Obwieszczenie Ministra Energii z dnia 27 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2022-23

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 13 kwietnia 2026 r.

Poz. 374

OBWIESZCZENIE

MINISTRA ENERGII 1)

z dnia 27 marca 2026 r.

w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2022–23

Na podstawie art. 57f ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1) ogłasza się

sprawozdanie z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

za lata 2022–23, stanowiące załącznik do obwieszczenia.

Minister Energii: M. Motyka

1)

Minister Energii kieruje działem administracji rządowej – gospodarka surowcami energetycznymi, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2025 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Energii (Dz. U.

poz. 1206).

Załącznik do obwieszczenia Ministra Energii

27 marca 2026 r. (M.P. poz. 374)

Załącznik doz dnia

obwieszczenia

Ministra Energii z dnia 27 marca

2026 r. (M.P. poz. )

MINISTERSTWO

ENERGII

Sprawozdanie z realizacji

Krajowego planu postępowania

z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym

za lata 2022–23

SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów i oznaczeń

3

1. Wprowadzenie

4

2. Wykonanie

5

Zadanie 2.1.

5

Zadanie 2.1.1.

5

Zadanie 2.1.2.

6

Zadanie 2.1.3.

7

Zadanie 2.2.

9

Zadanie 2.3.

9

Zadanie 2.4.

10

Zadanie 2.5.

15

3. Podsumowanie i wnioski

17

Załącznik

WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ

E

ECD

Elektronowy dichroizm kołowy (ang. electronic circular dichroism)

ERB

Eksploatacyjny Raport Bezpieczeństwa

I

IChTJ

Instytut Chemii i Techniki Jądrowej

K

KSOP

Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych

M

MAEA

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy Agency)

MEiN

Ministerstwo Edukacji i Nauki

MKiŚ

Ministerstwo Klimatu i Środowiska

MNiSW

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

N

NCBiR

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

NCBJ

Narodowe Centrum Badań Jądrowych

NCN

Narodowe Centrum Nauki

NEA

Agencja Energii Jądrowej OECD (ang. Nuclear Energy Agency)

NFOŚiGW

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

NSPOP

Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych

O

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic

Co-operation and Development)

P

PAA

Państwowa Agencja Atomistyki

PIG-PIB

Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy

V

VCD

Wibracyjny dichroizm kołowy (ang. vibrational circular dichroism)

Z

ZUOP

Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – „Zakład Unieszkodliwiania

Odpadów Promieniotwórczych”

1. WPROWADZENIE

Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym przyjęto

uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M.P. poz. 1092)

(dalej: Krajowy plan).

Aktualizację Krajowego planu przyjęto uchwałą nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r.

w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym” (M.P. poz. 1070 oraz z 2025 r. poz. 1248).

Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju

i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania,

obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju.

Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki

państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym,

ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa

w podejmowaniu kluczowych decyzji.

Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi

kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do

składowania i monitoringu zamkniętego składowiska.

Kluczowymi zadaniami Krajowego planu są

•

•

•

•

•

•

•

•

zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych

w Różanie do czasu jego zamknięcia;

przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów

Promieniotwórczych w Różanie;

długotrwały monitoring terenu po zamknięciu Krajowego Składowiska Odpadów

Promieniotwórczych w Różanie;

wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP;

wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych

i budowa składowiska;

modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych;

stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;

przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych

w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem.

Dla zapewnienia koordynacji realizacji Krajowego planu powołano przy ministrze właściwym do spraw

energii Zespół do spraw realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi

i wypalonym paliwem jądrowym. Podobnie jak w przypadku zespołu, który zajmował się

opracowaniem Krajowego planu, w jego skład weszli przedstawiciele urzędów i instytucji związanych

z gospodarką odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Zgodnie z art. 57f ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 1)

(dalej: Prawo atomowe) minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi

opracowuje, co dwa lata, w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, sprawozdanie z realizacji

krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

i przedstawia je Radzie Ministrów.

Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przygotowane, przyjęte przez Radę Ministrów i ogłoszone

w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” jako załącznik do obwieszczenia

Ministra Energii z dnia 8 lutego 2019 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego planu

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2015–17

(M.P. poz. 238).

Sprawozdanie za lata 2018–19 zostało przygotowane, przyjęte przez Radę Ministrów i ogłoszone

w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” jako załącznik do obwieszczenia

Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 19 listopada 2020 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania

z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym za lata 2018–19 (M.P. poz. 1197).

Sprawozdanie za lata 2020–21 zostało przygotowane, przyjęte przez Radę Ministrów i ogłoszone

w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” jako załącznik do obwieszczenia

Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 13 października 2022 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania

z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym za lata 2020–21 (M.P. poz. 1095).

Obecne sprawozdanie obejmuje lata 2022–23, to jest kolejne dwa lata z realizacji Krajowego planu.

W prace nad jego opracowaniem włączono instytucje zaangażowane bezpośrednio w realizację

Krajowego planu: PAA, instytuty naukowo-badawcze oraz ZUOP.

Realizowany Krajowy plan został przedstawiony w obszarze 5 zadań w nim wymienionych według stanu

na dzień 31 grudnia 2023 r.

2. WYKONANIE

2.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI

PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI

2.1.1. Zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych

w Różanie do czasu jego zamknięcia

Celem podejmowanych działań jest zapewnienie bezpiecznego funkcjonowania KSOP w Różanie

do czasu jego zamknięcia.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

minister właściwy do spraw środowiska;

ZUOP.

Zadanie w trakcie realizacji

1. Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP.

W 2021 r. ZUOP złożył do Prezesa PAA wniosek o zmianę zezwolenia na eksploatację KSOP wraz

z zaktualizowanym Eksploatacyjnym Raportem Bezpieczeństwa dla KSOP w Różanie. Do dnia

15 grudnia 2023 r. na wniosek PAA ZUOP aktualizował dokumentację do wniosku. Wniosek jest

w dalszym ciągu rozpatrywany w PAA.

Po uzyskaniu zezwolenia, o którym mowa powyżej, obiekt nr 8a będzie wykorzystywany do

składowania odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych, co pozwoli na

zwiększenie pojemności składowiska i przedłuży czas eksploatacji KSOP do czasu wybudowania NSPOP.

2.1.2. Przygotowanie do zamknięcia, zamknięcie i długotrwały monitoring Krajowego Składowiska

Odpadów Promieniotwórczych w Różanie

Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku

z wypełnieniem jego pojemności, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

minister właściwy do spraw środowiska;

ZUOP.

Zadanie w trakcie realizacji

1. Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych.

Realizację zadania rozpoczęto w 2020 r. przez powołanie w ZUOP wewnętrznego zespołu do spraw

opracowania koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych. W latach 2022–2023

ZUOP pracował nad wydaniem dokumentu „Wstępna koncepcja wydobycia i przetworzenia odpadów

promieniotwórczych z obiektów nr 1, 2, 3 na terenie Krajowego Składowiska Odpadów

Promieniotwórczych”, którego opracowanie zakończono w styczniu 2024 r. Zawiera on omówienie

tego procesu ze szczególnym uwzględnieniem ochrony radiologicznej oraz planowanych rozwiązań

technicznych. W ramach wstępnej koncepcji przeanalizowano technologie obecnie stosowane przez

ZUOP pod kątem możliwości ich wykorzystania podczas prac w KSOP. W dokumencie została

przedstawiona również inwentaryzacja odpadów wraz ze specyfikacją obiektów, w których są

przechowywane.

Zgodnie z wnioskami wstępnej koncepcji przygotowanie szczegółowej koncepcji wydobycia odpadów

powinno zostać poprzedzone dedykowanym programem badawczo-rozwojowym ukierunkowanym

na metody charakteryzacji odpadów promieniotwórczych.

Dodatkowo, w celu stworzenia szczegółowej koncepcji, kluczowa dla ZUOP będzie współpraca

z polskimi oraz międzynarodowymi podmiotami, a także bieżąca obserwacja międzynarodowych

doświadczeń związanych z wydobyciem odpadów historycznych, tzw. legacy waste (współpraca

z MAEA, współpraca bilateralna, udział w projektach międzynarodowych, literatura techniczna).

Pozwoli to na uzyskanie cennej wiedzy, doświadczeń i budowanie kompetencji kadr w Zakładzie.

Z uwagi na fakt, iż zgodnie z Krajowym planem działania związane z wydobyciem odpadów będą

finansowane w ramach programu wieloletniego, ZUOP sugeruje przesunięcie terminów ujętych

w Krajowym planie. Powstanie szczegółowej koncepcji wydobycia odpadów historycznych należałoby

skorelować z datą przygotowania koncepcji zamknięcia KSOP. W związku z powyższym zasadna jest

zmiana terminu przygotowania koncepcji wydobycia odpadów historycznych w ramach aktualizacji

Krajowego planu zgodnie z wnioskami zawartymi w załączniku do obwieszczenia Ministra Klimatu

i Środowiska z dnia 13 października 2022 r. w sprawie ogłoszenia sprawozdania z realizacji Krajowego

planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2020–21.

W latach 2022–2023 PIG-PIB wykonywał zadania w zakresie postępowania z odpadami

promieniotwórczymi, mające na celu zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska

Odpadów Promieniotwórczych w Różanie do czasu jego zamknięcia. Na podstawie umów z ZUOP

(umowy nr 7/ZUOP/2022 zawartej w dniu 4 stycznia 2022 r. oraz umowy nr 96/ZUOP/2022 zawartej

w dniu 30 grudnia 2022 r.) był prowadzony monitoring środowiska na terenie i w otoczeniu KSOP.

W wyniku przeprowadzonych prac powstały 2 raporty

− Część VI Badania wybranych elementów środowiska na terenie i w otoczeniu KSOP w 2022 r.;

− Część VI Badania wybranych elementów środowiska na terenie i w otoczeniu KSOP w 2023 r.

W 2022 r. PIG-PIB wykonał na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska opracowanie pod nazwą

„Ekspertyza nt. możliwości pozyskania naturalnych materiałów do budowy pokrywy ziemnej

Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych (KSOP) w Różanie”. Celem ekspertyzy było

określenie możliwości wykorzystania złóż surowców skalnych, w których występują grunty

perspektywiczne do budowy pokrywy ziemnej Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych

w Różanie, po zakończeniu jego działalności. Jednym z celów dotyczących optymalnej opcji zamknięcia

KSOP jest zapewnienie maksymalnego poziomu bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska, m.in. poprzez

odpowiedni wybór pokrywy.

2.1.3. Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego

odpadów promieniotwórczych

W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP

w Różanie konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP,

z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

minister właściwy do spraw środowiska;

PIG-PIB;

ZUOP.

Zadanie w trakcie realizacji

W latach 2022–2023 trwały prace nad koncepcją procesu wyboru lokalizacji NSPOP, a także kryteriami

oceny terenu przeznaczonego pod jego lokalizację. Zadanie to obejmowało opracowanie metodyki

oceny wymagań przedstawionych m.in. w Prawie atomowym, dotyczących warunków lokalizacyjnych

powierzchniowego składowiska odpadów promieniotwórczych.

W 2022 r., przy współpracy z ZUOP, PIG-PIB opracował dokumenty pn. „Koncepcja procesu wyboru

lokalizacji NSPOP”, „Analiza uwarunkowań prawno-organizacyjnych przygotowania i realizacji NSPOP”

oraz „Ocena potencjalnych lokalizacji NSPOP z wykorzystaniem koncepcji wyboru lokalizacji NSPOP” na

podstawie listy lokalizacji rozpatrywanych przez Departament Energii Jądrowej MKiŚ do końca 2021 r.

W 2023 r., w ramach zadania państwowej służby geologicznej, PIG-PIB opracował dokument

pn. „Kryteria lokalizacji składowisk powierzchniowych odpadów promieniotwórczych”, którego celem

była analiza kryteriów lokalizacji składowisk powierzchniowych odpadów promieniotwórczych

wskazanych m.in. w Prawie atomowym oraz przygotowanie ich uszczegóławiającego opisu

jakościowego i ilościowego.

W 2023 r., w ramach zadania państwowej służby geologicznej, PIG-PIB zrealizował zadanie

pn. „Rozpoznanie warunków geologiczno-inżynierskich w wybranych czterech lokalizacjach

na obszarze kraju wraz z doposażeniem zespołów wykonujących badania w sprzęt i wyposażenie”.

W ramach zadania wykonano prace geologiczne, w tym roboty geologiczne (prace kartograficzne,

wiercenia badawcze, sondowania, prace geofizyczne, prace laboratoryjne) w 4 lokalizacjach.

Efektem pracy były

− dwie dokumentacje geologiczno-inżynierskie sporządzone w celu określenia warunków

geologiczno-inżynierskich na potrzeby zagospodarowania przestrzennego terenu;

− dwie opinie sporządzone w celu oceny lokalizacji na potrzeby zagospodarowania

przestrzennego terenu.

W 2023 r. ZUOP przygotował szczegółowy harmonogram realizacji projektu budowy NSPOP

uwzględniający przepisy wprowadzone ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy

o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji

towarzyszących oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 595). Opracowanie zawiera schemat procesu

licencjonowania wraz z wykazem niezbędnych decyzji administracyjnych w toku realizacji projektu.

W dokumencie zostały wskazane szacunki nakładów inwestycyjnych realizacji przedsięwzięcia, które

zostaną wykorzystane do przygotowania programu wieloletniego budowy NSPOP.

W 2023 r. MKiŚ, we współpracy z ZUOP i PIG-PIB, przygotowało, a następnie ogłosiło nabór gmin

zainteresowanych udziałem w procesie wyboru miejsca na nowe składowisko powierzchniowe

odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych.

Nabór został przedłużony do dnia 30 czerwca 2024 r.

W 2023 r. ZUOP, we współpracy z MKiŚ oraz PIG-PIB, uczestniczył w działaniach komunikacyjnych

przybliżających aspekty związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi, w szczególności

związanych z bezpieczeństwem składowania odpadów promieniotwórczych.

W 2023 r. ZUOP, we współpracy z Departamentem Energii Jądrowej MKiŚ, zorganizował warsztaty

nt. procesu przygotowania do budowy i budowy powierzchniowego składowiska odpadów

promieniotwórczych. Spotkanie było współorganizowane przez Międzynarodową Agencję Energii

Atomowej (MAEA). W trakcie spotkania eksperci z Bułgarii, Hiszpani oraz Szwecji przedstawili

doświadczenia tzw. lessons learned z projektów budowy składowisk odpadów promieniotwórczych

realizowanych w ich krajach.

Ponadto w 2023 r. ZUOP współpracował z podmiotami wdrażającymi w Polsce elektrownie jądrowe

w zakresie charakterystyki ilości odpadów promieniotwórczych generowanych przez poszczególne

reaktory jądrowe. Dane te posłużą ZUOP do określenia kryteriów akceptacji do składowania oraz do

wykonania projektu i ocen bezpieczeństwa NSPOP w kolejnych latach.

2.2. PRZYGOTOWANIE DO BUDOWY SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO

ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA

PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO LABORATORIUM

BADAWCZEGO – WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI

Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego

i jego budowa.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

minister właściwy do spraw środowiska;

ZUOP;

PIG-PIB;

instytuty naukowe i badawcze.

Zadanie w trakcie realizacji

W omawianym okresie nie wykonano nowej analizy, dokonywano jednak bieżącej wstępnej oceny

możliwości budowy głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych w różnych

rekomendowanych obszarach oraz monitorowano możliwość pojawienia się nowych obszarów.

Monitorowano też postępy i sytuację w zakresie budowy głębokiego składowiska odpadów

promieniotwórczych w innych krajach.

W latach 2022–2023 opracowano założenia zadania państwowej służby geologicznej, którego

realizacja rozpoczęła się w pierwszym kwartale 2024 r. Zadanie pn. „Analiza warunków geologicznych

działających i projektowanych głębokich geologicznych składowisk odpadów promieniotwórczych

w Europie i na świecie” zostało zaakceptowane do realizacji przez Ministra Klimatu i Środowiska.

Zadanie zostało zakończone w dniu 30 września 2025 r.

Głównym celem realizacji tego zadania była analiza wyników badań światowych, syntetyczny przegląd

podziemnych laboratoriów badawczych pracujących nad głębokim składowaniem odpadów

promieniotwórczych. Opracowany raport jest syntezą wiedzy światowej w badanej dziedzinie z punktu

widzenia jej użyteczności w rozwiązaniach krajowych.

2.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI

PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM

ORAZ LIKWIDACJI ELEKTROWNI JĄDROWYCH

Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne

i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

teraz i w przyszłości.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

Prezes PAA.

Zadanie w trakcie realizacji

W omawianym okresie kontynuowano monitorowanie sytuacji w zakresie systemów finansowania

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w różnych krajach

posiadających rozwiniętą energetykę jądrową, szczególnie koncentrując się na zmianach mających

te systemy usprawnić.

PAA

W latach 2022–2023 zostało znowelizowane Prawo atomowe oraz weszło w życie rozporządzenie

wykonawcze do Prawa atomowego, tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2022 r.

w sprawie zakresu programu monitoringu radiacyjnego środowiska opracowywanego i wdrażanego

przez jednostki organizacyjne zakwalifikowane do I lub II kategorii zagrożeń (Dz. U. poz. 2058).

Rozporządzenie to w swoim zakresie nakłada obowiązek na jednostki organizacyjne zakwalifikowane

do kategorii zagrożeń I i II, czyli prowadzące m.in. działalność polegającą na eksploatacji składowiska

odpadów promieniotwórczych oraz eksploatacji przechowalników wypalonego paliwa jądrowego.

Nowelizacja Prawa atomowego, dokonana ustawą z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy

o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji

towarzyszących oraz niektórych innych ustaw, wprowadziła m.in. zmiany dotyczące składowania

odpadów promieniotwórczych w obcym państwie oraz zmiany dotyczące czasu aktualizacji Krajowego

planu.

Powyższe zadania były realizowane w ramach bieżącego budżetu PAA i nie powodowały dodatkowych

kosztów.

2.4. STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ

NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH DOTYCZĄCEGO

POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI

I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM

Celem zadania jest ustalenie i wykonanie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu posiadanych

środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów naukowych

i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi

z krajowego przemysłu.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

minister właściwy do spraw energii;

ZUOP;

instytuty naukowe i badawcze.

Zadanie w trakcie realizacji

W 2023 r. MKiŚ zawarło umowę z NFOŚiGW i rozpoczęło realizację zadania. W jego ramach wykonano

ekspertyzę pn. „Przygotowanie krajowego systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi na

rozwój zeroemisyjnego źródła wytwarzania energii jakim jest energetyka jądrowa”.

W ramach realizacji powyższego zadania ZUOP, na podstawie wniosków przedstawionych w raporcie

ekspertów MAEA w ramach misji ARTEMIS oraz w odniesieniu do zadań zawartych w aktualizacji

Krajowego Planu, opracował zakres tematyczny programu badań naukowych i badawczo-rozwojowych

wspierających działanie ZUOP w rozwoju systemu zarządzania odpadami promieniotwórczymi.

Na podstawie przygotowanego zakresu, na zlecenie Departamentu Energii Jądrowej MKiŚ została

opracowana przez ICHTJ ekspertyza pn. „Przygotowanie krajowego systemu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi na rozwój zeroemisyjnego źródła wytwarzania energii jakim jest energetyka

jądrowa”, która określa działania badawczo-rozwojowe, jakie powinny zostać przeprowadzone w celu

wsparcia realizacji zadań przedstawionych w Krajowym planie.

W latach 2022–2023 ZUOP prowadził badania nad możliwością wykorzystania dwutlenku tytanu

w procesie przetwarzania ciekłych odpadów promieniotwórczych oraz badania nad nowym spoiwem

do zestalania ciekłych odpadów promieniotwórczych. Prace były realizowane przez pracownika ZUOP

w ramach doktoratu wdrożeniowego.

IChTJ na bieżąco pracował nad tworzeniem programów naukowo-badawczych dotyczących

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W latach 2022–2023

ICHTJ realizował projekty badawcze dotyczące postępowania z tymi odpadami i tym paliwem.

W programie prac statutowych instytutu realizowanych w ramach dofinansowania MNiSW wydzielono

grupę prac badawczych związanych z chemicznymi aspektami energetyki jądrowej. Są to przede

wszystkim zagadnienia dotyczące przetwarzania odpadów promieniotwórczych i zagospodarowania

wypalonego paliwa jądrowego, a także rozwoju paliw dla reaktorów przyszłych generacji

prowadzącego do zamknięcia cyklu paliwowego i redukcji ilości wytwarzanych odpadów

promieniotwórczych.

Oprócz prac finansowanych z dotacji statutowej, w tematyce zagospodarowania odpadów

promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, w latach 2022–2023 ICHTJ prowadził projekty

współfinansowane przez Euratom w ramach programu UE Horyzont 2020, IAEA, a także przez

instytucje krajowe – NCBiR i NCN. Realizował również zlecenia PAA oraz prace we współpracy z ZUOP.

W Tabeli 1 przedstawiono projekty badawczo-rozwojowe i umowy w zakresie postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym wykonywane w latach 2022–2023,

a w Tabeli 2 – projekty, o których finansowanie IChTJ występował w tym okresie. W wyniku realizacji

projektów powstały dziesiątki publikacji naukowych i popularnych, zaś nowe rozwiązania opracowane

w ramach prac badawczych były przedmiotem patentów i zgłoszeń patentowych.

Ponadto w 2023 r. ICHTJ sporządził ekspertyzę dla MKiŚ pn. „Przygotowanie krajowego systemu

postępowania z odpadami promieniotwórczymi na rozwój zeroemisyjnego źródła wytwarzania energii

jakim jest energetyka jądrowa”. W dokumencie tym, opracowanym przez pracowników IChTJ,

wspieranych przez ekspertów z Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej

Akademii Nauk (IGSMiE PAN), przedstawiono szczegółowe propozycje prac badawczych dla ZUOP

dotyczące postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Tabela 1. Projekty realizowane przez ICHTJ w latach 2022–2023

Projekt

Zakres pracy

Zadanie finansowane z subwencji MNiSW Zagadnienia chemii koordynacyjnej w cyklu paliwowym

i Funduszu Badań Własnych (FBW)

− widma magnetycznego dichroizmu kołowego MCD

(oraz VCD i ECD) i pomiary metodami dyfraktometrii

rentgenowskiej kompleksów

− lipofilowe heteroleptyczne kompleksy aktynowców

i lantanowców powstające w procesach rozdzielania

tych metali metodą reekstrakcji aktynowców z fazy

organicznej

− spektroskopia elektronowa, oscylacyjna i pomiary

metodami dyfraktometrii rentgenowskiej kompleksów

metali przejściowych i wewnątrzprzejściowych

ligandami hydrofilowymi

Zadanie finansowane z subwencji MEiN

i Funduszu Badań Własnych (FBW)

Metody przerobu ciekłych odpadów promieniotwórczych

−

−

−

−

usuwanie związków stosowanych w dekontaminacji

chemicznej z roztworów wodnych

zastosowanie materiałów odpadowych z przemysłu

nawozów sztucznych w przeróbce ciekłych odpadów

promieniotwórczych

zastosowanie procesów elektromembranowych do

oczyszczania roztworów po dekontaminacji chemicznej

zastosowanie materiałów odpadowych z przemysłu

w przetwarzaniu ciekłych niskoaktywnych odpadów

Zadanie finansowane z subwencji MEiN

i Funduszu Badań Własnych (FBW)

Zagadnienia materiałowe cyklu paliwowego

H2020 CHANCE

Charakteryzowanie

kondycjonowanych

odpadów

promieniotwórczych w celu ich bezpiecznego składowania

w Europie / Characterization of conditioned nuclear waste

for its safe disposal in Europe

GA 755371

H2020 EURAD

GA 847593

+ współfinansowanie MNiSW

−

synteza dwutlenku uranu w postaci dużych ziaren

sferycznych (Ø~ 0,5 mm) dotowanego surogatami

aktynowców mniejszościowych jako potencjalnego

prekursora paliwa TRISO

Europejski wspólny program gospodarowania odpadami

promieniotwórczymi / European joint programme on

radioactive waste management

Projekt

Poz. 374

Zakres pracy

Coordinated Research Project IAEA

RC-23022

Management of Radioactive Organic Waste Containing

Long-Lived Alpha Emitters

Coordinated Research Project IAEA

RC-26871

Analysis of Aspects Related to the Back-End of the SMR Fuel

Cycle as a Step Towards the Implementation of SMR

Technology in Poland

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Wykorzystanie odpadów PET do syntezy porowatych

PL-RPA2/03/PET-MOFCLEANWATER/2019 sorbentów

metalo-organicznych

(MOF)

jako

konkurencyjnych ekonomicznie adsorbentów do usuwania

niebezpiecznych pierwiastków z zanieczyszczonej wody –

w ramach Programu Współpracy Polska-RPA

Państwowa Agencja Atomistyki

45/2021/CEZAR/124

Przeprowadzenie pomiarów porównawczych w zakresie

oznaczania izotopów promieniotwórczych dla placówek

specjalistycznych

wykonujących

pomiary

skażeń

promieniotwórczych w ramach monitoringu radiacyjnego

kraju w latach 2021–2023

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Przygotowanie instrumentów prawnych organizacyjnych

GOSPOSTRATEG1/385872/22/NCBR/2019 i technicznych do wdrażania reaktorów HTR

HORIZON-EUROPE EURATOM-RIA

GEMINI 4.0 GA 101059603

GEMINI For Zero Emission

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

GOSPOSTRATEG-VI/0032/2021-00

Plan dekarbonizacji krajowej energetyki na drodze

modernizacji bloków węglowych z wykorzystaniem

reaktorów jądrowych generacji III+ i IV

Tabela 2. Wystąpienia IChTJ o finansowanie nowych projektów w latach 2022–2023

Projekt

Zakres pracy

Analysis of Aspects

Related to the Back-End

of the SMR Fuel Cycle as

a Step Towards the

Implementation of SMR

Technology in Poland

Analiza zagadnień związanych z końcowym

etapem cyklu paliwowego dla SMR

w Polsce

Projekt przyznany.

NUKLEOSTRATEG.

Wniosek złożony

w 2022 r. do NCBiR przez

NCBJ w ramach

inicjatywy programowej

„STARTER – Twój

program w NCBiR”

Propozycja ustanowienia programu

strategicznego – NUKLEOSTRATEG

(z potencjalnymi partnerami: NCBJ, IChTJ,

IPPT PAN, IFJ, PW, PWr, UW, PG, AGH, PŚ,

PEJ), którego głównym celem jest

podniesienie bezpieczeństwa sektora

energetyki jądrowej poprzez badania

materiałów dla elektrowni jądrowych,

bezpieczeństwa konstrukcji,

cyberbezpieczeństwa, bezpieczeństwa

procesów technologicznych, problemów

radiacyjnych, analizy ryzyk, problemów

związanych z paliwem, kogeneracji

i wykorzystania energii w przemyśle,

rozwojem nowych technologii Gen IV,

w tym HTR

Projekt przyznany.

Projekt z firmą A.N.T.

International, Szwecja

Przygotowane tematy

Propozycja współpracy

w ramach wspólnego

projektu z firmą Advanced

Nuclear Technology

International Europe AB

(A.N.T. International)

Szwecja. Projekt złożony

w 2023 r., nie uzyskał

finansowania

Spalarnia odpadów

promieniotwórczych

Wykonanie wstępnej dokumentacji

Starania o finansowanie

projektowej dla budowy spalarni odpadów w NFOŚiGW, utworzenie

promieniotwórczych w ZUOP w Otwocku

konsorcjum realizującego

projekt, przygotowanie

harmonogramu prac.

W trakcie decyzji

1. Radioecology linked to

decommissioning of nuclear facilities –

measurement and analysis of hard-tomeasure radionuclides in waste and

the environment

2. Modelling and experimental studies of

the sorption of radionuclides on

different barrier materials in a final

repository

14

Status projektu

IAEA RC-26871

Konkurs na program

strategiczny zostanie

ogłoszony przez NCBR

w I kw. 2026 r.

2.5. PRZYGOTOWANIE KADR DLA KRAJOWYCH INSTYTUCJI

I PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH ZAANGAŻOWANYCH

W POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI

ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIEM

Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej liczby wykwalifikowanych kadr

dla funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie

z odpadami promieniotwórczymi.

Odpowiedzialni za realizację

•

•

•

•

•

•

minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

Prezes PAA – w zakresie własnych kadr;

ZUOP – w zakresie własnych kadr;

instytuty naukowe i badawcze – w zakresie własnych kadr;

uczelnie wyższe – w zakresie własnych kadr;

inwestor lub operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr.

PAA

W ramach podnoszenia kwalifikacji zespół pracowników PAA, odpowiedzialnych za nadzór

nad postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi, uczestniczył w międzynarodowych szkoleniach

i warsztatach zorganizowanych przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej, których tematem

były zagadnienia związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym. W latach 2022–2023 udział w szkoleniach wyniósł 35 osób. Tematyka szkoleń to m.in.

•

•

•

•

•

planowanie, budowa oraz eksploatacja głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych;

kryteria wyboru optymalnej lokalizacji dla głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych;

charakterystyka lokalizacji powierzchniowego składowiska odpadów promieniotwórczych;

postępowanie z instytucjonalnymi odpadami promieniotwórczymi;

kryteria akceptacji odpadów promieniotwórczych na różnych etapach postępowania z nimi.

Podczas ww. szkoleń pracownicy PAA zapoznawali się z nadzorem i oceną dozorową rozwiązań

technicznych odnoszących się do bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi

w innych krajach oraz wymaganiami dotyczącymi charakterystyki lokalizacji powierzchniowego

i głębokiego składowiska, jak również dzielili się swoim doświadczeniem i wiedzą.

Ponadto jeden z pracowników uczestniczył w XXVII Międzynarodowym Sympozjum Solnym „Quo Vadis

Sal”: „Wysadowe złoża soli – ich rola w polityce energetycznej”, na którym poruszono kwestię

wysadowych złóż soli jako potencjalnych miejsc dla składowania odpadów promieniotwórczych.

Realizacja powyższego zadania była finansowana w dużej mierze ze środków pomocowych

Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej.

ZUOP

ZUOP podjął następujące działania służące przygotowaniu kadr na potrzeby postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

•

•

•

•

•

zwiększenie zatrudnienia o 5,5 etatu w 2022 r. oraz 14,9 etatu w 2023 r.;

zmiana struktury organizacyjnej tak, aby odpowiadała na potrzeby związane z rozwojem

energetyki jądrowej w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi;

udział pracowników ZUOP w cyklicznych i doraźnych spotkaniach oraz szkoleniach

organizowanych przez MAEA, obejmujących swoim zakresem postępowanie z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;

udział pracowników w spotkaniach komitetu oraz grup roboczych z zakresu postępowania

z odpadami promieniotwórczymi i cyklu paliwowego, działających w ramach Agencji Energii

Jądrowej przy Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (NEA OECD);

wizyta studyjna pracowników ZUOP w obiektach postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Szwecji; celem spotkania była

wymiana doświadczeń i dobrych praktyk związanych z bezpiecznym postępowaniem

z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Poniżej został przedstawiony wykaz szkoleń i warsztatów, w których brali udział pracownicy ZUOP

w latach 2022–2023

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Regional Workshop on Regional Workshop on Waste Acceptance Criteria Development

and Use, MAEA;

Management of spent fuel, radioactive waste and decommissioning in SMRs, NEA OECD;

Remembering the past in the future: Building awareness of radioactive waste repositories

together;

Workshop on Developing Safety Cases for Various Radioactive Waste Disposal Facilitles –

Needs and Challenges of RWMC Organisations, NEA OECD;

Joint Workshop on Reducing Radiological Risk at Medical Sites, EU/US;

International Low Level Waste Disposal Network – DISPONET 2023, MAEA;

Regional Workshop on durability measurements of conditioned waste packages based on

future repository conditions, MAEA;

Technical Meeting on Site Selection Criteria for Informing the Site Selection of Geological

Disposal Facilities: Introduction of the project, MAEA;

szkolenie na temat: „Rola komunikacji społecznej w pozyskiwaniu akceptacji dla składowiska

odpadów promieniotwórczych CODE WORK”;

wyjazd studyjny: „Polski przemysł dla atomu” Departament Energii Jądrowej MKiŚ.

IChTJ

IChTJ stanowi zaplecze laboratoryjne warszawskich uczelni. Odbywają się tu stałe zajęcia dydaktyczne

prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę Instytutu, realizowane są praktyki studenckie i wizyty naukowe.

Studenci wydziałów chemicznych przygotowują prace licencjackie, magisterskie itp. z zakresu procesów

przetwarzania odpadów promieniotwórczych. IChTJ prowadził również nabór na studia doktoranckie

w dziedzinie chemii. Wśród wykonywanych prac doktorskich powstaje wiele dysertacji z zakresu

tematyki Krajowego planu. Od 2019 r. nabór na studia doktoranckie odbywa się w ramach utworzonej

z NCBJ szkoły doktorskiej.

3. PODSUMOWANIE I WNIOSKI

1.

Występują opóźnienia w realizacji niektórych zadań Krajowego planu.

2.

Głównym powodem opóźnienia w realizacji zadania Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie

eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych, w stosunku

do pierwotnego planu, była pandemia. W chwili obecnej występują trudności z pozyskaniem

akceptacji społecznej.

3.

W 2023 r. MKiŚ, we współpracy z ZUOP i PIG-PIB, przygotowało, a następnie ogłosiło nabór dla

gmin zainteresowanych udziałem w procesie wyboru miejsca na nowe składowisko

powierzchniowe odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych krótkożyciowych.

Nabór został zakończony 30 czerwca 2024 r.

4.

Należy zintensyfikować działania związane z poszukiwaniem NSPOP.

5.

Przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu należy zabezpieczyć system postępowania z odpadami

promieniotwórczymi na wypadek dalszych opóźnień w poszukiwaniu lokalizacji NSPOP.

6.

W 2023 r. uruchomiono realizację zadania Stworzenie strategicznego programu badań naukowych

i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym.

7.

Stwierdzone opóźnienia nie mają negatywnego wpływu na osiągnięcie zakładanych efektów

i celów Krajowego Planu oraz sytuację w zakresie bezpieczeństwa radiologicznego i postępowania

z odpadami promieniotwórczymi w Polsce.

Załącznik

Rozliczenie wydatków na realizację Krajowego planu postępowania z odpadami

promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2022–2023, w tys. zł

Lp.

Zadanie

Wykonanie

1

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Analizy lokalizacyjne nowego składowiska

Przygotowania do budowy głębokiego

składowiska

Realizacja Krajowego planu (środki MKiŚ)

Zamknięcie KSOP RÓŻAN – przygotowanie

do zamknięcia KSOP Różan

Ocena bezpieczeństwa dla zamknięcia

KSOP Różan

Ocena bezpieczeństwa dla NSPOP

Budowa NSPOP (środki nieobjęte

programem wieloletnim)

Program naukowo-badawczy dotyczący

postępowania z odpadami

promieniotwórczymi (środki NFOŚiGW)

RAZEM

18

Wydatki w latach 2022–2023

tys. zł

2022 r.

2023 r.

2

3

4

planowane

200

200

rzeczywiste

0

0

planowane

0

200

rzeczywiste

0

0

planowane

200

500

rzeczywiste

0

0

planowane

0

0

rzeczywiste

100

0

planowane

0

0

rzeczywiste

0

0

planowane

0

0

rzeczywiste

0

0

planowane

500

500

rzeczywiste

0

0

planowane

0

5 000

rzeczywiste

0

400

planowane

900

6 400

rzeczywiste