Uchwała nr 52 Rady Ministrów z dnia 31 marca 2025 r. w sprawie "Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2025-2028"

§ 1. Ustanawia się „Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej na

lata 2025–2028”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 17 kwietnia 2025 r.

Poz. 338

UCHWAŁA NR 52

RADY MINISTRÓW

z dnia 31 marca 2025 r.

w sprawie „Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej

na lata 2025–2028”

Na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2025 r.

poz. 198) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 52 Rady Ministrów

z dnia 31 marca 2025 r. (M.P. poz. 338)

Załącznik

do uchwały nr 52

Rady Ministrów

z dnia 31 marca 2025 r.

(M.P. poz. )

Rządowy program ograniczania przestępczości

i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej

na lata 2025–2028

Warszawa 2025 r.

Spis treści

Wstęp .......................................................................................................................................................... 3

Diagnoza sytuacji ................................................................................................................................... 5

Ocena Programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej” za lata

2007–2024 ............................................................................................................................................ 11

Zgodność Programu z aktami prawa krajowego i dokumentami strategicznymi ................................. 13

Założenia ramowe ................................................................................................................................ 13

I. Cele Programu....................................................................................................................................... 14

II. Założenia Programu ............................................................................................................................. 15

III. Adresaci Programu ............................................................................................................................. 15

IV. Realizatorzy Programu i ich zadania .................................................................................................. 15

V. Obszary, kierunki i działania Programu .............................................................................................. 17

VI. Przewidywane skutki finansowe ........................................................................................................ 23

VII. Przewidywane efekty i zagrożenia realizacji Programu ................................................................... 26

VIII. Sposób monitorowania i sprawozdawczości ................................................................................... 27

Wstęp

Jednym z fundamentalnych aspektów funkcjonowania państwa jest zapewnienie

bezpieczeństwa i zagwarantowanie porządku publicznego jego mieszkańcom. Wyrazem

powyższego jest zawarcie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

(Dz. U. poz. 483, z późn. zm.1)) obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa obywateli, jako jednego

z podstawowych zadań państwa, poza strzeżeniem niepodległości i nienaruszalności terytorium,

zapewnieniem wolności i praw człowieka i obywatela, strzeżeniem dziedzictwa narodowego oraz

zapewnieniem ochrony środowiska (art. 5 Konstytucji RP).

Konstytucja RP wskazuje wprost, że Rada Ministrów zobowiązana jest do zapewnienia

bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz porządku publicznego (art. 146 ust. 4 pkt 7

Konstytucji RP). Jednak bezpieczeństwo na poziomie lokalnym w znacznej mierze zależne jest od

skutecznej współpracy właściwych organów państwa z jednostkami samorządu terytorialnego oraz

organizacjami

pozarządowymi.

Bezpieczeństwo,

poza

wymiarem

kwantyfikowalnym

utożsamianym zazwyczaj ze wskaźnikami dotyczącymi liczby czynów zabronionych czy

skuteczności organów państwa w zakresie ścigania ich sprawców, zależne jest bowiem od jego

społecznej percepcji, a w konsekwencji prowadzone w tym zakresie działania muszą uwzględniać

lokalną specyfikę i potrzeby.

Z tego względu zadania z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego przypisane

zostały wielu instytucjom, w tym nie tylko wyspecjalizowanym organom administracji rządowej

(dotyczy to szczególnie umundurowanych i uzbrojonych formacji), lecz także jednostkom

samorządu terytorialnego.

W całym procesie zapewniania bezpieczeństwa i porządku publicznego istotną rolę należy

przypisać społecznościom lokalnym tworzonym przez mieszkańców, którzy najlepiej potrafią

zidentyfikować problemy i potrzeby swojej wspólnoty. Dlatego też z punktu widzenia

instytucjonalnego największe znaczenie w zakresie określania potrzeb społeczności lokalnych

należy przypisać strukturom jednostek samorządu terytorialnego, które znajdują się najbliżej

mieszkańców. Szybkość reakcji na pojawiające się problemy i zagrożenia na poziomie lokalnym

to najistotniejsze czynniki wpływające na skuteczność działań.

Samorząd terytorialny posiada uprawnienia w zakresie ochrony bezpieczeństwa i porządku

publicznego, wynikające z ustaw o samorządzie terytorialnym. W polskim porządku prawnym

podstawową jednostką samorządu jest gmina, zatem to na gminie spoczywa obowiązek realizacji

zadań publicznych służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty, w tym związanych z porządkiem

1)

Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r. poz. 319, z 2006 r. poz. 1471 oraz z 2009 r.

poz. 946.

publicznym i bezpieczeństwem obywateli. Zadanie to zostało przez ustawodawcę wyszczególnione

w treści ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, 1572,

1907 i 1940). Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 14 w szczególności do zadań własnych gminy zalicza m.in.

sprawy porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli. Zadania publiczne o charakterze

ponadgminnym w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli wykonywane są na

poziomie powiatu, w myśl regulacji zawartej w art. 4 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.

o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107 i 1907). Starosta jest zwierzchnikiem

powiatowych służb, inspekcji i straży. W celu realizacji zadań starosty w zakresie zwierzchnictwa

nad powiatowymi służbami, inspekcjami i strażami oraz zadań określonych w ustawach w zakresie

porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli tworzy się komisje bezpieczeństwa i porządku,

do zadań których należy m.in. ocena zagrożeń porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli

na terenie powiatu, opiniowanie pracy Policji i innych powiatowych służb, inspekcji i straży,

a także jednostek organizacyjnych wykonujących na terenie powiatu zadania z zakresu porządku

publicznego i bezpieczeństwa obywateli, przygotowywanie projektu powiatowego programu

zapobiegania przestępczości oraz porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli.

Różnorodność potrzeb społecznych generuje potrzebę powoływania organizacji

pozarządowych, które stanowią dobrowolne zrzeszenia ludzi działające w celu realizacji interesu

publicznego. Szeroki zakres działania organizacji pozarządowych powoduje, że w perspektywie

występującego podwyższonego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego organizacje te coraz

częściej włączają się w funkcjonowanie sfer, które dotychczas zastrzeżone były dla państwa.

Organizacje pozarządowe potrafią mobilizować grupy społeczne do działania, ale także skupiają

i ukierunkowują ich aktywność, co może przełożyć się w przyszłości na minimalizację zagrożeń

i zapewnienie bezpieczeństwa sobie oraz innym ludziom. Dlatego należy podkreślić fakt, że

organizacje pozarządowe odgrywają szczególnie istotną rolę w edukacyjnej działalności na rzecz

bezpieczeństwa, która wiąże się z prowadzeniem szkoleń z zakresu ratownictwa i udzielania

pomocy przedmedycznej, jak również organizacją kampanii społecznych, informujących

o potencjalnych zagrożeniach czy patologiach społecznych. W tym zakresie członkowie

organizacji pozarządowych częstokroć mogą stanowić także wsparcie dla profesjonalnych służb.

Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem

bezpieczniej jest nieprzerwanie realizowany od 2007 roku, jego zasadniczym założeniem jest

ograniczenie najbardziej dokuczliwej dla obywateli przestępczości pospolitej oraz tworzenie

efektywnych

lokalnych

społecznościami

systemów

obejmującymi

bezpieczeństwa

zarówno

jednostki

i organizacje pozarządowe.

4

przy

współpracy

samorządu

z

lokalnymi

terytorialnego,

jak

Diagnoza sytuacji

W 2023 r. Policja stwierdziła ogółem 810 631 przestępstw (tabela nr 1), czyli o 71 746 mniej niż

w 2022 r. (882 377). Wskaźnik wykrywalności ogólnej przestępstw wyniósł 72 % i był nieznacznie

wyższy od uzyskanego w 2022 r., który wyniósł 71,7 %. W 2023 r. Policja ustaliła ogółem

305 618 podejrzanych o popełnienie przestępstw. W porównaniu do roku 2023 (317 079) był to

spadek o 11 461 osób.

Tabela nr 1: Ogólna liczba przestępstw stwierdzonych za lata 2022–2023

Przestępstwa stwierdzone

% wykrycia

Podejrzani

2022

2023

2022

2023

2022

2023

882 377

810 631

71,7

72,0

317 079

305 618

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

W 2023 r. stwierdzono ogółem 483 896 przestępstw kryminalnych (tabela nr 2), czyli

o 25 561 mniej niż w 2022 r. (509 457). W 2023 r. zarzuty popełnienia przestępstw kryminalnych

przedstawiono 194 090 osobom podejrzanym, z czego 49 280 zatrzymanym na gorącym uczynku.

W 2022 r. ustalono ogółem 198 576 osób podejrzanych o popełnienie przestępstw. Na gorącym

uczynku przestępstwa zatrzymano 51 278 osób.

Tabela nr 2: Liczba stwierdzonych przestępstw kryminalnych w latach 2022–2023

Przestępstwa stwierdzone

2022

2023

2022

2023

509 457

483 896

198 576

194 090

Podejrzani

zatrzymani na gorącym uczynku

2022

2023

51 278

49 280

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

Wśród przestępstw kryminalnych wyróżnia się tzw. przestępstwa pospolite (tabela nr 3). Jest to

grupa najbardziej uciążliwych dla społeczeństwa 7 przestępstw, do których zaliczają się: bójka

i pobicie, kradzież cudzej rzeczy, kradzież samochodu, kradzież z włamaniem, przestępstwa

rozbójnicze, uszkodzenie mienia oraz uszczerbek na zdrowiu.

Liczba przestępstw stwierdzonych w tej kategorii w 2023 r. wynosiła 236 440, a w roku 2022 –

249 022. W 2023 r. zarzuty popełnienia przestępstw w tej kategorii przedstawiono 70 141 osobom

podejrzanym, z czego 15 624 zatrzymanym na gorącym uczynku. W 2022 r. ustalono ogółem

70 326 podejrzanych o popełnienie przestępstw. Na gorącym uczynku przestępstwa zatrzymano

15 961 osób.

Tabela nr 3: Liczba stwierdzonych przestępstw pospolitych w latach 2022–2023

Przestępstwa stwierdzone

Podejrzani

2022

2023

2022

2023

249 022

236 440

70 326

70 141

zatrzymani na gorącym uczynku

2022

2023

15 961

15 624

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

Dane dotyczące liczby stwierdzonych w 2023 r. przestępstw w każdej z wymienionych 7 kategorii

przestępstw pospolitych (tabela nr 4) przedstawiają się następująco (w nawiasach umieszczone

są liczby odnoszące się do roku 2022)

1. bójka i pobicie – 2849, w tym 683 czyny karalne nieletnich (2891, w tym 426 czynów

karalnych nieletnich),

2. kradzież cudzej rzeczy – 120 139, w tym 2224 czyny karalne nieletnich (124 115, w tym

2166 czynów karalnych nieletnich),

3. kradzież samochodu – 6491, w tym 42 czyny karalne nieletnich (7575, w tym 41 czynów

karalnych nieletnich),

4. kradzież z włamaniem – 64 511, w tym 1656 czynów karalnych nieletnich (70 256, w tym

1823 czyny karalne nieletnich),

5. przestępstwa rozbójnicze – 4647, w tym 703 czyny karalne nieletnich (4832, w tym

809 czynów karalnych nieletnich),

6. uszkodzenie rzeczy – 34 934, w tym 823 czyny karalne nieletnich (37 361, w tym

1055 czynów karalnych nieletnich),

7. uszczerbek na zdrowiu – 9360, w tym 927 czynów karalnych nieletnich (9567, w tym

955 czynów karalnych nieletnich).

Tabela nr 4: Liczba stwierdzonych w 2023 r. przestępstw w każdej z wymienionych 7 kategorii przestępstw pospolitych

Bójka i pobicie

przestępstwa

stwierdzone

2849

Kradzież z włamaniem

przestępstwa

stwierdzone

Kradzież cudzej rzeczy

w tym: czyny karalne

nieletnich

683

w tym: czyny

karalne

nieletnich

przestępstwa

stwierdzone

120 139

przestępstwa

stwierdzone

2224

Rozbój

przestępstwa

stwierdzone

Kradzież samochodu

w tym: czyny karalne

nieletnich

Uszkodzenie rzeczy

w tym: czyny

karalne

nieletnich

przestępstwa

stwierdzone

64 511

1656

4647

703

34 934

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

6491

w tym: czyny

karalne

nieletnich

823

w tym: czyny karalne

nieletnich

42

Uszczerbek na zdrowiu

przestępstwa

stwierdzone

9360

w tym: czyny

karalne

nieletnich

927

Zgodnie z danymi z tabeli nr 5 w 2023 roku odnotowano łącznie 15 133 próby samobójcze (2022 –

14 520). Podobnie jak w 2022 r., co trzecia próba zakończyła się zgonem 5233 (2022 – 5108).

Zarówno w 2023, jak i w 2022 r. odsetek prób samobójczych popełnianych przez kobiety

i mężczyzn pozostaje na porównywalnym poziomie. W 2023 r. próbę samobójczą podjęło

9612 mężczyzn, w tym 4404 ze skutkiem śmiertelnym (2022 – 9381/4261) oraz 5521 kobiet, w tym

829 zakończonych zgonem (2022 – 5139/847).

W 2023 roku nastąpił wzrost, jeśli chodzi o samobójstwa osób w 8 grupach wiekowych na 16. Na

przykład w grupie wiekowej 25–29 odnotowano 390 zgonów na 1351 prób, gdy w 2022 roku było

to 356 osób na 1270 prób, w grupie wiekowej 40–44 prób samobójczych zakończonych zgonem

było 553 (2022 – 465).

Przybywa również prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży w wieku 13–18 lat. W 2023 r.

na swoje życie targnęły się 2054 osoby, z czego w 138 przypadkach próby samobójcze zakończyły

się zgonem (2022 r. 2008 prób i 150 zgonów).

Tabela nr 5: Dane statystyczne dot. zjawiska samobójstw w Polsce w latach 2022–2023

2022

2023

2022

2023

5108

5233

Liczba osób w zamachach

samobójczych ogółem

(próby i zakończone

zgonem)

14 520

15 133

Liczba osób

w zamachach

samobójczych

zakończonych zgonem

Kobiety

5139

5521

Kobiety

847

829

Mężczyźni

9381

9612

Mężczyźni

4261

4404

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

Z informacji przekazanej przez KGP (tabela nr 6) wynika, że w 2023 r. nastąpił wzrost liczby

wypełnionych formularzy „Niebieska Karta – A” w odniesieniu do 2022 r. W roku 2023

funkcjonariusze Policji wypełnili 62 170 formularzy „Niebieska Karta – A”, co w stosunku do

2022 roku stanowi wzrost o 525 formularzy, kiedy wypełniono 61 645 formularzy.

W 2023 r. na terenie kraju zarejestrowano 54 029 wypełnionych przez Policję formularzy

wszczynających procedurę „Niebieskie Karty”. W 2022 r. formularzy wszczynających procedurę

było 52 569. Natomiast w 2023 r. liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy

w rodzinie / domowej w trakcie trwającej procedury wyniosła 8141. W odniesieniu do 2022 r. dało

to spadek o 935 formularzy.

W 2023 r. w stosunku do poprzednich okresów sprawozdawczych odnotowano spadek liczby

przypadków przemocy w rodzinie / domowej. Stwierdzono bowiem 131 171 sytuacji dotyczących

poszczególnych rodzajów przemocy, co w odniesieniu do 2022 r. dało spadek o 642 przypadki.

W 2023 r. liczba osób, co do których istniało podejrzenie, że doznają przemocy

w rodzinie / domowej, wyniosła 77 832 osoby, co w stosunku do roku 2022 i 2021 stanowi wzrost

odpowiednio o 6201 osób i 2071 osób. W 2023 r. największą grupę osób, co do których istniało

podejrzenie, że doznają przemocy w rodzinie / domowej, stanowiły kobiety (51 631 osób). W dalszej

kolejności były to osoby małoletnie – 17 039 osób oraz mężczyźni – 9162 osoby. Spadek

w odniesieniu do 2022 r. odnotowano tylko w kategorii kobiet (o 304 osoby). Natomiast

w kategorii małoletnich i mężczyzn odnotowano wzrost (małoletni o 6057 osób, mężczyźni

o 448 osób).

W 2023 r. odnotowano wzrost ogólnej liczby osób, wobec których istniało podejrzenie, że stosują

przemoc w rodzinie / domową. Liczba ta wyniosła 63 016 osób, co w stosunku do 2022 r. oznacza

wzrost o 772 osoby.

Tabela nr 6: Liczba wypełnionych przez Policję formularzy „Niebieska Karta” oraz dane statystyczne dotyczące

przemocy domowej za lata 2022–2023

2022

2023

Liczba wypełnionych przez Policję formularzy „Niebieska Karta – A” (ogółem),

w tym

61 645

62 170

−

liczba formularzy wszczynających procedurę

52 569

54 029

−

liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy domowej w trakcie

trwającej procedury

9076

8141

71 631

77 832

Liczba osób doznających przemocy domowej (ogółem), w tym

−

kobiet

51 935

51 631

−

mężczyzn

8714

9162

−

małoletnich

10 982

17 039

62 244

63 016

Liczba osób stosujących przemoc domową (ogółem), w tym

−

kobiet

6497

7595

−

mężczyzn

55 426

55 225

−

nieletnich

321

196

31 807

30 261

Liczba osób stosujących przemoc domową będących pod wpływem alkoholu (ogółem),

w tym

−

kobiet

1872

2171

−

mężczyzn

29 901

28 079

−

nieletnich

34

11

566

611

Liczba dzieci umieszczonych

opiekuńczo-wychowawczej

w

rodzinie

zastępczej

lub

w

placówce

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

W 2023 roku do Policji zgłoszono 20 936 wypadków drogowych mających miejsce na drogach

publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu. W porównaniu z 2022 rokiem liczba ta

spadła o 386 wypadków (2022 – 21 322 wypadków). W wyniku wypadków drogowych 1893 osoby

poniosły śmierć, co jest porównywalne z rokiem 2022, w którym zginęło 1896 osób. W wypadkach

drogowych rannych zostało 24 125 osób (w tym ciężko 7595). W 2022 r. obrażenia odniosły

24 743 osoby (w tym ciężko 7541), co stanowi spadek o 618 osób. W 2023 roku do jednostek

Policji zgłoszono 365 991 kolizji drogowych, co stanowi wzrost o 3725 kolizji w porównaniu do

2022 r. (362 266).

Wśród czynników mających decydujący wpływ na bezpieczeństwo ruchu drogowego (człowiek –

droga – pojazd) na pierwsze miejsce zdecydowanie wysuwa się człowiek. To właśnie zachowanie

poszczególnych grup użytkowników dróg wpływa na powstawanie wypadków drogowych. Inne

czynniki miały zdecydowanie mniejsze znaczenie.

W 2023 roku z winy kierujących pojazdami powstało 19 058 wypadków (2022 – 19 373).

W wyniku tych zdarzeń śmierć poniosły 1622 osoby (2022 – 1621), a 22 328 zostało rannych (2022 –

22 834). Natomiast piesi uczestnicy ruchu drogowego w 2023 roku spowodowali 1007 wypadków

(2022 – 1084), w wyniku których śmierć poniosło 206 osób (2022 – 201), a obrażenia ciała

odniosło 820 osób (2022 – 904). Z winy osób poruszających się przy użyciu urządzenia

wspomagającego ruch (UWR) w 2023 r. powstały 23 wypadki (2022 – 18), w których 24 osoby

zostały ranne (2022 – 19).

Niepokojącym zjawiskiem, biorąc pod uwagę kwestię ochrony bezpieczeństwa ruchu drogowego,

jest znaczący wzrost w pierwszych czterech miesiącach 2024 r. (w porównaniu do analogicznego

okresu 2023 r.) liczby wypadków drogowych ze skutkiem śmiertelnym i liczby śmiertelnych ofiar

wypadków drogowych. Od 1 stycznia do 30 kwietnia 2024 r. doszło do 499 wypadków drogowych

ze skutkiem śmiertelnym, w których zginęły 543 osoby, co oznacza wzrost o 58 (+11,62 %)

najtragiczniejszych zdarzeń i o 57 (+10,5 %) ofiar śmiertelnych. W omawianym okresie doszło

ogólnie do 5780 wypadków drogowych i 129 184 kolizji drogowych. W porównaniu z okresem od

1 stycznia do 30 kwietnia 2023 r. liczba wypadków drogowych zwiększyła się o 525 (+9,0 %),

a liczba kolizji drogowych o 17 396 (+13,46). Dane te stanowią ważne uzasadnienie dla wzmożenia

działań prewencyjnych i profilaktycznych wobec wszystkich uczestników ruchu drogowego.

Tabela nr 7: Dane ogólne o wypadkach drogowych

Kolizje

Wypadki

2022

362 266

2023

365 991

W tym

zabici

ranni

21 322

896

24 743

20 936

893

24 125

Źródło: opracowano na podstawie informacji przekazanych przez KGP.

Z badania2) przeprowadzonego przez Centrum Badania Opinii Społecznej w kwietniu 2024 r. na

temat poczucia bezpieczeństwa i zagrożenia przestępczością wynika, że 88 % Polaków uważa, że

Polska jest krajem, w którym żyje się bezpiecznie. W tym przypadku jednak, inaczej niż

w odniesieniu do okolicy miejsca zamieszkania, dominują oceny umiarkowanie pozytywne – 62 %

respondentów uważa, że Polska raczej jest krajem, w którym żyje się bezpiecznie, a 26 % jest

o tym zdecydowanie przekonanych. Za kraj niebezpieczny do życia uważa Polskę co dziesiąty

badany. Natomiast poczucie bezpieczeństwa w najbliższej okolicy miejsca zamieszkania badanych

jest niemal powszechne – 96 % pytanych stwierdziło, że miejsce, w którym mieszkają (dzielnicę,

osiedle, wieś), można nazwać bezpiecznym i spokojnym. W ciągu ostatnich pięciu lat ofiarą

przestępstwa padło 13 % badanych. Większość z tej grupy (8 % ogółu) padła ofiarą tylko jednego

typu przestępstwa. Najwięcej badanych zadeklarowało, że w ciągu ostatnich pięciu lat

2)

Komunikat z badań „Bezpieczeństwo publiczne w doświadczeniach i ocenie Polaków”, nr 49/2023 – maj 2024.

doświadczyło kradzieży (8 %). Nieznacznie mniej niż poprzednio jest też osób, którym w okresie

pięciu lat poprzedzających badanie włamano się do domu, mieszkania lub jakiegokolwiek innego

pomieszczenia (4 %). Umyślnego zranienia lub pobicia doświadczyło w ciągu ostatnich pięciu lat

2 % respondentów. Na poziomie 4% utrzymuje się odsetek osób, które padły ofiarą innych

przestępstw, tj. m.in. cyberprzestępczość, oszustwa, zniszczenie mienia oraz napaść słowna

i groźby karalne. Sporadycznie wspominano także o molestowaniu, mobbingu, znęcaniu

psychicznym i fizycznym, nakłanianiu do użycia środków odurzających, pomówieniu

i przestępstwie gospodarczym. W przypadku osobistego poczucia zagrożenia przestępczością

kobiety znacznie częściej niż mężczyźni (50 % wobec 38 %) obawiają się, że ofiarą przestępstwa

może stać się ktoś z ich najbliższej rodziny. Większość badanych, którzy w ostatnich pięciu latach

byli ofiarą jakiegoś przestępstwa (55 %), deklaruje, iż obawia się, że ofiarą przestępstwa może stać

się ktoś z ich najbliższej rodziny, natomiast blisko dwie trzecie (66 %) badanych, którzy nie mają

takich doświadczeń, nie ma takich obaw.

Agresja, przemoc, konflikt i nietolerancja stają się w świadomości współczesnego człowieka

elementami społecznego pejzażu, trwałymi komponentami systemu informacji, życia codziennego,

a nawet masowej kultury i rozrywki. Z roku na rok rośnie też liczba nieletnich sprawców

przestępstw. Przestępczość nieletnich jest jednym z najbardziej nagłośnionych zjawisk

społecznych w ostatnim czasie – w szczególności odkąd zjawisko to przeniosło się do

cyberprzestrzeni, gdzie niejednokrotnie ofiara przemocy staje się także obiektem hejtu. To Internet

i sieć komórkowa stały się jednym z najpopularniejszych wśród młodzieży mediów i są przez nich

postrzegane jako ulubiona forma spędzania wolnego czasu, nauki, komunikowania się oraz

poszukiwania informacji. Nowe technologie stały się narzędziem agresji i przemocy, nie tylko

wobec dzieci i młodzieży, ale też wobec wszystkich grup wiekowych. Cyberprzemoc (z ang.

cyberbullying)3), rozpowszechnianie plotek i oszczerstw, kradzież tożsamości, mowa nienawiści to

dzisiejsze zachowania przemocowe, które przeniosły się ze szkolnych korytarzy i ulic do sieci

wirtualnej. To Internet jest dziś miejscem rozpowszechniania o zasięgu globalnym retoryki

i ideologii powodujących podziały oraz zagrażających pokojowi.

Przed tymi i innymi wyzwaniami stoją dziś instytucje państwowe. Każde zachowanie przemocowe,

zarówno to dotyczące przemocy w rodzinie, uzależnień, aspołecznych zachowań dzieci

i młodzieży, brawura na drogach czy cyberprzemoc, wymaga interwencji. Dlatego tak ważna jest

profilaktyka w każdej dziedzinie, albowiem częstokroć ofiary przestępstwa pozostawione bez

pomocy nie radzą sobie z przeżywanymi emocjami, co wpływa na ich sposób myślenia o sobie

3)

Cyberbullying to rodzaj przemocy, z jakim mamy do czynienia w sieci. Etymologia tego pojęcia wywodzi się od

ang. słowa bullying, które oznacza „terroryzowanie, nękanie”, oraz członu cyber, odnoszącego się do Internetu

i cyberprzestrzeni (więcej informacji na stronie: https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/cyberbullying--nekanie-w-sieci).

i innych, a także na relacje z otoczeniem, co może prowadzić do destruktywnych konsekwencji,

tj. prób samobójczych.

Ocena Programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej”

za lata 2007–2024

Od 2007 r. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji koordynowano realizację

czterech edycji Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań

Razem bezpieczniej, którego głównym celem było wspieranie szeroko rozumianych działań na

rzecz bezpieczeństwa społeczności lokalnych. W sumie w latach 2007–2024 przyznano łącznie

dofinansowanie dla 1217 projektów na kwotę blisko 90 010 291 zł.

Z perspektywy 17 lat obowiązywania czterech edycji Programu należy stwierdzić, że dzięki

realizacji projektów, dofinansowanych w ramach ogłaszanych co roku konkursów (naborów),

udało się zainicjować współpracę lokalnych podmiotów, które przygotowując wspólne

przedsięwzięcia, przeprowadziły różnego rodzaju inicjatywy mające na celu poprawę różnych

aspektów bezpieczeństwa na swoim terenie. Program ograniczania przestępczości i aspołecznych

zachowań „Razem bezpieczniej” od 2011 r. poddawany był przez zewnętrzne ośrodki badawcze

badaniom ewaluacyjnym, których celem była ocena jego efektywności.

Doświadczenia i efekty czterech edycji Programu ograniczania przestępczości i aspołecznych

zachowań „Razem bezpieczniej” uzasadniają jego kontynuację. Potwierdzenie powyższego

stanowi również rekomendacja zawarta w raporcie ewaluacyjnym pn. Badanie efektywności

programów lokalnych w ramach Programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań

Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024, które w 2023 r. były

dofinansowane i realizowane w ramach celu szczegółowego pt. wzmocnienie bezpieczeństwa

w miejscach publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem tworzenia lokalnych systemów

bezpieczeństwa przygotowanego przez zewnętrzny niezależny podmiot. Zgodnie z raportem

ewaluacyjnym rekomenduje się kontynuację Programu w kolejnych latach, z uwagi na

zidentyfikowane zapotrzebowanie na realizację działań skoncentrowanych na podniesienie

bezpieczeństwa (realnego i odczuwalnego) społeczności lokalnych. Program ma też znaczący

wpływ na postrzeganie Policji i poziom zaufania do tej służby.

W szczególności ewaluator przedmiotowego raportu zwrócił uwagę, że realizacja projektów

pozwoliła na osiągnięcie trwałych efektów, zarówno o charakterze „twardym”, infrastrukturalnym,

jak i „miękkim”, dotyczącym działań edukacyjnych ukierunkowanych na kształtowanie

bezpiecznych postaw i zachowań obywateli tak jak np. bezpieczne zachowania uczestników ruchu

drogowego czy umiejętności udzielania pierwszej pomocy. Zrealizowane projekty przyczyniły się

m.in. do zwiększenia świadomości społeczeństwa w kwestii potencjalnych zagrożeń

i bezpieczeństwa na drodze, a także doposażenia, przebudowania czy zmodernizowania przejść dla

pieszych. Interwencja pozwoliła ponadto ograniczyć liczbę wypadków z udziałem pieszych na

modernizowanych przejściach. Istotną rekomendacją była również kwestia, aby w kolejnej edycji

Programu zwiększyć liczbę projektów przeznaczonych do realizacji tak, by móc zaspokoić

zgłaszane potrzeby w zakresie bezpieczeństwa, zwłaszcza ukierunkowanych na działania

profilaktyczno-edukacyjne.

Z przedmiotowych badań wynika też, że w sposób właściwy zostały zidentyfikowane potrzeby

lokalnych społeczności. W ocenie ewaluatorów przy przygotowaniu projektu właściwie zostały

zdiagnozowane problemy i potrzeby lokalne, a także zastosowano adekwatne rozwiązania

problemów.

Z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych wśród beneficjentów Programu wynika, że realizacja

zadań finansowanych w ramach Programu jest słuszna i stanowi kontynuację projektów, które

pozwalają na podnoszenie bądź utrzymanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa w różnych sferach

życia społecznego, gospodarczego i kulturowego.

Główne wnioski wynikające z dotychczasowych raportów, doświadczeń i badań efektywności

programów lokalnych w ramach Programu „Razem bezpieczniej” wskazują na

1. wysoką skuteczność działań podejmowanych w ramach projektów lokalnych; Program jest

oceniany pozytywnie jako działanie przyczyniające się do zwiększenia realnego

bezpieczeństwa i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców,

2. zwiększenie świadomości mieszkańców i odbiorców działań Programu w zakresie

identyfikacji zagrożeń, sytuacji niebezpiecznych i zachowań aspołecznych; odnotowano

wzrost poziomu wiedzy oraz świadomości obywateli, a także nabycie nowych kompetencji

oraz kwalifikacji zwłaszcza wśród pracowników służb publicznych, nauczycieli,

psychologów,

3. wysoki stopień zaangażowania w działania społeczności lokalnych oraz pozytywny odbiór

projektów przez mieszkańców,

4. stworzenie trwałych partnerstw na rzecz bezpieczeństwa na poziomie wojewódzkim,

powiatowym i lokalnym,

5. pozytywny wpływ realizacji Programu na postrzeganie Policji jako instytucji działającej na

rzecz dobra mieszkańców i współpracy z nimi,

6. wzrost doposażenia w sprzęt i urządzenia oraz inwestycje infrastrukturalne w obszarze

bezpieczeństwa ruchu drogowego na poziomie lokalnych społeczności,

7. możliwość realizacji ponadstandardowych działań zgodnych z potrzebami lokalnymi, które

nie byłyby możliwe bez dodatkowego wsparcia finansowego udzielanego w ramach

Programu,

8. przejrzysty i sprawny system dofinansowania projektów realizowanych na poziomie

lokalnym przez jednostki samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe; Program

należy kontynuować, bowiem przez lata wprowadził znane już mechanizmy

dofinansowania działań wojewódzkich i lokalnych,

9. możliwość przetestowania i sprawdzenia w warunkach lokalnych nowych, często

innowacyjnych rozwiązań, niejednokrotnie kontynuowanych w innych społecznościach,

przez co zwiększa się ich zakres terytorialny.

Zgodność Programu z aktami prawa krajowego i dokumentami strategicznymi

Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej

wpisuje się w Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (z perspektywą do 2030 r.), przyjętą

w drodze uchwały przez Radę Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r., która odnosi się m.in. do

zwiększenia poziomu bezpieczeństwa i porządku publicznego jako warunku rozwoju kraju.

Istotnym czynnikiem realizacji powyższego celu jest doskonalenie skuteczności służb

odpowiedzialnych za bezpieczeństwo oraz sprawne rozpoznawanie nowych zagrożeń. Kluczem do

tego jest odpowiednie prawo, unowocześnianie infrastruktury i wyposażenia służb, podnoszenie

poziomu ich wyszkolenia i współpraca międzynarodowa. W tym miejscu należy wskazać, że

Program wpisuje się w kierunek interwencji IV.5. Zwiększenie skuteczności państwa w zakresie

zapobiegania i zwalczania przestępczości wspominanej wyżej Strategii w następujących

obszarach: Ograniczanie przestępczości pospolitej […] zarówno w dużych aglomeracjach

miejskich, jak i mniejszych miejscowościach oraz Zwiększenie poczucia bezpieczeństwa

mieszkańców, m.in. przez zapewnienie szybkiej i skutecznej reakcji Policji i innych służb na

zgłoszenia.

Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej

będzie się także wpisywał w inne strategiczne dokumenty, w tym znajdujące się obecnie na

poziomie projektowania, tj.: Koncepcja Rozwoju Kraju 2050 i średniookresowa strategia rozwoju

kraju, w założeniach której wyszczególniono cel: „Wzmocnienie bezpieczeństwa, odporności

i sprawności państwa”.

Założenia ramowe

Opracowanie nowego dokumentu jest podyktowane upływem perspektywy czasowej, na którą

został ustanowiony Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań

Razem bezpieczniej im. Władysława Stasiaka na lata 2022–2024.

Założeniem Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem

bezpieczniej na lata 2025–2028, zwanego dalej „Programem”, jest kontynuacja szerokiego

spektrum działań mających na celu zarówno zwrócenie uwagi opinii publicznej na zjawisko

przestępczości i aspołecznych zachowań, jak i podejmowanie odpowiednich działań

profilaktyczno-edukacyjnych przez ograniczenie najbardziej dokuczliwej dla obywateli

przestępczości pospolitej oraz tworzenie efektywnych lokalnych partnerstw na rzecz

bezpieczeństwa.

Metody i narzędzia realizacji celów Programu będą miały zastosowanie w skali całego kraju.

Program ma charakter uniwersalny, z uwzględnieniem priorytetów z zakresu przeciwdziałania

przestępczości i aspołecznych zachowań.

Program stanowi zaktualizowaną kontynuację działań dotychczasowych czterech edycji Programu

ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej realizowanych od

2007 roku.

W rozdziale pierwszym określono cel główny oraz cele szczegółowe Programu. W rozdziale

drugim dokładnie sprecyzowano założenia Programu. W rozdziale trzecim zaś wymieniono

adresatów Programu, a w rozdziale czwartym określono jego realizatorów. W rozdziale piątym

wskazano obszary, kierunki i działania Programu, natomiast w rozdziale siódmym – przewidywane

efekty realizacji Programu.

W Programie określono też skutki finansowe realizacji poszczególnych zadań (VI) oraz zasady

sprawozdawczości ze zrealizowanych zadań (VIII).

Ograniczanie przestępczości i aspołecznych zachowań w Polsce jest procesem wymagającym

czasu, wysiłku, nakładów finansowych, zaangażowania wszystkich służb, a także zmiany

świadomości społecznej.

Realizacja Programu przyczyni się do ograniczenia przestępczości i aspołecznych zachowań.

Działania wskazane w Programie są określone w sposób elastyczny, dzięki temu będzie możliwe

realizowanie nowatorskich lokalnych programów dostosowanych do specyfiki potrzeb

występujących na danym terenie.

I. Cele Programu

Cel główny

Poprawa stanu bezpieczeństwa w miejscach publicznych i podniesienie poczucia

bezpieczeństwa mieszkańców społeczności lokalnych

Cele szczegółowe

Cel nr 1: Wzrost wiedzy oraz umiejętności w zakresie identyfikacji zagrożeń dla bezpieczeństwa

i sposobów ograniczania i zapobiegania im w różnych sferach życia społecznego

Cel nr 2: Kształtowanie bezpiecznych przestrzeni w miejscach publicznych społeczności

lokalnych

II. Założenia Programu

W celu zwiększenia skuteczności przeciwdziałania przestępczości i aspołecznym zachowaniom,

w tym realizacji celów wskazanych w Programie, określono siedem podstawowych obszarów

zawierających kierunki działań oraz sprecyzowano oddziaływania wobec różnych grup odbiorców

1. Propagowanie aktywnego i bezpiecznego stylu życia

obszar kierowany do ogółu społeczeństwa,

2. Tworzenie,

rozwijanie

i

doskonalenie

kompetencji

społecznych

w

zakresie

cyberbezpieczeństwa

edukacja społeczna i rozwijanie umiejętności wszystkich grup wiekowych w zakresie

cyberbezpieczeństwa,

3. Kształtowanie pożądanych postaw obywatelskich, społecznych i etycznych

edukacja prawna z zakresu bezpieczeństwa skierowana do wszystkich grup wiekowych,

4. Propagowanie kultury bezpieczeństwa ruchu drogowego

obszar kierowany do wszystkich uczestników ruchu drogowego,

5. Profilaktyka w zakresie oszustw na szkodę osób i podmiotów gospodarczych –

wypracowanie dobrych praktyk

obszar kierowany do małych/średnich przedsiębiorców oraz do nabywców towarów i usług,

6. Budowa/przebudowa/remont elementów bezpieczeństwa infrastruktury drogowej

obszar kierowany do jednostek samorządu terytorialnego,

7. Budowa/przebudowa/remont monitoringu wizyjnego w przestrzeni publicznej

obszar kierowany do jednostek samorządu terytorialnego.

III. Adresaci Programu

Program jest skierowany do

1) ogółu społeczeństwa,

2) służb i instytucji zajmujących się przeciwdziałaniem przestępczości i aspołecznym

zachowaniom.

IV. Realizatorzy Programu i ich zadania

Realizacja działań na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego podejmowanych w ramach

Programu prowadzona będzie w ramach współdziałania ministra właściwego do spraw

wewnętrznych,

jako

koordynatora

Programu,

Poz. 338

wojewodów

oraz,

jako

podmiotów

współpracujących, jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych. Podmioty

odpowiedzialne będą realizować działania określone w Programie zgodnie ze swoimi

kompetencjami.

Koordynacja i monitorowanie realizacji Programu będzie dokonywane na dwóch poziomach.

Zadania wynikające z Programu na poziomie centralnym będzie koordynował minister właściwy

do spraw wewnętrznych, zwany dalej „Koordynatorem Programu”. Zadania Koordynatora

Programu

1. powołuje, w drodze zarządzenia, Zespół monitorujący do spraw realizacji Rządowego

programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej,

2. corocznie określa harmonogram realizacji Programu, zasady naboru do konkursu na

dofinansowanie projektów, w tym określa maksymalną wartość projektu, propozycję celów

priorytetowych do dofinansowania w ramach celów szczegółowych, kryteria formalne

i merytoryczne oceny projektów,

3. informuje wojewodów o rozpoczęciu naboru do konkursu na dofinansowanie projektów,

4. wybiera projekty w oparciu o kryteria merytoryczne spośród projektów wskazanych

do dofinansowania przez wojewodów,

5. przekazuje wykaz projektów do dofinansowania z rezerwy celowej ministrowi właściwemu

do spraw finansów oraz wojewodom.

Na szczeblach wojewódzkich realizatorami Programu są wyznaczeni przez wojewodów

Wojewódzcy Koordynatorzy Realizacji Rządowego programu ograniczania przestępczości

i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej. Zadania na poziomie województwa

1. przekazanie do samorządów informacji o otwarciu naboru do konkursów na dofinansowanie

projektów,

2. powołanie wojewódzkiego zespołu ds. wdrażania, koordynacji i naboru wniosków, w skład

którego poza przedstawicielami wojewody wchodzą przedstawiciele Policji i Państwowej

Straży Pożarnej oraz w zależności od zakresu tematycznego projektów – przedstawiciele

Straży Granicznej,

3. ocena projektów w oparciu o kryteria określone przez Koordynatora Programu, w tym

dokonanie oceny projektów w oparciu o kryteria formalne,

4. przekazanie ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych wykazu rekomendowanych

projektów zgłoszonych do dofinansowania,

5. koordynacja Programu na poziomie lokalnym,

6. zapewnienie obiegu informacji pomiędzy Koordynatorem Programu a podmiotami

współpracującymi na poziomie lokalnym,

7. monitorowanie osiągnięcia celów Programu na obszarze województwa i przygotowanie

rocznego sprawozdania z realizacji Programu.

V. Obszary, kierunki i działania Programu

Cel szczegółowy nr 1: Wzrost wiedzy oraz umiejętności w zakresie identyfikacji zagrożeń dla

bezpieczeństwa i sposobów ograniczania i zapobiegania im w różnych sferach życia

społecznego

Obszar 1. Propagowanie aktywnego i bezpiecznego stylu życia

1. przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej oraz kształtowanie właściwych postaw, w tym

poszanowanie godności człowieka,

2. wskazywanie zagrożeń wynikających z uzależnień od środków psychoaktywnych (alkohol,

narkotyki, nowe substancje psychoaktywne) i uzależnień od Internetu (gry on-line, hazard

on-line, media społecznościowe, FOMO4)),

3. aktywizacja i wsparcie rodziców w zakresie zapobiegania i rozpoznawania niepokojących

zachowań dzieci i młodzieży korzystających z technologii cyfrowych, tj. telewizja,

komputer, Internet czy telefon komórkowy,

4. upowszechnienie wiedzy nt. czynników ryzyka wpływających na pojawienie się zachowań

samobójczych – działania skierowane do wybranych grup wiekowych, ze szczególnym

uwzględnieniem młodzieży i seniorów,

5. promowanie idei bezpiecznych zachowań podczas letniego i zimowego wypoczynku

(bezpieczeństwo nad wodą i w górach) oraz w zakresie bezpieczeństwa dotyczącego

zagrożeń zatruciem tlenkiem węgla w okresie jesienno-zimowym;

pożądane kierunki działania

a) upowszechnienie w szkołach działań ukierunkowanych na wyeliminowanie agresji wśród

dzieci i młodzieży oraz przeciwdziałanie używania przez nich środków psychoaktywnych

(alkohol, narkotyki, dopalacze, energetyki, leki/prekursory),

b) opracowanie procedury postępowania w przypadku ujawnienia próby samobójczej wśród

dzieci i młodzieży i jej rozpropagowanie we wszystkich szkołach i placówkach

oświatowych,

c) tworzenie mechanizmów międzyinstytucjonalnego współdziałania (Policja, ośrodki

pomocy społecznej, organizacje pozarządowe) w zakresie przeciwdziałania patologiom,

4)

FOMO (ang. Fear of missing out, dosłownie strach przed tym, co nas omija) – lęk przed wypadnięciem z obiegu,

który wiąże się z obawą, że coś naprawdę ciekawego i satysfakcjonującego dzieje się bez naszej wiedzy. Często

związane z byciem off-line.

d) propagowanie przedsięwzięć mających na celu przeciwdziałanie uzależnieniom

i patologiom społecznym poprzez zaangażowanie w sport i bezpieczne i aktywne spędzanie

wolnego czasu,

e) organizowanie forów wymiany doświadczeń i oceny stanu bezpieczeństwa,

f) organizowanie grup wsparcia w zależności od zdiagnozowanych lokalnie potrzeb i skali

zagrożenia aspołecznymi zachowaniami,

g) opracowanie diagnoz i analiz;

mierniki realizacji

− liczba przeprowadzonych badań ankietowych (ankiety wstępne i ankiety ewaluacyjne,

także w formie on-line),

− liczba osób uczestniczących w spotkaniach/konferencjach,

− liczba zrealizowanych kampanii społecznych,

− liczba zrealizowanych spotkań/konferencji,

− liczba odsłon materiału filmowego/informacyjnego.

Obszar 2. Tworzenie, rozwijanie i doskonalenie kompetencji społecznych w zakresie

cyberbezpieczeństwa

1. Cyberhigiena – czyli jak bezpiecznie korzystać z Internetu i urządzeń cyfrowych – działania

edukacyjno-informacyjne skierowane do wszystkich grup wiekowych,

2. edukacja w zakresie identyfikacji i przeciwdziałania dezinformacji w cyberprzestrzeni,

czyli fake news5), deep fake6);

pożądane kierunki działania

a) przeciwdziałanie cyberprzemocy poprzez edukację medialną, czyli przekazywanie

dzieciom i młodzieży oraz seniorom wiedzy teoretycznej i praktycznej nt. posługiwania się

technologią komunikacyjną,

b) podnoszenie wiedzy nt. zagrożeń płynących z nieuważnego użytkowania Internetu

i nowoczesnych narzędzi komunikacji oraz uczenie ich zasad odpowiedzialnego

i bezpiecznego korzystania z tych technologii (np. testy/konkursy wiedzy),

c) tworzenie programów rozwijających kompetencje społeczne dzieci i młodzieży, które

mogą przyczynić się do osłabienia poczucia bezkarności działania w środowisku on-line

(np. scenariusze zajęć praktycznych),

Fake newsy – wpisy, wiadomości, kanały informacyjne, w których przekazywane dane okazują się nieprawdziwe

lub przeinaczone (więcej informacji na stronie https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/rozpoznawanie-nieprawdziwychinformacji).

6)

Termin deepfake powstał z połączenia wyrazów deep learning (głębokie uczenie) oraz fake (falsyfikat). Oznacza

zaawansowaną technikę manipulacji treściami multimedialnymi, głównie wideo lub audio, przy użyciu sztucznej

inteligencji (AI) i głębokiego uczenia maszynowego.

5)

d) tworzenie grup wsparcia dla osób dotkniętych cyberprzemocą,

e) opracowanie procedury postępowania w przypadku ujawnienia cyberprzemocy w szkole

i jej rozpropagowanie we wszystkich szkołach i placówkach oświatowych,

f) opracowanie poradnika „dobrych praktyk” w zakresie codziennych działań, podnoszących

poczucie bezpieczeństwa podczas wszelkich działań on-line,

g) organizowanie kampanii informacyjnych i podnoszenie wiedzy społecznej w zakresie

identyfikacji dezinformacji;

mierniki realizacji

− liczba przeprowadzonych badań ankietowych (ankiety wstępne i ankiety ewaluacyjne,

także w formie on-line),

− liczba zrealizowanych kampanii społecznych / spotkań / konferencji,

− liczba osób uczestniczących w spotkaniach/konferencjach,

− liczba odsłon materiału filmowego/informacyjnego.

Obszar 3. Kształtowanie pożądanych postaw obywatelskich, społecznych i etycznych

1.

podniesienie wiedzy i świadomości prawnej obywateli w zakresie odpowiedzialności

karnej za naruszenia norm prawnych (np. odpowiedzialność za szkody w mieniu,

przestępstwa związane z wykorzystaniem sieci Internet, przestępstwa związane z przemocą

rówieśniczą),

2.

zapobieganie radykalizacji, przestępstwom z nienawiści i przejawom mowy nienawiści,

dyskryminacji i cyberprzemocy,

3.

postępowanie w sytuacjach zagrożenia kryzysowego, w tym szkolenia z obrony cywilnej,

pierwszej pomocy i powszechnej samoobrony,

4.

podniesienie wiedzy i świadomości prawnej oraz kulturowej uchodźców i migrantów

w zakresie odpowiedzialności karnej za naruszenia norm prawnych;

pożądane kierunki działania

a) działania edukacyjne, mające na celu wyposażenie młodzieży i dorosłych, w tym

cudzoziemców, w niezbędną wiedzę oraz umiejętności do uczestnictwa w życiu

społecznym (np. testy wiedzy),

b) promowanie w mediach społecznościowych prospołecznych wzorców zachowań (np. filmy

edukacyjne),

c) szkolenia z udzielania pierwszej pomocy oraz szkolenia o sposobach zachowania się

w sytuacjach kryzysowych;

mierniki

− liczba przeprowadzonych badań ankietowych (ankiety wstępne i ankiety ewaluacyjne,

także w formie on-line),

− liczba zrealizowanych kampanii społecznych,

− liczba zrealizowanych spotkań/konferencji,

− liczba osób uczestniczących w spotkaniach/konferencjach.

Obszar 4. Propagowanie kultury bezpieczeństwa ruchu drogowego wśród obywateli

1. działania profilaktyczno-edukacyjne skierowane do uczestników ruchu drogowego mające

na celu podniesienie poziomu świadomości w zakresie ryzyka wypadkowego i zagrożenia

dla utraty życia lub zdrowia, tj. wzmacnianie kultury BRD poprzez znajomość i stosowanie

przepisów o ruchu drogowym oraz unikanie zachowań ryzykownych poprzez

1.1. podnoszenie wiedzy w zakresie współczesnych uwarunkowań bezpieczeństwa w ruchu

na drogach publicznych i prawidłowego uczestniczenia w nim, a także rozwiązań

ograniczających skutki błędów popełnianych przez użytkowników dróg,

1.2. kształtowanie właściwych postaw i zachowań uczestników ruchu drogowego poprzez

wzrost ich wiedzy dotyczącej skutków i konsekwencji przekraczania dopuszczalnej

prędkości, niezachowania należytej ostrożności oraz agresywnej postawy wobec innych

uczestników ruchu, a także nierespektowania praw osób pieszych, kierujących rowerami

i innymi lekkimi pojazdami,

1.3. wzmacnianie poczucia współodpowiedzialności za bezpieczeństwo w ruchu drogowym,

przestrzegania przepisów ruchu drogowego, w tym zasady szczególnej ostrożności

i ograniczonego zaufania, zwłaszcza w miejscach przecinania się kierunków ruchu,

1.4. utrwalanie nawyków u osób pieszych w zakresie zachowania zasady szczególnej

ostrożności podczas przechodzenia przez jezdnię, w tym również na przejściu dla

pieszych, oraz propagowanie stosowania elementów odblaskowych;

2. propagowanie stosowania obowiązkowego wyposażenia roweru, hulajnogi elektrycznej

i UTO7), wypracowanie nawyków i umiejętności bezpiecznego korzystania z dróg,

przestrzeganie przepisów ruchu drogowego dotyczących kierujących rowerami i innymi

lekkimi pojazdami;

pożądane kierunki działania

a) edukacja skierowana do wszystkich grup wiekowych w celu kształtowania świadomego

i kulturalnego uczestnika ruchu drogowego, respektującego prawo i szanującego prawa

innych użytkowników dróg,

7)

Urządzenie transportu osobistego – kategoria pojazdów zdefiniowana w polskim prawie jako napędzane

elektrycznie – z wyłączeniem hulajnóg elektrycznych – bez siedzenia i pedałów, konstrukcyjnie przeznaczonych

do poruszania się wyłącznie przez kierującego znajdującego się na tym pojeździe.

b) promowanie działań na rzecz bezpieczeństwa ruchu drogowego m.in. poprzez organizację

turniejów, konkursów, zawodów, celem których będzie popularyzowanie przepisów ruchu

drogowego wśród wszystkich użytkowników ruchu drogowego, doskonalenie umiejętności

jazdy (np. kursy na kartę rowerową), podnoszenie kultury i sprawności ruchu drogowego;

mierniki

− liczba przeprowadzonych badań ankietowych (ankiety wstępne i ankiety ewaluacyjne, także

w formie on-line),

− liczba osób uczestniczących w spotkaniach propagujących bezpieczne postawy i zachowania

w ruchu drogowym,

− liczba zrealizowanych kampanii społecznych.

Obszar 5. Profilaktyka w zakresie oszustw na szkodę osób i podmiotów gospodarczych –

wypracowanie dobrych praktyk8)

1. działania edukacyjne skierowane do wszystkich grup wiekowych ukierunkowane na

zwiększanie świadomości o zagrożeniach oszustwami,

2. zintensyfikowanie

współpracy z

sektorem

gospodarczym

w obszarze wymiany

informacji/szkoleń i edukacji nt. zagrożeń oszustwami na szkodę osób i podmiotów

gospodarczych;

pożądane kierunki działania

a) przeprowadzanie szkoleń i działań edukacyjnych,

b) wydawanie

publikacji/poradników

dot.

bezpiecznych

kontaktów

handlowych

ze

szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania handlu w cyberprzestrzeni,

c) tworzenie lokalnych partnerstw na rzecz przeciwdziałania przestępczości gospodarczej;

8)

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jest odpowiedzialny za ochronę bezpieczeństwa i porządku

publicznego. Prowadzi działania w odniesieniu do przestępczości gospodarczej zarówno bezpośrednio – m.in. przez

przygotowywanie propozycji zmian systemowych o charakterze prawnym i organizacyjnym, pozwalających na

podnoszenie skuteczności przeciwdziałania i zwalczania tej formy przestępczości, jak również pośrednio – przez

realizowanie działań nadzorczych w odniesieniu do Policji i Straży Granicznej. Policja prowadzi działania we

wszystkich obszarach występowania przestępczości gospodarczej, wykorzystując w tym celu m.in. ofensywne

metody pracy operacyjnej. Kluczową rolę w niniejszym zakresie odgrywają: Biuro Zwalczania Przestępczości

Ekonomicznej KGP, piony do walki z przestępczością ekonomiczną w ramach Centralnego Biura Śledczego Policji,

wydziały do walki z przestępczością gospodarczą na szczeblu komend miejskich i powiatowych. Natomiast

w kontekście przestępczości gospodarczej o charakterze transgranicznym istotną rolę odgrywa Straż Graniczna,

która realizuje zadania m.in. w odniesieniu do zwalczania przestępczości akcyzowej. Straż Graniczna posiada

w zakresie swojej właściwości uprawnienia do rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń

oraz ścigania ich sprawców. Wypracowanie skutecznych mechanizmów przeciwdziałania przestępczości gospodarczej

wymaga bezpośredniej współpracy pomiędzy organami ścigania a innymi podmiotami, w tym administracją

publiczną i organizacjami przedstawicielskimi reprezentującymi interesy podmiotów prowadzących działalność

gospodarczą w branżach najbardziej narażonych na działalność przestępczą. Współpraca ta dotyczyć może

w szczególności identyfikacji zagrożeń, wypracowywania skuteczniejszych rozwiązań prawnych, wymiany

informacji i doświadczeń czy profilaktyki społecznej.

mierniki realizacji

− liczba zrealizowanych działań,

− liczba osób, którym udzielono informacji w zakresie przeciwdziałania przestępczości

gospodarczej.

Cel szczegółowy nr 2: Kształtowanie bezpiecznych przestrzeni w miejscach publicznych

społeczności lokalnych

Obszary

Obszar 1. Budowa/przebudowa/remont elementów bezpieczeństwa infrastruktury drogowej9)

1. Budowa/przebudowa/remont: brakujących fragmentów chodników, zatok autobusowych,

środków uspokojenia ruchu (wyspy drogowe, fizyczne separacje ruchu, progi zwalniające

jako wyniesione przejście dla pieszych), dróg dla rowerów / pasów ruchu dla

rowerów / przejazdów dla rowerów, słupków uniemożliwiających parkowanie, rond,

sygnalizacji świetlnej, miejsc zdiagnozowanych jako niebezpieczne, montowanie

oświetlenia nad przejściami i w okolicy przejść dla pieszych, szczególnie w obszarach

niezabudowanych, budowa oświetlenia chodników w ciągach dróg publicznych, montowanie

barier ochronnych, oznakowania pionowego i poziomego, skorygowanie widoczności

pojazdów i pieszych w rejonie przejść dla pieszych – tj. wycinka krzewów, drzew i in.;

pożądane kierunki działania

a) opracowanie diagnoz, potrzeb społecznych i analiz zagrożeń w ruchu drogowym

poprzedzających działania inwestycyjne (opracowanie analizy ryzyka dla miejsca, w którym

ma być przeprowadzona inwestycja10));

mierniki realizacji

− liczba zrealizowanych projektów,

− wskaźnik ryzyka wystąpienia wypadku drogowego w miejscu zrealizowanej inwestycji

(analiza przed i po wykonaniu inwestycji – w cyklu półrocznym i rocznym).

Potrzeba zwiększenia bezpieczeństwa na drogach samorządowych wynika zarówno ze statystyk, które wskazują na

wzrost liczby wypadków drogowych oraz wzrost liczby kolizji, jak i badań potrzeb lokalnych. Program

ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej od wielu lat stanowi istotny instrument

wsparcia realizacji zadań na drogach zarządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Przez przyznawane

dofinansowanie następuje przyspieszenie powstawania nowoczesnej i bezpiecznej infrastruktury drogowej na

szczeblu lokalnym, która stanowi ważny element prawidłowego funkcjonowania i rozwoju gospodarki, a tym

samym przyczynia się do poprawy poziomu życia obywateli.

10)

Mając na uwadze dotychczasowe doświadczenia przy ocenianiu projektów, zasadne jest, aby przedkładane

w ramach celu nr 2 pkt 1 projekty były poprzedzone wykonaniem audytu bezpieczeństwa ruchu drogowego

(pieszego) w miejscu planowanej inwestycji punktowej ubiegającej się o dofinansowanie. Projekt powinien

obejmować charakterystykę miejsca i oznakowanie przejścia dla pieszych, ze szczególnym uwzględnieniem

wniosków wynikających z audytu bezpieczeństwa ruchu drogowego, a także potrzeb i charakteru ruchu pieszego,

zawierającego również wskazanie i ocenę zasadności zastosowania rozwiązań alternatywnych, a także uwzględniać

wytyczne Ministra Infrastruktury (WR-D-40).

9)

Obszar 2. Budowa/przebudowa/remont monitoringu wizyjnego w przestrzeni publicznej

1. tworzenie Zintegrowanego Miejskiego Monitoringu Wizyjnego,

2. zakup mobilnych urządzeń monitorujących (drony), w szczególności dla lokalizacji, gdzie

często odbywają się imprezy masowe i zgromadzenia,

3. promowanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie nadzoru wizyjnego ruchu drogowego;

pożądane kierunki działania

a) opracowanie diagnoz, potrzeb społecznych i analiz zagrożeń w przestrzeni publicznej

poprzedzających działania inwestycyjne (opracowanie inwentaryzacji i analizy ryzyka dla

miejsca, w którym ma być przeprowadzona inwestycja);

mierniki realizacji

− liczba zrealizowanych projektów,

− wskaźnik ryzyka wypadkowości w miejscu zrealizowania inwestycji (analiza przed i po

wykonaniu inwestycji).

Podane w powyższych obszarach „pożądane kierunki działania” stanowią katalog otwarty.

Ważnym kryterium oceny projektów będzie ich innowacyjność oraz ocena stopnia przydatności

ich realizacji w korelacji z diagnozą zagrożenia w danym środowisku lokalnym.

W kontekście mierników realizacji, w szczególności odnoszących się do obszarów „miękkich”,

które są trudne do oceny w formie liczb, należy przedstawić rezultaty projektu w formie

jakościowej, poparte udokumentowanym materiałem źródłowym lub przeprowadzonymi

badaniami jakościowymi.

VI. Przewidywane skutki finansowe

Realizacja Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem

bezpieczniej została zaprojektowana na lata 2025–2028.

Na realizację Programu przewiduje się przeznaczyć z rezerwy celowej 48 000 000 zł, w tym

w podziale na poszczególne lata realizacji Programu wyniosą

1) 2025 r. – 12 000 000 zł,

2) 2026 r. – 12 000 000 zł,

3) 2027 r. – 12 000 000 zł,

4) 2028 r. – 12 000 000 zł.

Dodatkowo w każdym roku funkcjonowania Programu (w perspektywie finansowej na lata

2025–2028), w części 42 – Sprawy wewnętrzne, dział 754 na koszty realizacji Programu

przeznaczone zostanie po 235 000,00 zł na zadania o charakterze centralnym, tj.

− zakup ekspertyz, analiz i opinii (w tym m.in. ewaluacja Rządowego programu

90 000,00 zł

ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej)

− organizacja i współorganizacja konferencji i kampanii profilaktycznych

145 000,00 zł

o zasięgu ogólnopolskim oraz zakup nagród i artykułów bezpieczeństwa na

potrzeby akcji i kampanii profilaktyczno-edukacyjnych realizowanych przez

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji lub pod honorowym

patronatem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji , w tym m.in.

• organizacja ogólnopolskiego przeglądu musztr klas mundurowych służb

podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji,

• organizacja ogólnopolskiej konferencji „Razem bezpieczniej”,

• organizacja ogólnopolskiej kampanii „Czad i ogień – obudź czujność”,

• zakup artykułów bezpieczeństwa (czujki dymu i czujki tlenku węgla,

lampki do rowerów, odblaski, parasole z odblaskiem) na potrzeby akcji

i

kampanii

profilaktyczno-edukacyjnych

realizowanych

przez

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz nagród dla

zwycięzców turniejów, mistrzostw realizowanych w ramach działań

profilaktycznych objętych honorowym patronatem Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji.

Wyżej wymienione wydatki w wysokości 235 000,00 zł planowane corocznie w części 42 –

Sprawy wewnętrzne w dziale 754 w 2025 r. zostały ujęte w tej części budżetowej w projekcie

ustawy budżetowej na 2025 r. i będą również ujmowane w kolejnych latach budżetowych.

Środki na realizację Programu będą przekazywane do budżetów wojewodów z przeznaczeniem na

dotacje na dofinansowanie zadań mieszczących się w ramach Programu, a nie finansowanie

w całości realizacji zadań. Mechanizm ten ma zmotywować jednostki samorządu terytorialnego do

racjonalnego planowania budżetu, a organizacje pozarządowe do poszukiwania alternatywnych

źródeł finansowania.

Minimalny udział wkładu własnego beneficjenta w finansowaniu zadań własnych bieżących

i inwestycyjnych, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

(Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, 1572, 1717, 1756 i 1907 oraz z 2025 r. poz. 39), wynosi 20 % kosztów

projektu ogółem.

Ponadto w celu przekazania lub wspólnego wykonywania zadań określonych w Programie

wojewodowie będą mogli zawierać z jednostkami samorządu terytorialnego stosowne

porozumienia administracyjne.

W ramach projektów realizowanych w celach szczegółowych Programu jest przewidziane

dofinansowanie m.in. zakupu sprzętu mającego znaczenie dla bezpieczeństwa i porządku

publicznego, a także wsparcia inicjatyw lokalnych dotyczących bezpieczeństwa.

Minister właściwy do spraw wewnętrznych dokona podziału rezerwy celowej zabezpieczonej

w budżecie państwa na dofinansowanie projektów.

Wojewoda przekaże środki na realizację projektów w formie dofinansowania

1. zadań realizowanych przez organizacje pozarządowe. Zlecenie realizacji zadań oraz

przekazanie dotacji celowej na ich realizację następuje w formie umów zawieranych

w oparciu o zasady i tryb przewidziane w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych oraz ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego

i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, 1761 i 1940),

2. zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Zlecenie zadania oraz jego

realizacja następuje w formie porozumienia administracyjnego zawieranego pomiędzy

wojewodą a daną jednostką samorządu terytorialnego przy uwzględnieniu przepisów

ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U.

z 2024 r. poz. 356) oraz ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym lub

o samorządzie województwa11).

Rozwiązanie to zapewni płynność składania wniosków przez wojewodów o wykorzystanie

środków ww. rezerwy celowej oraz płynność wydawania przez Ministra Finansów decyzji dla

wojewodów w zakresie przeznaczenia jej środków, w szczególności mając na uwadze termin,

o którym mowa w art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Podmiot realizujący zadania przedstawione w złożonym projekcie, zgodnie z rozporządzeniem

Rady Ministrów z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie określenia działań informacyjnych

podejmowanych przez podmioty realizujące zadania finansowane lub dofinansowane z budżetu

państwa lub z państwowych funduszy celowych (Dz. U. poz. 953 i 2506 oraz z 2023 r.

poz. 1471)12), podejmuje odpowiednie działania informacyjne.

Powyższy Program nie stanowi programu wieloletniego w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

11)

12)

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 566, 1907 i 1940).

Materiały niezbędne do realizacji działań informacyjnych – wzory tablic i plakatów

https://www.gov.pl/web/premier/dzialania-informacyjne.

–

VII. Przewidywane efekty i zagrożenia realizacji Programu

Z uwagi na specyfikę obszarów działania określonych w Programie trudno przykładać jedną miarę

do wszystkich projektów, jednak można określić pewne prawidłowości. Bardzo duże

zróżnicowanie celów projektów przekłada się na odmienność ich rezultatów. W niektórych

obszarach (np. bezpieczeństwo w ruchu drogowym, budowa/przebudowa/remont monitoringu)

dominują rezultaty twarde, podczas gdy w innych (np. propagowanie bezpiecznego stylu życia) –

rezultaty miękkie.

Zakłada się, że zadania realizowane w ramach Programu doprowadzą m.in. do

a) rozwoju, wzmocnienia i upowszechnienia działań profilaktycznych w zakresie

przeciwdziałania przemocy dzieci i młodzieży – zmniejszenia tolerancji na przejawy

przemocy dzieci i młodzieży oraz poprawy umiejętności właściwego zachowania wobec

zjawisk niebezpiecznych,

b) wzmocnienia pozytywnych wzorców życia rodzinnego,

c) wykształcenia pozytywnego wizerunku służb mundurowych oraz zwiększenia zaufania do

nich wśród dzieci i młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym i demoralizacją oraz

tych, których rodzice weszli w konflikt z prawem i mogą przekazywać dzieciom negatywny

obraz służb mundurowych,

d) zwiększenia dostępności do pomocy specjalistycznej osobom doznającym przemocy i/lub

cyberprzemocy, w tym zapewnienia miejsc w całodobowych placówkach udzielających

pomocy,

e) podniesienia jakości usług świadczonych na rzecz osób zagrożonych bądź doznających

przestępczości i aspołecznych zachowań,

f) wzrostu wiedzy społecznej na temat zagrożeń, jakie niosą ze sobą najnowsze techniki

komunikacji,

g) podniesienia kwalifikacji i wzrostu kompetencji osób zajmujących się świadczeniem usług

dla osób dotkniętych przestępstwem i aspołecznymi zachowaniami,

h) wzrostu wiedzy społecznej w zakresie odpowiedzialności karnej za naruszenia norm

prawnych,

i) poprawy/wzrostu poczucia bezpieczeństwa społeczeństwa – poprawy stanu wiedzy

teoretycznej i praktycznej w zakresie bezpieczeństwa, w tym także z zakresu zarządzania

kryzysowego,

j) wyszkolenia kierowców w zakresie pomocy medycznej, sposoby reagowania na patologie

i negatywne zachowania,

k) wzrostu wiedzy obywateli i MŚP dotyczącej bezpieczeństwa w kontaktach handlowych,

l) wyposażenia uczestników ruchu drogowego w wiedzę nt. wpływu alkoholu i narkotyków

na sprawności prowadzenia pojazdów mechanicznych i niemechanicznych,

m) kształtowania wśród wszystkich uczestników ruchu drogowego pożądanych postaw

zgodnych z zasadami bezpieczeństwa ruchu drogowego,

n) redukcji liczby wypadków/ofiar drogowych,

o) poprawy koordynacji i skuteczności współpracy podmiotów odpowiedzialnych za

bezpieczeństwo i porządek publiczny z jednostkami samorządu terytorialnego

i organizacjami pozarządowymi na rzecz poprawy bezpieczeństwa publicznego,

p) zakupu/doposażenia kamer do istniejących monitoringów wizyjnych, co ma ograniczyć

zachowania aspołeczne i zmniejszyć liczbę popełnianych wykroczeń/przestępstw.

Jako potencjalne zagrożenia realizacji Programu należy wskazać

1. opóźnienia w realizacji działań w ramach pierwszego roku obowiązywania Programu

w związku z długotrwałą procedurą uzgodnień Programu jako programu rozwoju

w rozumieniu ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

(Dz. U. z 2025 r. poz. 198),

2. opóźnienia w realizacji celów szczegółowych wynikające z nieplanowanych w momencie

przyjmowania

Programu

reorganizacji

i

zmian

funkcjonalnych

podmiotów

odpowiedzialnych za ich wdrażanie,

3. ograniczenie środków budżetowych na finansowanie Programu,

4. brak wystarczającej liczby zgłoszeń inicjatyw spełniających wymagania formalne

i merytoryczne,

5. wystąpienie czynników niezależnych, jak epidemia, utrudniających działania o charakterze

profilaktycznym.

VIII. Sposób monitorowania i sprawozdawczości

Monitorowanie osiągnięcia celów szczegółowych Programu będzie prowadzone na szczeblu

wojewódzkim. Efektem przeprowadzonego

monitoringu będzie opracowanie rocznego

sprawozdania z realizacji projektów, które zostanie przedłożone do Koordynatora Programu

w terminie do końca lutego roku następnego. Następnie dane ze szczebla wojewódzkiego będą

weryfikowane przez Koordynatora Programu pod względem poziomu osiągnięcia celów

szczegółowych założonych w projektach, które uzyskały dofinansowanie w ramach Programu.

Sprawozdanie za ostatni rok obowiązywania Programu będzie stanowić podsumowanie całości

edycji.

Sprawozdanie wojewody stanowić będzie wkład do rocznego raportu postępu realizacji Programu

w danym roku sprawozdawczym.

Program będzie podlegał corocznym badaniom ewaluacyjnym w zakresie efektów realizacji

Programu.

Koordynator Programu corocznie opracuje raport postępu realizacji Programu w danym roku

sprawozdawczym, który będzie przedkładany, wraz z wynikami badań ewaluacyjnych, w terminie

do dnia 30 czerwca następującego po roku stanowiącym okres sprawozdawczy, do przyjęcia

Radzie Ministrów.