid" worden, mits de lidmaatschapsbijdrage die 'op zich (...) kosteloos' (...) is";

­ de vzw B P weliswaar een eigen, van de werkgever B A NV te onderscheiden rechtspersoonlijkheid bezit, wat echter niet wegneemt dat het een door die werkgever specifiek gecreëerde en in stand gehouden satelliet betreft, met het oog op het bundelen en organiseren van de brede waaier aan culturele, sportieve en vrijetijdsactiviteiten die deze A c - met ongeveer 3.800 werknemers, aldus de werkgever B A

- mogelijk wil maken voor alle personeelsleden van B A, van B S en van de andere zustervennootschappen van B; zeer illustrerend in dat verband is de statutaire bepaling van de vzw B P naar luid waarvan, in geval van vrijwillige of gedwongen ontbinding van de vzw, aan haar patrimonium een bestemming moet worden gegeven overeenstemmend met haar doel (cf. supra) "en zeker zodanig dat het ten voordele komt van de ontplooiing (...) van het personeel van B A N.V";

­ een vrij beperkt aantal ploegen (zes, met teams samengesteld uit elf spelers) zich uiteindelijk voor het tornooi inschreef;

­ de nieuwigheid van de editie 2011 was dat een beroep werd gedaan "op scheidsrechters die op B werken";

­ het "interbedrijventornooi" binnen de schoot van de werkgever B A NV geïnstitutionaliseerd is, aangezien het al de zesde jaarlijks editie betrof;

­ het werkgever B A NV was, en dus niet de vzw P B, die het ongevalsrisico voortspruitend uit het organiseren van "vriendschappelijke voetbalmatchen" had gedekt via het afsluiten als verzekeringsnemer van een bijvoegsel bij een reeds bestaande polis, ingaand op 1 januari 2007 en de werknemers van de B A NV hiervan de verzekerden zijn;

­ de vrijwillig tussenkomende partij nv B A in conclusies trouwens uitlegt dat het verzekeringstechnisch een uitbreiding betreft op de arbeidsongevallenpolis, maar met de meer beperkte dekking "gemeen recht" en dit een sprekende illustratie is van de onmiskenbare bestaande nauwe feitelijke band tussen B P en B A;

­ in zijn verslag van 7 oktober 2011 de preventiedienst van de werkgever B A de gegevens van het ongeval ronduit omschreef als "voetbaltornooi B";

­ de werkgever B A NV in de organisatie van het voetbalevenement een instrument zag om de camaraderie tussen haar werknemers en hun ontplooiing te stimuleren, gelet op het gegeven dat zij op haar kosten de risico's uit "vriendschappelijke voetbalmatchen" voor haar personeelsleden liet verzekeren bij de eiseres.

6. Met die redenen laat het arrest zijn beslissing dat de eerste verweerder zich onder het gezag van de werkgever bevond gedurende zijn participatie aan de editie 2011 van het paraprofessioneel evenement, en dus op het ogenblik van het ongeval, steunen op vaststellingen die daarmee geen verband houden. Zij hebben immers geen betrekking op de vraag of de eerste verweerder als gevolg van zijn arbeidsovereenkomst in zijn persoonlijke vrijheid werd beperkt tijdens zijn deelname aan de voetbalwedstrijd.

Het arrest verantwoordt aldus zijn beslissing niet naar recht."

Met verzoekschrift, neergelegd ter griffie van dit hof op 19 mei 2016, maakte de nv A B onderhavige zaak aanhangig bij dit arbeidshof.

3. Eisen in hoger beroep.

­ De nv A B vordert haar beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren en het bestreden vonnis uitgesproken door de arbeidsrechtbank Dendermonde, afdeling Sint-Niklaas (thans de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas) op 19 maart 2013 te vernietigen en dienvolgens de vorderingen van B M B en de L d C M als ongegrond af te wijzen. "Te oordelen als naar recht over de kosten".

­ B M vordert het hoger beroep van de nv A B als ongegrond af te wijzen en dienvolgens het bestreden vonnis te bevestigen en de zaak voor verdere afhandeling (medische expertise) terug te sturen naar de eerste rechters. Tenslotte vordert hij de nv A B te veroordelen tot betaling van de gedingkosten, aan zijn zijde begroot op 174,94 EUR rechtsplegingsvergoeding.

­ De L D C M (kort: LCM), vordert het hoger beroep van de nv A B ongegrond te verklaren, dienvolgens het bestreden vonnis te bevestigen en de zaak voor verder afhandeling (medische expertise) terug te sturen naar de eerste rechters. Tenslotte vordert zij de nv A B te veroordelen tot betaling van de gedingkosten, begroot door LCM op 349,80 EUR rechtsplegingsvergoeding.

­ De nv B A vordert het hoger beroep ontvankelijk en gegrond te verklaren en het bestreden vonnis te hervormen. Te zeggen voor recht dat het ongeval dat B M is overkomen op 19 mei 2011 geen arbeidsongeval is en de oorspronkelijke vorderingen van B M en van de L d C M af te wijzen als ongegrond. "Kosten als naar recht."

4. Beoordeling.

Het hof dient te oordelen of het ongeval dat B M overkwam tijdens de vierde speeldag dd. 19 mei 2011 omstreeks 20.30 uur van het interbedrijventornooi B A (tijdens de voetbalwedstrijd tussen MDI-Cracker), als een arbeidsongeval kan worden gekwalificeerd in de zin van de Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971.

4.1. Het wettelijk kader en de vigerende rechtspraak en rechtsleer.

Artikel 7, eerste en tweede lid, van de Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 bepalen het volgende:

"Voor de toepassing van deze wet wordt als arbeidsongeval aangezien elk ongeval dat de werknemer tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst overkomt en dat een letsel veroorzaakt.

Het ongeval overkomen tijdens de uitvoering van de overeenkomst wordt, behoudens tegenbewijs, geacht als overkomen door het feit van de uitvoering van die overeenkomst."

Verder bepaalt artikel 9 het volgende:

"Wanneer de getroffene of zijn rechthebbenden benevens het bestaan van een letsel, een plotselinge gebeurtenis aanwijzen, wordt het letsel, behoudens tegenbewijs, vermoed door een ongeval te zijn veroorzaakt".

De wetgever heeft aldus geen duidelijke omschrijving van het begrip ‘arbeidsongeval' gegeven. Deze beslissing stoelde op de bekommernis de breedst mogelijke interpretatie toe te laten met het oog op de ruimst mogelijke bescherming van de fysische integriteit van de werknemer 1.

Uit de geciteerde wettelijke bepalingen dient te worden afgeleid dat wanneer de aanwezigheid van een arbeidsongeval wordt ingeroepen, volgende constitutieve elementen dienen aanwezig te zijn:

­ een plotse gebeurtenis;

­ die tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst plaatsvindt;

­ een letsel.

De artikelen 7 en 9 van de Arbeidsongevallenwet stellen twee vermoedens in die gelden tot het bewijs van het tegendeel:

­ indien een letsel en een plotselinge gebeurtenis bewezen zijn, wordt vermoed dat het letsel het gevolg is van een ongeval (art. 9);

­ het ongeval dat zich voordoet tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst wordt geacht overkomen te zijn door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst (art. 7, tweede lid).

Het ongeval wordt pas een arbeidsongeval wanneer het de werknemer overkomt tijdens en door het feit van de uitoefening van de arbeidsovereenkomst.2

Het Hof van Cassatie heeft in verschillende arresten geoordeeld dat het ongeval dat zich voordoet tijdens de uitvoering van een arbeidsovereenkomst een arbeidsongeval is wanneer het gebeurt op het ogenblik dat de werknemer onder het gezag van de werkgever staat.3

Het criterium van gezag van de werkgever moet het sluitstuk vormen van elke redenering wanneer zich moeilijkheden voordoen.4

Volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie staat de werknemer onder het gezag van de werkgever zolang hij ten gevolge van het verrichten van arbeid in zijn persoonlijke vrijheid wordt beperkt; de gezagsverhouding is derhalve niet noodzakelijk beperkt tot de arbeidstijd en de uitvoering van de arbeidsovereenkomst en valt derhalve niet steeds samen met het eigenlijk verrichten van arbeid.5

Het ongeval is dus overkomen tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst wanneer het zich voordoet op het tijdstip waarop de persoonlijke vrijheid van de werknemer is beperkt ten gevolge van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst en niet alleen op het tijdstip waarop de persoonlijke vrijheid van de werknemer is beperkt wegens de eigenlijke uitvoering van het werk, dat mogelijk nog niet is aangevat of al beëindigd is.6

Het heeft dus op zichzelf geen belang of het ongeval is gebeurd op een parking, een weg of een kleedkamer/terrein van het bedrijf, of zelfs op de openbare weg, vóór of na de uitvoering van het eigenlijke werk. Het ongeval hoeft evenmin noodzakelijk veroorzaakt te zijn door een daad die ter uitvoering van het eigenlijke werk is gesteld op voorwaarde dat die daad onder het gezag van de werkgever bij de uitvoering van de arbeidsovereenkomst is gesteld.7

De uitvoering van de arbeidsovereenkomst omvat buiten arbeidsprestaties de tijd om werkkleding aan en uit te trekken, om arbeidsgereedschap af te halen en op te bergen, om met een bedrijfswagen naar een werf gevoerd te worden, om verplichte rustpauzes te nemen, om ter plaatse de arbeid te onderbreken wegens bijvoorbeeld een technisch defect aan een machine of het uitvallen van de elektriciteit, bij verplaatsingen naar binnen- en buitenland.

Tijdens al die activiteiten moet nagegaan worden of de werknemer onder het gezag van zijn werkgever staat.8

Volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie bestaat de gezagsverhouding, als kenmerk van de arbeidsovereenkomst, zodra iemand in feite gezag kan hebben over andermans handelen.9

Het algemeen criterium van het gezag van de werkgever zoals dat uit de rechtspraak van het Hof van Cassatie volgt, wordt blijkbaar algemeen door de gezaghebbende auteurs aanvaard.10

Ook de rechtsleer gaat er in navolging van de cassatierechtspraak van uit dat twee regels van belang zijn:

1) het ongeval wordt geacht overkomen te zijn tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst wanneer de werknemer op het ogenblik van het ongeval onder het gezag - zelfs virtueel - van de werkgever stond;

2) de werknemer staat onder het gezag van de werkgever zolang zijn persoonlijke vrijheid beperkt wordt als gevolg van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.11

4.2. Het bestaan van een ongeval (artikel 9 AOW).

Er bestaat geen betwisting tussen partijen over het feit dat B M een meniscusletsel opliep ingevolge een sportongeval (torsiebeweging rechterknie) tijdens de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 om 20.30 uur. (bundel B M, medische verslagen dd. 20 mei 2011, 26 mei 2011, 18 juli 2011, 26 september 2011 en 10 januari 2012, stukken 5, 6, 7, 8 en 14)

4.3. Een ongeval tijdens de uitoefening van de arbeidsovereenkomst (artikel 7 AOW).

Er bestaat wel betwisting tussen partijen over de vraag of dit sportongeval van 19 mei 2011 plaats vond tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

Zoals het Hof van Cassatie in zijn arrest van 9 november 2015 in deze zaak als regel voorop stelde, "kan het ongeval dat een werknemer tijdens een sportmanifestatie overkomt, als arbeidsongeval worden aangenomen, indien wordt vastgesteld dat de werkgever ook tijdens de wedstrijd, waaraan de werknemer zelfs vrijwillig deelneemt, zijn gezag uitoefent of kan uitoefenen, zelfs indien deze sportmanifestatie, buiten de normale arbeidsuren plaatsvindt." (Cass., 9 november 2015, AR S.15.0039.N ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20151109.3 , www.cass.be).

Het hof dient bijgevolg na te gaan of B M "als gevolg van zijn arbeidsovereenkomst in zijn persoonlijke vrijheid werd beperkt tijdens zijn deelname aan de voetbalwedstrijd" (zelfde arrest, p. 5), en inzonderheid of de deelname aan de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 als een morele verplichting kan worden opgevat welke indirect voortvloeit uit de arbeidsovereenkomst.

In een arrest van 3 oktober 1983 besliste het Hof van Cassatie reeds dat de beslissing dat het ongeval dat een werknemer tijdens de, zelfs vrijwillige deelneming aan een voetbalwedstrijd overkwam, een arbeidsongeval is, wettig is, wanneer de rechter vaststelt dat de werknemer speelt in één van de voetbalploegen van de onderneming die kampioenschappen tussen de ploegen inricht op terreinen in het bedrijf, dat de werkgever die wedstrijden aanmoedigde teneinde de arbeidsgeest te bevorderen, dat de aldus opgeofferde uren weliswaar niet werden betaald, doch de werkgever werktijdverminderingen toestond en de mogelijkheid bood die in te halen, dat hij in het bedrijf op de terreinen en de kleedkamers zijn gezag bleef uitoefenen op het personeel dat daar mocht komen, vermits hij te allen tijde kon komen kijken en zelfs het verlof om te spelen kon intrekken of misbruiken kon bestraffen (Cass., 3 oktober 1983, A.C., 1983-84, 107).

Uit die vaststellingen kon de rechter dus wettig afleiden dat de werknemer onder het gezag van de werkgever stond op het ogenblik van de voetbalwedstrijd.

In casu doet het arbeidshof de volgende feitelijke vaststellingen:

­ het voetbalongeval vond plaats tijdens een wedstrijd van het zesde interbedrijven-tornooi B waarvan het reglement bepaalt dat het wordt ingericht tussen de verschillende bedrijven van de nv B A uitsluitend personeelsleden van deze bedrijven en contractoren die werkzaam waren op het terrein van B en dus een fabrieksbadge hebben, mochten deelnemen (bundel B M, stuk 1), terwijl voor het eerst beroep gedaan werd op scheidsrechters die op B werken (bundel B M, stuk 3);

­ de uitnodiging om aan het tornooi deel te nemen werd verspreid via de interne communicatiedienst van de werkgever, nv B A (bundel B M, stuk 3); alle voetbalwedstrijden werden gepland op werkdagen 's avonds (om 18.15 uur, 18.45 uur, 19.30 uur) om aan zoveel mogelijk werknemers (dag- en nachtshift) de kans te geven deel te nemen aan het tornooi;

­ de verslagen over het verloop van de wedstrijden van het tornooi werden eveneens verspreid via de interne communicatiedienst van nv B A (bundel B M, stukken 16-23);

­ het betrof geen voetbalwedstrijd die door de vzw B P werd georganiseerd uit eigen initiatief los van nv B A;

­ zoals B M tijdens de zitting van 23 november 2017 bevestigde, is hij nooit lid geweest van de erkende onderafdeling ‘Voetbal' van de vzw B Pterwijl het lidmaatschap van deze onderafdeling wel degelijk veronderstelt dat aan bepaalde voorwaarden is voldaan (cf. betaling van de lidmaatschapsbijdrage, akkoordverklaring met de statuten en alle reglementen uitgevaardigd door de vzw en haar erkende onderafdeling: bundel nv A B , stuk 6, statuten van de vzw B P); B M nam bijgevolg deel aan de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 om 19.30 uur in zijn hoedanigheid van werknemer van de afdeling "S C" van B A;

­ het interbedrijventornooi werd niet georganiseerd door en in het kader van de vzw B P en haar erkende onderafdeling ‘Voetbal', doch door de werkgever nv B A zelf om de teamspirit tussen de werknemers van de verschillende afdelingen te bevorderen;

­ B M bevestigde tijdens de zitting van 23 november 2017 dat ook zijn rechtstreekse leidinggevenden op de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 om 19.30 uur aanwezig waren, zoals blijkt uit de verklaringen van R K (Operations Manager S C), D V (Asset Manager S C) en J v W (Project Manager PTP2) (bundel B M, stukken 24, 25 en 26); zo wordt ook een foto bijgebracht waaruit blijkt dat zijn directe ploegbaas, de heer D, in het doel stond van de C-ploeg, en dus deelnam aan het tornooi (bundel B M, stuk 27) ;

­ de aanwezigheid van zijn rechtstreeks leidinggevenden op de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 impliceert dat B M tijdens deze voetbalwedstrijd onder het virtueel gezag van zijn werkgever stond, hetgeen formeel tot uiting komt in het reglement van het zesde interbedrijventornooi 2011 waarin wordt bepaald dat de scheidsrechter in samenspraak met de inrichters een speler voor het verdere tornooi kunnen uitsluiten wanneer er grove brutaliteiten gebeuren (bundel B M, stuk 1);

­ door de aanwezigheid van de leidinggevenden van B M en de virtuele mogelijkheid tot gezagsuitoefening werd de vrijheid van B M tijdens de deelname aan de voetbalwedstrijd beperkt. Zo bestond de mogelijkheid dat een agressief of ander buiten-sporig gedrag op dit tornooi zou kunnen opgenomen worden in zijn personeelsdossier met eventuele verdere implicaties op zijn verdere loopbaan;

­ het opzet van het tornooi bestond erin de verstandhouding en de goede werksfeer tussen de collega's van de verschillende afdelingen te bevorderen veeleer dan het voetbalgebeuren op zich, zoals blijkt uit de specifieke spelregels. Het gegeven dat zonder beperking spelers kunnen worden vervangen, dat vervangen spelers opnieuw op het terrein kunnen komen, dat de wedstrijd beperkt is in duur en dat de inrichters hun zeggenschap hebben in de sanctionering van de spelers in geval van grove brutaliteiten, bewijzen dat het sportieve ondergeschikt is aan het hoofddoel van deze sport-manifestatie, namelijk de organisatie van een teambuilding activiteit voor de werknemers van de verschillende bedrijven van nv B A.

Nu nv B A de deelname aan het tornooi sterk aanmoedigde via haar interne communicatie en verslaggeving, en drie leidinggevenden van B M aanwezig waren op de voetbalwedstrijd van 19 mei 2011 om 19.30 uur, en zelfs zijn eigen ploegbaas deelnam aan het tornooi, neemt het hof aan dat op B M, als jonge werknemer die goed kon voetballen, een morele verplichting rustte om aan de door zijn werkgever georganiseerde teambuilding activiteit deel te nemen, ook al diende hij die avond nog zijn nachtshift in het bedrijf te vervullen.

Op grond van hoger vermelde vaststellingen oordeelt dit arbeidshof dat de persoonlijke vrijheid van B M tijdens zijn deelname aan de voetbalwedstrijd als gevolg van zijn arbeidsovereenkomst werd beperkt, en het sportongeval aldus gebeurde op een ogenblik dat hij onder het virtueel gezag stond van zijn werkgever.

Het hof besluit dan ook dat het voetbalongeval dat B M overkwam op 19 mei 2011 om 20.30 uur zich wel degelijk voordeed tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

4.4. Een ongeval door het feit van de uitoefening van de arbeidsovereenkomst (artikel 7 AOW).

Algemene beginselen.

Artikel 7, tweede lid, van de Arbeidsongevallenwet poneert het vermoeden dat een ongeval dat is overkomen tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst, ook geacht wordt te zijn overkomen door het feit van de uitvoering van de overeenkomst.

Het gaat hier om een weerlegbaar vermoeden van causaliteit. Het tegenbewijs kan door alle rechtsmiddelen geleverd worden (Cass. 10 oktober 2011, AR S.10.0054.F ECLI:BE:CASS:2011:ARR.20111010.3 , www.cass.be).

Het algemeen karakter van deze formulering maakt het niet makkelijk er een precieze invulling aan te geven. Feit is in elk geval dat "door het feit van de uitvoering" niet betekent dat het ongeval te wijten is aan de uitvoering zelf van het werk.12

Het moet dus gaan om een ongeval ten gevolge van «un risque auquel la victime a été exposée par le fait du contrat de travail et non le seul risque lié au travail lui-même.»13 (als volgt vertaald door dit hof: «een risico waaraan het slachtoffer blootgesteld is geweest door het feit van de arbeidsovereenkomst en niet enkel het risico verbonden aan het werk zelf»)

Volgens de memorie van toelichting is het ongeval het gevolg van het feit van de uitvoering van het contract wanneer het het resultaat is van een oorzaak, die met deze uitvoering verband houdt, met andere woorden wanneer het betrekking heeft op om het even welke omstandigheid, die verband houdt met de activiteit zelf van de werknemer of met de activiteit van de andere personeelsleden van het bedrijf of met het industriële of professionele milieu, waarin de arbeider zich als gevolg van het contract beweegt.14

De arbeidsongevallenverzekeraar zal moeten aantonen dat het ongeval niets te maken heeft met het feit van de uitvoering van de overeenkomst. Het is echter voldoende dat zelfs maar een gering aspect van de oorzaak gelegen is in de uitvoering van de arbeidsovereenkomst om te besluiten tot een arbeidsongeval ingevolge de toepassing van de equivalentieleer inzake multicausaliteit.15

Reeds geruime tijd wordt die causaliteitsvereiste ruim geïnterpreteerd in die zin dat er door de rechtspraak en de rechtsleer algemeen wordt aanvaard dat er sprake is van een arbeidsongeval vanaf het ogenblik dat het ongeval de verwezenlijking is van een risico, waaraan het slachtoffer blootstaat, als gevolg van zijn beroepsactiviteit, of dat een verband houdt met het natuurlijke, technische of menselijke milieu, waarin het slachtoffer zich beweegt.16

Zo oordeelde het Hof van Cassatie in een arrest van 25 oktober 2010 dat de werkneemster die in het magazijn waar zij werkte werd vermoord door messteken toegebracht door haar echtgenoot om louter persoonlijke redenen van familiale aard, het slachtoffer werd van een ongeval dat haar overkwam door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.17

Toetsing.

Het arbeidshof dient bijgevolg te onderzoeken of het ongeval dd. 19 mei 2011 de verwezenlijking is van een risico, waaraan B M blootstond, als gevolg van zijn beroepsactiviteit, of verband houdt met het natuurlijke, technische of menselijke milieu, waarin het slachtoffer zich bewoog (zie ook de conclusie van adv.-gen. J.M. GENICOT bij Cass., 10 oktober 2011, AR S.10.0054.F ECLI:BE:CASS:2011:ARR.20111010.3 , www.cass.be).

In het kader van het op haar rustend tegenbewijs moet de wetsverzekeraar aantonen dat de uitoefening van de beroepsactiviteit van het slachtoffer het risico op het ongeval van 19 mei 2011 niet mogelijk heeft gemaakt of in de hand heeft gewerkt.

Het hof stelt vast dat B M, als jonge werknemer met voetbaltalent die zich moreel verplicht voelde om deel te nemen aan de voetbalwedstrijd op 19 mei 2011, welke als teambilding activiteit georganiseerd werd door en in aanwezigheid van zijn werkgever, zich blootgesteld heeft aan het risico van een sportongeval zoals het zich heeft voorgedaan.

Het sportongeval werd bijgevolg mogelijk gemaakt door de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst en door het bedrijfsmilieu waarin hij zich bevond. Het (zesde) interbedrijventornooi behoorde immers tot de bedrijfscultuur van B A .

Was B M geen werknemer geweest van B A, had het sportongeval zich niet kunnen voordoen. Het is precies door uitvoering te geven aan een morele verplichting voortvloeiend uit zijn arbeidsovereenkomst, nl. de deelname aan een werk-gerelateerd sportgebeuren ter bevordering van de verstandhouding en de goede werksfeer tussen de werknemers, dat hij het ongeval kon oplopen.

Gelet op wat voorafgaat is het hof van oordeel dat de nv A B er niet in slaagt het op haar rustend tegenbewijs te leveren. Het wettelijk vermoeden voorzien in artikel 7 van de Arbeidsongevallenwet is niet weerlegd.

Het hof besluit dan ook dat het ongeval B M overkwam door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

B M levert aldus het bewijs van het bestaan van een plotse gebeurtenis tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

Volledigheidshalve merkt het hof op dat nv A B niet kan gevolgd worden waar zij stelt dat de aangifte van het arbeidsongeval op 30 september 2011 (lees: 26 september 2011) laattijdig zou zijn.

De handelingen door de werkgever, zoals een laattijdige aangifte, kan het slachtoffer van een arbeidsongeval niet tot nadeel strekken.

Overigens blijkt dat nv A B het ongeval onmiddellijk na de feiten heeft aangegeven als sportongeval in het kader van een polis ter dekking van ongevallen in gemeen recht.

Zulks belet niet dat het litigieus sportongeval in de loop van onderhavige gerechtelijke procedure als een arbeidsongeval kan worden gekwalificeerd.

4.5. Het bestaan van een letsel.

Het hof stelt vast dat door B M ook het bestaan van een letsel (meniscusletsel rechterknie) wordt bewezen, zoals blijkt uit de overgelegde medische attesten (bundel B M, stukken 5, 6, 7, 8 en 14).

4.6. Het bestaan van een arbeidsongeval.

Aangezien B M het bewijs levert van een plotse gebeurtenis tijdens en door het feit van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst dat een letsel heeft veroorzaakt, besluit het hof dat B M op 19 mei 2011 om 20.30 u het slachtoffer werd van een arbeidsongeval.

De eerste rechters hebben dan ook terecht een geneesheer-deskundige aangesteld, met name dr. G. L, teneinde de gevolgen te kunnen bepalen van het arbeidsongeval.

Het hof bevestigt bijgevolg het bestreden vonnis, en de daarin bevolen onderzoeks-maatregel.

Het hoger beroep komt dan ook ongegrond voor.

BESLISSING

Het arbeidshof,

Verleent akte aan de nv B A van haar tussenkomst in het geding in graad van hoger beroep.

Verklaart het hoger beroep ontvankelijk maar ongegrond.

Bevestigt het tussenvonnis van 19 maart 2013 van de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas.

Verzendt de zaak met toepassing van artikel 1068, tweede lid, van het Gerechtelijk Wetboek terug naar de arbeidsrechtbank Gent, afdeling Sint-Niklaas, voor de verdere afhandeling van het geschil.

Verklaart onderhavig arrest gemeen en tegenstelbaar aan de vrijwillig tussenkomende partij, de nv B A.

Veroordeelt de nv A B tot betaling van de gerechtskosten overeenkomstig artikel 68 van de Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971.

Vereffent deze kosten aan de zijde van B M op 174,94 EUR rechtsplegingsvergoeding hoger beroep.

Vereffent deze kosten aan de zijde van de L D C M eveneens op 174,94 EUR rechtsplegingsvergoeding hoger beroep overeenkomstig artikel 4 van het K.B. van 26 oktober 2007 (B.S. 9 november 2007), bij gebrek aan een becijferde vordering.

Laat deze kosten aan de zijde van de nv A B en de nv B A onvereffend bij gebrek aan neergelegde kostenbegrotingen.

1 Parl. St. Senaat, 1969-197O, nr. 328, p. 9-11; Parl. St. Senaat, 197O-1971, nr. 215, 49; J. HUYS, ‘De professionele risicoverzekering dekt ook de "gewone risico's" bij het uitvoeren van de arbeidsovereenkomst', R.W. 1998-1999, 572; J.R. RAUWS, ‘De behoefte aan een definitie van het wettelijk begrip arbeidsongeval anno 1971', R.W. 1976-1977, 2008 e.v..

2 J. HUYS, in ARON, Arbeidsongevallen, Deel I, Diegem, Wolters Kluwer Belgium, losbl., Comm. - 1.2/78.1.

3 Cass. 3 oktober 1983, AR 6862, A.C. 1983-84, nr. 61; Cass. 18 november 1985, AR 4851, A.C. 1985-86, nr. 178; Cass. 26 september 1989, AR 2933-2991, A.C. 1989-90, nr; 57; Cass. 22 februari 1993, AR 9578, A.C. 1993, nr. 109, met concl. O.M..

4 J.F. LECLERCQ, ‘Het begrip ongeval overkomen tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst in de leer van de arresten van het Hof', A.C 2003, p. 5; J.T.T. 2002, 349.

5 Cass. 26 september 1989, AR 2933-2991, A.C. 1989-90, nr. 57; Cass. 22 februari 1993, AR 9578, A.C. 1993, nr. 109, met concl. O.M..

6 zie de toonaangevende conclusies van advocaat-generaal H. LENAERTS bij twee princiepsarresten van het Hof van 3 mei 1978, R.W. 1977-78, 2775-2784.

7 Zie de conl. van het O.M. vóór Cass. 22 februari 1993, AR 9578, A.C. 1993, nr. 109.

8 J. PETIT, "Arbeidsongevallen", in A.P.R., Mechelen, Kluwer, 2005, nr. 133

9 Cass. 10 september 2001, AR S.00.0187.F ECLI:BE:CASS:2001:ARR.20010910.10 , A.C. 2001, nr. 453; Cass. 27 april 1998, A.C. 1998, 471; Cass. 23 juni 1997, A.C. 1997, 694 en J.T.T. 1997, 335; Cass. 9 januari 1995, A.C. 1995, 27; Cass. 14 november 1994, A.C. 1994, 954 en J.T.T. 1995, 68; Cass. 22 februari 1993, A.C. 1993, 215, met concl. J.F. Leclercq; Cass. 15 februari 1982, A.C. 1981-82, 772; Cass. 18 mei 1981, A.C. 1980-81, 1080; Cass. 19 maart 1979, A.C. 1978-79, 830; Cass. 14 maart 1978, A.C. 1978, 825.

10 J.F. LECLERCQ, o.c., p. 9, nr. 7; J. PETIT, o.c., nr. 129 e.v. ; J. HUYS, o.c., Comm.- 1.2/78.1; D. SIMOENS en K. RUTTEN, ‘Overzicht van rechtspraak (1971-1996): vereiste band tussen arbeidsongeval en uitvoering van de arbeidsovereenkomst', T.S.R. 1997, p. 505 e.v.; L. VAN GOSSUM, Les accidents du travail, Larcier, 2007, p. 64 e.v.; J. VAN LANGENDONCK, Handboek Socialezekerheidsrecht, Intersentia, Antwerpen, 2011, nr. 953 e.v.; D. SIMOENS en J. PUT, Ontwikkelingen van de sociale zekerheid 1996-2001, Wetgeving en rechtspraak, die Keure, Brugge, 2001, 485-620; W. VAN EECKHOUTTE, "Arbeidsongevallen: rechtspraak" in J. PUT, D. SIMOENS en E. ANKAERT (ed.), Ontwikkelingen van de sociale zekerheid 2001-2006, Brugge, die Keure, 2006.

11 M. JOURDAN, La notion d'accident (sur le chemin du) travail, Editions Kluwer, 2001, p. 94.

12 Cass. 22 fenruari 1993, Soc. Kron. 1993, 312; Cass. 5 juni 1989, R.W. 1989-90, 679; Arbh. Gent 20 maart 1998, Soc. Kron. 2000, 136; Arbh. Gent, 7 februari 2002, De Verz, 2003, nr. 342, 84).

13 Arbh. Bergen 17 november 2000, J.T.T. 2001, 27.

14 M.v.T., Gedr. St. Kamer, 1901-02, nr. 302, 1107.

15 D. SIMOENS en K. RUTTEN, o.c., nr. 98 en de auteurs geciteerd onder voetnoot 169.

16 Concl. Proc.-gen. J.F. Leclercq vóór Cass. 25 oktober 2010, Pas. 2010, afl. 10, 2782 ; Soc. Kron. 2011, afl. 5, 220, noot S. REMOUCHAMPS ; T. Verz. 2011, afl. 4, 412, noot B. MICHEL; Cass. 4 december 1975, A.C. 1976, 428 en T.S.R. 1976, 305; Cass. 8 maart 1993, J.T. 1993, 515; Arbh. Gent 20 maart 1998, Soc. Kron. 2000, 136; Arbh. Gent 7 juni 2001, T. Verz. 2003, 60; D. SIMOENS en K. RUTTEN, o.c., nr. 101; C.PERSYN, D. SIMOENS en W. VAN EECKHOUTTE, ‘Overzicht van rechtspraak. Arbeidsongevallen (1976-1983)', T.P.R. 1985, 1087; R. JANVIER, ‘Arbeidsongevallen: toepassingsgebied ‘Privatisering of retour au coeur'?' in D. SIMOENS (ed.), Ontwikkelingen van de sociale zekerheid 1985-1991, Brugge, die Keure, 1991, 251.

17 Cass. 25 oktober 2010, T. Verz. 2011, afl. 4, 412, noot B. MICHEL ; Pas. 2010, afl. 10, 2782 met concl. Proc.-gen. J.-F. LECLERCQ; Soc. Kron. 2011, afl. 5, 220, met concl. Proc.-gen. J.-F. LECLERCQ, noot S. REMOUCHAMPS.

PDF document ECLI:BE:AHANT:2017:ARR.20171214.6