Uchwała nr 147 Rady Ministrów z dnia 29 października 2025 r. zmieniająca uchwałę w sprawie programu wieloletniego pod nazwą "Program modernizacji badawczego reaktora jądrowego "MARIA" umożliwiający jego eksploatację po 2027 r."

§ 1. W uchwale nr 108 Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2023 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program modernizacji badawczego reaktora jądrowego „MARIA” umożliwiający jego eksploatację po 2027 r.” (M.P. poz. 710

oraz z 2024 r. poz. 1088) wprowadza się następujące zmiany

1)

w § 3

a)

w ust. 1 w części wspólnej wyrazy „91 744,00 tys. zł” zastępuje się wyrazami „94 768,00 tys. zł”,

b)

w ust. 2 pkt 4 i 5 otrzymują brzmienie

„4) w 2026 r. – 27 664,00 tys. zł;

5)

2)

w 2027 r. – 6 668,00 tys. zł.”;

załącznik nr 1 do Programu.

4. SPOSÓB FINANSOWANIA

Program ma status programu wieloletniego w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483).

Do dnia 30 czerwca 2024 r. Program koordynuje, nadzoruje i rozlicza minister właściwy do spraw energii,

a od 1 lipca 2024 r. minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi.

Program będzie finansowany z budżetu państwa, z części, której dysponentem jest

1) minister właściwy do spraw energii – do 30 czerwca 2024 r.,

2) minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi – od 1 lipca 2024 r.,

oraz z rezerw celowych.

Program będzie finansowany

1) w 2023 r. ze środków części 47 – Energia oraz części 83 – Rezerwy celowe poz. 56 „Rezerwa na zmiany

systemowe i niektóre zmiany organizacyjne, w tym nowe zadania” i poz. 68 „Środki na zadania w obszarze

zdrowia”;

2) od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. ze środków części 47 – Energia;

3) od dnia 1 lipca 2024 r. i w kolejnych latach ze środków części 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi1)

oraz części 83 – Rezerwy celowe, planowanych na zadania w obszarze zdrowia.

1) Część 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi przed dniem 1 stycznia 2025 r. nosiła nazwę Gospodarka złożami kopalin

[rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 sierpnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji części

budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. poz. 1195)].

Środki planowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia będą ujmowane w rezerwie celowej planowanej

na zadania w obszarze zdrowia i uruchamiane na wniosek ministra właściwego do spraw energii, a od dnia 1 lipca

2024 r. – ministra właściwego do spraw gospodarki surowcami energetycznymi składany do ministra właściwego

do spraw finansów publicznych w Informatycznym Systemie Obsługi Budżetu Państwa TREZOR. Wniosek ten

każdorazowo będzie podlegać współakceptacji ministra właściwego do spraw zdrowia. W zakresie środków

przekazywanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia Program będzie finansowany w ramach wysokości

środków określonych w art. 131c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461) bez konieczności ich zwiększania.

W 2023 r. środki ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki zostały ujęte w rezerwie celowej

poz. 56 pn. „Rezerwa na zmiany systemowe i niektóre zmiany organizacyjne, w tym nowe zadania”, natomiast

w latach 2024−2027, na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej, środki zostaną przeniesione z części 28 –

Szkolnictwo wyższe i nauka do części 47 – Energia oraz do części 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi.

Udział ministra właściwego do spraw energii, a od dnia 1 lipca 2024 r. – ministra właściwego do spraw gospodarki

surowcami energetycznymi, w finansowaniu Programu nie będzie miał negatywnego wpływu na realizację

dotychczasowych zadań i tym samym nie spowoduje konieczności dodatkowego zwiększenia limitu wydatków

z budżetu państwa na dotychczasowe zadania.

Przekazywanie środków Narodowemu Centrum Badań Jądrowych przez ministra właściwego do spraw energii,

a od dnia 1 lipca 2024 r. – ministra właściwego do spraw gospodarki surowcami energetycznymi, nastąpi

w ramach dotacji, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 8 Prawa atomowego.

Źródła, z których w poszczególnych latach będą pochodzić środki na realizację Programu, przedstawiają się

następująco [kwoty w tys. zł]

Wyszczególnienie

1

2023

2024

2025

2026

2027

Razem

2

3

4

5

6

7

1

Minister właściwy do spraw

szkolnictwa wyższego

i nauki1)

7 969

3 038

4 861

6 784

617

23 269

2

Minister właściwy do spraw

zdrowia2)

4 500

–

4 861

11 096

2 129

22 586

3

Minister właściwy do spraw

energii3)

12 983

6 962

–

–

–

19 945

3a

w tym dodatkowe środki

7 983

6 340

–

–

–

14 323

4

Minister właściwy do spraw

gospodarki surowcami

energetycznymi4)

–

–

15 262

9 784

3 922

28 968

4a

w tym dodatkowe środki

–

–

10 262

4 784

617

15 663

5

RAZEM

25 452

10 000

24 984

27 664

6 668

94 768

W 2023 r. środki ujęte w rezerwie celowej poz. 56 „Rezerwa na zmiany systemowe i niektóre zmiany organizacyjne, w tym nowe zadania”,

w latach 2024−2027, na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej, środki zostaną przeniesione z części 28 – Szkolnictwo wyższe

i nauka odpowiednio do części 47 – Energia oraz części 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi.

2)

W 2023 r. środki ujęte w rezerwie celowej poz. 68 „Środki na zadania w obszarze zdrowia”, natomiast w latach 2024−2027 w rezerwie

celowej na zadania w obszarze zdrowia.

3)

W 2023 r. środki ujęte w rezerwie celowej poz. 56 „Rezerwa na zmiany systemowe i niektóre zmiany organizacyjne, w tym nowe zadania”,

w 2024 r., na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej, budżet części 47 – Energia zostanie odpowiednio zwiększony.

4) W latach 2025−2027, na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej, budżet części 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi

zostanie odpowiednio zwiększony.

1)

5. HARMONOGRAM WYDATKÓW

Harmonogram wydatków do 2027 r. określa załącznik nr 2 do Programu.

Finansowanie Programu modernizacji badawczego reaktora jądrowego „MARIA” umożliwiającego jego

eksploatację po 2027 r. określa załącznik nr 3 do Programu.

Załącznik nr 1

Załącznik nr 1

Układ do

modernizacji

1

2

Obiekty

technologiczne

Układ zasilania

Zadania do wykonania w poszczególnych latach

2023

Z1. Modernizacja

zbiorników na ciekłe

odpady niskoaktywne

Z1. Modernizacja

rozdzielni głównych

RGI i RGII

Z1. Modernizacja tablic

synoptycznych oraz

pulpitów sterowniczych

Z2. Wykonanie projektu

modernizacji układów

progowych kanałów

paliwowych

Z3. Wykonanie projektu

modernizacji UAN

3

Układ

sterowania

i zabezpieczeń

4

Z1. Modernizacja

wentylacji komór

izotopowych

Z2. Modernizacja

wentylacji pomieszczenia

Układ wentylacji filtrów

Z3. Opracowanie projektu

modernizacji wentylacji

budynku reaktora wraz

z rozbudową układów

filtrów Vokes’a

5

Układy

dozymetryczne

Z1. Wykonanie projektu

systemu pomiaru aerozoli

oraz gazów szlachetnych

Z2. Modernizacja

systemu kontroli

szczelności elementów

paliwowych podczas

pracy na mocy reaktora

6

Układ

awaryjnego

ostrzegania

Z1. Modernizacja systemu

rozgłaszania

Z1. Modernizacja

wentylatorów chłodni

Z2. Wymiana podpór

płyt zraszalnika

Z3. Wymiana

7 Układ chłodzenia

eliminatorów chłodni

i ich utylizacja

Z4. Zabezpieczenie płyty

stropowej chłodni

wentylatorowej

8

Liczba zadań

15

2024

2025

Z2. Modernizacja instalacji Z3. Modernizacja tablic

oświetleniowej na hali

elektrycznych w budynku

reaktora

reaktora

Z4. Instalacja

i uruchomienie układów

progowych kanałów

paliwowych

Z5. Wymiana torów

UAN część I

Z6. Projekt modernizacji

układu zabezpieczeń

reaktora

Z7. Rozbudowa systemu

wizualizacji pomiarów

technologicznych

reaktora

Z8. Wykonanie projektu

układu sterowania

prętami

Z9. Wykonanie projektu

napędu prętów

Z4. Modernizacja

wentylacji budynku

reaktora

Z5. Rozbudowa układów

filtrów Vokes’a

Z3. Przygotowanie

pomieszczenia stacji

pomiaru aerozoli

Z4. Modernizacja centrali

dozymetrycznej

Z5. Wykonanie projektu

modernizacji układu

chłodzenia basenu

reaktora

6

Z5. Instalacja linii

próbkowania systemu

aerozoli

Z6. Zaprojektowanie

i zakup komponentów

stacji dozymetrycznych

pomiarów

ilościowo-jakościowych

część I

Z2. Modernizacja

dozymetrycznego

systemu ostrzegawczego

Z6. Projekt układu

recyrkulacji oraz

modernizacja układu

chłodzenia dostawy

Z7. Zabezpieczenie

konstrukcji budynku

chłodni wtórnego

obiegu

12

2026

Z4. Projekt modernizacji

rozdzielni obiegu

wtórnego RPI, RPII, RPIII

oraz podrozdzielni

lokalnych

Z5. Modernizacja

rozdzielni obiegu

wtórnego RPI, RPII, RPIII

oraz podrozdzielni

lokalnych

Z10. Wykonanie

projektu modernizacji

układów pomiarowych

parametrów

cieplno-przepływowych

Z11. Modernizacja

układów pomiarowych

parametrów

cieplno-przepływowych

poszczególnych kanałów

paliwowych

Z12. Modernizacja torów

globalnych przepływów

oraz ciśnień reaktora

Z13. Wymiana torów UAN

część II

Z14. Modernizacja układu

zabezpieczeń reaktora

oraz systemu alarmowania

i archiwizacji alarmów

część I

Z15. Wykonanie prac

instalacyjnych – szafy oraz

okablowanie strukturalne

układu sterowania prętami

część I

2027

Z16. Wymiana torów UAN

część III

Z17. Modernizacja układu

zabezpieczeń reaktora

oraz systemu alarmowania

i archiwizacji alarmów

część II

Z18. Wykonanie prac

instalacyjnych – szafy oraz

okablowanie strukturalne

układu sterowania prętami

część II

Z19. Wymiana torów UAN

część IV

Z20. Wykonanie i montaż

napędów prętów,

uruchomienie automatyki

sterowania prętami

Z6. Modernizacja

wentylacji budynków

technologicznych

Z7. Zakup komponentów

stacji dozymetrycznych

pomiarów

ilościowo-jakościowych

część II

Z8. Instalacja stacji

pomiarów

dozymetrycznych

pomiarów

ilościowo-jakościowych

Z8. Modernizacja

układu chłodzenia

basenu reaktora

i układu recyrkulacji

Z9. Modernizacja

rurociągów obiegu

wtórnego

Program będzie monitorowany na poziomie celu, zadań i działań oraz kierunków interwencji. Monitoringiem

będzie objęty również miernik stopnia realizacji zadania: relacja zadań wykonanych w porównaniu do

zaplanowanych w Programie w danym roku (w %). Do dnia 30 czerwca 2024 r. Program koordynuje, nadzoruje

i rozlicza minister właściwy do spraw energii, a od dnia 1 lipca 2024 r. minister właściwy do spraw gospodarki

surowcami energetycznymi.

System monitorowania i mierniki realizacji Programu

Miernik

2023

2024

2025

2026

1

Obiekty technologiczne

100 %

2

Układ zasilania

74 %

80 %

87 %

100 %

3

Układ sterowania

i zabezpieczeń

7%

15 %

54 %

85 %

4

Układ wentylacji

12 %

51 %

76 %

100 %

5

Układy dozymetryczne

12 %

51 %

90 %

95 %

6

Układ awaryjnego

ostrzegania

50 %

50 %

100 %

7

Układ chłodzenia

8%

11 %

29 %

100 %

100 %

100 %

Układ zasilania

Układ sterowania i zabezpieczeń

Układ wentylacji

Układy dozymetryczne

Układ awaryjnego ostrzegania

Układ chłodzenia

2

3

4

5

6

7

Suma w poszczególnych latach

układ chłodzenia basenu reaktora i układ recyrkulacji, wtórny układ

chłodzenia

25 452,00

1 200,00

200,00

1 150,00

stacjonarny system dozymetryczny oraz system pomiaru aerozoli

i gazów szlachetnych

uzupełnienie systemu rozgłaszania

350,00

2 862,50

16 989,50

2 700,00

2023

wentylacja budynków technologicznych reaktora oraz rozbudowa

układu filtrów

pomiarowe tablice synoptyczne, pulpity sterownicze, układy

pomiarów technologicznych reaktora, układ automatyki

zabezpieczeń, napędy i automatyka sterowania prętów

rozdzielnie główne, podrozdzielnie, okablowanie oraz instalacja

oświetleniowa

zbiorniki technologiczne reaktora

System

10 000,00

600,00

3 698,00

1 150,00

3 098,29

1 453,71

2024

24 984,00

2 802,00

200,00

3 750,00

750,00

15 970,00

1 512,00

2025

27 664,00

11 300,00

500,00

700,00

12 152,00

3 012,00

2026

6 668,00

500,00

6 168,00

2027

94 768,00

15 902,00

400,00

9 598,00

2 950,00

40 250,79

22 967,21

2 700,00

Całkowity koszt

modernizacji

Monitor Polski

8

Obiekty technologiczne

1

Układ

Harmonogram wydatków na modernizację badawczego reaktora jądrowego „MARIA” [w tys. zł]

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

Załącznik

do uchwały nr 147

Poz. 1142

Rady Ministrów

do uchwały nr 147

Radyr.Ministrów

z dniaZałącznik

29 października

2025

z dnia 29 października 2025 r. (M.P. poz. 1142)

(M.P. poz. )

Program

modernizacji badawczego reaktora jądrowego

„MARIA” umożliwiający jego eksploatację po 2027 r.

SPIS TREŚCI

1. CEL ...................................................................................................................................................... 3

2. UZASADNIENIE .................................................................................................................................... 3

3. PLANOWANE ZADANIA W ZAKRESIE MODERNIZACJI ......................................................................... 4

4. SPOSÓB FINANSOWANIA ................................................................................................................... 7

5. HARMONOGRAM WYDATKÓW .......................................................................................................... 9

1. CEL

Celem Programu jest dokonanie modernizacji badawczego reaktora jądrowego „MARIA”, zwanego dalej

„reaktorem MARIA”, tak aby zapewnić wzmocnienie jego bezpiecznej eksploatacji po 2027 r. w perspektywie co

najmniej do 2050 r.

2. UZASADNIENIE

Reaktor MARIA jest obecnie jedynym w Polsce działającym reaktorem jądrowym oraz unikatowym w kraju

i na świecie urządzeniem badawczym o istotnym znaczeniu dla zdrowia publicznego, gospodarki i nauki. Znajduje

się w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Otwocku-Świerku.

Po ponad 40-letniej pracy modernizacji wymagają niemal wszystkie układy technologiczne reaktora.

Jest to powszechna praktyka w odniesieniu do reaktorów badawczych na całym świecie. Głęboka modernizacja

umożliwia eksploatację na kolejne kilka dekad. Alternatywnym rozwiązaniem byłaby budowa nowego

badawczego reaktora jądrowego, jednakże jej szacunkowy koszt wynosiłby ok. 2 mld zł. Ponadto budowa nowego

reaktora jako nowego obiektu jądrowego wiązałaby się również z koniecznością przeprowadzenia badań

lokalizacyjnych, uzyskaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zezwoleń na budowę, rozruch

i eksploatację wydawanych przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, przez co proces ten byłby długotrwały.

Brak modernizacji reaktora MARIA doprowadzi w pierwszej kolejności do utrudnienia lub wręcz uniemożliwienia

uzyskania zezwolenia na jego eksploatację, a następnie do bezpowrotnej utraty korzyści, jakie Polska czerpie

z eksploatacji dobrze funkcjonującego badawczego reaktora jądrowego zarówno w obszarze zdrowia

publicznego oraz badań naukowych, jak i działalności gospodarczej. Spowoduje to też konieczność wcześniejszej

jego likwidacji, której koszty przy uwzględnieniu wydatków na postępowanie z odpadami promieniotwórczymi

przekroczą wielokrotnie koszty modernizacji reaktora.

2.1. Zdrowie publiczne

Kontynuacja pracy reaktora ma fundamentalne znaczenie przede wszystkim dla zdrowia i życia polskich

pacjentów. Z produktów opartych na radioizotopach produkowanych w reaktorze MARIA korzysta ok. 17 mln

ludzi na całym świecie. Według szacunków konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny nuklearnej, w Polsce

jest przeprowadzane 380 tys. procedur medycyny nuklearnej rocznie.

Dzięki reaktorowi MARIA radiofarmaceutyki pozyskiwane w Ośrodku Radioizotopów POLATOM Narodowego

Centrum Badań Jądrowych zapewniają Polakom dostęp do obrazowania guzów nowotworowych i do ich leczenia

po cenach niższych niż alternatywne rozwiązania zagraniczne. Radioizotopy produkowane w reaktorze

wykorzystuje się do ukierunkowanej terapii alfa, brachyterapii, sterylizacji krwi i obrazowania krwotoków

wewnętrznych, terapii zapalenia i bólu stawów, diagnostyki i terapii raka wątroby, brachyterapii prostaty

i mózgu, terapii raka tarczycy, czerniaka, raka piersi i jajników, guzów endokrynnych, scyntygrafii, badań

pulmonologicznych i badań płynu mózgowo-rdzeniowego oraz innych. Szczególnie należy podkreślić znaczenie

dwóch radiofarmaceutyków powstających przy użyciu reaktora MARIA: jod-131 oraz technet-99m (produkowany

z molibdenu-99) – reaktor MARIA obecnie odpowiada za około 30 % światowego zapotrzebowania na jod-131

oraz pokrywa około 10 % światowego zapotrzebowania na technet-99m. Dzięki pracy reaktora jest możliwe

także wdrażanie innowacji medycznych, np. do diagnostyki raka prostaty.

Brak modernizacji reaktora MARIA spowoduje niedostępność radiofarmaceutyków produkcji polskiej. Preparaty

te będzie można pozyskać od dostawców z zagranicy, ale po znacznie wyższych cenach – szacunki wskazują,

że w takiej sytuacji dojdzie do drastycznego wzrostu kosztów o ok. 50 %, co przełoży się na spadek dostępności

diagnostyki i leczenia chorób nowotworowych, a w konsekwencji do znaczącego wzrostu wskaźnika śmiertelności

w Polsce i na świecie wśród pacjentów onkologicznych.

Zachwianie stabilności pracy reaktora MARIA przełoży się również na utratę przez Polskę pozycji

na międzynarodowym rynku radiofarmaceutyków, co oznacza, że nawet chwilowe przerwanie dostaw może mieć

długofalowe finansowe konsekwencje.

2.2. Gospodarka i państwo

Dzięki reaktorowi MARIA Polska jest w światowej czołówce sektora radiofarmaceutycznego, pokrywając

w znacznej większości zapotrzebowanie medycyny nuklearnej w Polsce, a także eksportując swoje produkty

na cały świat.

Ponadto reaktor MARIA, jako jedyne źródło neutronów w kraju, służy pracom badawczo-rozwojowym,

które są dedykowane badaniom nowej generacji materiałów oraz badaniom w zakresie uszkodzeń radiacyjnych

i na potrzeby rozwoju energetyki jądrowej w Polsce (badania próbek-świadków, program starzenia materiałów

w reaktorze). Nowe materiały i zmiana ich właściwości pod wpływem promieniowania mają kluczowe znaczenie

dla rozwoju przemysłu lotniczego, obronnego i kosmicznego (satelity, elektronika, materiały kompozytowe,

uszczelki silników itp.) i dla innowacyjnej gospodarki. Reaktor MARIA jest wykorzystywany do testowania nowych

technologii reaktorowych w zakresie nowych materiałów konstrukcyjnych, nowych typów źródeł energii (małe

baterie jądrowe, reaktory modułowe i wysokotemperaturowe) i nowego typu paliwa jądrowego.

Reaktor jest też cennym zapleczem dla rozwoju i wdrażania energetyki jądrowej w Polsce w zakresie zarówno

przygotowania kadr na potrzeby Programu polskiej energetyki jądrowej, jak i wsparcia techniczno-eksperckiego

dla administracji publicznej i inwestora.

2.3. Nauka

Reaktor MARIA pełni wiodącą rolę w krajowych i międzynarodowych programach badawczych w dziedzinie

badań materiałowych i technologii jądrowych. Zakres badawczy reaktora MARIA to dwie podstawowe metody

badawcze: badania z wykorzystaniem kanałów poziomych (źródła neutronów w postaci wiązek zewnętrznych

używanych do eksperymentów fizyki jądrowej, diagnostyki materiałów oraz badania nowych struktur w biologii,

chemii i medycynie) oraz napromienianie w rdzeniu reaktora. Eksperymenty prowadzone w rdzeniu reaktora to

przede wszystkim badania technik jądrowych, konwersja materiałów tarczowych dla celów medycznych

i przemysłowych oraz badania materiałowe.

Dzięki reaktorowi MARIA w Narodowym Centrum Badań Jądrowych są prowadzone prace badawczo-rozwojowe

na potrzeby przemysłu jądrowego, lotniczego, geochemii, metalurgii m.in. w obszarze syntezy jądrowej, elektroniki,

elektromobilności, testowania paliwa jądrowego, testowania komponentów jądrowych, defektoskopii i sterylizacji.

Ponadto dzięki reaktorowi polscy naukowcy mają możliwość współpracy z największymi ośrodkami naukowymi

na świecie w dziedzinie fizyki jądrowej i wysokich energii, wyposażonymi w wielkoskalową aparaturę badawczą,

tj. wielkie akceleratory, reaktory jądrowe, źródła światła itp. Mogą też współuczestniczyć w globalnych

przedsięwzięciach i programach naukowych, w tym w programie energetyki przyszłości: eksperymentalnym

reaktorze termojądrowym ITER. Natomiast Narodowe Centrum Badań Jądrowych może prowadzić, wspólnie

z Instytutem Chemii i Techniki Jądrowej, szkołę doktorską, która ma uprawnienia do nadawania stopnia

naukowego doktora w dziedzinie nauk ścisłych i przyrodniczych w dyscyplinie nauki fizyczne i dyscyplinie nauki

chemiczne, a także dwa kierunki elitarnych interdyscyplinarnych studiów doktoranckich w zakresie reaktorów

jądrowych nowych generacji i projektowania radiofarmaceutyków.

Dodatkowo dzięki reaktorowi MARIA Narodowe Centrum Badań Jądrowych realizuje zadanie upowszechniania

wiedzy o promieniotwórczości, jej charakterystyce i zastosowaniach w nauce, technice, ekologii, medycynie,

jak również pokojowym wykorzystaniu energii jądrowej. Dodatkowo współpracuje z uczelniami wyższymi

i szkołami ponadpodstawowymi, oferując szeroką gamę zajęć edukacyjnych, kursów, szkoleń oraz zajęcia

laboratoryjne dla uczniów, nauczycieli i studentów oraz dla gospodarki, służb publicznych i samorządowych.

Ponadto kilka tysięcy odwiedzających rocznie ma szansę zobaczyć reaktor MARIA, a także wykonać eksperymenty

w Laboratorium Fizyki Atomowej i Jądrowej, przeprowadzać doświadczenia dotyczące m.in. detekcji

promieniowania, pomiaru czasu połowicznego zaniku oraz przechodzenia promieniowania jądrowego

przez materię.

3. PLANOWANE ZADANIA W ZAKRESIE MODERNIZACJI

3.1. Wprowadzenie

W ramach długofalowego planowania zidentyfikowano szereg działań pozwalających osiągnąć perspektywę

pracy reaktora MARIA 2050+. Przewidywany obecnie koszt modernizacji wynosi 94 768,00 tys. zł (kwota jest

rozłożona na lata 2023–2027, zgodnie z harmonogramem wydatków na modernizację reaktora MARIA,

określonym w załączniku nr 2 do Programu).

Uzyskanie w dniu 31 lipca 2025 r. zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki na dalszą eksploatację

reaktora wymaga przeprowadzenia prac mających na celu dostosowanie reaktora MARIA do wymagań krajowych

i międzynarodowych. Modernizacje te zostały zaplanowane na okres 5 lat, obejmując okres przed i po uzyskaniu

tego zezwolenia. Postęp wdrażania planu modernizacji będzie elementem rozpatrywanym w procesie

wydawania tego zezwolenia.

Modernizację można podzielić na 5 głównych obszarów tematycznych według kryterium zakresu tych obszarów

•

•

•

•

•

Modernizacja układu zasilania energią elektryczną;

Modernizacja układu sterowania i zabezpieczeń;

Modernizacja układu wentylacji;

Modernizacja układów dozymetrycznych;

Pozostałe modernizacje obejmujące m.in. obiekty technologiczne, takie jak zbiorniki, układ awaryjnego

ostrzegania czy chłodnia wentylatorowa.

3.2. Układ zasilania

Układ zasilania energią elektryczną jest jednym z kluczowych systemów pozwalających na bezpieczną pracę

reaktora MARIA. Eksploatowany obecnie układ z lat 70. XX wieku nie pozwala na zapewnienie odpowiedniego

serwisu urządzeń z powodu m.in. trudnego dostępu do części zamiennych. Wiele z jego elementów nie spełnia

obecnych standardów.

Etap I modernizacji polegający na modernizacji rozdzielni głównych pozwala na zwiększenie bezpieczeństwa

pracy reaktora i jego dyspozycyjności. Przyjęty termin zakończenia realizacji etapu I to pierwsze półrocze 2023 r.

Koszty modernizacji I etapu wynoszą 16 989,50 tys. zł.

Etap II modernizacji, który uwzględnia wymianę rozdzielnic lokalnych w kompleksie budynków reaktora MARIA,

zaplanowano na lata 2024–2026. Szacowane koszty modernizacji układu zasilania w II etapie wynoszą

5 977,71 tys. zł.

3.3. Układ sterowania i zabezpieczeń

Zaplanowana modernizacja układu sterowania i zabezpieczeń, składającego się z wielu podsystemów,

jest nie tylko czasochłonna, ale także wymagająca rozwiązań technicznych dopasowanych do reaktora MARIA

oraz ciągłości prac modernizacyjnych i z tego względu została podzielona na następujące części

•

Pomiarowe tablice synoptyczne oraz pulpity sterownicze

Sterownia reaktora MARIA jest głównym punktem, z którego jest prowadzony nadzór nad pracą reaktora,

monitoring jego kluczowych parametrów oraz kontrola nastaw bezpieczeństwa. Sterownia, w oryginalnej formie,

funkcjonuje od uruchomienia reaktora, tj. 1974 r. Pozostałe zaplanowane modernizacje wymuszają wymianę

wiekowych tablic synoptycznych i paneli sterujących pracą reaktora wraz z okablowaniem. Modernizacja

umożliwi również wykonanie cyfrowego Systemu Prezentacji i Rejestracji Informacji Technologicznych, służącego

wizualizacji parametrów pracy reaktora.

Drugą fazą modernizacji będzie zaplanowana na 2025 r. modernizacja systemu SAREMA.

Zadaniem systemu SAREMA jest przetwarzanie analogowych sygnałów pomiarowych na sygnały cyfrowe,

ich wizualizacja, kontrola oraz archiwizacja. SAREMA umożliwia również porównanie i synchronizację czasową

pomiarów oraz pozostałych układów reaktora. System ten został zaprojektowany na początku XXI wieku, odbiega

od współczesnych standardów i wymaga opracowania nowego algorytmu wraz z osprzętem.

Ze względu na powiązania modernizacji sterowni i rozdzielni głównych przyjęto, że zrealizowanie prac nastąpi

do końca pierwszego półrocza 2023 r. Koszt: 772,50 tys. zł. Drugą fazę modernizacji przewidziano na 2025 r.,

a jej koszt jest szacowany na 700,00 tys. zł.

•

Układy pomiarów technologicznych

Bezpieczna eksploatacja reaktora jest uwarunkowana ponad setką pomiarów technologicznych. Konieczność

wymiany układów pomiarowych jest podyktowana wiekiem ich elementów składowych, który utrudnia prace

konserwacyjne i zmniejsza niezawodność systemów. Dodatkowo rozwój techniczny pozwala na stałe zwiększanie

bezpieczeństwa, wprowadzając nowe, bardziej zaawansowane układy. Obecnie wykorzystywane układy nie są już

wspierane przez producentów, skutkując brakiem części zamiennych i serwisu. Szacowany koszt to 1 500,00 tys. zł.

•

Linie pomiarowe układu automatyki neutronowej (UAN) oraz linie pomiarowe N16

Układ automatyki neutronowej jest podstawowym systemem kontroli mocy reaktora oraz źródłem sygnałów

do układu zabezpieczeń. Ze względu na znaczny wiek układu oraz konieczność zapewnienia bezpiecznej

i wydajnej pracy reaktora jest niezbędne przeprowadzenie wymiany tych systemów.

W celu ograniczenia przestojów oraz uwzględnienia niezbędnych okresów testów zaplanowano 4 etapy wymiany

linii pomiarowych UAN oraz N16 w latach 2023–2027. Pozwoli to na staranne przeprowadzenie modernizacji,

kładąc szczególny nacisk na możliwość testowania zaproponowanych przez dostawców systemów

oraz minimalizując wpływ modernizacji na dyspozycyjność reaktora. Szacunkowa wycena modernizacji

to 23 278,29 zł.

•

Układ automatyki zabezpieczeń (UAZ) wraz z układem sygnalizacji SAIA

Układ automatyki zabezpieczeń jest systemem pozwalającym na bezpieczne wyłączenie reaktora w przypadku

wystąpienia niesprawności lub sytuacji awaryjnych. Obecnie działający system UAZ funkcjonuje od początku

eksploatacji reaktora bez znaczących zmian i modernizacji.

Współpracujący z UAZ układ sygnalizacji SAIA odpowiada za sterowanie panelami synoptycznymi sterowni

reaktora. Cyfrowy system SAIA pochodzący z przełomu XX i XXI wieku jest pozbawiony wsparcia

przez producenta. Szacunkowy koszt modernizacji to 8 000,00 tys. zł w dwóch etapach: w latach 2024 i 2026.

•

Napędy i automatyka sterowania prętów bezpieczeństwa, kompensacji i automatycznej regulacji

System sterowania prętami umożliwia kontrolę mocy reaktora MARIA. Podobnie do systemu UAZ, funkcjonuje

on nieprzerwanie od początku eksploatacji bez znaczących zmian i modernizacji.

Ścisłe powiązanie układu automatyki neutronowej, układu automatyki zabezpieczeń oraz układu sterowania

prętami pochłaniającymi wymaga częściowo równoległego procesu projektowania i instalacji. Rozpoczęcie fazy

projektowej musi wiązać się z zapewnieniem ciągłości realizacji modernizacji. Podejście to umożliwi uniknięcie

możliwych niekompatybilności systemów.

Proponowany podział prac (na prefabrykację, dostawę, testy oraz pełne wdrożenie) pozwoli na zachowanie

wysokiej dyspozycyjności reaktora MARIA mimo planowanych modernizacji. Szacunkowy koszt modernizacji to

6 000,00 tys. zł.

3.4. Układ wentylacji

Układ wentylacji pełni niezwykle ważną rolę w zapewnieniu ochrony radiologicznej w pomieszczeniach

technologicznych oraz w minimalizacji uwolnień do atmosfery w sytuacjach awaryjnych. Poza pojedynczymi

urządzeniami układ ten nie był modernizowany od początku eksploatacji reaktora.

Dążąc do spełnienia wymagań Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, jest planowana m.in. rozbudowa

filtrów powietrza w latach 2023–2026. Szacunkowy koszt modernizacji wynosi 2 950,00 tys. zł.

3.5. Układy dozymetryczne

Układy dozymetryczne pozwalają nadzorować wpływ reaktora MARIA na pracowników, osoby z ogółu ludności

i środowisko. Planowane modernizacje umożliwią zwiększenie ochrony radiologicznej, a szacowany ich koszt

w latach 2023–2027 wynosi 9 598,00 tys. zł.

System kontroli powietrza zapewnia kontrolę procesów technologicznych reaktora, w tym monitoring jakości

radiacyjnej powietrza w pomieszczeniach technologicznych oraz kominie reaktora.

Rozpoczęta w 2021 r. modernizacja pozwoliła na częściowe ulepszenie systemu, a jej kontynuacja w budynkach

C i D (rok 2023), w kominie wentylacyjnym (rok 2024) oraz w zakresie linii próbkowania (systematycznie w latach

2025–2027) umożliwi prowadzenie monitoringu radiacyjnego z wykorzystaniem nowoczesnych rozwiązań

technicznych.

3.6. Zbiorniki technologiczne

Zbiorniki technologiczne są przeznaczone do gromadzenia ciekłych odpadów niskoaktywnych przed ich

przekazaniem do Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych. Ze względu na konieczność

dostosowania zbiorników do wymagań ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2024 r.

poz. 1277, z późn. zm.), zwanej dalej „Prawem atomowym”, przyjęto, że do końca pierwszego półrocza 2023 r.

nastąpi ich modernizacja. Kwota potrzebna na zrealizowanie prac modernizacyjnych to 2 700,00 tys. zł.

3.7. Układ awaryjnego ostrzegania

Układy wspomagające to systemy, których głównym zadaniem jest informowanie pracowników o zagrożeniach

w obiekcie.

Dozymetryczny system ostrzegania to zespół urządzeń dźwiękowych i świetlnych rozmieszczonych

w pomieszczeniach technologicznych, mających na celu ostrzegać personel eksploatacyjny w razie zagrożenia

radiologicznego.

System rozgłaszania stanowi system przekazywania komunikatów dźwiękowych wspomagających ewakuację

personelu. Pierwszy etap wymiany systemu rozgłaszania został zrealizowany w 2020 r., obejmując swoim

zasięgiem jedynie budynek laboratoryjno-biurowy. Konieczne jest ukończenie modernizacji przez rozbudowę

systemu głośników nowej instalacji w pozostałych budynkach kompleksu reaktora zgodnie z przyjętym

projektem.

Realizacja powyższych modernizacji znacząco wpłynie na bezpieczeństwo personelu eksploatacyjnego.

Sumaryczny koszt powyższych modernizacji (lata 2023 i 2025) jest szacowany na 400,00 tys. zł.

3.8. Układ chłodzenia

•

Układ chłodzenia basenu reaktora i układ recyrkulacji

Układ chłodzenia basenu reaktora pozwala na odprowadzanie ciepła generowanego w elementach

konstrukcyjnych rdzenia oraz materiałach tarczowych napromienianych w reaktorze. W perspektywie

planowanej wieloletniej eksploatacji reaktora jest konieczna wymiana niemal 50-letnich zestawów pompowych.

Modernizacja powinna objąć również układ recyrkulacji pozwalający na chłodzenie reaktora w warunkach

awaryjnych. Aktualny stan urządzeń pozwala na kilkuletnią ich pracę, pozwalając zaplanować ich modernizację

w latach 2024–2026.

•

Wtórny układ chłodzenia

Wtórny układ chłodzenia zapewnia jednocześnie odprowadzenie ciepła do otoczenia oraz separacje wody

obiegów pierwotnych (skażonej) od środowiska zewnętrznego. Modernizacji wymaga szereg elementów

wtórnego układu chłodzenia, tj. chłodnia, przepompownia i rurociągi oraz wentylatory chłodni kominowej.

Przeprowadzenie prac modernizacyjnych zaplanowano w etapach w latach 2023, 2025 i 2026.

Łączny szacunkowy koszt modernizacji układu chłodzenia to 15 902,00 tys. zł.

Zadania do wykonania w poszczególnych latach oraz system monitorowania i mierniki realizacji Programu określa

Załączniki do Programu modernizacji badawczego

jądrowego

„MARIA”

umożliwiającego

Załącznik nr 2

Załącznik nr 2

4 500

25 452

25 452

RAZEM

10 000

–

10 000

–

–

–

–

24 984

4 861

24 984

4 861

4 861

20 123

4 861

–

20 123

27 664

11 096

27 664

11 096

11 096

16 568

11 096

–

16 568

6 668

2 129

6 668

2 129

2 129

4 539

2 129

–

4 539

94 768

22 586

94 768

38 538

22 586

41 230

38 538

15 000

41 230

1)

Rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2024 r. w sprawie przeniesienia planowanych dochodów i wydatków budżetowych, w tym wynagrodzeń,

dotacji podmiotowej i celowej, określonych w ustawie budżetowej na rok 2024 (Dz. U. poz. 971, z późn. zm.) zostały przeniesione środki w kwocie 4 378 tys. zł

1)

Rozporządzeniem

Prezesa

Rady

z dnia

1 lipcakopalin.

2024 r.W

w związku

sprawiezprzeniesienia

planowanych

dochodów

i wydatków

budżetowych,

w tym wynagrodzeń,

z części 47 – Energia

do części

48Ministrów

– Gospodarka

złożami

brakiem możliwości

realizacji

modernizacji

układu sterowania

i zabezpieczeń

w 2024 r.,

dotacji

podmiotowej

określonych

w ustawie

budżetowej

rok 2024 planowanych

(Dz. U. poz. 971,

z późn.wzm.)

przeniesione środki w kwocie 4 378 tys. zł

dysponent

części 48 –i celowej,

Gospodarka

złożami kopalin

podjął

decyzję o na

blokowaniu

wydatków

tymzostały

zakresie.

2)

surowcami

energetycznymi

przed

dniem

styczniaz 2025

r. nosiła

nazwęrealizacji

Gospodarka

złożami kopalin

Ministra Finansów

zCzęść

części48

47––Gospodarka

Energia do części

48 – Gospodarka

złożami

kopalin.

W1związku

brakiem

możliwości

modernizacji

układu [rozporządzenie

sterowania i zabezpieczeń

w 2024 r.,

z dnia 2 sierpnia

r. zmieniające

rozporządzenie

w sprawie

klasyfikacji

częściplanowanych

budżetowychwydatków

oraz określenia

dysponentów (Dz. U. poz. 1195)].

dysponent

części 2024

48 – Gospodarka

złożami

kopalin podjął

decyzję

o blokowaniu

w tymich

zakresie.

2)

Część 48 – Gospodarka surowcami energetycznymi przed dniem 1 stycznia 2025 r. nosiła nazwę Gospodarka złożami kopalin [rozporządzenie Ministra Finansów

z dnia 2 sierpnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz. U. poz. 1195)].

3a

20 452

4 500

–

20 452

10 000

–

Monitor Polski

3

3a

2

3

cz.

cz. 47

48 –– Energia

Gospodarka

surowcami

cz.

48 – Gospodarka

1), 2)

energetycznymi

surowcami

2)

cz. 83 – Rezerwy1),celowe

energetycznymi

w tym

rezerwy na

cz.

83 –zRezerwy

celowe

zadania w obszarze

w

tym z rezerwy na

zdrowia

zadania w obszarze

zdrowia RAZEM

1

2

5 000

–

1

cz. 47 – Energia

1

1

Wyszczególnienie

Wyszczególnienie

Finansowanie Programu modernizacji badawczego reaktora jądrowego „MARIA”

umożliwiającego jego eksploatację po 2027 r. [w tys. zł]

Finansowanie Programu modernizacji badawczego reaktora jądrowego „MARIA”

umożliwiającego jego eksploatację po 2027 r. [w tys. zł]

2023

2024

2025

2026

2027

Razem

7

2

3

4

5

6

2023

2024

2025

2026

2027

Razem

7

2

5 000

10 3000

–4

–5

–6

15 000

Załączniki do Programu reaktora

modernizacji

badawczego

reaktora

jądrowego jego

eksploatację

po 2027 r.po 2027 r.

„MARIA” umożliwiającego

jego eksploatację

Załącznik nr 3

Załączniknr

nr33

Załącznik

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 6 listopada 2025 r.

Poz. 1142

UCHWAŁA NR 147

RADY MINISTRÓW

z dnia 29 października 2025 r.

zmieniająca uchwałę w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program modernizacji badawczego reaktora

jądrowego „MARIA” umożliwiający jego eksploatację po 2027 r.”

Na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483)

Rada Ministrów uchwala, co następuje

załącznik do uchwały otrzymuje brzmienie określone w załączniku do niniejszej uchwały.