Uchwała nr 19 Rady Ministrów z dnia 25 marca 2024 r. zmieniająca uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą "Rządowy program rozwoju obszaru Karpat Wschodnich i Roztocza na lata 2023-2030"

§ 1. W uchwale nr 182 Rady Ministrów z dnia 6 października 2023 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego

pod nazwą „Rządowy program rozwoju obszaru Karpat Wschodnich i Roztocza na lata 2023–2030” (M.P. poz. 1172) wprowadza się następujące zmiany

1)

tytuł uchwały otrzymuje brzmienie

„w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024–2030” ”;

2)

§ 1 i § 2 otrzymują brzmienie

„§ 1. Ustanawia się program wieloletni pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów

przygranicznych na lata 2024–2030”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Program jest realizowany w latach 2024–2030.”;

3)

§ 5 otrzymuje brzmienie

„§ 5. Wykonawcami Programu są minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego oraz Wojewoda Lubelski,

Wojewoda Podkarpacki, Wojewoda Podlaski i Wojewoda Warmińsko-Mazurski.”;

4)

Załącznik do uchwały nr 19 Rady Ministrów

z dnia 25 marca 2024 r. (M.P. poz. 235)

Program wieloletni pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-wschodnich

obszarów przygranicznych na lata 2024–2030”

SPIS TREŚCI

1. DIAGNOZA SYTUACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POWIĄZANIA

ZE STRATEGIĄ NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU

2. CEL PROGRAMU

3. RAMY PRAWNE PROGRAMU

4. BUDŻET PROGRAMU

5. ZAKRES PODMIOTOWY I TERYTORIALNY PROGRAMU

6. ZAKRES PRZEDMIOTOWY MOŻLIWY DO OBJĘCIA WSPARCIEM W RAMACH

PROGRAMU

7. TERMIN REALIZACJI PROGRAMU

8. WARUNKI, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ZADANIA KWALIFIKUJĄCE SIĘ

DO WSPARCIA W RAMACH PROGRAMU

9. SYSTEM I ZASADY REALIZACJI PROGRAMU

10. KWALIFIKOWALNOŚĆ WYDATKÓW

11. DZIAŁANIA INFORMACYJNE W RAMACH PROGRAMU

1. DIAGNOZA SYTUACJI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POWIĄZANIA

ZE STRATEGIĄ NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU

Północno-wschodnie obszary przygraniczne Rzeczypospolitej Polskiej – podstawowe

informacje oraz uwarunkowania rozwojowe

Północno-wschodnie

obszary

Polski

cechuje

niekorzystna

sytuacja

społeczno-gospodarcza, dlatego są one wskazane jako Obszar Strategicznej Interwencji (OSI)

„Polska Wschodnia” w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020

(z perspektywą do 2030 r.)1) (SOR) oraz Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 20302)

(KSRR 2030). Z myślą o tych obszarach w październiku 2023 r. został przyjęty „Rządowy

program rozwoju obszaru Karpat Wschodnich i Roztocza na lata 2023–2030”. Miał on na celu

stworzenie trwałych podstaw stanowiących bazę dla dalszych działań na rzecz rozwoju

społeczno-gospodarczego tych terenów z poszanowaniem środowiska naturalnego i klimatu.

Ostatnie lata to okres narastających napięć politycznych oraz destabilizacji w regionie

Europy Środkowo-Wschodniej. Skutki inwazji rosyjskiej na Ukrainę w silnym stopniu

dotykają również Polskę, w szczególności wschodnią oraz północno-wschodnią część kraju,

stanowiącą

zewnętrzną

granicę

Unii

Europejskiej.

Do

problemów

związanych

z odnotowywanym na tych terenach relatywnie niższym poziomem wzrostu gospodarczego

doszły konsekwencje działań wojennych oraz napiętej sytuacji na granicy z Białorusią oraz

Federacją Rosyjską, a także związane z nimi migracje, poczucie braku stabilności dla

przedsiębiorców oraz spadek atrakcyjności tych obszarów dla mieszkańców i turystów.

Obszarami przygranicznymi najbardziej dotkniętymi skutkami wojny w Ukrainie i wrogich

działań ze strony Federacji Rosyjskiej oraz Białorusi są powiaty północno-wschodniej oraz

wschodniej

Polski

w

województwach

lubelskim,

podkarpackim,

podlaskim

i warmińsko-mazurskim, bezpośrednio graniczące z Federacją Rosyjską, Białorusią i Ukrainą

oraz znajdujące się w tzw. Przesmyku suwalskim.

1)

Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260).

2)

Uchwała nr 102 Rady Ministrów z dnia 17 września 2019 r. w sprawie przyjęcia „Krajowej Strategii Rozwoju

Regionalnego 2030” (M.P. poz. 1060).

Jako że program przyjęty w październiku 2023 r. koncentrował się jedynie na

rozwiązywaniu

problemów

społeczno-gospodarczych

wskazanych

obszarów

Karpat

Wschodnich i Roztocza, pomijając kwestie związane z koniecznością podjęcia interwencji

mających na celu poprawę sytuacji wszystkich samorządów leżących bezpośrednio przy

północno-wschodniej granicy, podjęto decyzję o rozszerzeniu zakresu wsparcia w ramach tego

programu, zarówno w wymiarze terytorialnym, jak i co do rodzaju interwencji. Konsekwencją

ww. zmiany jest zmiana nazwy programu na oddający jego specyfikę tytuł, tj. „Rządowy

program rozwoju północno-wschodnich obszarów przygranicznych na lata 2024–2030”, zwany

dalej „Programem”.

Wsparcie w Programie jest skierowane do jednostek samorządu terytorialnego (JST)

szczebla lokalnego (gmin i powiatów) leżących w 21 powiatach z województw: lubelskiego,

podkarpackiego, podlaskiego i warmińsko-mazurskiego oraz czterech miast na prawach

powiatu (Przemyśl, Biała Podlaska, Chełm oraz Suwałki). Objęcie Programem nie tylko

województw lubelskiego i podkarpackiego, ale także podlaskiego i warmińsko-mazurskiego

sprawia, że wszystkie obszary przy północno-wschodniej granicy doświadczające podobnych

problemów w związku z inwazją rosyjską na Ukrainę lub nieprzyjaznymi działaniami ze strony

Białorusi oraz Federacji Rosyjskiej, otrzymają równe szanse w dostępie do środków budżetu

państwa, a sam Program staje się bardziej solidarnym i kompleksowym instrumentem realizacji

polityki rozwoju w samorządach położonych na tych terenach.

Uwzględnienie w Programie województwa podlaskiego i warmińsko-mazurskiego jest

niezbędne ze względu na to, że właśnie te województwa w wyniku ograniczonego do minimum

handlu

i

ruchu

granicznego

ucierpiały

najbardziej.

Spadek

turystów

rosyjsko-

i białoruskojęzycznych wpłynął negatywnie zarówno na handel detaliczny, jak i na sektor

gastronomiczny, hotelarski i turystyczny, oddziałując destrukcyjnie pod względem

ekonomicznym na dwa i tak najbiedniejsze pod względem dochodów podatkowych

województwa.

W ślad za rozszerzeniem zakresu terytorialnego zostanie poszerzony również zakres

interwencji, tak aby był on bardziej adekwatny do potrzeb i wyzwań wynikających z inwazji

Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, a także wojny hybrydowej na granicy polsko-białoruskiej

(oraz potencjalnych prowokacji na granicy polsko-rosyjskiej lub w Przesmyku suwalskim), do

których należy zaliczyć m.in. pogorszenie atrakcyjności turystycznej, spadek handlu

transgranicznego, utrudnienia w komunikacji transgranicznej, zwiększoną presję na usługi

publiczne, m.in. w obszarach opieki zdrowotnej czy edukacji.

Program będzie miał na celu zwiększenie odporności na szoki wywołane destabilizacją

polityczną, a także poprawę jakości życia mieszkańców przez wsparcie budowy podstawowej

infrastruktury oraz zwiększenie dostępu do usług edukacyjnych, zdrowotnych i społecznych.

Podkreślenia wymaga fakt, że Program nie będzie skupiał się na podniesieniu potencjału

obronnego obszaru przyfrontowego, gdyż działania te nie mieszczą się w obszarze polityki

regionalnej. Planowana interwencja, mimo że wymuszona przez kontekst wojenny, będzie się

wpisywać w aktualne trendy rozwojowe i będzie odpowiadać na potrzeby JST. Poprawa

warunków rozwojowych będzie się opierać o działania ukierunkowane na budowę gospodarki

neutralnej dla klimatu. Program ma się przyczynić jednocześnie do zmniejszania różnic

w zakresie

rozwoju

społeczno-gospodarczego

regionów

przez

rozwój

potencjałów

endogenicznych i tym samym prowadzić do zwiększenia spójności wewnątrzregionalnej

i kraju.

Mimo że JST oraz mieszkańcy Polski wschodniej mogą korzystać z licznych źródeł

finansowania działań rozwojowych pochodzących ze środków polityki spójności Unii

Europejskiej (UE) (m.in. Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej na lata 2021–2027,

programy regionalne, Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności), należy zaznaczyć,

że środki te są ukierunkowane na priorytety UE. Finansowanie Programu ze środków budżetu

państwa stwarza możliwość przeprowadzenia interwencji w zakresie nieujętym lub mocno

ograniczonym w instrumentach finansowanych ze środków unijnych – działania te

w powiązaniu z działaniami finansowanymi ze środków unijnych mogą zapewnić efekt

synergii silnie pożądany dla poprawy warunków rozwojowych.

Delimitacja obszaru wsparcia w kontekście OSI w SOR oraz KSRR 2030

Program obejmie swoim zasięgiem pas 21 przygranicznych powiatów i wchodzących w ich

skład gmin oraz cztery miasta na prawach powiatu, znajdujące się w bliskiej odległości od

granicy. Są to następujące powiaty

1) w województwie lubelskim: bialski, chełmski, hrubieszowski, tomaszowski

i włodawski oraz miasto Biała Podlaska i miasto Chełm;

2) w województwie podkarpackim: bieszczadzki, jarosławski, lubaczowski i przemyski

oraz miasto Przemyśl;

3) w województwie podlaskim: augustowski, białostocki, hajnowski, sejneński,

siemiatycki, sokólski i suwalski oraz miasto Suwałki;

4) w

województwie

warmińsko-mazurskim

bartoszycki,

braniewski,

gołdapski,

kętrzyński i węgorzewski.

Wymienione powiaty wchodzą w skład trzech OSI wskazanych w SOR oraz KSRR 2030.

Wszystkie powiaty należą do OSI „Polska Wschodnia”, który swoim zasięgiem obejmuje

województwa: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie oraz warmińsko-mazurskie.

Jednocześnie 21 powiatów z listy (z wyjątkiem czterech miast na prawach powiatu) to obszary,

na terenie których znajdują się OSI „gminy zagrożone trwałą marginalizacją”. Miasta Biała

Podlaska, Chełm oraz Przemyśl należą natomiast do trzeciej kategorii OSI, tj. „miasta średnie

tracące funkcje społeczno-gospodarcze” – Chełm i Przemyśl jako tzw. miasta stagnujące

(charakteryzujące się umiarkowanym powiększaniem niekorzystnego dystansu rozwojowego

oraz złą sytuacją społeczno-gospodarczą) oraz Biała Podlaska jako tzw. miasto zagrożone

marginalizacją (charakteryzujące się umiarkowanym powiększaniem niekorzystnego dystansu

rozwojowego oraz umiarkowanie złą sytuacją społeczno-gospodarczą).

Zmiana zakresu terytorialnego wsparcia względem programu przyjętego w 2023 r. jest

uzasadniona potrzebą interwencji z poziomu krajowego nie tylko tam, gdzie nastąpił znaczący

napływ uchodźców z Ukrainy, ale również tam, gdzie na skutek pogorszenia relacji z Federacją

Rosyjską i Białorusią najsilniej są odczuwalne ograniczenia w ruchu oraz handlu

transgranicznym.

Obszary

przygraniczne

województw

podlaskiego

oraz

warmińsko-mazurskiego sąsiadujące odpowiednio z Białorusią oraz Obwodem Królewieckim

najsilniej odczuwają skutki sankcji wprowadzanych zarówno w relacjach bilateralnych, jak

i ograniczeń wynikających z kolejnych pakietów sankcji unijnych. Jest to szczególnie trudna

sytuacja dla obszarów, które są położone peryferyjnie, będąc nie tylko obszarami

przygranicznymi w skali kraju (daleki dystans do stolicy oraz największych obszarów

metropolitalnych), ale także stanowiąc granicę zewnętrzną UE, a tym samym granicę strefy

wolnego handlu czy innych udogodnień wynikających ze wspólnego rynku unijnego.

Położenie, które z jednej strony jest niekorzystne w skali samej UE, ale dawało w przeszłości

pewne profity z tytułu handlu transgranicznego, w obecnych uwarunkowaniach staje się

jednoznacznie

niekorzystne.

Obok

utraconych

6

korzyści

wynikających

z

handlu

transgranicznego dostrzec trzeba też kwestie związane m.in. z obniżonym poziomem poczucia

bezpieczeństwa mieszkańców terenów przygranicznych (w tym także z Przesmyku

suwalskiego, który to obszar graniczy bezpośrednio z Litwą, ale znajduje się w bliskim

sąsiedztwie granic z Federacją Rosyjską oraz Białorusią) wynikającym z konfrontacyjnej

postawy sąsiadów oraz prowadzonymi działaniami hybrydowymi, takimi jak nielegalny

przemyt imigrantów z krajów afrykańskich, czy zmniejszeniem zainteresowania pobytem na

tych terenach ze strony turystów.

Niekorzystne uwarunkowania rozwojowe Polski wschodniej od lat przekładają się na

niski poziom rozwoju społeczno-gospodarczego i silne zróżnicowanie regionalne. W 2021 r.

poziom PKB per capita w województwach, na terenie których znajdują się obszary objęte

wsparciem Programu, wynosił odpowiednio: w lubelskim – 68,7 % średniej krajowej,

w podkarpackim – 70,1 %, w podlaskim – 73,1 %, a w warmińsko-mazurskim – 70,9 %.

Co więcej dynamika PKB na przestrzeni ostatnich lat pokazuje, że od 2015 r. trzy z czterech

województw zanotowały obniżenie wspomnianego wskaźnika względem krajowej średniej –

jedynie w województwie podlaskim nastąpił wzrost o 1,5 pp., podczas gdy w pozostałych

trzech regionach były to spadki rzędu 0,3–0,8 pp.

Jeszcze bardziej niekorzystnie wygląda trend, gdy statystyki są analizowane na poziomie

podregionów (NUTS3), który to jest najniższym dostępnym poziomem agregacji danych

dotyczących PKB. Widać, że podregiony przygraniczne notują częściej gorsze wskaźniki niż

podregiony „stołeczne” (na terenie których znajduje się miasto wojewódzkie) lub te

nieposiadające granicy z Federacją Rosyjską, Białorusią lub Ukrainą. Dla przykładu

w województwie lubelskim poziom PKB per capita w przygranicznym podregionie

chełmsko-zamojskim wynosił w 2021 r. 51,8 % średniej krajowej, podczas gdy podregion

lubelski notował wskaźnik na poziomie 90,8 %. Natomiast w województwie podkarpackim

przygraniczny podregion przemyski osiągnął poziom 51,4 %, podczas gdy położone mniej

peryferyjnie podregiony rzeszowski – 84,5 %, a tarnobrzeski – 76,3 %. Wspomniane

podregiony chełmsko-zamojski oraz przemyski należą do najbiedniejszych w kraju. Kolejny

na tej liście podregion nowotarski charakteryzuje się wskaźnikiem PKB per capita na poziomie

blisko 5 pp. wyższym (56,5 % średniej krajowej). Powyższe statystyki uzasadniają przyjętą

delimitację polegającą na objęciu wsparciem powiatów przygranicznych oraz czterech miast

średnich znajdujących się w bliskim sąsiedztwie granicy wschodniej.

Innym wskaźnikiem obrazującym niekorzystną sytuację społeczno-gospodarczą jest

stopa bezrobocia. W 2023 r. spośród 25 powiatów aż w 15 była ona równa lub przekraczała

10 %. Najwyższy poziom bezrobocia odnotowano w powiatach: bartoszyckim (17,3 %),

kętrzyńskim (16,4 %) oraz przemyskim (15,5 %), a najniższy w powiecie suwalskim (5,1 %),

mieście Suwałki (5,6 %) oraz powiecie siemiatyckim (6,3 %). O ile więc w skali krajowej stopa

bezrobocia nie jest istotnym wyzwaniem (Polska ze stopą bezrobocia na poziomie 5,1 % pod

koniec 2023 r. notuje niemal najniższy poziom bezrobocia w UE), o tyle należy wciąż dążyć

do poprawy sytuacji w tym obszarze w większości powiatów na tzw. ścianie wschodniej.

Jednocześnie z uwagi na fakt, że konsekwencje wojny za naszą wschodnią granicą są

zagadnieniem bieżącym, ale często też mają charakter lokalny, są one trudne do

odzwierciedlenia w statystyce publicznej, która opisuje rzeczywistość z pewnym opóźnieniem

czasowym, a nierzadko również na wyższym poziomie agregacji danych, tj. w ujęciu

regionalnym lub krajowym (np. dane dotyczące PKB, które nie są dostępne na poziomie gmin

oraz powiatów). Ujęcie skutków rosyjskiej inwazji na Ukrainę czy ograniczeń w handlu

polsko-rosyjskim i polsko-białoruskim we wskaźnikach statystycznych jest dodatkowo

utrudnione z uwagi na fakt, że wydarzenia te poprzedzone były latami pandemii COVID-19.

Skutki pandemii były i są nadal silnie widoczne w niemal każdym obszarze funkcjonowania

społeczeństwa i wpływają na zniekształcenie obrazu statystycznego. Przedstawione trudności

w dokładnym opisie statystycznym wpływu sytuacji geopolitycznej i napływu ukraińskich

uchodźców na warunki rozwojowe obszarów przygranicznych powodują, że uzasadnienie

delimitacji obszaru wsparcia Programu w większym stopniu koncentruje się na zagadnieniach

związanych z nierównościami w ogólnym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego,

a diagnoza sytuacji ma charakter opisowy, natomiast w mniejszym stopniu jest oparta

o wskaźniki statystyczne.

Skutki konfliktu za wschodnią granicą są jednak częściowo widoczne w statystykach

dotyczących turystyki. W 2019 r., który był ostatnim rokiem przedpandemicznym, wskaźnik

liczby osób korzystających z noclegów w przeliczeniu na 1000 mieszkańców przekraczał

poziom 1000 w trzech powiatach: augustowskim (1282), bieszczadzkim (5889) i hajnowskim

(1378). Są to obszary o najwyższej atrakcyjności turystycznej w pasie przygranicznym.

W 2022 r. nastąpił 28 % spadek wskaźnika w powiecie bieszczadzkim względem 2019 r.,

w powiecie hajnowskim był to spadek aż o 51 %, a w powiecie augustowskim wskaźnik

pozostał na podobnym poziomie (mimo że i tak zanotował spadek o 3 %).

Statystyki dotyczące ruchu turystycznego obrazują również znaczące zróżnicowanie

sytuacji, a w ślad za tym również potrzeb obszarów granicznych z Ukrainą oraz tych, które

graniczą lub znajdują się w bliskim sąsiedztwie granicy z Białorusią lub Federacją Rosyjską.

Wzrost aktywności turystycznej nastąpił w większości powiatów graniczących z Ukrainą lub

miastach położonych w bliskiej odległości od granicy (Chełm +63 %, Przemyśl +32 %, powiat

tomaszowski +56 %, powiat jarosławski +31 %). Ruch turystyczny został natomiast znacząco

ograniczony w powiatach województwa warmińsko-mazurskiego graniczących z Obwodem

Królewieckim (spadki wskaźnika w czterech z pięciu powiatów), a także województwa

podlaskiego graniczących z Białorusią lub Litwą (również spadki w pięciu z ośmiu powiatów).

Jest to efekt zarówno zamknięcia części przejść granicznych i wprowadzenia innych różnego

rodzaju formalnych ograniczeń, jak i zmian nastrojów społecznych, w tym przekonania, że

Federacja Rosyjska i Białoruś nie są bezpiecznymi państwami dla Polaków.

Można

zatem

wnioskować,

że

pogorszenie

relacji

polsko-rosyjskich

oraz

polsko-białoruskich niekorzystnie wpłynęło na sektor turystyki w przygranicznych powiatach

województw warmińsko-mazurskiego oraz podlaskiego, natomiast napływ uchodźców

z Ukrainy spowodował w statystykach znaczący wzrost ruchu turystycznego w obszarach

przygranicznych województw podkarpackiego i lubelskiego, jednak de facto było to

zwiększenie czasowych ruchów migracyjnych. W tych dwóch województwach stanowi to

dodatkowe wyzwanie w obszarze zapewnienia wysokiej jakości usług publicznych dla

zwiększonej liczby mieszkańców. Będzie to dotyczyć m.in. opieki zdrowotnej, edukacji czy

wchłonięcia nowo przybyłych osób na lokalne rynki pracy.

Powyższe statystyki pokazują, że mimo wielu cech wspólnych obszar objęty Programem

pozostaje w wielu aspektach silnie zróżnicowany wewnętrznie. Oprócz zróżnicowania ze

względu na charakter sąsiedztwa obszar objęty Programem w sposób naturalny można

podzielić na dwie kategorie: powiatów przygranicznych oraz miast na prawach powiatu. Te

dwie kategorie stanowią oddzielne OSI w krajowych dokumentach strategicznych i planowana

interwencja w ramach Programu powinna być dostosowana do ich charakterystyki. O ile

w miastach silniej uwidaczniają się potrzeby w zakresie zapewnienia wysokiej jakości usług

publicznych czy interwencji na rynku pracy, o tyle w pasie przygranicznym większy nacisk

będzie położony na tworzenie warunków rozwojowych przez rozwój tzw. „infrastruktury

twardej”. Zróżnicowanie interwencji jest opisane w części Programu poświęconej zakresowi

przedmiotowemu.

Ogólną sytuację społeczno-gospodarczą omawianego obszaru należy uznać za niekorzystną

względem pozostałych obszarów Polski i wymagającą podjęcia interwencji z poziomu

krajowego.

2. CEL PROGRAMU

Celem strategicznym Programu jest poprawa jakości życia mieszkańców

północno-wschodnich obszarów przygranicznych Rzeczypospolitej Polskiej przez

ograniczenie negatywnych skutków inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz

stworzenie

trwałych

podstaw

umożliwiających

rozwój

społeczno-gospodarczy

z poszanowaniem środowiska naturalnego.

Dążąc do realizacji celu strategicznego Programu, zakłada się prowadzenie następujących

działań

1) Działanie 1. Poprawa infrastruktury drogowej oraz infrastruktury towarzyszącej

i poprawa bezpieczeństwa drogowego;

2) Działanie 2. Zielona i niebieska infrastruktura dla ochrony środowiska naturalnego;

3) Działanie 3. Stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki w oparciu

o endogeniczne potencjały;

4) Działanie 4. Działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej, zdrowotnej

i społecznej w celu zwiększenia dostępności lub jakości usług publicznych.

Przedmiotowe działania zaplanowane są tak, aby tworzyć efekt synergii opierającej się na

naturalnym potencjale obszaru objętego Programem. Działania te będą prowadzone w ścisłej

współpracy władz lokalnych, samorządów województw oraz administracji rządowej.

3. RAMY PRAWNE PROGRAMU

Program stanowi program wieloletni, o którym mowa w art. 136 ust. 2 ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) na lata

2024–2030.

Podstawę prawną wydatkowania środków na zadania objęte Programem stanowi art. 20a

ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U.

z 2024 r. poz. 324) wskazujący na możliwość przekazywania dotacji celowych z budżetu

państwa na dofinansowanie działań z zakresu polityki rozwoju stanowiących zadania własne

JST.

Program stanowi program rozwoju, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 6 grudnia

2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, realizując cele SOR w obszarze wsparcia

zrównoważonego rozwoju społecznego i regionalnego całego kraju przez zaplanowane

działania mające na celu wzrost jakości życia mieszkańców północno-wschodnich obszarów

przygranicznych.

4. BUDŻET PROGRAMU

4.1. Źródła finansowania Programu

Źródłem finansowania realizacji Programu są środki budżetu państwa pochodzące

z rezerwy celowej budżetu państwa cz. 83 poz. 45 w wysokości 500 mln zł oraz środki własne

JST przeznaczane w ramach wkładu własnego w wysokości co najmniej 125 mln zł.

Środki budżetu państwa zostaną przekazane w formie dotacji celowych z budżetu państwa

na dofinansowanie działań z zakresu polityki rozwoju, stanowiących zadania własne JST,

zwanych dalej „dotacją”.

4.2. Kwota środków przeznaczonych na finansowanie realizacji Programu i jej podział

Na realizację Programu Rząd RP przeznacza kwotę 500 mln zł w latach 2024–2030,

zgodnie z poniższym podziałem na lata.

2026

2027

2028

2029

2030

Razem

Środki własne JST

2025

Budżet państwa

2024

Program wieloletni: Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów

przygranicznych na lata 2024–2030 (w mln zł)

100

65

65

65

65

65

75

500

25

16,25 16,25 16,25

16,25

16,25

18,75

125

Kwoty wkładu własnego JST z obszaru objętego Programem w podziale na poszczególne

lata stanowią minimalne kwoty niezbędne do wniesienia przez JST odpowiadające wkładowi

budżetu państwa przy przyjętym w Programie poziomie dofinansowania.

Alokacja środków budżetu państwa przypisana do każdego z czterech objętych

Programem województw wynosi 125 mln zł. Szczegółowe przypisanie środków w podziale na

województwa przedstawia poniższa tabela.

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Razem

Budżet państwa –

województwo lubelskie

Środki własne JST –

województwo lubelskie

2024

Program wieloletni: Rządowy program rozwoju północno-wschodnich obszarów

przygranicznych na lata 2024–2030 (w mln zł) – podział środków na województwa

25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

18,75

125

6,25 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,6875

31,25

25

18,75

125

Środki własne JST –

województwo podkarpackie 6,25 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,6875

31,25

Budżet państwa –

województwo podkarpackie

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

Budżet państwa –

województwo podlaskie

25

18,75

125

Środki własne JST –

województwo podlaskie

6,25 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,6875

31,25

25

18,75

125

6,25 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,0625 4,6875

31,25

Budżet państwa –

województwo

warmińsko-mazurskie

Środki własne JST –

województwo

warmińsko-mazurskie

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

16,25

Podziału alokacji na poszczególne działania w ramach Programu w danym województwie

dokonają właściwi miejscowo wojewodowie w terminie maksymalnie jednego miesiąca od

przyjęcia Programu. Wojewodowie przedstawiają podział wraz z uzasadnieniem ministrowi

właściwemu do spraw rozwoju regionalnego. Niezgłoszenie przez ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego uwag w ciągu 14 dni kalendarzowych oznacza akceptację

podziału. Podział alokacji na działania w danym województwie może zostać zmieniony, jeżeli

po przeprowadzeniu naborów w odniesieniu do każdego z działań zidentyfikowane zostaną

w ramach niektórych działań wolne środki.

5. ZAKRES PODMIOTOWY I TERYTORIALNY PROGRAMU

Wnioskodawcą i beneficjentem w ramach Programu mogą być JST, czyli powiaty oraz

poszczególne gminy je tworzące, położone na obszarze objętym Programem, tj.

1) w województwie lubelskim

powiaty: bialski, chełmski, hrubieszowski, tomaszowski i włodawski oraz miasto Biała

Podlaska i miasto Chełm;

2) w województwie podkarpackim

powiaty: bieszczadzki, jarosławski, lubaczowski i przemyski oraz miasto Przemyśl;

3) w województwie podlaskim

powiaty: augustowski, białostocki, hajnowski, sejneński, siemiatycki, sokólski i suwalski oraz

miasto Suwałki;

4) w województwie warmińsko-mazurskim

powiaty: bartoszycki, braniewski, gołdapski, kętrzyński i węgorzewski.

Beneficjentami mogą być również związki gmin, w skład których wchodzą gminy

położone na obszarze objętym Programem.

6. ZAKRES PRZEDMIOTOWY MOŻLIWY DO OBJĘCIA WSPARCIEM

W RAMACH PROGRAMU

Wskazany w rozdziale 2 cel strategiczny Programu jest realizowany przez zadania,

których zakres wpisuje się w następujące działania

Działanie 1. Poprawa infrastruktury drogowej oraz infrastruktury towarzyszącej

i poprawa bezpieczeństwa drogowego

Bezpośredni dostęp do obszarów objętych Programem, ze względów geograficznych

i historycznych, w znaczącej większości jest możliwy tylko transportem samochodowym.

W ramach działania jest możliwe objęcie wsparciem ze środków Programu realizacji zadań

infrastrukturalnych w zakresie modernizacji, przebudowy lub budowy dróg powiatowych

lub gminnych oraz obiektów towarzyszących. Będą wspierane

1) modernizacja lub przebudowa odcinków dróg powiatowych lub gminnych;

2) budowa nowych odcinków dróg powiatowych lub gminnych;

3) modernizacja, przebudowa lub budowa ścieżek rowerowych oraz ciągów pieszych

i chodników zlokalizowanych w pasie dróg gminnych i powiatowych;

4) budowa ogólnodostępnych parkingów naziemnych dla maksymalnie 40 pojazdów

osobowych,

zlokalizowanych

przy

modernizowanych,

przebudowanych

lub

budowanych drogach powiatowych lub gminnych, lub przy budynkach, w których są

świadczone usługi publiczne dla mieszkańców;

5) tworzenie miejsc postojowych dla rowerów.

Wsparcie w takim zakresie jest niezwykle istotne z punktu poprawy dostępności

transportowej

obszaru

objętego

Programem.

Jednocześnie

odseparowanie

ruchu

zmotoryzowanego od niezmotoryzowanego istotnie poprawia bezpieczeństwo uczestników

ruchu. Ponadto budowa powiązanej z drogami infrastruktury dla niezmotoryzowanych poza

pozytywnym wpływem na budowanie postaw prozdrowotnościowych mieszkańców przyciąga

również zwolenników aktywnego wypoczynku z innych części kraju i z zagranicy.

Działanie 2. Zielona i niebieska infrastruktura dla ochrony środowiska naturalnego

Wyjątkowe walory naturalne obszaru objętego Programem wymagają aktywnego

włączenia władz lokalnych w dalszą poprawę warunków środowiskowych. Efektem takiego

zaangażowania będzie zwiększenie atrakcyjności przyrodniczej, co poza pozytywnym

wpływem na jakość życia, będzie też miało wpływ na podnoszenie konkurencyjności

turystycznej regionu.

W ramach działania będą wspierane

1) projektowanie

i

budowa

lub

modernizacja

instalacji

wodociągowych

i wodno-kanalizacyjnych (poniżej 2000 RLM);

2) zazielenianie obszarów i zwiększanie powierzchni biologicznie czynnych w miastach –

dotyczy budynków i terenów publicznych – przez

a) projektowanie i wykonanie instalacji do zbierania i wykorzystania wód

opadowych i roztopowych,

b) budowę zbiorników retencyjnych naziemnych i podziemnych na wody opadowe

i roztopowe,

c) budowę, rozbudowę, przebudowę ogrodów deszczowych i terenów zielonych,

d) budowę zielonych przystanków,

e) projektowanie i instalację zielonych dachów.

Działanie 3. Stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki w oparciu

o endogeniczne potencjały

Dla wykorzystania walorów przyrodniczych obszaru objętego Programem do rozwoju

zrównoważonej turystyki jest istotne stworzenie spójnej polityki inwestycyjnej lokalnego

samorządu na danym obszarze bazującej na istniejącym potencjale przyrodniczym

i uwzględniającym jego ochronę. Realizacja inwestycji własnych JST służących rozwojowi

zrównoważonej turystyki będzie jednocześnie formą wychodzenia naprzeciw potrzebom

przedsiębiorców, szczególnie mikro- oraz małych, i budowania przez nich atrakcyjnej oferty,

co pozwoli na odpowiedzialny rozwój branży turystycznej, nie tylko z korzyścią dla klientów,

ale także z poszanowaniem przyrody. W ramach działania mogą być wspierane działania

promujące takie właśnie podejście do rozwoju turystyki na terenie JST. Z pozyskanych

środków JST będą mogły dofinansowywać wybrane własne zadania inwestycyjne wpisujące

się swoim charakterem w koncepcję zrównoważonej turystyki, tj.

1) modernizacja, przebudowa, rozbudowa istniejących lub budowa nowych turystycznych

szlaków rowerowych i pieszych wraz z ich infrastrukturą towarzyszącą – zielone

parkingi (do max. 60 aut osobowych), miejsca odpoczynku i postoju na trasie wraz

z wiatami i toaletami;

2) ogólnodostępne punkty widokowe;

3) tworzenie zielonych parkingów (do max. 60 aut osobowych) przy ogólnodostępnych

obiektach zabytkowych udostępnionych do zwiedzania lub ogólnodostępnych

obiektach stanowiących lokalną atrakcję turystyczną;

4) tworzenie punktów informacji turystycznej.

Inwestycje powinny uwzględniać zasadę dostępności infrastruktury i obiektów do potrzeb

osób z niepełnosprawnościami w stopniu, w jakim pozwala na to charakter realizowanego

przedsięwzięcia.

Działanie 4. Działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej, zdrowotnej

i społecznej w celu zwiększenia dostępności lub jakości usług publicznych

W gminach i miastach przygranicznych wzrost przepływu migrantów oraz ich osiedlanie

się, nawet czasowe, powoduje zwiększone zapotrzebowanie na podstawowe usługi społeczne.

Szczególnie wrażliwe pod tym względem jest zapewnienie odpowiedniego poziomu świadczeń

zdrowotnych, edukacyjnych i społecznych. Uwzględniając strukturę migracji, gdzie występuje

znaczący odsetek kobiet, dzieci i osób starszych, te 3 obszary działania są kluczowe dla

zapewnienia właściwego funkcjonowania lokalnych społeczności. Jednocześnie presja na

usługi społeczne rośnie ze względu na starzenie się ludności oraz systematyczny odpływ

młodych ludzi do dużych ośrodków miejskich.

1) edukacja – poprawa jakości i dostępu do edukacji przez modernizację lub przebudowę

obiektów lub pomieszczeń przedszkoli lub szkół (na poziomie podstawowym, średnim

ogólnokształcącym lub zawodowym) lub dostosowanie ich do potrzeb osób

z niepełnosprawnościami;

2) zdrowie – modernizacja lub przebudowa podmiotów leczniczych oferujących

świadczenia podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) w zakresie usług objętych

kontraktami z Narodowym Funduszem Zdrowia lub dostosowanie ich do potrzeb osób

z niepełnosprawnościami;

3) infrastruktura społeczna – modernizacja lub przebudowa obiektów lub pomieszczeń

domów

pomocy

społecznej

lub

dostosowanie

ich

do

potrzeb

osób

z niepełnosprawnościami.

7. TERMIN REALIZACJI PROGRAMU

Program będzie realizowany w latach 2024–2030. Podział środków budżetu państwa

określono w rozdziale 4.2.

8. WARUNKI, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ZADANIA KWALIFIKUJĄCE SIĘ

DO WSPARCIA W RAMACH PROGRAMU

Zadanie wpisujące się w co najmniej jedno z działań, o których mowa w rozdziale 6, może

zostać objęte wsparciem w formie dotacji w ramach Programu, o ile spełnia następujące

warunki

1)

zadanie stanowi zadanie własne wnioskodawcy wskazanego w rozdziale 5, a jego

realizacja rzeczowa na moment wnioskowania o udzielenie dotacji nie została

rozpoczęta, jednocześnie nie została zawarta umowa z wykonawcą lub dostawcą (nie

dotyczy umów związanych z przygotowaniem niezbędnej dokumentacji projektowej

czy uzyskaniem pozwoleń);

2)

zadanie (lub jego część stanowiąca funkcjonalną całość) nie było, nie jest i nie będzie

w żadnym zakresie objęte dofinansowaniem ze środków regionalnego programu

operacyjnego lub programu służącego realizacji umowy partnerstwa w zakresie polityki

spójności, opracowanego przez zarząd województwa;

3)

zadanie

posiada

dokumentację

umożliwiającą

przygotowanie

kosztorysu,

a w przypadku realizacji zadania w trybie „projektuj i buduj” – inne dokumenty

umożliwiające określenie zakresu zadania, np. program funkcjonalno-użytkowy3);

4)

wydatki przewidziane w zakresie rzeczowym zadania są niezbędne do prawidłowej

realizacji zadania;

5)

wnioskowana kwota dotacji na dane zadanie4) nie powoduje przekroczenia kwoty

ogółem z budżetu państwa na realizację Programu;

6)

wnioskowana kwota dotacji stanowi nie więcej niż 80 % wartości wydatków

kwalifikowalnych, jak również w poszczególnych latach jego realizacji, a w przypadku

gdy zadanie w jakimkolwiek zakresie jest już finansowane z dotacji celowej z budżetu

państwa, funduszy rządowych lub państwowych funduszy celowych lub środków UE

innych niż środki regionalnego programu operacyjnego lub programu służącego

realizacji umowy partnerstwa w zakresie polityki spójności, opracowanego przez zarząd

województwa, łączny udział dotacji celowych z budżetu państwa oraz innych ww.

źródeł może stanowić do 80 % wydatków kwalifikowalnych, bez uszczerbku dla

warunków, na jakich przyznana została wcześniej dotacja celowa z budżetu państwa;

7)

infrastruktura powstała lub objęta wsparciem w ramach zadania nie będzie

wykorzystywana do działalności gospodarczej w wymiarze większym niż 20 %

wydajności rocznie;

8)

przyznanie wsparcia na zadanie nie będzie stanowić pomocy publicznej lub pomocy

de minimis;

9)

wnioskodawca posiada środki na sfinansowanie wkładu własnego w wysokości co

najmniej 20 % wartości zadania;

10)

wnioskodawca dysponuje gruntem lub nieruchomością w formie własności lub

użytkowania wieczystego, na których ma być realizowane zadanie;

11)

w przypadku zadania dotyczącego budowy lub przebudowy dróg – zadanie nie stanowi

zadania obronnego, o którym mowa w ustawie z dnia 23 października 2018 r.

o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz. U. z 2023 r. poz. 1983).

3)

Jeżeli zasadne.

4)

Przy uwzględnieniu dotychczas podjętych zobowiązań.

9. SYSTEM I ZASADY REALIZACJI PROGRAMU

9.1. Instytucje systemu

Instytucjami zaangażowanymi w realizację Programu są

1) minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego;

2) Wojewoda Lubelski;

3) Wojewoda Podkarpacki;

4) Wojewoda Podlaski;

5) Wojewoda Warmińsko-Mazurski;

6) JST objęte Programem.

9.2. Nabór i weryfikacja wniosków o udzielenie dotacji w ramach Programu

Właściwy miejscowo wojewoda na 30 dni przez rozpoczęciem naboru publikuje

informację o terminie jego rozpoczęcia na stronie internetowej urzędu wojewódzkiego. Nabór

wniosków o udzielenie dotacji jest realizowany w trybie ciągłym do zakończenia realizacji

Programu lub zakontraktowania w pełni kwot, o których mowa w rozdziale 4.2, w zależności

od tego, który z tych terminów jest wcześniejszy.

Wniosek zawierający wydatki na dany rok jest składany przez wnioskodawcę do dnia

31 maja danego roku, co umożliwi właściwemu miejscowo wojewodzie złożenie wniosku

o uruchomienie środków na ten rok do dnia 30 września tego roku. W przypadku 2024 r. termin

31 maja może zostać wydłużony przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego.

Od momentu otwarcia naboru właściwy miejscowo wojewoda publikuje regularnie co

dwa miesiące na stronie internetowej urzędu wojewódzkiego informację o stopniu

wykorzystania alokacji Programu w podziale na poszczególne działania oraz o pozostałych

wolnych środkach.

Za przygotowanie wzoru wniosku oraz weryfikację formalną, merytoryczną i finansową

wniosków o udzielenie dotacji w ramach Programu odpowiada właściwy miejscowo

wojewoda.

Wnioskodawca przedkłada właściwemu miejscowo wojewodzie wniosek o udzielenie

dotacji na zadanie stanowiące jego zadanie własne. Maksymalna kwota dotacji w ramach

jednego wniosku wynosi 2 mln zł. W ramach Programu jest możliwe udzielenie dotacji dla

danej JST na realizację maksymalnie dwóch zadań. W przypadku aplikowania przez związki

międzygminne z obszarów objętych Programem zadanie zgłoszone przez taki związek liczy się

do limitu dwóch zadań każdego z partycypujących w projekcie JST, a limit kwotowy jest

wyliczany przez pomnożenie 2 mln zł przez liczbę JST z obszaru objętego Programem.

W przypadku gdy w ramach związku międzygminnego są realizowane części projektu poza

obszarem terytorialnym wskazanym w Programie, wydatki na ten cel nie są objęte dotacją.

Wniosek o udzielenie dotacji na podstawie art. 20a ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r.

o zasadach prowadzenia polityki rozwoju zawiera

1)

nazwę wnioskodawcy;

2)

tytuł zadania;

3)

podmiot odpowiedzialny za realizację zadania;

4)

wartość kosztów kwalifikowalnych planowanych do poniesienia w ramach zadania

z podziałem na źródła finansowania, w tym w podziale na poszczególne lata;

5)

wnioskowaną kwotę dotacji w podziale na lata z uwzględnieniem zasady, że maksymalny

udział dotacji w finansowaniu wydatków kwalifikowalnych w ramach zadania

i w każdym roku nie może przekroczyć 80 % wartości wydatków kwalifikowalnych do

poniesienia ogółem i w danym roku;

6)

opis zadania wraz z

a) uzasadnieniem realizacji zadania, w szczególności opisującym jego wpływ na

podniesienie rozwoju i konkurencyjności regionu lub związek z zadaniami

realizowanymi w ramach regionalnego programu operacyjnego lub programu

służącego realizacji umowy partnerstwa w zakresie polityki spójności, opracowanego

przez zarząd województwa (komplementarność z tymi działaniami), i zgodność

ze SOR,

b) wskazaniem wpływu zadania na realizację celów Programu,

c) szczegółowym harmonogramem rzeczowo-finansowym realizacji zadania,

d) opisem źródeł finansowania zadania,

e) opisem założeń wykorzystania infrastruktury objętej wsparciem w ramach Programu

i wskazaniem, czy infrastruktura ta będzie wykorzystywana do prowadzenia

działalności gospodarczej;

7)

oświadczenie JST potwierdzające zabezpieczenie wkładu własnego na realizację

zadania;

8)

oświadczenie JST potwierdzające dopełnienie niezbędnych wymogów prawnych

w związku z planowaną realizacją inwestycji; oświadczenie to zawiera w szczególności

informacje o prawie do dysponowania gruntem lub nieruchomością w formie własności

lub użytkowania wieczystego, jak również informację o stanie zaawansowania prac,

jeżeli chodzi o: zgłoszenie, pozwolenie na budowę lub zezwolenie na realizację

inwestycji drogowej oraz inne wymagane przepisami, w tym przepisami o ochronie

środowiska, pozwolenia, uzgodnienia, opinie i oceny, jak również dokumentację

techniczną i projektową;

9)

oświadczenie JST o spełnianiu przez zadanie warunków wymienionych w rozdziale 8;

10)

w przypadku zadań, których okres realizacji lub wydatki planowane do sfinansowania

ze środków dotacji wykraczają poza dany rok budżetowy – wniosek o zapewnienie

finansowania.

Wnioski podlegają weryfikacji formalnej, merytorycznej i finansowej przez właściwego

miejscowo wojewodę pod kątem zgodności z zakresem wsparcia i zasadami wynikającymi

z Programu, w szczególności warunkami wymienionymi w rozdziale 8, jak również w zakresie

kwot alokowanych z budżetu państwa na poszczególne lata (wnioskowana kwota dotacji

w ramach zadania5) na poszczególne lata nie może powodować przekroczenia kwoty z budżetu

państwa zaplanowanej na dany rok w Programie).

W przypadku gdy wniosek jest niekompletny lub dane w nim zawarte są niespójne,

wnioskodawca jest wzywany do uzupełnienia lub przedstawienia wyjaśnień.

Niespełnienie warunków wymienionych w rozdziale 8 uniemożliwia objęcie danego

zadania wsparciem w ramach Programu.

Na podstawie poprawnego pod względem formalnym, merytorycznym i finansowym

wniosku o udzielenie dotacji wojewoda rozpatrujący wniosek o udzielenie dotacji

przygotowuje wniosek o wydanie opinii, o której mowa w art. 20a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, który wraz z kopią wniosku

o udzielenie dotacji na zadanie oraz kopiami oświadczeń wymienionych powyżej jest

przekazywany do ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, z zastrzeżeniem że

dokumenty dla wniosku zawierającego wydatki na dany rok są przekazywane do ministra

właściwego do spraw rozwoju regionalnego nie później niż do końca sierpnia tego roku.

5)

Przy uwzględnieniu dotychczas podjętych zobowiązań.

9.3. Wydawanie przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego opinii,

o której mowa w art. 20a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju

Na podstawie wniosku o wydanie opinii, o którym mowa w rozdziale 9.2, oraz

załączonych do niego dokumentów, minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego wydaje

opinię, o której mowa w art. 20a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju.

9.4. Udzielanie dotacji w ramach Programu

Po wydaniu przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego pozytywnej

opinii, o której mowa w art. 20a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju, wojewoda rozpatrujący wniosek o udzielenie dotacji może

wystąpić do ministra właściwego do spraw budżetu, za pośrednictwem ministra właściwego do

spraw rozwoju regionalnego, o zapewnienie finansowania zadania lub o uruchomienie środków

z rezerwy celowej na dany rok. Zawarcie umowy dotacji przez wojewodę powinno być

poprzedzone wydaniem przez ministra właściwego do spraw budżetu decyzji o zapewnieniu

finansowania lub decyzji w sprawie zmian w budżecie państwa.

Zakres dokumentów niezbędnych do dostarczenia przez wnioskodawcę na etapie

podpisywania umowy określa właściwy miejscowo wojewoda.

Rezerwa celowa jest uruchamiana przez ministra właściwego do spraw budżetu na

wniosek wojewody rozpatrującego wniosek o udzielenie dotacji, zaakceptowany przez ministra

właściwego do spraw rozwoju regionalnego, w trybie i na zasadach wynikających z przepisów

o finansach publicznych.

Maksymalny udział dotacji przeznaczonej na dofinansowanie zadania w trybie art. 20a

ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju wynosi nie więcej

niż 80 % kosztów kwalifikowalnych zadania w całym okresie realizacji zadania oraz w każdym

roku budżetowym.

Wnioskodawca jest obowiązany do dostarczenia właściwemu miejscowo wojewodzie

kopii uchwały budżetowej JST (a w przypadku zadania realizowanego w okresie dłuższym niż

jeden rok budżetowy – Wieloletniej Prognozy Finansowej) potwierdzającej zabezpieczenie

wkładu własnego do dnia zawarcia umowy dotacji. Niedostarczenie kopii uchwały budżetowej

JST (a w przypadku zadania realizowanego w okresie dłuższym niż jeden rok budżetowy –

Wieloletniej Prognozy Finansowej) uniemożliwia zawarcie umowy dotacji.

Zawarte umowy dotacji na lata 2024–2030 nie mogą skutkować przekroczeniem kwot

przypisanych do tych lat wskazanych w rozdziale 4.2.

9.5. Wykorzystanie i rozliczanie dotacji

Dotacja podlega wykorzystaniu i rozliczeniu zgodnie z przepisami ustawy z dnia

27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

2 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu i trybu finansowania inwestycji z budżetu

państwa (Dz. U. poz. 1579).

Szczegółowe zasady przekazywania, wykorzystania i rozliczania dotacji określa umowa

dotacji zawarta między właściwą obszarowo dla Programu JST a właściwym miejscowo

wojewodą.

Zmniejszenie wartości wydatków kwalifikowalnych w ramach zadania powoduje

odpowiednio

zmniejszenie

dotacji.

Ewentualne

zwiększenie

wartości

wydatków

kwalifikowalnych w ramach zadania jest finansowane w całości przez właściwą obszarowo dla

Programu JST będącą beneficjentem.

Umowa oprócz standardowych postanowień powinna zawierać klauzulę dotyczącą

trwałości zadania przez okres co najmniej 5 lat od momentu jego zakończenia rozumianego

jako otrzymanie pozwolenia na użytkowanie, tj. niepoddawania go znaczącej modyfikacji oraz

utrzymania charakteru własności przez realizujący je podmiot. Zdefiniowanie pojęcia

„znacząca modyfikacja” powinno zostać określone w umowie dotacji.

W umowie należy umieścić zastrzeżenie, że wszelkie odszkodowania, kary i upusty

uzyskane przez beneficjentów w związku z realizacją zadań (m.in. od wykonawców zadań)

pomniejszają wartość dotacji proporcjonalnie do zaangażowania budżetu państwa

w finansowanie zadania.

W trakcie realizacji zadania beneficjent może wnioskować do właściwego miejscowo

wojewody o zmianę harmonogramu rzeczowo-finansowego zadania. Wojewoda analizuje

zasadność i możliwość zmian w harmonogramach z uwzględnieniem limitu wydatków na dany

rok budżetowy określonych w uchwale Rady Ministrów ustanawiającej Program.

Wnioski o wyrażenie zgody na zmianę harmonogramów realizacji zadania należy składać

do właściwego miejscowo wojewody niezwłocznie po zaistnieniu okoliczności wpływających

na zmianę harmonogramu lub uzyskaniu informacji w tym zakresie, z zastrzeżeniem że

w przypadku gdy zmiana taka wiąże się z koniecznością zmiany Programu, zgoda wojewody

może zostać wyrażona dopiero po dokonaniu zmiany Programu.

Właściwi miejscowo wojewodowie monitorują wykorzystanie dotacji oraz jej

prawidłowe i terminowe rozliczenie. Jednocześnie właściwi wojewodowie odpowiadają za

kontrolę realizacji zadania zgodnie z umową dotacji, w tym w zakresie wykorzystania dotacji.

Właściwi miejscowo wojewodowie odpowiadają za realizację Programu, mając na

uwadze konieczność zapewnienia jego niezakłóconego przebiegu, a także potrzebę

gromadzenia

i

bieżącego

aktualizowania

danych

o

wykorzystaniu

dotacji

przez

wnioskodawców oraz postępu rzeczowo-finansowego zadań.

Beneficjenci

przekazują

właściwemu

miejscowo

wojewodzie

sprawozdanie

z wykorzystania dotacji w danym roku wraz z informacją o postępie rzeczowo-finansowym

w ramach realizowanego zadania w terminie do dnia 31 stycznia roku następnego za okres od

początku realizacji zadania oraz za dany rok.

Właściwi miejscowo wojewodowie przygotowują sprawozdanie z wykorzystania dotacji

w ramach Programu wraz z informacją o postępie rzeczowo-finansowym realizowanych zadań,

zgodnie z wzorem określonym przez ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego,

i przedstawiają je ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego w terminie do dnia

28 lutego roku następnego za okres od początku realizacji oraz za dany rok.

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego przedstawia Radzie Ministrów

sprawozdanie z wykorzystania dotacji w ramach Programu wraz z informacją o postępie

rzeczowo-finansowym Programu w danym roku w terminie do dnia 31 marca roku następnego.

9.6. Monitorowanie i ocena stopnia osiągania celów Programu

Monitorowanie osiągania celów Programu opiera się na monitorowaniu w trybie rocznym

zadań objętych wsparciem w ramach Programu w trakcie ich realizacji (postęp

rzeczowo-finansowy), jak również efektów rzeczowych osiągniętych w wyniku ich realizacji.

Każdorazowo na wniosek właściwego miejscowo wojewody lub ministra właściwego do spraw

rozwoju regionalnego beneficjent dotacji przedstawia informacje o stanie realizacji zadań

w Programie.

Wskazanie wartości bazowych i docelowych wskaźników realizacji Programu na

poziomie danego zadania nastąpi na etapie wnioskowania o dotację przez JST.

Szacuje się, że w okresie realizacji Programu JST złożą docelowo 250 wniosków

o udzielenie

dotacji,

minister

właściwy

do

spraw

rozwoju

regionalnego

wyda

docelowo 250 opinii, o których mowa w art. 20a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r.

o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, właściwi miejscowo wojewodowie podpiszą

docelowo 250 umów dotacji. Zaangażowanie budżetu państwa na poziomie 500 mln zł

spowoduje szacowane zaangażowanie środków JST na poziomie nie niższym niż 125 mln zł,

w zależności od poziomów współfinansowania określonych w poszczególnych umowach

dotacji.

Poniżej określono katalog wskaźników w zakresie wsparcia w ramach działań opisanych

w rozdziale 6. Wnioskodawca jest obowiązany wskazać i monitorować wszystkie wskaźniki

spośród niżej wymienionych, które są właściwe dla realizowanego zadania. Jeżeli w opinii

wnioskodawcy lista poniższych wskaźników jest niewystarczająca, możliwe jest wskazanie

wskaźników dodatkowych.

Działanie 1

1) liczba zrealizowanych inwestycji drogowych (szt.);

2) długość zrealizowanych inwestycji drogowych (km);

3) liczba zrealizowanych inwestycji służących do ruchu niezmotoryzowanego (szt.);

4) długość zrealizowanych inwestycji służących do ruchu niezmotoryzowanego (km).

Działanie 2

1) długość zrealizowanej infrastruktury wodociągowej i wodno-kanalizacyjnej (km);

2) powierzchnia obszarów biologicznie czynnych (ha).

Działanie 3 – liczba zadań inwestycyjnych służących rozwojowi zrównoważonej

turystyki (szt.).

Działanie 4

1) liczba wspartych placówek edukacyjnych (szt.);

2) liczba wspartych placówek POZ (szt.);

3) liczba wspartych placówek opieki społecznej (szt.).

Właściwi miejscowo wojewodowie odpowiadają za monitorowanie Programu na poziomie

poszczególnych zadań. Wyniki monitorowania właściwi miejscowo wojewodowie ujmują

w sprawozdaniu z wykorzystania dotacji wraz z informacją o postępie rzeczowo-finansowym

realizowanych zadań w ramach Programu (zgodnie z procedurą wskazaną w rozdziale 9.5).

10. KWALIFIKOWALNOŚĆ WYDATKÓW

W ramach Programu wydatkami kwalifikowalnymi są wydatki niezbędne do realizacji

zadania, poniesione po podpisaniu umowy dotacji, o której mowa w rozdziale 9.4, zgodnie

z przepisami (w szczególności dotyczącymi konkurencji, pomocy publicznej, udzielania

zamówień publicznych, ochrony środowiska oraz polityki równych szans), przy czym

1) środki dotacji nie mogą zostać przeznaczone na refundację wydatków;

2) środki dotacji mogą zostać przeznaczone na

a) wydatki majątkowe,

b) wydatki związane z przygotowaniem do realizacji zadania, w szczególności kosztów

opracowania dokumentacji projektowej, zakupu i przygotowania gruntu pod budowę

oraz ekspertyz, świadectw, operatów, studiów, pomiarów geodezyjnych i prac

geologicznych oraz prac archeologicznych;

3) VAT może stanowić koszt realizacji zadania (wydatek kwalifikowalny) w zakresie,

w jakim beneficjent nie ma możliwości jego odliczenia.

11. DZIAŁANIA INFORMACYJNE W RAMACH PROGRAMU

W ramach wszystkich zadań objętych dofinansowaniem z Programu będą realizowane

działania informacyjne z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 maja 2021 r. w sprawie określenia działań informacyjnych podejmowanych przez podmioty

realizujące zadania finansowane lub dofinansowane z budżetu państwa lub z państwowych

funduszy celowych (Dz. U. poz. 953, z późn. zm.). Działania te będą polegały na zapewnieniu

przez beneficjentów Programu umieszczenia w widocznym miejscu tablicy informacyjnej

zarówno w trakcie realizacji zadania, jak i po jego zakończeniu, a także zamieszczenia

informacji na swojej stronie internetowej oraz swoich profilach w internetowych serwisach

społecznościowych.

Szczegóły dotyczące podejmowania działań informacyjnych w ramach realizowanego

zadania inwestycyjnego objętego dofinansowaniem z Programu zostaną określone w umowie

dotacji.

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 27 marca 2024 r.

Poz. 235

UCHWAŁA NR 19

RADY MINISTRÓW

z dnia 25 marca 2024 r.

zmieniająca uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą „Rządowy program rozwoju

obszaru Karpat Wschodnich i Roztocza na lata 2023–2030”

Na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270,

z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

załącznik do uchwały otrzymuje brzmienie określone w załączniku do niniejszej uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: D. Tusk

1)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2023 r. poz. 1273, 1407, 1429, 1641, 1693 i 1872.