Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lipca 2023 r. w sprawie ustanowienia roku 2024 Rokiem Zygmunta Miłkowskiego

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 29 sierpnia 2023 r.

Poz. 894

UCH WA Ł A

S EJ M U R ZE C ZY PO SP O L I T EJ PO L SK I EJ

z dnia 28 lipca 2023 r.

w sprawie ustanowienia roku 2024 Rokiem Zygmunta Miłkowskiego

Zygmunt Fortunat Miłkowski – pułkownik Powstania Styczniowego, polityk, pisarz i publicysta, znany pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż, urodził się 23 marca 1824 roku w Saracei na Podolu w rodzinie oficera napoleońskiego. Ukończył

liceum w Odessie, a następnie studiował w Kijowie, organizując tam konspirację niepodległościową. Po wybuchu Wiosny

Ludów przedostał się na Węgry i uczestniczył w walkach powstańczych w Legionie Polskim generała Józefa Wysockiego.

Przez Turcję dotarł na Zachód, ale niebawem jako emisariusz Towarzystwa Demokratycznego Polskiego działał w Kijowie.

Po dekonspiracji uciekł do Mołdawii i przez wiele lat był emisariuszem na terenie Bałkanów. Stworzył tam ośrodek pośredniczący między uchodźstwem polskim w Paryżu a członkami konspiracji na Ukrainie.

W 1862 roku Zygmunt Miłkowski został mianowany naczelnikiem wojskowym na Ruś, dowodzącym w przyszłym

powstaniu, a po wybuchu walk – naczelnikiem na Podolu. Kiedy ze zorganizowanym w Turcji oddziałem przedzierał się

na Ukrainę, pobił zagradzający drogę oddział rumuński pod Kostangalią, nie chciał jednak dalej walczyć z Rumunami i złożył broń. Razem z nim walczył major Józef Jagmin – bohater 5 wojen, który później był przez niego wielokrotnie opisywany.

Po upadku Powstania Styczniowego działał w Zjednoczeniu Emigracji Polskiej i wydawał paryskie pismo „Niepodległość”.

Wreszcie w 1872 roku osiadł w Lozannie, w Szwajcarii. Kilkukrotnie przyjeżdżał do Lwowa. Działał w Związku Wychodźstwa Polskiego i radzie zarządzającej Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu, którego był kontrolerem aż do

1912 roku.

W 1887 roku opublikował swój najważniejszy tekst polityczny „Rzecz o obronie czynnej i o skarbie narodowym”,

w którym poddał ostrej krytyce obronę bierną i politykę ugody z zaborcami, która ułatwiała im wynarodowianie Polaków.

Postulował powrót do obrony czynnej i przygotowywanie się do walki zbrojnej w sprzyjającej sytuacji międzynarodowej,

a także gromadzenie środków potrzebnych do przyszłej walki – skarbu narodowego.

Zygmunt Miłkowski razem z Ludwikiem Michalskim założył w 1887 roku w Zurychu tajną organizację Ligę Polską.

Jej program zakładał odbudowanie Polski jako demokratycznej republiki i współpracę z innymi narodami zamieszkującymi

dawną Rzeczpospolitą. Miłkowski zwracał szczególną uwagę na konieczność harmonijnego współistnienia Polaków i Ukraińców. Działający pod jego wpływem, przebywający wówczas na uchodźstwie w Szwajcarii, Zygmunt Balicki równolegle

utworzył w środowiskach uniwersyteckich pod zaborami w kraju oraz na terenie Rosji i wielu państw europejskich konspiracyjną organizację Związek Młodzieży Polskiej „Zet”, która została podporządkowana Lidze Polskiej, a później Lidze Narodowej. Po przejęciu władzy w Lidze przez działających w kraju narodowych demokratów z Dmowskim, Balickim i Popławskim na czele oraz przekształceniu jej w 1893 roku w Ligę Narodową podporządkował się im i przez lata wspierał

działalność organizacji ze środków skarbu narodowego. Odciął się od Ligi i zaprzestał jej finansowania, gdy od 1908 roku

jej działacze postanowili przejściowo związać przyszłość sprawy polskiej w oparciu o Rosję. Ruch strzelecki Józefa Piłsudskiego poparł jednak dopiero w 1914 roku, ale i tak nadzieje na niepodległość pokładał we współpracy z państwami

Zachodu.

Jednocześnie Zygmunt Miłkowski, publikujący pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż, był jednym z najpłodniejszych,

obok Józefa Ignacego Kraszewskiego, pisarzy polskich. Był autorem 80 powieści, w tym sag rodzinnych, w których opisywał życie Polaków i Ukraińców na terenie Rusi, XIX-wieczne wojny i powstania narodowe, dokumentował etnograficzne

oblicze epoki oraz relacje etniczne i społeczne szlachty i chłopów. Miał także obszerny dorobek publicystyczny o charakterze społeczno-politycznym.

Zygmunt Miłkowski zmarł 11 stycznia 1915 roku w Lozannie. Na gruncie utworzonej przez niego Ligi Polskiej rozpoczęli działalność narodowi demokraci Dmowskiego, do jego koncepcji nawiązywał tajny Związek Walki Czynnej założony przez Sosnkowskiego i Kukiela oraz Polski Skarb Wojskowy powołany przez Piłsudskiego.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dwusetną rocznicę urodzin Zygmunta Miłkowskiego, pseudonim Teodor Tomasz

Jeż, żołnierza i pisarza, wytrwałego działacza niepodległościowego, twórcy idei obrony czynnej i skarbu narodowego, ustanawia rok 2024 Rokiem Zygmunta Miłkowskiego.

Marszałek Sejmu: E. Witek