PL
Uchwała nr 96 Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028
Table of Provisions (11)
Statutory Text (11 Articles)
§ 1. Uchwala się Krajowy plan gospodarki odpadami 2028, stanowiący załącznik do uchwały.
ZAŁĄCZNIK NR 1: KRAJOWY PROGRAM ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW 129
1. Wstęp ............................................................................................................................................... 129
2. Cele i wskaźniki monitorowania wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu
odpadów ......................................................................................................................................... 129
3. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do
stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami .......................................................... 131
4. Ocena użyteczności stosowanych środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów ........ 137
5. Rekomendowane działania w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów ................................ 145
6. Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności ............................................................... 148
ZAŁĄCZNIK NR 1: KRAJOWY
POWSTAWANIU ODPADÓW
Poz. 702
PROGRAM
ZAPOBIEGANIA
1. Wstęp
ZPO zajmuje najwyższe miejsce w hierarchii sposobów postępowania z odpadami.
Program ten zawiera zarówno odniesienie do celów w zakresie ZPO, jak i informacje odnoszące się do
już istniejących środków ZPO. Ponadto program zawiera działania rekomendowane do realizacji
w zakresie ZPO, ocenę różnych środków przyjętych w tej dziedzinie oraz wskaźniki, które pozwolą na
monitorowanie wyznaczonych celów.
ZPO powinno być postrzegane jako istotny element w kontekście realizacji celu strategicznego, przy
zachowaniu swobody działalności gospodarczej i podejmowanych wyborów w granicach
obowiązującego prawa. ZPO powinno być wynikiem działań ukierunkowanych na kompleksową
poprawę efektywności gospodarki przy uwzględnieniu efektów ekologicznych, ekonomicznych
i społecznych.
Zgodnie z ustawą o odpadach przez ZPO rozumie się środki zastosowane w odniesieniu do produktu,
materiału lub substancji, zanim staną się one odpadami, zmniejszające
a) ilość odpadów, w tym również przez ponowne użycie lub wydłużenie okresu dalszego używania
produktu,
b) negatywne oddziaływanie wytworzonych odpadów na środowisko i zdrowie ludzi,
c) zawartość substancji szkodliwych w produkcie i materiale.
2. Cele i wskaźniki monitorowania wdrażania środków służących zapobieganiu
powstawaniu odpadów
W tabeli 74 przedstawione zostały cele dotyczące ZPO, dla osiągnięcia których zarekomendowano
stosowne działania. Określone zostały wskaźniki jakościowe i ilościowe w celu monitorowania i oceny
postępów wdrażania środków służących ZPO.
Zawarte w tabelach poziomy odniesienia dotyczą dostępnych wartość wskaźnika monitorowania dla lat
2018–2020.
Tabela 74. Cele i wskaźniki monitorowania
Lp.
Cel
Wskaźnik
Jednostka
Pożądany
trend
Wartość
odniesienia
(rok)
Źródło
danych
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
1.
Oddzielenie wzrostu
gospodarczego
od
wzrostu całkowitej
masy wytwarzanych
odpadów
Całkowita masa
wytwarzanych
odpadów
mln
Mg/rok
122,6 mln
(2020 r.)
GUS,
CSO, BDO
2.
Oddzielenie wzrostu
gospodarczego
od
wzrostu całkowitej
masy wytwarzanych
odpadów
Masa wytwarzanych
odpadów w Polsce
w odniesieniu do
PKB w cenach
bieżących
Mg/mld zł
PKB
0,053
(2020 r.)
GUS,
CSO, BDO
3.
Ograniczenie masy
wytworzonych
odpadów
wydobywczych
w
stosunku
do
wielkości wydobycia
kopalin
Masa odpadów
wydobywczych z
flotacyjnego
wzbogacania rud
metali nieżelaznych
(01 03 81) – ogółem
– w odniesieniu do
wydobycia rud
129
mln
Mg/rok
Mg/Mg
30,5 (2018)
0,96
(2018 r.)
GUS,
CSO,
BDO, PIG
miedzi – 31,8 mln
Mg
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Ograniczenie masy
wytworzonych
odpadów
wydobywczych
w
stosunku
do
wielkości wydobycia
kopalin
Ograniczenie masy
wytworzonych
odpadów z energetyki
w stosunku do ilości
wyprodukowanej
energii
Ograniczanie
uciążliwości
dla
środowiska odpadów
przez wzrost liczby
wytwarzanych
w
Polsce
produktów
objętych
ekoznakowaniem
Utrzymanie wzrostu
gospodarczego przy
niskim
wskaźniku
wytwarzania
odpadów
komunalnych
Zmniejszenie masy
odpadów
opakowaniowych w
stosunku do masy
produktów
Rozwój ponownego
użycia
Wzrost masy sprzętu
odzyskanego
do
ponownego użycia
Masa odpadów
wydobywczych
powstających przy
płukaniu i
oczyszczaniu kopalin
(01 04 12) – ogółem
mln
Mg/rok
Mg/Mg
– w odniesieniu do
wydobycia węgla
kamiennego – 63,9
mln Mg
Całkowita masa
odpadów z sektora
energetyki z
podgrupy 10 01 –
ogółem
mln
Mg/rok
– w odniesieniu do
ilości
wyprodukowanej
energii elektrycznej –
140 tys. GWh
Mg/MWh
– w stosunku do
PKB w cenach
bieżących i stałych
Masa produktów
przyjętych do
ponownego użycia i
naprawy w PSZOKach
Udział masy ZSEiE
przygotowanego do
ponownego użycia
(1162 Mg) w
0,44 (2018 r.)
20,8 (2018 r.)
0,149 (2018 r.)
liczba
369
certyfikatów
EU Ecolabel
według stanu
na 06.12.2021
r.
kg/Mg rok
tys.
Mg/mld zł
PKB
342 (2020 r.)
5,6 (2020 r.)
Liczba wydanych
certyfikatów
ekoznakowania Ekoznak i/lub EU
Ecolabel w Polsce
Masa wytwarzanych
odpadów
komunalnych
– na mieszkańca – na
jednostkę PKB w
cenach bieżących
Masa odpadów
opakowaniowych
wytwarzanych –
całkowita
28,2 (2018 r.)
mln
Mg/rok
5,5 (2019 r.)
GUS,
CSO,
BDO, PIG
GUS,
CSO, BDO
dane
PCBC S.A.
GUS
GUS
tys.
Mg/mld zł
rok
Mg
–
BDO
Mg/Mg
1162/244460
= 0,005 (2017
r.)
GIOŚ (za
2017 r.)
BDO
2,4 (2019 r.)
11.
12.
Wzrost
przeznaczonych do
ponownego użycia
przedmiotów
wyposażenia i części
z
pojazdów
wycofanych
z
eksploatacji
Rozwój PSZOK-ów
przyjmujących
produkty
do
ponownego użycia
oraz punktów napraw
– 132 –
stosunku do masy
ZSEiE zebranego w
danym roku (244 460
Mg)
Masa
przeznaczonych do
ponownego użycia
przedmiotów
wyposażenia i części
z pojazdów
wycofanych z
eksploatacji
Liczba PSZOK-ów,
które utworzyły i
utrzymują punkty
napraw i ponownego
użycia produktów
Poz. 702
Mg
–
Liczba
–
GIOŚ,
BDO
BDO
3. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków
zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami
Instrumenty ekonomiczne i inne środki zachęcające do stosowania hierarchii sposobów postępowania z
odpadami wynikające z dyrektywy 2018/851 zostały zawarte w załączniku nr 4a do ustawy o odpadach.
Instrumenty ekonomiczne i inne środki zachęcające do stosowania hierarchii sposobów postępowania
z odpadami, ich realizacja, a także wpływ na kwestie ZPO zostały przedstawione w tabeli 75.
Tabela 75. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami określonych
w załączniku nr 4a do ustawy o odpadach
Aktualna
Realizowane w Polsce działania w ramach
Rodzaj instrumentu
ocena
Możliwe dodatkowe działania
instrumentu
wpływu
1.
2.
3.
4.
Obecnie
w
Polsce
nie ma uzasadnienia
Opłaty za składowanie i spalanie odpadów oraz ograniczenia w
Opłaty za składowanie odpadów są najwyższe
wysoka
stosowaniu tych procesów, zachęcające do ZPO i do recyklingu, przy
w przypadku składowania selektywnie dla wdrażania opłat za termiczne
utrzymaniu składowania jako najmniej pożądanej metody
zebranych
odpadów
surowcowych, przekształcanie odpadów, z uwagi na
udział
tego
procesu
ulegających biodegradacji, niebezpiecznych i nieznaczny
gospodarowania odpadami
przetwarzania odpadów w kierunkach
palnych.
odpadów
Zakaz
składowania
odpadów zagospodarowania
biodegradowalnych zebranych selektywnie komunalnych.
Termiczne przetwarzanie palnych frakcji
wynika z ustawy o odpadach.
odpadów
komunalnych
umożliwi
osiągnięcie
celu
ograniczenia
składowania do 10% masy wytwarzanych
odpadów komunalnych w 2035 r.
Systemy opłat proporcjonalnych do ilości odpadów pobieranych od
Opłaty za odbieranie odpadów komunalnych Możliwe są dodatkowe rozwiązania
wysoka
wytwórców odpadów na podstawie rzeczywistej ilości
od mieszkańców, w przypadku gdy nie pomiaru ilości odpadów faktycznie
wytwarzanych odpadów i zachęcających do segregowania u źródła
dokonują oni selektywnego zbierania odpadów, umieszczanych przez mieszkańców w
odpadów podlegających recyklingowi oraz do zmniejszenia ilości
są znacznie wyższe niż wówczas, gdy pojemnikach, tzw. pay-as-you-throw.
odpadów zmieszanych
mieszkańcy dokonują selektywnego zbierania Jednakże polskie prawo nie przewiduje
takiej możliwości rozliczania opłat za
odpadów
odbieranie odpadów
Zachęty podatkowe do nieodpłatnego oddawania produktów,
Producenci i dystrybutorzy żywności oraz –
wysoka
wszyscy inni przedsiębiorcy mogą skorzystać
zwłaszcza żywności
ze zwolnienia z podatku VAT od przekazanej
darowizny. Działanie to reguluje art. 43 ust. 1
pkt 16 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o
podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2022 r.
poz. 931, z późn. zm.) dotyczący darowizny
produktów spożywczych. Przepis ten wskazuje,
że warunkiem zwolnienia darowizny od
podatku VAT jest jej przekazanie na rzecz
organizacji
pożytku
publicznego
(w
rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o
działalności pożytku publicznego i o
wolontariacie (Dz. U. z 2023 poz. 571) oraz gdy
darowizna będzie przeznaczona na cele
wysoka
wysoka
wysoka
Systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu
do różnych rodzajów odpadów oraz środki służące poprawie ich
skuteczności, rentowności i zarządzania
Systemy zwrotu kaucji i inne środki zachęcające do wydajnego
zbierania zużytych produktów i materiałów
Należyte planowanie inwestycji w infrastrukturę gospodarowania
odpadami, w tym z wykorzystaniem funduszy unijnych
– 134 –
133
Trwają prace nad wprowadzeniem
systemu kaucyjnego na wybrane rodzaje
opakowań na napoje. Zakłada się
wprowadzenie systemu kaucyjnego,
który obejmie obszar całego kraju.
Realizacja inwestycji również w formule
partnerstwa
publiczno-prywatnego,
pozwalającego
na
współdzielenie
kosztów
inwestycji
przez
kilka
podmiotów
Dostosowanie
obecnego
systemu
rozszerzonej
odpowiedzialności
producenta dla różnych produktów
będzie podlegać odrębnym zmianom
legislacyjnym, które obejmą opakowania,
sprzęt elektryczny i elektroniczny, opony
samochodowe oraz oleje
Monitor Polski
Planowanie inwestycji jest m.in. celem
wojewódzkich planów gospodarki odpadami.
Załącznikiem do planów są plany inwestycyjne
dla
instalacji
gospodarki
odpadami
komunalnymi,
które
mogą
być
współfinansowane
ze
środków
Unii
Europejskiej lub funduszy ochrony środowiska
i gospodarki wodnej.
Znaczna część inwestycji z zakresu gospodarki
odpadami była dotychczas współfinansowana z
funduszy unijnych, jednak spodziewany jest
znaczący spadek alokacji UE przeznaczonej na
ten cel.
działalności charytatywnej prowadzonej przez
te
organizacje.
Dodatkowe
warunki
zastosowania zwolnienia są sformułowane w
art. 43 ust. 12 i 12a.
Dotychczasowy system ROP dla opakowań
w Polsce nie jest wystarczająco skuteczny i nie
zapewnia odpowiednich dopłat ponoszonych
przez przedsiębiorców, którzy wprowadzają na
rynek produkty w opakowaniach do systemu
gospodarki odpadami.
Wprowadzono nowe wymagania, które dotyczą
systemu
rozszerzonej
odpowiedzialności
producenta, w ustawie o odpadach stanowiącej
transpozycję regulacji pakietu odpadowego
UE.
Bardziej efektywny jest system ROP w
odniesieniu
do
sprzętu
elektrycznego
i elektronicznego, opon samochodowych oraz
olejów
W Polsce funkcjonują prywatne systemy
kaucyjne, np. dla szklanych butelek
wielokrotnego użytku na piwo. Nie są to jednak
rozwiązania systemowe uregulowane prawnie
Zrównoważone zamówienia publiczne zachęcające do lepszego
gospodarowania odpadami i wykorzystywania produktów i
materiałów pochodzących z recyklingu
średnia
szeroka
kampania
Monitor Polski
– 135 –
134
W systemie zamówień publicznych zalecane Konieczna jest
informacyjna
jest stosowanie kryteriów środowiskowych.
Na stronie Urzędu Zamówień Publicznych
(UZP) jest dostępny szeroki zakres informacji
dotyczących stosowania tzw. zielonych
zamówień. Informacje te dostępne są na stronie
UZP
https://www.gov.pl/web/uzp/zielonezamowienia2
Tzw. zielone zamówienia publiczne nie są
wystarczająco stosowane w Polsce, nie
wykorzystuje się tego mechanizmu do
znaczącego wsparcia recyklingu odpadów
surowcowych.
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo
zamówień publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz.
1710, z późn. zm.) nakłada na centralne organy
administracji
rządowej
obowiązek
sporządzenia strategii zarządzania dla
poszczególnych kategorii zakupowych zgodnie
z polityką zakupową państwa, zawiera przepisy
dotyczące analizy potrzeb i wymagań, jak
również daje możliwość (a w określonych
przypadkach obowiązek) sporządzenia raportu
z realizacji zamówienia. Przepisy wyżej
wymienionej ustawy pozwalają na lepsze
gospodarowanie odpadami, wykorzystywanie
produktów i materiałów pochodzących z
recyklingu, a także na realizację założeń
gospodarki w obiegu zamkniętym.
IOŚ–PIB opracował w 2019 r. „Wytyczne dla
administracji i innych interesariuszy z zakresu
śladu węglowego oraz dobrych praktyk do
stosowania LCA w prawie zamówień
publicznych w tzw. „zielonych zamówieniach
publicznych”. Opracowanie zawiera między
innymi wytyczne dla administracji i innych
interesariuszy z zakresu dobrych praktyk do
stosowania analizy LCA w prawie zamówień
niska
średnia
średnia
wysoka
średnia
średnia
Stopniowe znoszenie dopłat niezgodnych z hierarchią sposobów
postępowania z odpadami
Stosowanie środków fiskalnych lub innych środków wspierających
wykorzystywanie produktów i materiałów przygotowanych do
ponownego użycia lub poddanych recyklingowi
Wspieranie badań i innowacji dotyczących zaawansowanych
technologii recyklingu i regeneracji produktów
Wykorzystanie najlepszych dostępnych technik przetwarzania
odpadów
Zachęty gospodarcze dla organów lokalnych i regionalnych,
zwłaszcza wspierające ZPO oraz rozbudowę systemów
selektywnego zbierania, bez wspierania składowania i spalania
Publiczne kampanie podnoszenia poziomu świadomości, zwłaszcza
dotyczące selektywnego zbierania, ZPO i zmniejszania ilości
odpadów, a także uwzględnianie tych zagadnień w edukacji i
szkoleniach
Konieczna
jest
ciągła
edukacja
ekologiczna na wszystkich poziomach
życia
społecznego,
administracji,
szkolnictwa oraz organizacji publicznych
i stowarzyszeń.
–
–
Konieczna jest szeroka kampania
informacyjna
i
duże
wsparcie
instytucjonalne i finansowe środkami
krajowymi instytucji ubiegających się o
dofinansowanie unijne.
Wprowadzenie poziomu wykorzystania
tworzyw sztucznych pochodzących
z recyklingu w produkcji butelek
z tworzyw sztucznych na napoje.
Wprowadzenie
mechanizmu
ekomodulacji
zachęcającego
do
stosowania
opakowań
bardziej
przyjaznych środowisku (np. przez
przydatność do recyklingu).
–
Monitor Polski
– 136 –
135
publicznych
dotyczących
transportu
drogowego oraz inwestycji budowlanych.
Nie są stosowane w Polsce dopłaty do systemu
gospodarki odpadami niezgodne z hierarchią
sposobów postępowania z odpadami.
W systemie ROP dla opakowań istnieje
mechanizm zachęcający do ich ponownego
użycia.
Wprowadzający
produkty
w opakowaniach
realizuje
ustawowe
obowiązki w zakresie recyklingu wyłącznie
wobec opakowania, w którym po raz pierwszy
wprowadza produkt do obrotu. Każde kolejne
wprowadzenie produktu w danym opakowaniu
wielokrotnego użytku nie powoduje powstania
obowiązków ustawowych.
Innowacyjne projekty badawcze są wspierane
ze środków Narodowego Centrum Badań i
Rozwoju (NCBR), a także ze środków unijnych
w ramach projektów międzynarodowych
Horizon 2020, Europy Centralnej i
Wschodniej, Regionu Morza Bałtyckiego itp.
Zbyt mała jest aktywność polskich podmiotów
w ubieganiu się o środki unijne na projekty
badawcze i wdrożeniowe.
Zarządzający
instalacjami
przetwarzania
odpadów zostali zobowiązani do modernizacji i
dostosowania instalacji do wymagań konkluzji
BAT
NFOŚiGW oraz WFOŚiGW dofinansowują
selektywne zbieranie odpadów, budowę
PSZOK-ów
przez gminy
i
związki
międzygminne.
Na poziomie krajowym prowadzona jest przez
MKiŚ dedykowana strona internetowa Nasze
Śmieci
(https://naszesmieci.mos.gov.pl/)
zawierająca
szeroki
zakres
informacji
dotyczących selektywnego zbierania odpadów,
recyklingu oraz materiały pomocne dla różnych
interesariuszy. Cyklicznie są prowadzone
średnia
średnia
Systemy koordynacji działań wszystkich właściwych organów
publicznych uczestniczących w gospodarowaniu odpadami, w tym z
wykorzystaniem środków elektronicznych
Wspieranie stałego dialogu i współpracy między wszystkimi
zainteresowanymi stronami dotyczącego gospodarowania odpadami
oraz zachęcanie do zawierania dobrowolnych porozumień i do
sporządzania przez przedsiębiorstwa sprawozdań dotyczących
odpadów
Konieczna
jest
szeroka
akcja
informacyjna
o
działaniach
podejmowanych przez poszczególne
branże
gospodarki,
pokazywanie
przykładów dobrych praktyk i efektów
podejmowanych zobowiązań.
–
Monitor Polski
– 137 –
136
ogólnopolskie
kampanie
edukacyjnoinformacyjne, w tym kampanie w różnego
rodzaju mediach.
Prowadzone przez gminy i związki
międzygminne,
stowarzyszenia
i
inne
instytucje kampanie w całym kraju są
dofinansowywane ze środków publicznych –
jednostek
samorządu
terytorialnego
i
NFOŚiGW oraz WFOŚiGW, a także przez
organizacje odzysku opakowań, ZSEiE
i innych odpadów.
Tworzone są klastry gospodarki odpadami
zrzeszające firmy z tej branży.
Stowarzyszenia branżowe prowadzą szkolenia
i działania informacyjne, wspierają działania
podmiotów, prowadzą szkolenia i działania
informacyjne.
Przedsiębiorstwa
przetwórstwa
tworzyw
sztucznych podejmują w ramach branżowych
organizacji i stowarzyszeń zobowiązania
dotyczące ograniczania wytwarzania odpadów,
zapewnienia
określonych
poziomów
recyklingu i udziału recyklatów w nowych
produktach. Także wytwórcy niektórych
napojów podejmują dobrowolne zobowiązania
użycia do pakowania własnych wyrobów tylko
opakowań wytworzonych w pełni z recyklatów
tworzyw sztucznych.
Liczni przedsiębiorcy w ramach społecznej
odpowiedzialności biznesu (CSR) podejmują
zobowiązania, które dotyczą ograniczania
oddziaływania ich działalności na środowisko.
Funkcjonują liczne portale internetowe
pokazujące przykłady działań i osiąganych
rezultatów we wdrażaniu zasad GOZ
w odniesieniu do różnych strumieni odpadów.
2. Promocja badań i rozwoju w
obszarze pozyskiwania czystszych i
bardziej oszczędnych produktów i
technologii oraz upowszechnianie i
wykorzystywanie wyników takich
badań i rozwoju
Tak
Tak
3.
Ocena
użyteczności
Tak/Nie
Realizacja
projektów
badawczych
i demonstracyjnych w dziedzinie technologii
służących ZPO oraz upowszechnianie
wyników badań
–
5.
Możliwe dodatkowe działania w ramach
środka
– 138 –
137
Wdrożona jest zasada zanieczyszczający płaci, a także
rozszerzona odpowiedzialność producenta za wybrane
produkty.
ZPO zostało uwzględnione w Kpgo 2014, Kpgo 2022
i WPGO oraz KPZPO z 2014 r.
Trwa wdrażanie do polskiego systemu modyfikacji
systemu ROP zgodnego z wymaganiami dyrektywy
2008/98/WE wraz z wdrażaniem systemu kaucyjnego na
niektóre opakowania na napoje.
Trwa wdrażanie dyrektywy SUP (dotyczącej niektórych
produktów jednorazowego użytku).
Działanie jest realizowane w ramach ogólnej
restrukturyzacji przemysłu od lat 90-tych.
Realizowane były i są realizowane przez polskie
uczelnie, instytuty oraz przedsiębiorców projekty
międzynarodowe, współfinansowane ze środków
unijnych, krajowych środków na badania i wdrożenia
(NCBR) oraz własnych środków przedsiębiorców –
m.in. ZeroWIN (dot. symbioz przemysłowych),
CERREC (Europejskie centra napraw i ponownego
użycia), TRANSWASTE (w ramach którego utworzono
Kącik używanych rzeczy przy Punkcie Selektywnego
Zbierania Odpadów Komunalnych w Poznaniu),
FoRWaRD, „Nie marnuj jedzenia, myśl ekologicznie”
(ograniczanie i zapobieganie powstawaniu odpadów
żywności). STREFOWA (dotyczący zapobiegania
marnowaniu żywności), MINE.THE.GAP (wsparcie
MŚP w sektorze zagospodarowania odpadów
wydobywczych).
4.
Realizowane działania w ramach środka
Monitor Polski
Mogące mieć
wpływ na
warunki ramowe
związane z
wytwarzaniem
odpadów
2.
1.
1. Wykorzystanie środków
planowania lub innych instrumentów
ekonomicznych wspierających
efektywne wykorzystanie zasobów
Rodzaje środków (według załącznika
nr 5 do ustawy o odpadach)
Grupa środków
Tabela 76. Ocena użyteczności stosowanych środków służących ZPO określonych w załączniku nr 5 do ustawy o odpadach
Stosowane środki służące ZPO wraz z ich oceną użyteczności, realizowanymi działaniami i możliwymi dodatkowymi działaniami zostały przedstawione w tabeli
76.
4. Ocena użyteczności stosowanych środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów
Tak
4. Promocja eko-projektowania
(systematycznego uwzględniania
aspektów środowiskowych przy
projektowaniu produktu z zamiarem
poprawienia charakterystyki
oddziaływania, jakie dany produkt
wywiera na środowisko przez cały
cykl życia)
Wdrożenie
mechanizmu
ekomodulacji
w opakowaniach w ramach zmian w systemie
gospodarki opakowaniami
Podjęcie działań przez stowarzyszenia
branżowe w zakresie
–
intensywniejszej
promocji
ekoprojektowania,
– opracowania narzędzi do oceny wpływu na
środowisko w całym cyklu życia dla potrzeb
eko-projektowania w wybranych branżach
przemysłu,
– poprawy efektywności eksploatacji złóż
naturalnych, wdrażanie nowych technologii
wydobycia,
– kontynuacji i intensyfikacji działań
mających na celu wdrażanie konkretnych
rozwiązań w odniesieniu do poszczególnych
priorytetowych strumieni odpadów.
– 139 –
138
Prowadzone są projekty badawcze w zakresie ekoprojektowania.
MKiŚ prowadzi od 2016 r. konkurs „Produkt w obiegu”,
którego celem jest promocja eko-projektowania
(https://www.gov.pl/web/edukacjaekologiczna/produkt-w-obiegu).
Krajowa Izba Gospodarcza opracowała w 2020 r.
poradnik „Środowiskowe aspekty projektowania
opakowań”.
Wdrażane są konkretne rozwiązania w zakresie ZPO
w odniesieniu do poszczególnych istotnych strumieni
odpadów, prowadzone przez stowarzyszenia branżowe
m.in. opakowań, przetwórców tworzyw sztucznych,
przemysłu kosmetycznego i detergentowego itd.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi prace
koncepcyjne w zakresie przygotowania rekomendacji do
weryfikacji procesów produkcyjnych, w którym
Krajowej
Inteligentnej
uczestniczą
eksperci
Specjalizacji KIS GOZ (przewidywane zakończenie
realizacji zadania – koniec 2022 r.).
Instytut Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju na
zlecenie Ministerstwa Rozwoju opracował przewodnik
pn. „Postępowanie z odpadami wraz z zarysem
możliwości zmian regulacyjnych” stanowiący istotne
źródło informacji dla przedsiębiorców – zarówno
wytwarzających odpady, jak i zajmujących się ich
przetwarzaniem. Jednym z głównych tematów
opracowania jest hierarchia sposobów postępowania z
odpadami w działalności gospodarczej. Przewodnik jest
dostępny na stronie: www.smart.gov.pl.
Ogólne wskaźniki monitorowania zostały dotychczas
opracowane w ramach Kpgo 2010, Kpgo 2014, Kpgo Wypracowanie odpowiednich wskaźników
2022, WPGO i KPZPO z 2014 r., a ich zakres podlega monitorowania ZPO umożliwiających ocenę
cyklicznej weryfikacji.
efektywności ZPO i porównanie w ramach
poszczególnych sektorów przemysłu
Wdrożona BDO umożliwia monitorowanie osiąganych
wartości wskaźników.
Monitor Polski
Mogące mieć
wpływ na fazę
projektu,
produkcji i
dystrybucji
Tak
3. Opracowanie na wszystkich
poziomach skutecznych i przydatnych
wskaźników presji na środowisko
związanej z wytwarzaniem odpadów,
przy czym celem tych wskaźników ma
być przyczynienie się do ZPO, od
porównywania produktów na poziomie
wspólnoty, przez działania podjęte
przez władze lokalne, po środki
ogólnokrajowe
Tak
Tak
8. Wykorzystanie kampanii
informacyjnych oraz zapewnienie
wsparcia finansowego, decyzyjnego i
innego rodzaju wsparcia dla
przedsiębiorstw. Środki takie będą
szczególnie skuteczne, jeżeli będą
skierowane i dostosowane do małych i
średnich przedsiębiorstw i będą
działały przez sieci istniejących
powiązań gospodarczych
Tak
– 140 –
139
NFOŚiGW realizuje Program Priorytetowy „Racjonalna
gospodarka odpadami” na lata 2015–2030, którego
jednym z celów jest ZPO.
Istnieją właściwe przepisy w ustawie o odpadach oraz
ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony
środowiska, tj. dotyczące m.in. kompetencji marszałka,
starosty, RDOŚ (dla terenów zamkniętych ustalonych
przez Ministra Obrony Narodowej). Według art. 184 i
–
art. 188 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo
ochrony środowiska – we wniosku i w pozwoleniu na
wytwarzanie odpadów określa się „wskazanie sposobów
ZPO lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego
oddziaływania na środowisko”.
Wsparcie informacyjne, finansowe i decyzyjne dla
przedsiębiorstw, w tym małych i średnich
przedsiębiorstw, jest realizowane w ramach Programu
Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014–2020,
finansowanego ze środków UE i koordynowanego przez
Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości na rzecz –
mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw.
Wymiana informacji między organami
ochrony środowiska np. UM, starostwami
powiatowymi i RDOŚ (dla terenów
zamkniętych) w zakresie wprowadzania
wymogów dotyczących ZPO do pozwoleń na
wytwarzanie
odpadów
(pozwoleń
zintegrowanych) – dobre praktyki
–
Monitor Polski
7. Objęcie środkami zapobiegania
wytwarzaniu odpadów instalacji
niepodlegających pozwoleniom
zintegrowanym.
W odpowiednich przypadkach środki
takie mogą zawierać oceny i plany
zapobiegania powstawaniu odpadów
6. Organizacja szkoleń dla właściwych
organów w zakresie wprowadzania
wymogów dotyczących ZPO do
decyzji wydawanych na podstawie
Tak
ustawy o odpadach i ustawy z dnia
27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony
środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz.
2556, z późn. zm.)
5. Dostarczanie informacji o
technikach ZPO z zamiarem
ułatwiania wprowadzania najlepszych
dostępnych technik w przemyśle
Dostarczane są informacje o technikach ZPO, co ma
ułatwić wprowadzanie najlepszych dostępnych technik
w przemyśle dzięki publikacjom oraz szkoleniom na
temat technologii w obszarze ochrony środowiska
(BAT), metod ich wdrażania, a także możliwości
pozyskiwania środków na inwestycje proekologiczne
(m.in.www.ekoportal.gov.pl,
www.parp.gov.pl,
www.wszystkooemisjach.pl, www.szkolenia-semper.pl)
Wymiana informacji między organami ochrony
środowiska
dotycząca
ustawy
o
odpadach
(transponującej
przepisy
dyrektywy
ramowej
2008/98/WE i całego pakietu dyrektyw odpadowych), w
tym wynikającej z ustawy hierarchii sposobów
postępowania z odpadami. Ponadto prowadzone są
szkolenia specjalistyczne ogólnodostępne w zakresu
szeroko rozumianej ochrony środowiska przez prywatne
firmy szkoleniowe.
Tak
Tak
9. Stosowanie dobrowolnych umów,
paneli konsumentów i producentów
lub negocjacji sektorowych,
zmierzających do tego, aby dane
przedsiębiorstwa lub sektory
przemysłu wyznaczały własne plany
lub cele zapobiegania powstawaniu
odpadów lub udoskonalały
nieoszczędne produkty lub
opakowania.
10. Promocja wiarygodnych systemów
zarządzania środowiskowego, w tym
EMAS i ISO 14001
– 141 –
140
Równolegle część dużych firm (około 700 firm i
korporacji) wdraża zasady CSR – społecznej
odpowiedzialności biznesu. Jedną z nich jest
postępowanie wspierające zrównoważony rozwój.
Forum Odpowiedzialnego Biznesu prezentuje szereg
danych dotyczących polskich firm stosujących zasady
CSR.
Pomimo tych działań, liczba przedsiębiorców, którzy
wdrożyli we własnych firmach systemy zarządzania
środowiskowego jest w Polsce bardzo mała, co świadczy
o stosunkowo małej świadomości ekologicznej
przedsiębiorców.
Podjęcie działań przez stowarzyszenia
branżowe w zakresie
– promowania przeglądów ekologicznych
procesów produkcyjnych, mających na celu
inwentaryzację i zbilansowanie przepływu
surowców,
produktów,
usług
i odpadów oraz określenie zależności
przyczynowo–skutkowych warunkujących
wytwarzanie odpadów,
systemów
zarządzania
–
wdrażania
środowiskowego i programów w zakresie
czystych
technologii
umożliwiających
ograniczenie powstawania odpadów lub
ograniczenie ich toksyczności,
–
wdrażanie
systemów
zarządzania
środowiskowego (EMAS) w instytucjach
publicznych
Monitor Polski
Szkolenia przedstawiające przedsiębiorcom zasady
budowania systemów zarządzania środowiskowego
(ISO 14001, EMAS).
Doradztwo dla przedsiębiorstw w zakresie wdrażania
systemów zarządzania środowiskowego.
Stowarzyszenia przedsiębiorców z branży tworzyw
sztucznych
podjęły
dobrowolne
zobowiązania
ograniczenia
wytwarzania
opakowań
oraz
wykorzystania recyklatów do produkcji nowych
wyrobów, zwłaszcza butelek PET do napojów.
Podjęcie działań przez Stowarzyszenia
branżowe w zakresie
– rozwoju symbioz przemysłowych i sieci
współpracy przedsiębiorstw na rzecz
racjonalnej gospodarki surowcowej;
– ZPO (np. budowlanych i remontowych,
przemysłowych)
przez
zobowiązanie
dostawców materiałów do przyjmowania
zwrotów nadwyżek zakupionych materiałów
w określonym okresie, po cenie zakupów;
– weryfikacji praktyk stosowanych w handlu
np. sprzedaż wiązana (jako zachęta do
zwiększonej
konsumpcji,
nadmierne
promowanie dużych porcji – np. w
multipleksach – zachęca do większej
konsumpcji i do marnotrawstwa żywności),
– rozwoju cyfrowych giełd odpadów,
umożliwiających
kontakty
posiadaczy
odpadów z przetwórcami, co zapewnia
szybki przepływ i recykling różnych
strumieni odpadów
12. Wykorzystanie kampanii
informacyjnych i kierowanie
informacji do ogółu społeczeństwa lub
konkretnej grupy konsumentów
Tak
Tak
Inicjowanie i promowanie przez gminy w
ramach kampanii informacyjnych dla
społeczności lokalnej działań służących ZPO
np. ponownego użycia produktów, wymiany
rzeczy
używanych,
sieci
napraw,
wypożyczalni działających na ich terenie, w
szczególności jeżeli są realizowane w
PSZOK-u lub w innych obiektach gminnych
–
– 142 –
141
Trwa wprowadzanie do polskiego prawa wymagań
dotyczących systemu kaucyjnego na wybrane rodzaje
opakowań na napoje.
Trwa wdrażanie dyrektywy SUP dotyczącej niektórych
produktów jednorazowego użytku, gdzie w planowanym
systemie przewiduje się opłatę za jednorazowe kubki z
tworzywa sztucznego oraz jednorazowe pojemniki z
tworzywa sztucznego na żywność typu fast-food
Nowelizowane przepisy prawne kładą większy nacisk na
prowadzenie kampanii edukacyjnych dotyczących
gospodarowania odpadami, w tym ZPO.
Na poziomie krajowym jest prowadzony przez MKiŚ
portal informacyjny i edukacyjny (link
oraz
https://www.gov.pl/web/edukacja-ekologiczna)
strona
internetowa
Nasze
Śmieci
(link
https://naszesmieci.mos.gov.pl/) zawierająca szeroki
zakres informacji, w tym wskazówki dotyczące
świadomych zakupów.
MKiŚ prowadziło działania informacyjno-edukacyjne
(w latach 2017–2020) przez publikację artykułów
prasowych, lokowanie treści edukacyjnych w
popularnych serialach telewizyjnych, programy radiowe
i telewizyjne m.in. z cyklu Wielki test o ekologii, Wielki
test o przyrodzie, Wielki test o powietrzu, Wielki test
o klimacie, w ramach których uwzględniano wątki
edukacyjne dotyczące obszaru gospodarki odpadami
komunalnymi. Również MKiŚ organizowało stoiska
edukacyjne lub warsztaty – w tym online w ramach m.in.
Monitor Polski
Mogące mieć
wpływ na fazę
konsumpcji i
użytkowania
11. Instrumenty ekonomiczne, takie
jak zachęty do czystych zakupów lub
wprowadzenie obowiązkowej zapłaty
przez konsumentów za dany artykuł,
lub element opakowania, który w
przeciwnym przypadku byłby
wydawany bezpłatnie
Dla przedsiębiorców mających wdrożony system EMAS
wprowadzono zwolnienie z opłaty rejestrowej przy
wpisie do Rejestru w Bazie danych o produktach i
opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (RejestrBDO)
Funkcjonuje kaucja na butelki zwrotne szklane w
ramach
prywatnych
systemów
kaucyjnych
prowadzonych przez browary.
Wprowadzono opłatę za torby jednorazowe z tworzyw
sztucznych.
Tak
Kampanie
stowarzyszeń
branżowych
promujące produkty o obniżonym potencjale
wytwarzania
odpadów
i
zawartości
substancji
szkodliwych
za
pomocą
dedykowanego rozpoznawalnego systemu
znakowania, dotyczącego w szczególności
ograniczenia zużycia surowców pierwotnych
i wykorzystania recyklatów w produkcji
danego wyrobu, w oparciu o technologię
minimalizującą
wytworzenie
odpadów
poprodukcyjnych i poużytkowych
Monitor Polski
13. Promocja wiarygodnego
etykietowania ekologicznego
Dnia Ziemi, Dnia Dziecka czy panele eksperckie
podczas np. Targów POL-ECO SYSTEM, w ramach
których również podnoszono tematy związane z
gospodarką odpadami.
Planując i przygotowując kampanie oraz inne działania
informacyjno-edukacyjne, brane są pod uwagę wyniki
realizowanych przez MKiŚ cyklicznych Badań
świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców
Polski
(tzw.
badania
trackingowe)
oraz
jednotematycznych badań świadomości ekologicznej
mieszkańców Polski dotyczących wybranego obszaru
z dziedzin interwencji resortu. Wyniki tych badań są
dostępne
na
stronie
MKiŚ
https://www.gov.pl/web/klimat/badania-swiadomosciekologicznej
MKiŚ koordynowało na poziomie krajowym Europejski
Tydzień Redukcji Odpadów (EWWR) – inicjatywy
mającej na celu promowanie ZPO oraz właściwego
postępowania z już wytworzonymi odpadami.
MKiŚ organizowało stoisko edukacyjne podczas
wydarzenia Targi Zero Waste.
Od 2005 r. są wydawane w Polsce certyfikaty
ekoznakowania (Eko–znak, Ecolabel), a także istnieją
certyfikaty produktów regionalnych i lokalnych.
Alternatywę stanowią inne europejskie programy
znakowania środowiskowego.
UZP opracował publikację: „Oznakowania ekologiczne”
zawierającą zestawienie stosowanych w UE etykiet
ekologicznych.
Dostępne są zestawienia przedsiębiorców, którzy
uzyskali poszczególne certyfikaty ekologiczne
Tak
Tak
14. Porozumienia z sektorem
przemysłu, np. dotyczące paneli
produktów podobnych do
prowadzonych w ramach
zintegrowanych polityk produktowych
lub umowy z detalistami w sprawie
dostępności informacji o zapobieganiu
powstawaniu odpadów oraz w sprawie
produktów powodujących mniejsze
oddziaływanie na środowisko
15. W kontekście zamówień
publicznych i zaopatrzenia
przedsiębiorstw – włączanie kryteriów
środowiskowych ( w tym związanych
z ZPO) do dokumentów
przetargowych, zgodnie ze
wskazaniami zawartymi w drugim
wydaniu podręcznika pt. „Ekologiczne
zakupy! Podręcznik dotyczący
zielonych zamówień publicznych”,
który został opublikowany przez KE
25 października 2011 r. (polska wersja
podręcznika jest dostępna pod
adresem
http://ec.europa.eu/environment/gpp/p
df/handbook_pl.pdf).
Działania
informacyjno-edukacyjne
w zakresie ZPO dla instytucji publicznych,
skutkujące
wprowadzaniem
w
nich
konkretnych działań w zakresie ZPO oraz
włączaniem kryteriów związanych z ochroną
środowiska, w tym ZPO do zamówień
publicznych.
Rozszerzenie podręcznika „Przykładowe
społeczne i środowiskowe kryteria oceny
ofert w zamówieniach publicznych”
o przykłady dotyczące ZPO żywności
–
Monitor Polski
– 144 –
143
Przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce
opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U.
z 2023 r. poz. 160, z późn. zm.) stwarzają możliwość
zawierania porozumień między ministrem właściwym
do spraw klimatu a przedsiębiorcami wprowadzającymi
produkty
w
opakowaniach
jednostkowych
wielokrotnego użytku w zakresie utworzenia
i utrzymania systemu obrotu tymi opakowaniami.
Ustawa ta przewiduje możliwość zawierania
porozumień
między
organizacją
samorządu
gospodarczego,
reprezentującą
wprowadzających
produkty w opakowaniach wielomateriałowych albo
środki niebezpieczne w opakowaniach (w tym środki
ochrony roślin), a marszałkiem województwa w zakresie
utworzenia i utrzymania systemu gospodarowania
odpadami tych opakowań
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień
publicznych wskazuje możliwości uwzględniania
aspektów
środowiskowych
w
zamówieniach
publicznych.
Również Polityka zakupowa państwa, przyjęta uchwałą
nr 6 Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2022 r. w
sprawie przyjęcia Polityki zakupowej państwa (M.P.
poz. 125), kładzie nacisk na wydatkowanie środków
publicznych w połączeniu z realizacją celów
zrównoważonego rozwoju, m.in. przez stosowanie
aspektów
środowiskowych
w
zamówieniach
publicznych, co ma sprzyjać ograniczaniu negatywnego
oddziaływania na środowisko nabywanych dostaw,
usług i robót budowlanych.
Kontynuowane jest rozpowszechnianie wiedzy na temat
wdrażania zielonych zamówień publicznych.
Opracowano materiały edukacyjne w postaci
podręczników dotyczących stosowania zielonych
zamówień publicznych, m.in podręcznik Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego dla Beneficjentów Funduszy
Europejskich,
podręcznik
Urzędu
Zamówień
Publicznych
itd.
Przeprowadzono
zamówienia
uwzględniające kryteria pozacenowe, m.in. w
przetargach na budowę spalarni odpadów, w
Tak
Monitor Polski
16. Propagowanie ponownego użycia
lub naprawy wyrzucanych produktów
lub ich składników, w szczególności
przez stosowanie środków
edukacyjnych, ekonomicznych,
logistycznych i innych, takich jak
wspieranie lub tworzenie
akredytowanych sieci napraw i
ponownego użycia, zwłaszcza w
regionach gęsto zaludnionych
budownictwie pasywnym, przy wyborze sposobu
oświetlenia itd.
UZP opublikował w 2018 r. podręcznik „Przykładowe
społeczne i środowiskowe kryteria oceny ofert w
zamówieniach publicznych”.
Ponadto UZP sporządził materiały, w tym m.in.
opracowanie dotyczące etykiet środowiskowych, w
którym ujęte zostały oznakowania wykorzystujące
włókna recyklingowe oraz uwzględniające kryteria
zrównoważonego rozwoju. W 2022 r. opublikowane
zostało drugie wydanie opracowania na temat etykiet
ekologicznych, które zastąpiło przewodnik z 2018 r.
Aktualny materiał dostępny jest na stronie
https://www.gov.pl/web/uzp/publikacje-z-obszaru-zzp
Zamówienia w MKiŚ zawierały aspekty środowiskowe
w opisie przedmiotu zamówienia, kryteriach oceny ofert
lub w postanowieniach umowy. Odsetek zamówień
zawierających aspekty środowiskowe kształtował się
następująco
– 2017 r. – 40,47%,
– 2018 r. – 72,49%,
– 2019 r. – 93,02%
Gminy organizują, w ramach PSZOK, punkty
przyjmujące rzeczy do ponownego użycia i naprawy.
Funkcjonują liczne portale internetowe umożliwiające i
pośredniczące w sprzedaży, sprzedaży za symboliczną
cenę lub nieodpłatnej wymianie przedmiotów
używanych, głównie odzieży, mebli, urządzeń Rozwój sieci napraw i ponownego użycia.
gospodarstwa domowego i innych.
Wspieranie rozwoju rynków zbytu dla
produktów używanych
MKiŚ opracowało i prezentuje na własnym portalu
Rekomendacje dla budowy sieci napraw i ponownego
użycia oraz wytyczne dotyczące minimalnej
funkcjonalności punktów selektywnego zbierania
odpadów komunalnych dla jednostek samorządu
terytorialnego
https://www.gov.pl/web/klimat/odpady-komunalne
5. Rekomendowane działania w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów
Tabela 77. Zestawienie rekomendowanych działań dotyczących ZPO
Nr
Nazwa działania
1.
2.
Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii
informacyjno-edukacyjnej na temat ZPO i
przeciwdziałaniu zaśmiecaniu
Realizacja corocznego badania dotyczącego
świadomości społeczeństwa w zakresie ZPO,
w tym w szczególności dotyczącego rodzaju i
ilości ponownego użycia produktów
Podjęcie współpracy w celu określenia
możliwości
rozszerzenia
badań
statystycznych
statystyki
publicznej
o uwzględnienie w badaniach danych
o wymianie, sprzedaży ilości i rodzajach
używanych produktów, m.in. mebli,
tekstyliów,
sprzętu
elektrycznego
i
elektronicznego, materiałów i produktów
budowlanych
Koordynacja i wsparcie realizacji prac
naukowo-badawczych w zakresie gospodarki
odpadami oraz projektów badawczych i
demonstracyjnych w dziedzinie technologii
ZPO, w tym kampania informacyjna na temat
ubiegania się o środki unijne na projekty
badawcze
i
wdrożeniowe
oraz
upowszechnianie wyników badań
Uwzględnienie
w
priorytetach
NFOŚiGW/WFOŚiGW w perspektywie
finansowej na lata 2022–2028 możliwości
wsparcia dla przedsiębiorstw przeznaczonego
na działania dotyczące zmiany technologii na
technologie małoodpadowe, innowacyjne
(analogiczne do programów efektywności
energetycznej); tworzenie nowych form
zajmujących się działalnością związaną z
ZPO
Zainicjowanie
wymiany
informacji
i współpracy
ze
stowarzyszeniami
branżowymi w zakresie podejmowania
możliwych dodatkowych działań przez
przedsiębiorstwa lub sektory przemysłu,
wyznaczania własnych planów lub celów
ZPO lub udoskonalania nieoszczędnych
produktów lub opakowań
1.
2.
3.
4.
5.
6.
14)
Organ
wykonujący /
instytucja
wykonująca
3.
Termin
realizacji
Potencjalne źródło
finansowania14)
4.
5.
minister właściwy
do spraw klimatu
2023–2028
NFOŚiGW
minister właściwy
do spraw klimatu
2023–2028
NFOŚiGW
minister właściwy
do spraw
klimatu/GUS/NF
OŚiGW
2023
–
minister właściwy
do spraw
szkolnictwa
wyższego i nauki,
Narodowe
Centrum Badań i
Rozwoju
2023–2028
budżet państwa
NFOŚiGW/WFO
ŚiGW
2023–2028
NFOŚiGW/WFOŚiGW
minister właściwy
do spraw
gospodarki
2023–2028
–
W przypadku NFOŚiGW są to zarówno środki krajowe, jak i środki międzynarodowe, w tym UE, zgodnie
z przyjętymi zasadami udzielania dofinansowania. W przypadku środków UE okres kwalifikowania wydatków
w perspektywie UE na lata 2021–2027 trwa do roku 2030, działania będą kontynuowane po 2028 r.
Nr
Nazwa działania
1.
2.
Kampanie promujące hierarchię sposobów
postępowania z odpadami, w tym mniej
konsumpcyjny styl życia
Promowanie inicjatyw i konkursów dla
„małoodpadowych” gmin
Promowanie ekoprojektowania, w tym
wydłużaniu cyklu życia produktów, w
szczególności do których wytworzenia są
niezbędne surowce krytyczne i promowanie
naprawy tych produktów, a także
zastępowania surowców krytycznych łatwiej
dostępnymi materiałami
7.
8.
9.
Gromadzenie i udostępnianie materiałów
10. edukacyjnych na temat ZPO oraz
prawidłowego postępowania z odpadami dla
szkół
Wprowadzenie zagadnień związanych z ZPO
oraz
prawidłowym
postępowaniem
11.
z odpadami do podstaw programowych
kształcenia w zawodach szkolnictwa
branżowego
Promowanie i wspieranie badań i rozwoju
technologii
pozwalających
poddawać
12. recyklingowi odpady zawierające znaczne
ilości
surowców
krytycznych,
które
dotychczas takiemu recyklingowi nie były
poddawane
Analiza
w
zakresie
możliwości
wprowadzenia obowiązku i określenia zasad
13. umieszczania informacji dla konsumentów na
temat właściwości i cech środowiskowych
produktów, w tym na temat obecności
surowców krytycznych generujących odpady
Akcje edukacyjne w zakresie ZPO dla
instytucji
publicznych,
skutkujące
wprowadzaniem w nich konkretnych działań
14.
w zakresie ZPO (w tym ZPO żywności) oraz
włączaniem kryteriów związanych z ochroną
środowiska, w tym ZPO (także ZPO
żywności) do zamówień publicznych
Organ
wykonujący /
instytucja
wykonująca
3.
Poz. 702
Termin
realizacji
Potencjalne źródło
finansowania14)
4.
5.
minister właściwy
do spraw klimatu
2023–2028
NFOŚiGW/
środki UE
minister właściwy
do spraw klimatu
2023–2028
NFOŚiGW
minister właściwy
do spraw
gospodarki
2023–2028
Środki UE
2023–2028
–
2023–2028
–
2023–2028
budżet państwa/
środki UE
2023–2028
–
2023–2028
NFOŚiGW/
środki UE
2024–2025
–
2024–2028
–
minister właściwy
do spraw oświaty
i wychowania,
Ośrodek Rozwoju
Edukacji
minister właściwy
do spraw oświaty
i wychowania,
ministrowie
właściwi dla
zawodów
szkolnictwa
branżowego
minister właściwy
do spraw
szkolnictwa
wyższego i nauki,
minister właściwy
do spraw
gospodarki
minister właściwy
do spraw
gospodarki
minister właściwy
do spraw klimatu,
UZP
Analiza efektywności podjętych działań
15. dotyczących przeciwdziałania zaśmiecaniu w minister właściwy
zakresie wprowadzanych opłat za produkty
jednorazowego użytku
do spraw klimatu
Promowanie i wspieranie działań służących
16. zastępowaniu materiałów stosowanych w minister właściwy
działalności
przyjaznymi
rolniczej
środowisku
materiałami
w
celu
do spraw
rolnictwa
Nr
Nazwa działania
1.
2.
wyeliminowania odpadów problematycznych
np. folii rolniczych z tworzyw sztucznych
Działania
informacyjno-edukacyjne
skierowane do konsumentów na temat
17.
negatywnych
efektów
nadmiernego
kupowania oraz promowanie serwisowania
i naprawy produktów
Wspieranie badań i rozwoju technologii
pozwalających poddawać recyklingowi
odpady zawierające znaczne ilości surowców
krytycznych, które dotychczas takiemu
recyklingowi nie były poddawane. W
18. szczególności dotyczy to surowców takich
jak: metale ziem rzadkich, gal, ind, które są
wykorzystywane do produkcji energii ze
źródeł odnawialnych lub do innowacyjnych
zastosowań technologicznych, a ich recykling
wymaga dość dużych zasobów technicznych
i ekonomicznych
Promowanie dobrych praktyk w zakresie
ZPO ze wskazaniem konkretnych działań
19.
przedsiębiorców, np. w formie katalogów
eko-rozwiązań
Organ
wykonujący /
instytucja
wykonująca
3.
minister właściwy
do spraw klimatu
minister właściwy
do spraw
gospodarki,
minister właściwy
do spraw
szkolnictwa
wyższego i nauki
minister właściwy
do spraw
gospodarki
147
Poz. 702
Termin
realizacji
Potencjalne źródło
finansowania14)
4.
5.
2024–2028
–
2024–2028
–
2023–2028
Narodowe Centrum
Badań i Rozwoju
6. Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności
Zapobieganie powstawaniu odpadów żywności polega między innymi na zmniejszeniu wytwarzania
odpadów żywności w produkcji podstawowej, przetwórstwie i wytwarzaniu, w sprzedaży detalicznej
i innej dystrybucji żywności, w usługach gastronomicznych oraz w gospodarstwach domowych, jak
również na zachęcaniu do dokonywania darowizn produktów spożywczych i do innych form redystrybucji
żywności, przy założeniu, że pierwszeństwo mają ludzie, zanim te produkty będą wykorzystywane jako
pasza dla zwierząt czy przetworzone na produkty niespożywcze.
Odpadami żywności jest żywność w rozumieniu art. 2 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa
żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego
procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, która stała się odpadami. Przeciwdziałanie powstawaniu
odpadów żywności stało się zagadnieniem istotnym nie tylko w związku z ZPO, ale także w związku
z zapobieganiem marnowaniu surowców, a także w kwestiach społecznych.
Odpady żywności są wytwarzane na różnych etapach łańcucha dostaw żywności
1) produkcja podstawowa;
2) przetwórstwo i wytwórstwo;
3) sprzedaż detaliczna i inna dystrybucja żywności;
4) restauracje i usługi gastronomiczne;
5) gospodarstwa domowe.
Dotychczasowy system ewidencjonowania oraz sprawozdawczości w gospodarce odpadami nie
pozwala na dokładne obliczenie wytwarzanych odpadów żywności oraz ich dalsze zagospodarowanie.
W tym celu od roku 2022 nałożono na wytwórców odpadów prowadzących ewidencję odpadów obowiązek
podawania w sprawozdaniach o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami informacji na
temat masy i rodzajów wytworzonych odpadów żywności. Jednocześnie dla oszacowania ilości
powstających odpadów żywności IOŚ-PIB w Warszawie w ramach programu priorytetowego 5.1.1
„Wsparcie Ministra Klimatu w zakresie realizacji polityki ochrony środowiska Część 1. Ekspertyzy,
opracowania, realizacja zobowiązań międzynarodowych” realizuje przedsięwzięcie „Sprawozdawczość
Polski do Komisji Europejskiej w zakresie pomiarów poziomów odpadów żywności w czteroletnim cyklu
2020–2023”, w ramach którego opracowywana jest metodyka zbierania danych o wytwarzanych odpadach
żywności dla każdego etapu łańcucha dostaw. W tabeli 78 przedstawiono szacowaną masę odpadów
żywności dla roku 2020.
Tabela 78. Ilość odpadów żywności w 2020 r.
Odpady żywności ogółem*
[Mg]
2.
670 547
544 942
320 396
190 293
2 275 921
4 002 099
Etap łańcucha dostaw żywności
1.
Produkcja podstawowa
Przetwórstwo i wytwórstwo
Sprzedaż detaliczna i inna dystrybucja żywności
Restauracje i usługi gastronomiczne
Gospodarstwa domowe
RAZEM
* Odpady żywności, o których mowa w art. 1 decyzji delegowanej Komisji (UE) 2019/1597 z dnia 3 maja 2019 r. uzupełniającej
dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w odniesieniu do wspólnej metody i minimalnych wymagań
jakościowych dla jednolitego pomiaru poziomów odpadów żywności (Dz. Urz. UE L 248 z 27.09.2019, str. 77).
6.1. Cele dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów żywności
W zapobieganiu powstawaniu odpadów żywności przyjęto następujące cele
1) ograniczenie masy wytwarzanych odpadów żywności na wszystkich poszczególnych etapach
łańcucha dostaw żywności;
2) ograniczenie odpadów żywności w gastronomii i restauracjach przez wdrażanie racjonalnych
zamówień, porcjowania posiłków;
3) zwiększanie świadomości społeczeństwa w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów
żywności i postępowania z odpadami żywności;
4) zapewnienie efektywnego przekazywania żywności ze zbliżającym się terminem ważności do
wykorzystania przez potrzebujących;
5) wspieranie działań związanych z optymalizacją procesów produkcyjnych służących zmniejszeniu
strat żywności oraz powstawaniu odpadów żywności w przetwórstwie i wytwórstwie produktów
żywnościowych.
6.2. Opis istniejących środków służących zapobieganiu powstawaniu odpadów żywności
Jednym ze znaczących dotychczasowych działań, które służą zapobieganiu powstawaniu odpadów
żywności, było przyjęcie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz. U.
z 2020 r. poz. 1645), która weszła w życie z dniem 18 września 2019 r. W ustawie zostały określone zasady
postępowania z żywnością oraz obowiązki sprzedawców żywności15) w celu przeciwdziałania marnowaniu
żywności oraz negatywnym skutkom społecznym, środowiskowym i gospodarczym wynikającym z
marnowania żywności.
W ustawie wprowadzono obowiązki sprawozdawcze, w tym
– dla organizacji pozarządowych – o sposobie zagospodarowania otrzymanej żywności, zawierające
w szczególności dane o masie żywności otrzymanej od sprzedawców, żywności oraz masie żywności, którą
przekazały na rzecz potrzebujących, wraz z wykazem sprzedawców żywności, od których otrzymały
żywność (sprawozdania te są składane do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska),
– dla sprzedawców żywności – o marnowanej żywności w zakresie sprzedaży żywności, zawierające dane
o całkowitej masie marnowanej żywności w danym roku oraz wysokości należnej opłaty wraz ze
wskazaniem wysokości opłaty, która zostanie wpłacona do funduszu.
Sprawozdania o marnowanej żywności są składane przez sprzedawców żywności do WFOŚiGW.
Na bazie tych sprawozdań można przedstawić następujące dane
1) do GIOŚ wpłynęło 108 sprawozdań o sposobie zagospodarowania otrzymanej żywności za 2020 r.;
2) organizacje pozarządowe wskazywały w wyżej wymienionych sprawozdaniach na następujące
sposoby zagospodarowania otrzymanej żywności
a) przygotowywanie posiłków z produktów przekazanych przez sprzedawców żywności oraz
wykorzystywanie żywności w celu wzbogacenia i urozmaicenia posiłków,
b) wydawanie paczek żywnościowych,
c) przekazywanie żywności organizacjom współpracującym – np. domom dziecka, domom
samotnej matki.
Pomoc najczęściej trafiała do: osób bezdomnych, osób samotnych, osób o niskich dochodach, osób
z niepełnosprawnościami, do rodzin wielodzietnych, do osób starszych, bezrobotnych, do samotnych
matek.
Zbiorcza masa otrzymanej żywności od sprzedawców żywności przedstawiona w wyżej wymienionych
sprawozdaniach wyniosła 18 968 824,48 kg, natomiast masa żywności, którą organizacje żywności
przekazały na rzecz potrzebujących 18 949 609,72 kg.
Do GIOŚ natomiast zostały przedłożone zbiorcze sprawozdania o marnowanej żywności, na podstawie
których ustalono, że w 2020 r. do WFOŚiGW wpłynęło od sprzedawców żywności w sumie 658
sprawozdań o marnowanej żywności
1) całkowita masa marnowanej żywności przez sprzedawców żywności wyniosła 49 761 237,08 kg;
2) całkowita wysokość należnej opłaty za marnowanie żywności wyniosła 2 955 530,86 zł.
Ponadto z przeglądu wojewódzkich planów gospodarki odpadami wynika, że zadania dotyczące
zapobiegania powstawaniu odpadów żywności nie są prowadzone na szeroką skalę.
Do najbardziej powszechnych działań należą
1) prowadzenie edukacji w zakresie zasad ZPO żywności dla mieszkańców, w gastronomii i innych
sektorach;
15)
Zgodnie z ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności przez sprzedawcę żywności
rozumiany jest podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze, o którym mowa w art. 3 ust. 3 rozporządzenia
(WE) nr 178/2002, w zakresie sprzedaży żywności w jednostce handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni
sprzedaży w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977) powyżej 250 m2, w której przychody ze sprzedaży żywności stanowią
co najmniej 50% przychodów ze sprzedaży wszystkich towarów.
2) upowszechnianie kontroli stanów magazynowych w celu wykorzystania żywności przed upływem
terminu jej ważności;
3) przyjmowanie żywności, której termin ważności nie upłynął, do różnie nazwanych jadłodzielni,
lodówek społecznych i innych punktów w celu jej wykorzystania przez potrzebujących;
4) wdrażanie w gospodarstwach domowych jednoznacznego oznakowania informującego o okresie
przydatności do spożycia;
5) w gastronomii (w tym w zakładach pracy i szkołach, szpitalach)
a) wprowadzanie zróżnicowanych wielkości porcji żywieniowych,
b) monitoring ilości powstających odpadów w celu poprawy struktury zakupów,
c) promowanie produktów lokalnych i sezonowych,
d) wczesny wybór menu w przypadku grup.
Głównymi celami wyżej wymienionych działań było propagowanie działań zmierzających do zmniejszenia
ilości powstających odpadów, w szczególności przez ZPO, w tym ograniczenie marnotrawstwa żywności
i zwiększanie świadomości społeczeństwa na temat właściwego gospodarowania odpadami komunalnymi,
w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji.
W latach 2017–2019 przedsiębiorcy w Polsce przekazali bankom żywności (nie wlicza się w to żywności
pochodzącej ze wsparcia programów UE) odpowiednio: 31 980, 94 Mg; 20 479,18 Mg i 24 120,82 Mg.
(Sprawozdanie z Kpgo 2022).
Podejmowane w Polsce działania prowadzone przez różne podmioty i organizacje w zakresie
ograniczenia powstawania odpadów żywności, które zyskały poparcie społeczne i które zasługują na uwagę
ze względu na efekty oraz pozytywny wydźwięk, zestawiono w tabeli 79.
Tabela 79. Działania prowadzone przez podmioty i organizacje w zakresie ograniczenia powstawania
odpadów żywności
Nazwa inicjatywy
Podmiot
odpowiedzialny
1.
System
MOST
(Model
Ograniczania Strat
i
Marnowania
Żywności
z
Korzyścią
dla
Społeczeństwa)
2.
Federacja Polskich
Banków Żywności i
Szkoła Główna
Gospodarstwa
Wiejskiego w
Warszawie
Too Good To Go
Too Good To Go
Poland Sp. z o.o.
System Food
Cloud
Federacja Polskich
Banków Żywności
Działania
3.
Procedury wypracowane w ramach projektu o akronimie „MOST”16),
których efektem jest ułatwienie współpracy między firmami a
organizacjami zajmującymi się redystrybucją żywności, a co za tym idzie
zachęcenie do przekazywania żywności i ograniczenie skali jej
marnotrawstwa. Podstawowym rozwiązaniem w ramach projektu jest
przekazywanie żywności, ze szczególnym uwzględnieniem produktów o
krótkim terminie przydatności do spożycia, do banków żywności. Dzięki
wdrożeniu systemu wypracowanego w ramach projektu gwarantowane
jest zachowanie bezpieczeństwa i jakości żywności
Misją aplikacji Too Good To Go ApS, stanowiącej własność Too Good
To Go ApS, zarejestrowanej przez duński Urząd ds. Handlu (Danish
Business Authority), jest zwiększenie świadomości o zjawisku
marnotrawstwa żywności oraz jego ograniczenie w skali światowej przez
udostępnienie nadwyżek żywności konsumentom. Aplikacja łączy
użytkowników z miejscami, gdzie są niesprzedane nadwyżki – dzięki
temu jedzenie się nie marnuje17). Szacuje się, że obecnie aż 1.379.194
osób pobrało aplikację, a w akcji uczestniczy 3130 partnerów (hotele,
restauracje, kawiarnie, sklepy, firmy cateringowe i kantyny), dzięki
czemu udało się uchronić przed marnotrawstwem 1.908.920 posiłków
Aplikacja służy do zarządzania przekazywaniem nadwyżek żywności od
sprzedawców żywności do organizacji charytatywnych. Umożliwia
otrzymywanie powiadomień ze sklepów o dostępności żywności do
odbioru, rejestruje historię wszystkich odbiorów, co umożliwia przegląd
odebranych darowizn. Ten bardzo intuicyjny system zintegrowany został
z programem magazynowym banków żywności, pozwalając na sprawną
Projekt MOST (2014−2017) – „Model ograniczania strat i marnowania żywności z korzyścią dla społeczeństwa”
NCBiR Nr/IS-1/031/NCBR/2014.
17)
https://toogoodtogo.pl/pl/ (data dostępu: 04.11.2021).
16)
PrO4Bake
„Nie marnuję,
pakuję”
„Jedz bez
wyrzutów”
MAKRO Cash &
Carry Polska S.A.
w partnerstwie z
Federacją Polskich
Banków Żywności
IOŚ-PIB
„Ratujmy
samotne banany”
Federacja Polskich
Banków Żywności
„Nieidealne
walentynki”
Federacja Polskich
Banków Żywności
„EkoMisja Nie
Marnuję”
Federacja Polskich
Banków Żywności i
Narodowy Fundusz
Ochrony
Środowiska i
Gospodarki Wodnej
18)
19)
Poz. 702
i prostszą ewidencję otrzymanych darowizn. Z punktu widzenia
wdrażanej ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu
żywności narzędzie to jest bardzo przydatne, ponieważ w perspektywie
przyrostu liczby darczyńców działających na podstawie ww. ustawy
znacząco udrażnia proces dystrybucji i ewidencji przekazywanych
darowizn. Dalsze udoskonalanie, rozwój i wdrażanie nowych,
podyktowanych praktyką, rozwiązań pozwoli na osiągnięcie
wymiernych efektów w postaci dodatkowych ton uratowanej i właściwie
zagospodarowanej żywności
Projekt finansowany przez Wspólnotę Wiedzy i Innowacji w obszarze
żywności EIT Food. Działania projektowe koordynuje Uniwersytet w
Hohenheim (Niemcy) przy zaangażowaniu partnerów z przemysłu, m.in.
firmy Siemens, oraz ośrodków naukowych z Polski, Danii, Szwecji,
Hiszpanii i Włoch. Inicjatywa dotyczy ograniczania strat i
marnotrawstwa żywności w produkcji piekarniczej. Aplikacja pozwala
piekarniom nie tylko dostosować asortyment produktów do
oczekiwanego zapotrzebowania konsumentów, ale też zoptymalizować
czas produkcji, efektywniej wykorzystać surowce i istniejące maszyny
oraz wdrożyć energooszczędny proces produkcyjny. To z kolei
umożliwia zminimalizowanie śladu ekologicznego, zmniejszenie ilości
generowanych odpadów, zużycia energii i emisji CO2
Akcja mająca na celu ograniczenie marnotrawstwa żywności w
gastronomii, promuje postawę zabierania do domu niezjedzonej części
posiłku, co stanowi alternatywę dla wyrzucania resztek lub znacznej
części posiłku
Kampania mająca na celu wypracowanie nawyku świadomego unikania
marnotrawstwa żywności. Zwraca uwagę na korzyści, jakie daje
planowanie posiłków uwzględniające preferencje członków rodziny,
wskazuje jak robić efektywne zakupy, jak zaopatrywać lodówkę, aby
ekonomicznie i pro-środowiskowo czerpać z jej zasobów, uczy, czym
jest zasada FIFO18) i pomaga rozwiązać problem różnorodnych dat
ważności niektórych produktów znajdujących się w naszych lodówkach.
Kampania ponadto edukuje, jaka jest różnica między terminami
„najlepiej spożyć przed…” a „należy spożyć do…” – oznaczeniami,
które można znaleźć na etykietach produktów spożywczych, a które dla
wielu konsumentów są tożsame
Akcja zorganizowana przez Banki Żywności, która zwróciła uwagę na
problem pojedynczych, oderwanych od kiści owoców, które nie znajdują
nabywców. Pojawiła się w kilku sieciach handlowych, które włączyły się
w kampanię uświadamiania klientów, że oderwany od kiści owoc,
o nietypowym kształcie czy nieco bardziej „dojrzałym” kolorze jest tak
samo wartościowy jak każdy inny. Akcja ta jest kontynuowana w dużych
sieciach handlowych
Akcja mająca na celu zwrócenie uwagi na to, że wygląd owoców,
warzyw czy produktów, które znajdują się w zniekształconych, ale
nienaruszonych opakowaniach, nie ma wpływu na ich smak czy wartość
odżywczą. Podkreśla rolę konsumenta/nabywcy, który jest decydentem
przy wyborze żywności, a tym samym jest ważnym punktem w procesie
walki z marnotrawstwem żywności
Akcja edukacyjna ma za zadanie zwiększać świadomość dzieci,
młodzieży oraz osób dorosłych (rodziców, nauczycieli) na temat
ekologicznych skutków marnotrawstwa żywności 19). W ramach zadania
są realizowane zajęcia związane z ekologią, w tym problemem
marnotrawstwa żywności. Prowadzone są warsztaty, podczas których
powstają prace plastyczne, filmy i inne formy przekazu promujące
proekologiczny sposób myślenia. W szkołach są tworzone Kluby
First In, First Out – pierwsze weszło, pierwsze wyszło.
http://www.bankzywnosci.wroclaw.pl/eko-misja-pm-460.html
Jadłodzielnie
Sklepy społeczne
Inicjatywa
obywatelska,
obsługa przez
wolontariuszy, nie
ma osób
odpowiedzialnych
za miejsce
i produkty
żywnościowe,
ponieważ opiera się
na zaufaniu i
kontroli
obywatelskiej
Organizacje
pozarządowe
Poz. 702
Niemarnowania, w których pogłębiana jest wiedza i są podejmowane
różne aktywności na rzecz walki z marnotrawstwem. Akcja ta wymaga
zaangażowania ze strony nauczycieli i uczniów
Idea inicjatywy opiera się na dzieleniu: każdy może przynieść żywność,
ale też każdy (bez względu na swoją pozycję społeczną) może z niej
skorzystać. Celem nadrzędnym jej działania jest niedopuszczenie do
marnotrawstwa pełnowartościowej żywności
Inicjatywa polega na tym, że żywność zagrożona zmarnowaniem, która
trafia do sklepów, jest wydawana nieodpłatnie osobom kierowanym np.
przez ośrodki pomocy społecznej. Pieczę nad sklepem, który musi
przejść odpowiednie procedury związane z dopuszczeniem przez
Inspekcję Sanitarną i zostać wyposażony w odpowiednie urządzenia i
sprzęt, sprawuje podmiot, który go zakłada.
6.3. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu
odpadów żywności
W tabeli 80 przedstawiono proponowane wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących
zapobieganiu powstawaniu odpadów żywności.
Tabela 80. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących zapobieganiu
powstawaniu odpadów żywności
Wartość
odniesienia
(rok)
5.
Lp.
Wskaźnik
Jednostka
Pożądany
trend
1.
2.
3.
4.
Masa żywności
pozyskanej przez
Federację Polskich
Banków Żywności od
sieci handlowych i
producentów żywności
Mg/rok
16 871
(2019 r.)
Federacja Polskich
Banków Żywności
Ograniczenie masy
wytworzonych odpadów
żywności
Mg
4 002 099
(2020 r.)
IOŚ–PIB
1.
2.
Źródło danych
6.
6.4. Działania rekomendowane do realizacji w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów
żywności.
Tabela 81. Zestawienie działań rekomendowanych do realizacji w zakresie zapobiegania
powstawaniu odpadów żywności
Nr
1.
1.
2.
3.
4.
20)
– 154 –
Nazwa działania
2.
Organ
wykonujący/insty
tucja wykonująca
3.
Przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii
informacyjno-edukacyjnej na temat ZPO
minister właściwy
żywności, w tym racjonalnego planowania
do spraw klimatu
zakupów, nabywania, przechowywania
i konsumowania artykułów spożywczych
Realizacja corocznego badania dotyczącego
minister właściwy
świadomości społeczeństwa w zakresie ZPO
do spraw klimatu
żywności
Analiza
i
przygotowanie
projektu
nowelizacji ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności z
minister właściwy
uwzględnieniem rekomendacji Głównego
do spraw
Inspektora Ochrony Środowiska zawartych
rolnictwa
w dokumencie: „Ocena funkcjonowania
we współpracy z
ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o
ministrem
przeciwdziałaniu marnowaniu żywności”
właściwym do
przygotowanym dla Sejmu i Senatu RP (druk
spraw klimatu
sejmowy nr 1505, druk senacki nr 479) oraz
oraz Głównym
rekomendacji zawartych w dokumencie
Inspektorem
„Strategia racjonalizacji strat i ograniczania
Ochrony
marnotrawstwa żywności”, opracowanym
Środowiska
przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa
(KOWR) w ramach projektu o akronimie
„PROM”
Wspieranie
redystrybucji
żywności,
zachęcanie do stosowania systemów
zarządzania
przyjaznych
środowisku,
uruchamianie
środków
finansowych
minister właściwy
wspierających
wyżej
wymienione
do spraw
inicjatywy, w tym
rolnictwa
– propagowanie zasad poszanowania
we współpracy z
żywności i minimalizacji strat przez
ministrem
upowszechnianie
„Kodeksu
etyki
właściwym do
żywnościowej”
spraw gospodarki,
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/kodeksministrem
etyki-zywnosciowej,
właściwym do
–
promowanie
i
nagradzanie
spraw klimatu
przedsiębiorców, instytucji i organizacji,
oraz Głównym
które w sposób znaczący przyczyniają się do
Inspektorem
walki z marnotrawstwem żywności i
Ochrony
ograniczaniem strat, szczególnie tych, które
Środowiska,
mogą pochwalić się konkretnymi wynikami
jednostki
w
tym
zakresie,
jak
również
samorządu
przedsiębiorców,
którzy
w
swoich
terytorialnego –
politykach CSR wprowadzają zapisy
wojewódzkiego i
odnoszące się wprost do działań na rzecz
gminnego
ograniczania
zjawiska
marnotrawstwa
żywności,
– promowanie wytwórców lokalnych i
krótkiego łańcucha dystrybucji lub łańcucha
Poz. 702
Termin
realizacji
Potencjalne źródło
finansowania20)
4.
6.
2023–2028
NFOŚiGW
2022–2028
NFOŚiGW
2023–2028
–
2023–2028
NFOŚiGW, WFOŚiGW,
środki UE,
budżet jednostek
samorządu
terytorialnego –
wojewódzkiego
i gminnego
W przypadku NFOŚiGW są to zarówno środki krajowe, jak i środki międzynarodowe, w tym UE, zgodnie
z przyjętymi zasadami udzielania dofinansowania. W przypadku środków UE okres kwalifikowania wydatków
w perspektywie UE na lata 2021–2027 trwa do 2030 r., zatem działania będą kontynuowane po 2028 r.
Nr
1.
5.
6.
7.
8.
9.
– 155 –
Nazwa działania
2.
niewymagającego przemieszczania się „zero
kilometrów”,
– wsparcie w zakresie funduszy na bieżące
funkcjonowanie
organizacji
pożytku
publicznego
ratujących
żywność
i
przekazujących ją na cele społeczne oraz
rozwój infrastrukturalny – modernizacje,
remonty magazynów, tworzenie kuchni
społecznych, zakup sprzętu i wyposażenia,
m.in. samochodów dostawczych, sprzętu
gastronomicznego, sprzętu magazynowego
(NFOŚi GW, WFOŚiGW, BOŚ, inne),
– wzmacnianie współpracy między grupami
producenckimi oraz pozostałymi ogniwami
łańcucha dostaw żywności a sektorem
pozarządowym,
– promowanie inicjatyw i konkursów dla
gmin
wspierających
ograniczenie
marnotrawstwa żywności, wspierających
organizacje odbierające nadwyżki żywności
od rolników, hodowców, przetwórców i z
sieci handlowych zarówno w ilościach
hurtowych (tzw. banki żywności), jak i
detalicznych
(tzw.
organizacje
foodsharingowe)
Intensyfikacja
działań
informacyjnoedukacyjnych w zakresie m.in. stosowania
rozwiązań
sprzyjających
zwiększaniu
świadomości społecznej w odniesieniu do
skali zjawiska marnotrawstwa żywności
Promowanie dobrych praktyk w zakresie
przeciwdziałania marnotrawstwu żywności,
np. w formie katalogów eko-rozwiązań
Wsparcie działań Banków Żywności przez
dofinansowanie niezbędnej infrastruktury do
magazynowania, transportu i dystrybucji
pozyskiwanej
żywności.
remonty
magazynów, tworzenie kuchni społecznych,
zakup sprzętu i wyposażenia, m.in.
samochodów
dostawczych,
sprzętu
gastronomicznego, sprzętu magazynowego
Uwzględnienie
w
priorytetach
NFOŚiGW/WFOŚiGW w perspektywie
finansowej na lata 2022–2028 możliwości
wsparcia dla przedsiębiorstw
Wypracowanie i wdrożenie systemowego
rozwiązania w zakresie monitorowania
odpadów żywności
Organ
wykonujący/insty
tucja wykonująca
Poz. 702
Termin
realizacji
Potencjalne źródło
finansowania20)
4.
6.
2023–2028
–
2023–2028
–
NFOŚiGW,
WFOŚiGW
2023–2028
NFOŚiGW,
WFOŚiGW,
środki UE
NFOŚiGW/WFO
ŚiGW
2023–2028
NFOŚiGW/WFOŚiGW
minister właściwy
do spraw klimatu
we współpracy
z ministrem
właściwym do
spraw rolnictwa
i GUS
2023–2028
NFOŚiGW
3.
minister właściwy
do spraw
rolnictwa,
minister właściwy
do spraw
gospodarki
minister właściwy
do spraw
rolnictwa
§ 2. Traci moc uchwała nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami
2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030).
ZAŁĄCZNIK NR 2: SZACOWANE ZAPOTRZEBOWANIE NA INWESTYCJE W ZAKRESIE
ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH ORAZ INFORMACJA O ŹRÓDŁACH
DOCHODÓW DOSTĘPNYCH W CELU POKRYCIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI
I UTRZYMANIA INFRASTRUKTURY ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW ......................... 155
1. Szacowane zapotrzebowanie na PSZOK-i oraz instalacje dotyczące recyklingu odpadów
komunalnych .................................................................................................................................. 155
2. Informacja o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania
infrastruktury zagospodarowania odpadów.................................................................................... 158
ZAŁĄCZNIK NR 2: SZACOWANE ZAPOTRZEBOWANIE NA
INWESTYCJE W ZAKRESIE ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW
KOMUNALNYCH ORAZ INFORMACJA O ŹRÓDŁACH DOCHODÓW
DOSTĘPNYCH W CELU POKRYCIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI
I UTRZYMANIA
INFRASTRUKTURY
ZAGOSPODAROWANIA
ODPADÓW
1.
Szacowane zapotrzebowanie na PSZOK-i oraz instalacje dotyczące recyklingu
odpadów komunalnych
Do oceny zapotrzebowania na instalacje do zagospodarowania odpadów komunalnych podstawę
stanowiły wymagania wynikające z przepisów prawa UE. Ustawodawstwo UE priorytetowo traktuje
działania mające istotne znaczenie dla rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, tj. dotyczące ZPO,
ponownego użycia produktów i recyklingu, dlatego wyznacza nowe, ambitne cele. Zgodnie z art. 1 pkt 12
lit. c dyrektywy 2018/851, aby zapewnić zgodność z celami dyrektywy w sprawie odpadów oraz przejść
na europejską gospodarkę o obiegu zamkniętym o wysokim poziomie efektywnego wykorzystania
zasobów, państwa członkowskie przyjmują środki służące do osiągnięcia następujących celów
1) do 2025 r. przygotowanie do ponownego użycia i recykling odpadów komunalnych zostaną
zwiększone wagowo do minimum 55%;
2) do 2030 r. przygotowanie do ponownego użycia i recykling odpadów komunalnych zostaną
zwiększone wagowo do minimum 60%;
3) do 2035 r. przygotowanie do ponownego użycia i recykling odpadów komunalnych zostaną
zwiększone wagowo do minimum 65%.
Art. 1 pkt 5 lit. a dyrektywy 2018/852 wprowadza wymagania, zgodnie z którymi, aby zrealizować
cele dyrektywy państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu osiągnięcia następujących
wielkości docelowych na całym swoim terytorium
1) nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r. co najmniej 65% wagowo wszystkich odpadów
opakowaniowych zostanie przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi;
2) nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r. co najmniej 70% wagowo wszystkich odpadów
opakowaniowych zostanie przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi.
Zgodnie z art. 1 pkt 4 lit. d dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/850 z dnia 30 maja
2018 r. zmieniającej dyrektywę 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. UE L 150
z 14.06.2018, str. 100) państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zagwarantowania, aby do
2035 r. zmniejszyć ilość składowanych odpadów komunalnych do nie więcej niż 10% całkowitej ilości
(według masy) wytwarzanych odpadów komunalnych.
Określając zapotrzebowanie na inwestycje, skoncentrowano się na inwestycjach, które przyczynią się do
osiągnięcia celów wynikających z nowego prawodawstwa UE, w przypadku których jest niezbędne
oszacowanie zapotrzebowania na poziomie krajowym, a zatem przede wszystkim na inwestycjach
dotyczących ZPO i recyklingu. Zatem zapotrzebowanie na inwestycje zostało oszacowane
z uwzględnieniem przede wszystkim wymagań dotyczących poziomów odzysku, w tym recyklingu,
wynikających z prawodawstwa krajowego oraz UE.
W ocenie potrzeb inwestycyjnych uwzględniono zmieszane odpady komunalne oraz selektywnie
zbierane bioodpady kuchenne i ogrodowe, odpady papieru i tektury, tworzyw sztucznych, szkła, metali
i odpady wielomateriałowe. Przeanalizowano wszystkie funkcjonujące w poszczególnych województwach
instalacje komunalne MBP, a także sortownie selektywnie zbieranych odpadów materiałowych, w tym
opakowaniowych, oraz kompostownie i instalacje fermentacji selektywnie zbieranych odpadów zielonych
i innych bioodpadów. Zweryfikowano wydajności sortowni odpadów zmieszanych i selektywnie
zbieranych na podstawie analizy faktycznych mocy przerobowych bazujących na układach
technologicznych oraz wyposażeniu instalacji w urządzenia sortownicze, ze szczególnym uwzględnieniem
separatorów optopneumatycznych służących do zautomatyzowanego sortowania tworzyw sztucznych,
papieru i odpadów wielomateriałowych.
Ponieważ wraz z koniecznością zwiększania zakresu selektywnego zbierania bioodpadów, maleje ilość
tzw. resztkowych zmieszanych odpadów komunalnych, poddawanych mechanicznemu i biologicznemu
przetwarzaniu w instalacjach MBP, uwzględniono stopniowe zwalnianie się części mocy przerobowych
tych instalacji wykorzystywanej do zmieszanych odpadów komunalnych na rzecz przetwarzania odpadów
zebranych selektywnie. Nie stwierdzono konieczności zamykania istniejących instalacji zagospodarowania
odpadów, ale ich przekształcanie się w kierunku zagospodarowania odpadów zbieranych selektywnie.
Tabela 82 przedstawia szacowaną liczbę PSZOK-ów i instalacji do zagospodarowania odpadów
komunalnych potrzebnych do pokrycia brakującego zapotrzebowania.
Tabela 82. Szacowana liczba PSZOK-ów i instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych
potrzebnych do pokrycia brakującego zapotrzebowania
Rodzaj
odpadów
1
Odpady
zbierane
selektywnie
Odpady
zbierane
selektywnie
Bioodpady
Oszacowane zapotrzebowanie
do 2028 r.
na lata 2029–2034
Potrzebne działanie inwestycyjne
2
3
Budowa nowych i modernizacja
części istniejących PSZOK-ów
przyjmujących rzeczy używane
przeznaczone do ponownego użycia
oraz punktów napraw
4
Wybudowanie 814 nowych obiektów oraz modernizacja
obecnie funkcjonujących (około 30% – 570 obiektów).
Przyjęto jeden PSZOK na 50 tys. mieszkańców w dużych
miastach, jeden PSZOK w miastach poniżej 50 tys.
mieszkańców oraz jeden PSZOK w każdej gminie
wiejskiej, niezbędną liczbę PSZOK-ów określono na 317
w dużych miastach (powyżej 50 tys. mieszkańców), 860 w
małych miastach oraz 1537 w gminach wiejskich, co daje
łącznie w skali kraju zapotrzebowanie na poziomie około
2714 PSZOK-ów)
Budowa nowych instalacji do
Brakujące
moce Brakujące
moce
sortowania zautomatyzowanego
przerobowe wynoszą około przerobowe wynoszą około
(doczyszczania) selektywnie
4,0 mln Mg/rok, czyli 4,6 mln Mg/rok, czyli
zebranych odpadów papieru, tworzyw należy wybudować około należy wybudować kolejne
sztucznych, odpadów
200 sortowni selektywnie sortownie o przepustowości
wielomateriałowych, metali
zebranych odpadów każda 0,6 mln Mg/rok, tj. 30
o przepustowości 10 000 sortowni
selektywnie
Mg/rok/1 zm (przy pracy zebranych odpadów każda o
dwuzmianowej)
lub przepustowości
10 000
doposażenie
część Mg/rok/1 zmianę (przy
instalacji
sortowni pracy dwuzmianowej)
istniejących w 6 sorterów
optycznych
(wraz
z
niezbędnym
układem
przenośników i in.)
Budowa nowych instalacji do
Brakujące
moce Brakujące
moce
przetwarzania bioodpadów w
przerobowe wynoszą około przerobowe
wynoszą
procesach tlenowych i beztlenowych 1,056 mln Mg/rok dla roku około1,305 mln Mg/rok dla
(recykling organiczny)
2028,
czyli
należy roku 2034, czyli należy
wybudować
wybudować
dodatkowo
– instalacje fermentacji o instalacje o wydajności co
łącznej
przepustowości najmniej 250 000 Mg/rok,
około 680 000 Mg/rok, tj. w tym
instalacji o przepustowości – instalacje fermentacji o
30 000 Mg/rok w liczbie 23 łącznej
przepustowości
szt. (lub o przepustowości około 150 000 Mg/rok, co
20 000 Mg/rok w liczbie 34 można zrealizować przez
szt.),
budowę
instalacji
– kompostownie o łącznej fermentacji w liczbie 5 szt.
przepustowości
około po 30 000 Mg/rok,
380 000 Mg/rok (tj. 26–38 – kompostownie o łącznej
kompostowni
o przepustowości
przepustowości od 15 000 około100 000 Mg/rok (tj. 7–
do 10 000 Mg/rok) oraz 10
kompostowni
o
doposażenie
części przepustowości od 15 000
istniejących kompostowni do 10 000 Mg/rok)
ok. 37 instalacji
Odpady szkła
Budowa instalacji do uzdatniania
stłuczki szklanej przed przekazaniem
do recyklingu
Brakujące moce przerobowe wynoszą: w 2028 r. – około
0,39 mln Mg/rok, w 2034 r.– około 0,54 mln Mg/rok, czyli
niezbędna będzie budowa 3–4 zakładów o wydajności
każdego około 120–150 tys. Mg/rok
Brakujące moce przerobowe wynoszą około 0,8–1 mln Mg
w latach 2028–2034, czyli należy wybudować 20–25
instalacji
o
przepustowości
40 000
Mg/rok
przeznaczonych dla różnych frakcji, w tym w
szczególności około 8–10 instalacji do recyklingu folii PE
tylko ze strumienia odpadów komunalnych
Odpady
tworzyw
sztucznych
Budowa instalacji recyklingu
Odpady
papieru i
tektury
Budowa instalacji recyklingu
Brakujące moce przerobowe wynoszą: w 2028 r. – ok. 396
tys. Mg/rok, w 2034 r.– ok. 980 tys. Mg/rok
Odpady
wielomateriało
we
Budowa instalacji recyklingu
Zapotrzebowanie na inwestycje w zakresie instalacji do
recyklingu wynosi około 313 tys. Mg/rok na rok 2028 oraz
dodatkowo ok. 27 tys. Mg/rok w latach 2029–2034
Odpady
metali
nieżelaznych
Doposażenie instalacji w separatory
metali nieżelaznych w sortowniach
Doposażenia instalacji w 250–300 separatorów wraz
z niezbędnym oprzyrządowaniem (przenośniki taśmowe
wraz z osprzętem).
Źródło: IOŚ-PIB
W tabeli 83 przedstawiono szacowane nakłady inwestycyjne na pokrycie zapotrzebowania na brakujące
PSZOK-i i instalacje do zagospodarowania odpadów komunalnych.
Tabela 83. Szacowane nakłady inwestycyjne
Rodzaj
odpadów
1
Odpady
zbierane selektywnie
Odpady
zbierane selektywnie
Bioodpady
Odpady szkła
Odpady
papieru i tektury
Odpady tworzyw sztucznych
Odpady
metali nieżelaznych
Rodzaj
inwestycji
2
Budowa nowych i modernizacja części
istniejących PSZOK-ów
przyjmujących rzeczy używane
przeznaczone do ponownego użycia
oraz punktów napraw
Budowa nowych instalacji do
sortowania zautomatyzowanego
(doczyszczania) selektywnie
zebranych odpadów papieru, tworzyw
sztucznych, odpadów
wielomateriałowych, metali
Budowa nowych instalacji do
przetwarzania bioodpadów
w procesach tlenowych i
beztlenowych (recykling organiczny)
Instalacje do uzdatniania stłuczki
szklanej przed przekazaniem do
recyklingu
Budowa instalacji recyklingu
Budowa instalacji recyklingu
Separatory metali nieżelaznych
w sortowniach
157
Wymagane nakłady
w mld zł
do 2028 r.
na lata 2029–2034 r.
3
4
4,000
0,400
4,950
0,930
2,96
0,550
0,225
0,075
1,700
2,600
3,440
0,860
0,110
0,010
RAZEM
Źródło: IOŚ-PIB
Poz. 702
17,385
5,425
Ze względu na zapotrzebowanie na inwestycje w zakresie instalacji do recyklingu odpadów
wielomateriałowych jest konieczne uwzględnienie ich w przyszłych inwestycjach.
Z uwagi na wielkość nakładów inwestycyjnych do poniesienia szczególnie ważne będzie zapewnienie dla
nich źródeł finansowania. Niewątpliwie część nakładów zostanie poniesiona przez inwestorów
prywatnych, szczególnie w tych obszarach, gdzie są oczekiwane szybkie zwroty nakładów inwestycyjnych
i dodatni bilans finansowy funkcjonowania inwestycji. Niezbędne będzie wspieranie działań
inwestycyjnych przez finansowanie zewnętrzne, w tym z programów UE, NFOŚiGW, wojewódzkich
funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz banków.
2. Informacja o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów
eksploatacji i utrzymania infrastruktury zagospodarowania odpadów
Zagospodarowanie (przetwarzanie) odpadów w instalacjach jest usługą, za którą świadczący usługę
przyjmuje zapłatę, a korzystający z usługi płaci. Zapłata stanowi przychód świadczącego usługę, zaś
dochód jest w pojęciu ekonomicznym różnicą między przychodami a kosztami. Co do zasady przychody
powinny pokrywać koszty. Istotą zagadnienia jest taka kalkulacja cen za świadczone usługi, aby działalność
była rentowna.
Jeśli kosztem są eksploatacja i utrzymanie instalacji (na co składają się poszczególne koszty: pracy
ludzi, utrzymanie instalacji (serwis i naprawa), paliwa, energia, dalsze koszty zagospodarowania odpadów
– zakup usług obcych itp.), to kalkulacja cen za usługi (zagospodarowania odpadów) powinna je
obejmować.
Głównym źródłem dochodów instalacji jest sprzedaż usług (zagospodarowania odpadów). Instalacje
komunalne (mechaniczno-biologicznego przetwarzania) kształtują ceny za przyjmowanie do
zagospodarowania poszczególnych strumieni odpadów: komunalnych zmieszanych czy selektywnie
zbieranych u źródła oraz innych, według kodów odpadów w zależności od zakresu możliwości instalacji
wynikających z pozwolenia zintegrowanego.
Ponadto frakcja odpadów surowcowych, jak papier, metale, tworzywa sztuczne i szkło, wysortowane
lub doczyszczone w instalacji, jest towarem rynkowym. Recyklerzy i organizacje odzysku, którzy odbierają
surowce, płacą za nie. Dopłata organizacji odzysku do dokumentów potwierdzających recykling (DPR) i
odzysk (DPO – od 1 stycznia 2022 r. nie funkcjonują poziomy w zakresie odzysku innego niż recykling, w
związku z czym wycofano także dokumenty DPO) jest aktualnie bardzo niska i nie odpowiada faktycznym
kosztom zagospodarowania odpadów. Niekorzystne zmiany zaszły po zamknięciu Chin na import odpadów
do recyklingu. Na niektóre odpady, np. folię, nie ma zbytu. Rynek recyklingu odpadów surowcowych jest
dynamicznie zmienny. Nie można więc wykluczyć, że wobec licznych działań podejmowanych w UE, w
tym w Polsce, na rzecz wdrożenia w praktyce założeń idei gospodarki o obiegu zamkniętym, w przyszłości
będzie następowało zwiększenie zapotrzebowania na surowce wtórne, a tym samym najpewniej wzrastać
będą ceny materiałów i usług w zakresie przetwarzania oraz dostarczania surowców materiałowych
pochodzących z przetwarzania odpadów.
Instalacje recyklingu odpadów, zwykle zarządzane/posiadane przez podmioty niepubliczne,
kształtują ceny za przyjęcie odpadów z uwzględnieniem zysku. Przychody stanowią zarówno usługi
przyjęcia odpadów do recyklingu, jak i sprzedaż towaru po procesie recyklingu (recyklatu lub innych).
Punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK-ów), punkty przyjmujące rzeczy
używane przeznaczone do ponownego użycia oraz punkty napraw są elementem systemu gospodarowania
odpadami i funkcjonują na podstawie regulacji ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i
porządku w gminach. Ta natomiast wprost w art. 6r ust. 2 i 2aa wskazuje, że finansowanie tworzenia
i utrzymania PSZOK-u oraz punktów napraw i ponownego użycia odbywa się z opłat za gospodarowanie
odpadami komunalnymi w ramach systemu gospodarowania odpadami w gminie. Punkty naprawy rzeczy
używanych niekiedy pobierają opłaty za wymieniane rzeczy, co może stanowić dodatkowy przychód na
pokrycie kosztów funkcjonowania. Na razie są to jednak działania mało upowszechnione. Istotne jest
również, w przypadku punktów przyjmujących rzeczy używane i punkty napraw, aby przyjmowane były
rzeczy, na które istnieje popyt. Ponadto koszty naprawy nie mogą przewyższać ceny sprzedaży na
wymieniany czy naprawiony produkt, aby można było w ramach funkcjonowania generować ewentualne
przychody, a nie koszty. W PSZOK-ach odpady nadające się recyklingu są rozdzielane na poszczególne
frakcje materiałowe przez zatrudnione tam osoby i nadają się do recyklingu. Jednakże ich transport
bezpośrednio do recyklera wymaga odpowiedniej masy frakcji materiałowych, stąd potrzeba
przetransportowania odpadów z PSZOK-ów do miejsc, gdzie będzie możliwe ich zbelowanie i załadowanie
na środek transportowy.
Źródłem dochodów w celu pokrycia kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury do
zagospodarowania odpadów jest sprzedaż usług z zakresu zagospodarowania odpadów. Patrząc szerzej na
system gospodarki odpadami, głównym źródłem finansowania systemu zagospodarowania odpadów są
wytwarzający odpady komunalne, czyli mieszkańcy (i właściciele nieruchomości niezamieszkałych),
którzy przez nadzorowany przez gminy system opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi,
wynikający z ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, wnoszą
opłaty do gminy/związku (co stanowi dochód gminy/związku dedykowany wyłącznie na cele związane
z gospodarką odpadami), a następnie gmina bezpośrednio lub pośrednio płaci za utrzymanie systemu
zagospodarowania odpadów, w tym m.in. za selektywne zbieranie u źródła lub przez PSZOK-i, recykling,
odzysk oraz unieszkodliwienie odpadów w instalacjach oraz za utrzymanie PSZOK wraz z punktami
przyjęć rzeczy używanych i napraw. Dodatkowym źródłem finansowania będzie system ROP.
Reasumując, głównym źródłem dochodu są opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym–
ponoszone przez mieszkańców i właścicieli nieruchomości niezamieszkałych . Uzupełnieniem są opłaty
z tytułu rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
1)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2022 r. poz. 1250, 1726, 2127 i 2722 oraz z 2023 r. poz. 295
i 877.
ZAŁĄCZNIK NR 3: DANE DODATKOWE DOTYCZĄCE WYTWARZANIA ORAZ
ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW ............................................................................................ 160
1. Transgraniczne przemieszczanie odpadów .................................................................................... 160
2. Prognoza wytwarzania masy odpadów komunalnych z uwzględnieniem wpływu działań
dotyczących ZPO ........................................................................................................................... 164
3. Odpady z mechanicznej obróbki odpadów (19 12 12) ................................................................... 165
4. Odpady palne – paliwo alternatywne (19 12 10) ........................................................................... 166
5. Dane ogólne dotyczące odpadów niebezpiecznych......................................................................... 166
6. Dane ogólne dotyczące odpadów innych niż komunalne ................................................................ 173
Spis tabel
Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich
zagospodarowania ................................................................................................................................. 13
Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. ..................... 16
Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów w 2018 r. . 17
Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01 ........................................... 18
Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych
recyklingowi w 2018 r. .......................................................................................................................... 18
Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania w
latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów ............. 21
Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych ................ 21
Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy odzysku
i recyklingu w latach 2017–2019 .......................................................................................................... 31
Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań
wielomateriałowych .............................................................................................................................. 31
Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po
środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR ........................................................................................... 31
Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzonego do
obrotu w latach 2018 i 2019 .................................................................................................................. 36
Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu
oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019............................................................................... 36
Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego zużytego
sprzętu w latach 2017–2019 .................................................................................................................. 37
Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2017–
2019 ....................................................................................................................................................... 37
Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze
zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych
innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019 ................................................................. 38
Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r. .......................... 39
Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych i akumulatorów
przenośnych ........................................................................................................................................... 41
Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów samochodowych
w latach 2017 i 2018 ............................................................................................................................. 41
Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych
i akumulatorów przemysłowych ........................................................................................................... 41
Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii
i akumulatorów przenośnych................................................................................................................. 42
Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w
latach 2017–2019 .................................................................................................................................. 42
Tabela 22. Informacje o pojazdach wyrejestrowanych [szt.] ................................................................ 45
Tabela 23. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w
latach 2017–2019 .................................................................................................................................. 45
Tabela 24. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach
2017–2019 ............................................................................................................................................. 46
Tabela 25. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych ........ 48
Tabela 26. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych ... 48
Tabela 27. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017
i 2018 ..................................................................................................................................................... 50
Tabela 28. Odpady medyczne i weterynaryjne wytworzone w latach 2017 i 2018 .............................. 52
Tabela 29. Odpady medyczne i weterynaryjne poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018
w zależności od sposobu zagospodarowania ......................................................................................... 53
Tabela 30. Instalacje do przetwarzania odpadów medycznych i weterynaryjnych w poszczególnych
województwach w roku 2018 ................................................................................................................ 54
Tabela 31. Zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami
przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w 2018 r. ................................................. 55
Tabela 32. Wytwarzanie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg] .......................... 56
Tabela 33. Odpady zawierające azbest wytworzone w poszczególnych województwach w latach 2017 i
2018 [tys. Mg] ....................................................................................................................................... 57
Tabela 34. Wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach 2016–
2020 ....................................................................................................................................................... 57
Tabela 35. Unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg] ................. 58
Tabela 36. Wytwarzane odpadów zawierających rtęć w latach 2017 i 2018 [Mg] ............................... 59
Tabela 37. Odpady zawierające rtęć wytworzone w poszczególnych województwach [Mg]............... 59
Tabela 38. Odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018 z wyjątkiem
baterii, amalgamatu dentystycznego, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów
budowlanych [Mg] ................................................................................................................................ 60
Tabela 39. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018 [Mg] ............................ 61
Tabela 40. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w poszczególnych województwach w latach
2017 i 2018 [Mg]................................................................................................................................... 62
Tabela 41. Wytworzone i przetworzone odpady zawierające PCB w latach 2017 i 2018 [Mg] ........... 62
Tabela 42. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej wytworzonych w latach 2014–2018 z podziałem na podgrupy ............................................ 66
Tabela 43. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej zagospodarowanych w latach 2017 i 2018 ............................................................................ 67
Tabela 44. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej zagospodarowanych w poszczególnych procesach odzysku w latach 2017 i 2018 .............. 68
Tabela 45. Komunalne osady ściekowe wytworzone w latach 2017 i 2018 ......................................... 69
Tabela 46. Wytwarzanie komunalnych osadów ściekowych w latach 2016–2019 ............................... 70
Tabela 47. Komunalne osady ściekowe przetworzone w 2018 r. w zależności od rodzaju procesu ..... 70
Tabela 48. Instalacje do monospalania osadów ściekowych eksploatowanych w Polsce według stanu na
dzień 31 grudnia 2019r. ......................................................................................................................... 71
Tabela 49. Wytwarzanie odpadów grupy 02 w latach 2014–2018........................................................ 73
Tabela 50. Odzysk odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r. ......................................................... 74
Tabela 51. Unieszkodliwianie odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r. ....................................... 75
Tabela 52. Wytwarzanie odpadów grupy 03 w latach 2014–2018........................................................ 76
Tabela 53. Odzysk odpadów grupy 03 w 2018 r. .................................................................................. 78
Tabela 54. Unieszkodliwianie odpadów grupy 03 w 2018 r. ................................................................ 78
Tabela 55. Wytwarzanie odpadów grupy 19 w latach 2014–2018........................................................ 78
Tabela 56. Odzysk odpadów grupy 19 w 2018 r. .................................................................................. 79
Tabela 57. Unieszkodliwianie odpadów grupy 19 w 2018 r. ................................................................ 79
Tabela 58. Wytwarzanie odpadów grupy 01 w latach 2014–2018........................................................ 81
Tabela 59. Masa odpadów wydobywczych w latach 2017–2019 ......................................................... 82
Tabela 60. Odzysk odpadów grupy 01 w 2018 r. .................................................................................. 83
Tabela 61. Unieszkodliwianie odpadów grupy 01 w 2018 r. ................................................................ 83
Tabela 62. Wytwarzanie odpadów grupy 06 w latach 2014–2018........................................................ 84
Tabela 63. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r.......................................... 86
Tabela 64. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r. ....................... 86
Tabela 65. Wytwarzanie odpadów grupy 10 w latach 2014–2018........................................................ 87
Tabela 66. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r.......................................... 89
Tabela 67. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r. ....................... 90
Tabela 68. Prognozy demograficzne [tys. mieszkańców] ..................................................................... 91
Tabela 69. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych dla całego kraju [% masy]
............................................................................................................................................................... 91
Tabela 70. Prognozowane masy strumieni odpadów w Polsce [tys. Mg/rok] ....................................... 93
Tabela 71. Wykaz surowców krytycznych UE z 2020 r. .................................................................... 114
Tabela 72. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania KPGO 2028 .............................................. 116
Tabela 73. Harmonogram rzeczowo-finansowy rekomendowanych działań ...................................... 121
Tabela 74. Cele i wskaźniki monitorowania ....................................................................................... 129
Tabela 75. Informacje o wpływie instrumentów ekonomicznych i innych środków zachęcających do
stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami określonych w załączniku nr 4a do ustawy o
odpadach.............................................................................................................................................. 132
Tabela 76. Ocena użyteczności stosowanych środków służących ZPO określonych w załączniku nr 5 do
ustawy o odpadach .............................................................................................................................. 137
Tabela 77. Zestawienie rekomendowanych działań dotyczących ZPO .............................................. 145
Tabela 78. Ilość odpadów żywności w 2020 r. ................................................................................... 148
Tabela 79. Działania prowadzone przez podmioty i organizacje w zakresie ograniczenia powstawania
odpadów żywności .............................................................................................................................. 150
Tabela 80. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania środków służących zapobieganiu powstawaniu
odpadów żywności .............................................................................................................................. 152
Tabela 81. Zestawienie działań rekomendowanych do realizacji w zakresie zapobiegania powstawaniu
odpadów żywności .............................................................................................................................. 152
Tabela 82. Szacowana liczba PSZOK-ów i instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych
potrzebnych do pokrycia brakującego zapotrzebowania ..................................................................... 156
Tabela 83. Szacowane nakłady inwestycyjne ..................................................................................... 157
Tabela 84. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub
unieszkodliwiania wywiezionych z terytorium kraju w latach 2018–2020 ........................................ 160
Tabela 85. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub
unieszkodliwiania przywiezionych na terytorium kraju w latach 2018–2020 .................................... 161
Tabela 86. Porównanie prognoz masy wytwarzanych odpadów komunalnych dla całego kraju ........ 165
Tabela 87. Masa wytworzonych odpadów 19 12 12 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego
przetwarzania ...................................................................................................................................... 165
Tabela 88. Masa wytworzonych odpadów 19 12 10 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego
przetwarzania ...................................................................................................................................... 166
Tabela 89. Wytwarzanie w latach 2017 i 2018 odpadów niebezpiecznych z podziałem na grupy odpadów
............................................................................................................................................................. 167
Tabela 90. Odpady niebezpieczne przetworzone w latach 2017 i 2018 w zależności od rodzaju procesu
[tys. Mg] .............................................................................................................................................. 167
Tabela 91. Grupy odpadów niebezpiecznych poddane procesom odzysku R1–R13 w 2018 r. [tys. Mg]
............................................................................................................................................................. 168
Tabela 92. Grupy odpadów niebezpiecznych unieszkodliwiane w procesach D1–D14 w 2018 r. ..... 169
Tabela 93. Instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych w 2018 r. .................. 169
Tabela 94. Wytwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne w latach 2014–2018............................ 173
Tabela 95. Udziały poszczególnych procesów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (bez odpadów
komunalnych) w 2018 r. ...................................................................................................................... 173
Tabela 96. Udziały odzysku i unieszkodliwiania w przetwarzaniu odpadów (bez odpadów
komunalnych) w 2018 r. ...................................................................................................................... 174
Spis rysunków
Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny ..................................... 14
Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS .......................... 15
Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r. [kg/mieszkańca]
............................................................................................................................................................... 16
Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r. ........................ 17
Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym
opakowań) [Mg ] ................................................................................................................................... 20
Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych ................................................. 22
Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju ................................................................................... 24
Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych ....................... 25
Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów ............ 26
Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji......................................................................... 27
Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP................................................................. 27
Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów .............................. 28
Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w
procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów
komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych ................................................. 29
Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru (o wydajnościach
rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg) ................................................................................................. 32
Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła .................................. 33
Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności
powyżej 1000 Mg .................................................................................................................................. 33
Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali ................................ 34
Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych ......... 34
Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających pozostałości
substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych ..................................................................... 35
Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego ................................................................................ 40
Rysunek 21. Rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie i akumulatory
............................................................................................................................................................... 43
Rysunek 22. Liczba stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek w Polsce ............... 47
Rysunek 23. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych ........................................ 49
Rysunek 24. Rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów
medycznych i weterynaryjnych w 2018 r. ............................................................................................. 55
Rysunek 25. Rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć w
2018 r..................................................................................................................................................... 61
Rysunek 26. Lokalizacja instalacji unieszkodliwiających odpady zawierające PCB w 2018 r. ........... 63
Rysunek 27. Lokalizacja mogilników pozostałych do likwidacji ......................................................... 65
Rysunek 28. Rozmieszczenie instalacji biogazu rolniczego w kraju .................................................... 80
Rysunek 29. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych ................................... 93
Rysunek 30. Pierwsza rejestracja pojazdów w latach 2016–2020 ........................................................ 96
Rysunek 31. Trend liniowy wytwarzania odpadów niebezpiecznych w latach 2014–2018 [tys. Mg].. 97
Rysunek 32. Trend liniowy wytwarzania grup odpadów, których udział w wytworzonych odpadach
niebezpiecznych był największy ........................................................................................................... 97
Wykaz pojęć i skrótów
Wykaz pojęć i
skrótów
BAT
BDO
Objaśnienie
najlepsza dostępna technika (ang. Best available techniques)
Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami
BiR
CSO
odpady budowlane i rozbiórkowe
CSR
Społeczna odpowiedzialność biznesu (ang. Corporate Social Responsibility)
Dz. U.
Dziennik Ustaw
EMAS
System Ekozarządzania i Audytu (ang. Eco-Management and Audit Scheme)
Centralny System Odpadowy
Wykaz pojęć i
skrótów
GIOŚ
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
GOZ
gospodarka o obiegu zamkniętym
GUS
Główny Urząd Statystyczny
GWh
gigawatogodzina
Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International
Standardization)
IOŚ-PIB
ISO
KE
Objaśnienie
Organization
for
KPGO 2028
Komisja Europejska
Krajowy plan gospodarki odpadami 2010 przyjęty uchwałą nr 233 Rady Ministrów z dnia 29
grudnia 2006 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2010” (M.P. poz. 946)
Krajowy plan gospodarki odpadami 2014 przyjęty uchwałą nr 217 Rady Ministrów z dnia 24
grudnia 2010 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2014” (M.P. poz. 1183)
Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 przyjęty uchwałą nr 88 Rady Ministrów z dnia 1
lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz.
1030)
Krajowy plan gospodarki odpadami 2028 przyjęty uchwałą nr 96 Rady Ministrów z dnia 12
czerwca 2023 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (M.P. poz. 702)
KPOŚK
Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych
KPZPO
Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów
LCA
MBP
Life Cycle Assessment
mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych
Mg
megagram/tona
MEiN
Ministerstwo Edukacji i Nauki
MKiŚ
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
MŚP
małe i średnie przedsiębiorstwa
NCBR
NFOŚiGW
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
PCB
polichlorowane bifenyle
PEP2030
Polityka ekologiczna państwa 2030
PG
przestępczość gospodarcza
PKB
produkt krajowy brutto
PMTS
frakcje odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła
PPWD
Packaging and Packaging Waste directive
PSZOK
punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych
PZPOŻ
Program zapobiegania powstawaniu odpadów żywności
RDOŚ
regionalna dyrekcja ochrony środowiska
ROP
rozszerzona odpowiedzialność producenta (ang. extended producer responsibility)
RP
Rzeczpospolita Polska
s.m.
sucha masa
dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r.
w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko
(Dz. Urz. UE L 155 z 12.06.2019, str. 1)
Kpgo 2010
Kpgo 2014
Kpgo 2022
SUP
SOR
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju
ŚOR
środki ochrony roślin
Unia Europejska
UE
Wykaz pojęć i
skrótów
UM
urząd marszałkowski
UZP
Urząd Zamówień Publicznych
WFOŚiGW
wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej
WPGO
wojewódzki plan gospodarki odpadami
WIOŚ
wojewódzki inspektorat ochrony środowiska
ZPO
zapobieganie powstawaniu odpadów
ZSEiE
zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
Objaśnienie
ROZDZIAŁ 1. WSTĘP
Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699, z późn. zm.),
zwaną dalej „ustawą o odpadach”, plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż
co 6 lat. Do uchwalenia Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (KPGO 2028) obowiązywał
krajowy plan gospodarki odpadami (Kpgo 2022) przyjęty uchwałą nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca
2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. z 2022 r. poz. 1030).
Punktem wyjścia do opracowania KPGO 2028 są cele określone w dyrektywach Parlamentu
Europejskiego w zakresie ciągłego ulepszania zasad gospodarki odpadami z uwzględnieniem cyklu
życia produktów tak, aby stworzyć gospodarkę o rzeczywiście zamkniętym obiegu. W KPGO 2028
uwzględniono wymagania wynikające z przepisów UE z zakresu gospodarki odpadami, m.in określone
w
1) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 94/62/WE z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie
opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, str. 10, z późn. zm.),
zwanej dalej „dyrektywą 94/62/WE”;
2) dyrektywie Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów
(Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 1999/31/WE”;
3) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r.
w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34,
z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2000/53/WE”;
4) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/66/UE z dnia 6 września 2006 r. w sprawie
baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006,
str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2006/66/WE”;
5) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r.
w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008,
str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”;
6) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012,
str. 38, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2012/19/WE”;
7) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r.
zmieniającej dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów (Dz. Urz. UE L 150 z 14.06.2018,
str. 109), zwanej dalej „dyrektywą 2018/851”.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że obecnie są prowadzone prace na poziomie UE w zakresie
rewizji niektórych dyrektyw dotyczących odpadów, tj. dyrektyw PPWD (94/62/WE) czy w sprawie
baterii i akumulatorów (2006/66/WE). W związku z tym zmianie ulegnie wiele przepisów dotyczących
gospodarki odpadami, które są kluczowe dla realizacji KPGO 2028.
Zgodnie z art. 35 ust. 8 ustawy o odpadach organy administracji publicznej opracowują plany
gospodarki odpadami, które wspierają działania zmierzające do osiągnięcia celów i spełnienia wymagań
wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej (UE) w zakresie gospodarki odpadami, w
szczególności opakowań i odpadów opakowaniowych, składowania odpadów i zapobiegania
zaśmiecaniu. KPGO 2028 określa środki służące spełnieniu wyżej wymienionych wymagań i celów, w
tym zawiera środki wspierające realizację celów dyrektywy 2008/98/WE. W tym zakresie w KPGO
2028 określono odpowiednie środki, takie jak np. działania edukacyjno-informacyjne, które dotyczą
zapobiegania powstawaniu odpadów i przeciwdziałania zaśmiecaniu, działania dotyczące wspierania
rozwoju infrastruktury do ZPO i recyklingu odpadów, ocenę potrzeby stworzenia dodatkowej
infrastruktury dotyczącej ZPO oraz recyklingu, działania dotyczące wspierania badań w zakresie
nowych technologii z zakresu ZPO oraz gospodarowania odpadami, rekomendowane działania
dotyczące surowców krytycznych oraz działania, które służą temu, aby przeciwdziałać zaśmiecaniu
środowiska morskiego i lądowego.
KPGO 2028 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie UE i krajowym. Należą
do nich przede wszystkim Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) przyjęta przez Radę
Ministrów 14 lutego 2017 r. SOR jest średniookresową strategią rozwoju kraju, która przedstawia cele
do realizacji w latach 2020 i 2030, określa wskaźniki ich realizacji, wskazuje sposób ich osiągania oraz
określa najważniejsze projekty służące realizacji celów SOR.
Jak wskazano w SOR, nowoczesna gospodarka odpadami, zgodna z unijną hierarchią sposobów
postępowania z odpadami, i dążąca do wdrażania modelu gospodarczego opartego na obiegu
zamkniętym wymaga zmiany dotychczasowego podejścia i postrzegania odpadów jako źródła zasobów
(w tym możliwości zastępowania surowców pierwotnych surowcami wtórnymi, powstającymi z
odpadów), jak również przyspieszenia rozwoju recyklingu. Cele i działania niezbędne do osiągnięcia i
podjęcia w tym zakresie są określone w KPGO 2028 – będącym obok wojewódzkich planów gospodarki
odpadami z planami inwestycyjnymi podstawowym dokumentem planistycznym w gospodarce
odpadami.
Kolejnym dokumentem strategicznym, w który wpisuje się KPGO 2028, jest „Polityka
ekologiczna państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (PEP2030),
przyjęta uchwałą nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki
ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794)
będąca najważniejszym dokumentem strategicznym w obszarze środowiska. W systemie dokumentów
strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie i uszczegółowienie zapisów SOR. W celu
szczegółowym II PEP2030 „Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami
środowiska” jako jeden z kierunków interwencji wskazana została Gospodarka odpadami w kierunku
gospodarki o obiegu zamkniętym. Krajowy plan gospodarki odpadami jest podstawowym instrumentem
wdrażania PEP2030 w tym obszarze, w ramach którego będą wspierane następujące działania
1) gospodarowanie odpadami zgodnie z hierarchią sposobów postępowania z odpadami;
2) rozwijanie recyklingu odpadów;
3) dążenie do maksymalizacji wykorzystywania odpadów jako surowców.
W KPGO 2028 przedstawiono dane dotyczące ilości wytwarzanych odpadów i sposobów
zagospodarowania poszczególnych rodzajów odpadów, informacje o rodzajach, liczbie, rozmieszczeniu
i mocach przerobowych instalacji do przetwarzania odpadów oraz prognozowane zmiany strumieni
odpadów.
Ze względu na zaistniałe warunki prowadzenia działalności w okresie stanu pandemii COVID-19
zostały wprowadzone konieczne zmiany prawne dotyczące przepisów przejściowych i epizodycznych
w zakresie ewidencji, sprawozdawczości, jak również funkcjonowania samej Bazy danych o produktach
i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO), które obowiązywały wyłącznie do końca 2020 r.
Zostały przesunięte terminy składania rocznych sprawozdań produktowych oraz sprawozdań
wytwórców i gospodarujących odpadami za 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. (z wyjątkiem
prowadzących stacje demontażu – w tym przypadku termin przesunięto do 11 września 2020 r.), jak
również terminy składania rocznych sprawozdań przez podmioty odbierające oraz zbierające odpady
komunalne – do dnia 31 sierpnia 2020 r., a także sprawozdań z zakresu gospodarowania odpadami
komunalnymi składanymi przez wójtów oraz marszałków województw – odpowiednio do dnia 31
października i do dnia 31 grudnia 2020 r. W związku z tym weryfikacja sprawozdań przez urzędy
marszałkowskie (UM) wydłużyła się i trwała jeszcze w 2021 r., co pokryło się również z weryfikacją
sprawozdań za kolejny, tj. 2020 r. Wobec tego, z uwagi na brak pełnych danych za 2019 r.,
kompleksowo przedstawiono dane za lata 2017 i 2018.
KPGO 2028 został sporządzony zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 35 ustawy o
odpadach. KPGO 2028 odnosi się do odpadów, które powstały w kraju, a przede wszystkim do odpadów
komunalnych, odpadów niebezpiecznych, odpadów opakowaniowych, a także komunalnych osadów
ściekowych oraz do odpadów będących przedmiotem transgranicznego ich przemieszczania.
Przedstawione w KPGO 2028 cele i zadania dotyczą lat 2022−2028 oraz perspektywicznie okresu
do 2035 r.
W ramach KPGO 2028 dokonano podziału odpadów na
1) odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji;
2) odpady powstające z produktów
a) odpady opakowaniowe,
b) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
c) zużyte baterie i zużyte akumulatory,
d) pojazdy wycofane z eksploatacji,
e) oleje odpadowe,
f) zużyte opony;
3) odpady niebezpieczne
a) odpady medyczne i weterynaryjne,
b) odpady zawierające azbest,
c) inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki);
4) odpady pozostałe
a) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej,
b) komunalne osady ściekowe,
c) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
d) odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
- z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej
i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin,
- z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów
przemysłu chemii nieorganicznej,
- z grupy 10 – odpady z procesów termicznych.
W załączniku nr 1 do KPGO 2028 został zawarty Krajowy program zapobiegania powstawaniu
odpadów (KPZPO), którego integralną częścią jest program zapobiegania powstawaniu odpadów
żywności (PZPOŻ). KPZPO został opracowany zgodnie z wymaganiami zawartymi w ustawie o
odpadach w tym zakresie i stąd uwzględnia nowe wymagania dotyczące programów zapobiegania
powstawaniu odpadów określone w dyrektywie 2018/851. KPZPO zawarty w KPGO 2028 zastępuje
poprzednie krajowe programy zapobiegania powstawaniu odpadów, tj. KPZPO z 2014 r oraz KPZPO
ujęty w Kpgo 2022.
W załączniku nr 2 do KPGO 2028 przedstawiono ocenę zapotrzebowania na punkty
selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK-i) oraz instalacje dotyczące recyklingu
odpadów komunalnych w kraju oraz informacje o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia
kosztów eksploatacji i utrzymania infrastruktury gospodarki odpadami. Informacje na temat odpadów
przywożonych na terytorium kraju oraz o odpadach wywiezionych poza terytorium kraju w zakresie
rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub unieszkodliwiania
zostały przedstawione w załączniku nr 3 do KPGO 2028. Ponadto załącznik nr 3 do KPGO 2028 zawiera
dane dotyczące zagospodarowania odpadów z mechanicznej obróbki odpadów oraz paliwa
alternatywnego, a także dane dotyczące odpadów niebezpiecznych innych niż komunalne.
ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI
ODPADAMI
2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady komunalne są to odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych oraz w handlu
detalicznym, przedsiębiorstwach, budynkach biurowych i w administracji publicznej, o charakterze
i składzie podobnym do odpadów wytwarzanych w gospodarstwach domowych. Odpady komunalne
stanowią nieco ponad 10% wszystkich odpadów wytworzonych w Polsce. Ilość oraz skład
morfologiczny odpadów komunalnych w bardzo dużym stopniu zależą od miejsca ich powstawania, w
tym przede wszystkim od zamożności społeczeństwa i związanego z nią poziomu konsumpcji wyrobów,
ale także od pory roku. Wpływ na rodzaj i ilość wytwarzanych odpadów mają również: rodzaj obszaru
(miasto, wieś), na którym są one wytwarzane, gęstość zaludnienia, typ zabudowy (jednorodzinna,
wielorodzinna), liczba turystów, obecność obiektów użyteczności publicznej oraz obecność, rodzaj,
wielkość i liczba placówek handlowych i drobnego przemysłu lub usług. Jednocześnie należy
zaznaczyć, że z dniem 1 stycznia 2022 r. zmieniła się definicja odpadów komunalnych, zgodnie z którą
nie obejmują one odpadów budowlanych i rozbiórkowych.
Zapobieganie powstawaniu odpadów komunalnych następuje m.in. przez
1) możliwość wymiany, sprzedaży lub podarowania produktów używanych;
2) edukację w zakresie ZPO, w tym w zakresie ponownego użycia przedmiotów
w gospodarstwach domowych;
3) wdrażanie jednoznacznego oznakowania informującego o okresie przydatności do spożycia;
4) unikanie stosowania artykułów jednorazowych;
5) ograniczanie nadmiernej konsumpcji;
6) współdzielenie (sharing economy);
7) ekoprojektowanie;
8) wdrażanie systemów i dobrych praktyk z zakresu zarządzania środowiskowego
w organizacjach;
9) tworzenie punktów wymiany rzeczy używanych;
10) tworzenie punktów napraw i przygotowania do ponownego użycia;
11) tworzenie punktów oddawania i odbierania żywności (tzw. jadłodzielni lub lodówek
społecznych).
Podstawowe informacje na temat odpadów komunalnych w latach 2014−2020 według Kpgo 2022
oraz danych GUS przedstawiono w tabeli 1 oraz na rysunkach 1 i 2. Dane zbierane przez GUS dotyczą
wyłącznie odpadów komunalnych z grup 15 i 20.
Tabela 1. Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych według GUS oraz sposoby ich
zagospodarowania
Masa odpadów
1.
Masa odebranych i zebranych
odpadów [mln Mg]
Masa odebranych odpadów
w przeliczeniu na 1 mieszkańca [kg]
Masa niesegregowanych
(zmieszanych) odpadów
komunalnych odebranych i zebranych
[tys. Mg)
2014
2.
2015
3.
2016
4.
Rok
2017
5.
2018
6.
2019
7.
2020
8.
10,33
10,86
11,65
11,97
12,49
12,75
13,12
268
283
303
311
325
332
342
8281
8326
8712
8729
8877
Masa odpadów komunalnych
selektywnie odebranych i zebranych
[tys. Mg]
Masa odpadów przekształconych
termicznie [tys. Mg]
% odpadów przekształconych
termicznie
Masa odpadów przetworzonych
biologicznie [tys. Mg]
% odpadów przetworzonych
biologicznie
Masa odpadów składowanych
[tys. Mg]
% odpadów składowanych
Masa odpadów przygotowanych do
ponownego użycia i poddanych
recyklingowi [tys. Mg]
% odpadów przygotowanych do
ponownego użycia i poddanych
recyklingowi
Źródło: GUS
– 15 –
Poz. 702
2049
2537
2942
3239
3608
3977
4975
1560
1439
2266
2922
3013
2920
2823
15,1
13,2
19,4
24,1
24,1
22,9
21,5
560
661
814
848
1012
1153
1578
5,4
6,1
7,0
7,1
8,1
9,0
12,0
6031
5897
5331
5000
5191
5487
5218
58,4
54,3
45,7
41,8
41,6
43,0
39,8
2180
2867
3243
3199
3269
3192
3499
21,1
26,4
27,8
26,7
26,2
25,0
26,7
Według GUS w 2014 r. odebrano i zebrano 10,3 mln Mg odpadów komunalnych, a w 2020 r.
13,1 mln Mg. Wzrost ilości odpadów komunalnych w tym okresie wyniósł 27%. Masa odebranych
odpadów w przeliczeniu na mieszkańca wzrosła z 268 kg w 2014 r. do 342 kg w 2020 r. Głównie
wzrastała masa odpadów selektywnie zebranych – dwukrotnie (od około 2,0 mln Mg w 2014 r. do około
5,0 mln Mg w 2020 r.). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych zmalała z 8,3
mln Mg w 2014 r. do 8,1 mln Mg (około 2,4%). Masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów
komunalnych wzrastała w latach 2014−2018 (do ilości 8,9 mln Mg). W ostatnich dwóch latach według
GUS nastąpił spadek.
Rysunek 1. Masa odpadów zebranych w sposób selektywny i nieselektywny
Źródło: GUS
Rysunek 2. Udziały metod zagospodarowania odpadów komunalnych według GUS
Źródło: GUS
Masa odebranych i zebranych odpadów dla roku 2018 wynosiła według sprawozdań marszałków
województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi 12 813,5 tys. Mg,
a według GUS 12 485 tys. Mg.
Łączna masa odebranych i zebranych odpadów według sprawozdań marszałków województw
z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2018 r. wyniosła – 12 813,5
tys. Mg, w tym 1708,7 tys. Mg podgrupy 15 01.
Największy udział w odpadach odebranych i zebranych w 2018 r. stanowiły odpady o kodzie
20 03 01 – niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, których udział wyniósł 66,5% zebranych
odpadów komunalnych. 13,3% stanowiła podgrupa 15 01 − odpady opakowaniowe, 7,8% podgrupa 20
01 – odpady komunalne segregowane i zbierane selektywnie, 7,1% podgrupa 20 02 odpady z ogrodów
i parków (w tym z cmentarzy), 5,3% pozostałe odpady z podgrupy 20 03 – inne odpady komunalne
(z wyłączeniem kodu 20 03 01). W sprawozdaniach wykazano niewielką ilość zebranych odpadów
niebezpiecznych pochodzenia komunalnego – łącznie 10 tys. Mg, co stanowi 0,12% wszystkich
odpadów. W 2018 r. nastąpił wzrost odebranych i zebranych odpadów komunalnych o 7,4% w stosunku
do 2017 r. (na podstawie sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań w zakresie
gospodarowania odpadami komunalnymi). Znaczny wzrost zanotowano dla odpadów odbieranych
i zbieranych selektywnie. W 2018 r. odebrano i zebrano łącznie 8522,1 tys. Mg niesegregowanych
(zmieszanych) odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01. Jednocześnie należy wskazać, że
sprawozdania składane za rok 2018 po raz pierwszy uwzględniały dane od podmiotów zbierających
odpady komunalne, stanowiące frakcje odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych
i szkła − w związku z pojawieniem się nowego obowiązku sprawozdawczego dla tych podmiotów.
W 2018 r. łącznie odebrano i zebrano 825 tys. Mg bioodpadów o kodzie 20 02 01 – odpady
ulegające biodegradacji z ogrodów i parków i 197 tys. Mg odpadów 20 01 08 – odpady kuchenne
ulegające biodegradacji, łącznie 1022 tys. Mg. W przeliczeniu na mieszkańca zebrano odpowiednio 21
kg i 5 kg w 2018 r.
Na rysunku 3 przedstawiono masę odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r.
(w kg na mieszkańca). Zaobserwowano różnice w ilości odebranych i zebranych odpadów w
poszczególnych województwach. Najwięcej odpadów odebranych i zebranych wykazano w
województwach: dolnośląskim, zachodniopomorskim, śląskim, lubuskim i pomorskim – powyżej 370
kg na mieszkańca, a najmniej w województwie świętokrzyskim, lubelskim i podkarpackim – poniżej
250 kg na mieszkańca. Średnia dla kraju wynosi 334 kg na mieszkańca.
Rysunek 3. Wskaźnik masy odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r.
[kg/mieszkańca]
370
316
382
278
338
369
374
341
308
236
390
210
348
377
321
241
Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań w zakresie gospodarowania
odpadami komunalnymi
W tabeli 2 przedstawiono masę zebranych selektywnie poszczególnych frakcji odpadów
komunalnych w 2018 r. – odebranych i zebranych z gospodarstw domowych, zebranych w PSZOK-ach
oraz przez inne podmioty zajmujące się zbieraniem odpadów komunalnych. Łączna masa odpadów
selektywnie zebranych wyniosła 23,8% sumy odpadów grupy 15 i 20 odebranych i zebranych według
sprawozdań marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami
komunalnymi. Łączna masa zebranych w 2018 r. odpadów komunalnych papieru, metalu, tworzywa
i szkła wyniosła 2023 tys. Mg, co stanowiło łącznie 15,8% odebranych i zebranych odpadów
komunalnych. Bioodpadów zebrano 1022 tys. Mg – 8,0% odpadów komunalnych. Niesegregowane
(zmieszane) odpady komunalne stanowiły 66,5% odebranych i zebranych odpadów komunalnych.
Tabela 2. Masa selektywnie odebranych i zebranych odpadów komunalnych w 2018 r.
Rodzaj frakcji
Kod odpadów
Masa [tys. Mg]
1.
2.
3.
150101, 200101
150107, 200102
150102, 150104, 150105,
150106, 200139, 200140
200108, 200201
496,4
520,4
1005,8
Papier
Szkło
Metale i tworzywa sztuczne
Bioodpady
RAZEM
% odpadów selektywnie zebranych
do sumy odpadów z grup 15 i 20
Źródło: IOŚ-PIB
1022,4
3045,0
23,8
Na rysunku 4 przedstawiono odebrane i zebrane odpady komunalne w 2018 r. w podziale na
poszczególne frakcje.
Rysunek 4. Selektywnie odebrane i zebrane odpady komunalne (4 frakcje) w 2018 r.
Bioodpady
Metale i tworzywa sztuczne
Szkło
Papier
0
200
400
600
800
1000
1200
tys. Mg
Źródło: IOŚ-PIB
W tabeli 3 przedstawiono procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup
odpadów za rok 2018.
Tabela 3. Procesy przetwarzania poszczególnych odebranych i zebranych grup odpadów
w 2018 r.
Proces
Grupa 15
[Mg]
Grupa 20
[Mg]
1.
2.
3.
R1
R2
R3
R4
R5
R6
R7
R8
R9
R10
R11
R12
R13
D1
D4
D5
D8
D9
418,63
29,04
321 110,94
64 907,57
247 707,69
93,36
–
–
–
19,54
580,78
986 359,12
9218,97
–
–
47,72
41,76
3,72
373 757,40
94,34
987 444,98
19 928,63
36 361,46
–
0,67
–
7,79
225 045,02
1617,20
8 110 059,23
21 753,47
2765,71
49,04
196 970,54
70 156,61
353,44
17
Łącznie grupa 15
i grupa 20
[Mg]
4.
374 176,03
123,38
1 308 555,92
84 836,20
284 069,15
93,36
0,67
–
7,79
225 064,56
2197,98
9 096 418,35
30 972,44
2765,71
49,04
197 018,26
70 198,37
357,16
28 218,58
28 328,85
9540,35
9540,35
18,93
867 633,03
867 651,96
–
1,76
1,76
–
5,75
5,75
1 630 445,64
9 776 070,22
11 406 515,86
222,40
1 175 694,81
1 175 917,21
1281,12
17 005,27
18 286,39
1 631 949,16
10 968 770,30
12 600 719,46
2)
–
–
212 779,48
Inne
–
–
12 813 498,94
OGÓŁEM
Źródło: Sprawozdania marszałków województw w realizacji zadań z zakresu gospodarowania
odpadami komunalnymi za 2018 r.
D10
D12
D13
D14
D15
Razem R
Razem D
Odzysk 1)
Łącznie
Objaśnienia
1)
2)
Poz. 702
110,27
Odzysk poza instalacjami lub przekazane osobom fizycznym.
Wykazywane w sprawozdaniach jako magazynowane, pożary, brak danych od podmiotów zasłaniających się
tajemnicą handlową.
W tabeli 4 przedstawiano sposób postępowania z niesegregowanymi (zmieszanymi) odpadami
komunalnymi.
Tabela 4. Sposób postępowania w 2018 r. z odpadami o kodzie 20 03 01
Sposób postępowania z odpadami o kodzie 20 03 01
[Mg]
%
1.
2.
3.
18
0,0%
Masa odpadów poddanych termicznemu przekształceniu
618 843
7,2%
Masa odpadów przetworzonych w procesie MBP
7 631 350
88,4%
Masa odpadów przetworzonych w procesie mechanicznego
przetwarzania
149 512
1,7%
Masa odpadów poddanych innym procesom przetwarzania
230 241
2,7%
Masa odpadów poddanych składowaniu
Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami
komunalnymi za 2018 r.
W 2018 r. zmagazynowano 156,1 tys. Mg odpadów komunalnych, w tym 113,4 tys. Mg z grupy
20 oraz 42,7 tys. Mg z podgrupy 15 01. Zmagazynowano 24,3 tys. Mg niesegregowanych (zmieszanych)
odpadów komunalnych, co stanowi ponad 15% zmagazynowanych odpadów (25% odebranych i
zebranych odpadów grupy 20). Dodatkowo w 2018 r. zmagazynowano 31,0 tys. Mg podgrupy 15 01 i
grupy 20 i podano w sprawozdaniach proces R13 lub D15. Łącznie magazynowaniu podlegało w 2018
r. 187,1 tys. Mg odpadów komunalnych (grupa 20 i podgrupa 15 01).
W tabeli 5 przedstawiono masę odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia
i poddanych recyklingowi w 2018 r.
Tabela 5. Masa odpadów komunalnych przygotowanych do ponownego użycia i poddanych
recyklingowi w 2018 r.
Kod odpadu
Rodzaj odpadu
Masa odpadów komunalnych
przygotowanych do ponownego
użycia i poddanych
recyklingowi [Mg]
1
Odpady PMTS przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi
15 01 01
15 01 02
15 01 03
15 01 04
15 01 05
15 01 06
ex 15 01 06
15 01 07
19 12 01
19 12 02
19 12 03
19 12 04
19 12 05
20 01 01
20 01 02
20 01 39
20 01 40
ex 20 01 99
503 107
340 450
Opakowania z papieru i tektury
Opakowania z tworzyw sztucznych
Opakowania z drewna
2105
Opakowania z metali
Opakowania wielomateriałowe
Zmieszane odpady opakowaniowe
136 768
Zmieszane odpady opakowaniowe1)
31 262
Opakowania ze szkła
Papier i tektura
Metale żelazne
Metale nieżelazne
Tworzywa sztuczne i guma
Szkło
Papier i tektura
Szkło
Tworzywa sztuczne
Metale
Inne niewymienione frakcje zbierane w sposób selektywny
522 806
11 664
887
45 837
25 926
2595
18 313
3577
40 775
17 996
20 079
26 484
2872
1 753 504
RAZEM
Pozostałe odpady przygotowane do ponownego użycia i poddane recyklingowi
15 01 06
6817
Zmieszane odpady opakowaniowe
16 01 03
7265
Zużyte opony
20 01 08
65 335
Odpady kuchenne ulegające biodegradacji
20 01 23*
1019
Urządzenia zawierające freony
20 01 35*
20 01 36
20 01 38
20 01 99
20 02 01
20 02 03
20 03 01
20 03 07
20 03 99
–2)
Zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne inne niż
wymienione w 20 01 21 i 20 01 23 zawierające niebezpieczne
składniki
Zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne, inne niż
wymienione w 20 01 21, 20 01 23 i 20 01 35
Drewno inne niż wymienione w 20 01 37*
Inne niewymienione frakcje zbierane w sposób selektywny
1136
1637
1461
Odpady ulegające biodegradacji
3930
84 881
Inne odpady nieulegające biodegradacji
1067
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne
Odpady wielkogabarytowe
5421
Odpady komunalne niewymienione w innych podgrupach
35 647
4766
Pozostałe
4853
RAZEM
525 237
OGÓŁEM PMTS i pozostałe
2 278 740
Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami
komunalnymi za 2018 r.
Objaśnienia
1)
2)
W części zawierające papier, metale, tworzywa, szkło.
Małe ilości odpadów m.in. 20 01 01, 20 01 10, 20 01 11, 20 01 13*, 20 01 99*, 20 01 21*, 20 01 25, 20 01 27,
20 01 28, 20 01 30, 20 01 31, 20 01 32, 20 01 33*, 20 01 34, 20 01 39, 20 01 40.
W 2018 r. przygotowaniu do ponownego użycia i recyklingowi poddano 1754 tys. Mg odpadów
papieru, metalu, tworzyw sztucznych i szkła (PMTS). Najwięcej przygotowano do ponownego użycia i
poddano recyklingowi odpadów papieru i tektury (33,6%), szkła (31%), tworzyw sztucznych (21,6%)
oraz metali (10,9%).
Na rysunku 5 przedstawiono masę poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju.
Rysunek 5. Masa poddanych recyklingowi poszczególnych surowców według rodzaju (w tym
opakowań) [Mg ]
Źródło: Sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami
komunalnymi za 2018 r.
Pozostałe odpady poddano przygotowaniu do ponownego użycia oraz recyklingowi w ilości
525 tys. Mg. Ponad 85% stanowił recykling organiczny.
W roku 2018 przygotowano do ponownego użycia i poddano recyklingowi 2278,7 tys. Mg
odpadów komunalnych. Był to znaczący wzrost w stosunku do roku 2017, w którym przygotowano do
ponownego użycia i poddano recyklingowi 1331,7 tys. Mg odpadów. W sprawozdaniach za rok 2017
w zakresie odpadów PMTS, odebranych przez gminy oraz przyjętych w PSZOK-ach, nastąpił wzrost o
32%.
Na podstawie danych z gmin o osiągniętych poziomach recyklingu i przygotowania do
ponownego użycia papieru, metalu, tworzywa i szkła średni procent gmin, które osiągnęły wymagany
30-procentowy poziom recyklingu za 2018 r., wynosił 84,4%. Najwięcej gmin osiągnęło wymagany
poziom w województwie śląskim, podlaskim i podkarpackim (ponad 90% gmin), a najniższy w
województwie lubuskim (68% gmin). Poziom 50% jest wymagany dla roku 2020.
Należy wskazać, że za rok 2018 oraz lata 2019 i 2020 osiągany poziom był liczony w odniesieniu
do odpadów komunalnych 4 frakcji, tj. papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Dopiero za rok
2021 oraz lata kolejne poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu oblicza się
w odniesieniu do wszystkich odpadów komunalnych. Zastosowany od 2021 r. nowy sposób obliczania
poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych, który jest obliczany
już w odniesieniu do całego strumienia wytworzonych odpadów komunalnych, a nie jak dotychczas
tylko do 4 wybranych frakcji odpadów, miał wpływ na wartości osiąganych przez gminy poziomów
recyklingu.
Według najnowszych danych dotyczących roku 2019, na poziomie kraju osiągnięto poziom
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 39%. Jednocześnie należy podkreślić,
że z roku na rok są osiągane wyższe poziomy recyklingu.
Polska zrealizowała obowiązek nałożony wymaganiami unijnymi dla 2020 r. i już w 2014 r.
osiągnęła poziom 35% ograniczenia składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji
w odniesieniu do ilości tych odpadów wytworzonych w 1995 r. W latach 2015–2018 ten cel również
został osiągnięty.
Tabela 6 przedstawia informacje na temat masy odpadów komunalnych ulegających
biodegradacji skierowanych do składowania w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami
ograniczenia składowania tych odpadów w Polsce w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r.
Tabela 6. Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji skierowanych do składowania
w latach 2014–2019 wraz z osiągniętymi poziomami ograniczenia składowania tych odpadów
2014 r.
2015 r.
2016 r.
2017 r.
2018 r.
2019 r.
1
2
3
4
5
6
7
50
50
45
45
40
40
dopuszczalny poziom [%]
masa składowanych
1, 53
1,36
0,51
0,50
0,49
0,71
odpadów [mln Mg]
35
31
12
11
11
16
osiągnięty poziom [%]
Źródło: Sprawozdania z Kpgo 2014 oraz z Kpgo 2022, sprawozdania marszałków województw
z realizacji zadań z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi, CSO
Morfologiczny skład odpadów
Do prognozowania składu materiałowego (morfologicznego) wytwarzanych odpadów komunalnych
wykorzystano wyniki rocznych badań odpadów komunalnych, wykonanych w roku 2021, w ramach
projektu finansowanego przez NFOŚiGW. Wykonawcą projektu był Uniwersytet Zielonogórski
w ramach umowy z IOŚ-PIB. Próby były pobierane z odpadów z dużych miast (>50 tys. mieszkańców),
małych miast (<50 tys. mieszkańców) i terenów wiejskich. Analizowane były odpady zbierane
selektywnie oraz niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne.
Wyniki analiz przedstawiono w tabeli 7 i na rysunku 6.
Tabela 7. Zestawienie średnich rocznych składów materiałowych odpadów komunalnych
Frakcje odpadów
1
Udział masowy, % masy
duże miasta
małe miasta
Polska
2
3
7,20
Frakcja <10 mm
4,40
Frakcja 10–20 mm
13,16
Bioodpady spożywcze (kuchenne)
15,53
Bioodpady z terenów zieleni
0,48
Drewno
10,78
Papier i tektura
10,59
Tworzywa sztuczne
10,29
Szkło
1,70
Tekstylia
1,37
Metale inne niż aluminium
0,97
Aluminium
0,88
Odpady wielomateriałowe
7,08
Odpady mineralne
0,29
Odpady niebezpieczne
5,50
Odpady higieniczne, pampersy
7,05
Odpady wielkogabarytowe
2,18
Guma, skóra
0,55
ZSEiE
RAZEM
100,00
Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB
4,8
4,57
13,81
15,27
0,48
12,89
9,81
10,29
1,55
1,31
0,93
0,72
7,07
0,19
5,41
8,11
2,15
0,64
100,00
4
7,87
4,91
12,36
15
0,56
10,7
11,57
10,05
1,75
1,49
1,06
0,98
4,46
0,39
6,29
7,52
2,49
0,55
100,00
wsie
5
10,4
3,89
12,94
15,32
0,32
8,09
10,67
10,82
1,91
1,37
0,97
0,98
8,65
0,39
4,98
5,99
1,97
0,34
100,00
Uwagi
1. Bioodpady spożywcze (kuchenne) obejmują odpady żywności, a także odpady z przygotowania żywności.
2. Bioodpady z terenów zieleni obejmują odpady ulegające biodegradacji z terenów zieleni miejskiej, osiedlowej, ogrodów
i parków.
3. Odpady mineralne obejmują grubsze odpady z palenisk domowych >20 mm, odpady z remontów, które trafiły do
zmieszanych odpadów komunalnych, a także selektywnie zbierane popioły z palenisk domowych.
4. Odpady niebezpieczne obejmują głównie pozostałości chemikaliów, w tym detergentów, zużyte leki itp., które nie powinny
być umieszczane w pojemnikach/workach przeznaczonych na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne jednak
trafiają do nich.
5. Odpady higieniczne, pampersy – odpady z utrzymania higieny (w tym podpaski higieniczne i pieluchy jednorazowe) itp.
6. Frakcja <10 mm obejmuje drobne odpady paleniskowe (popiół), zmiotki, ziemię.
7. Frakcja 10–20 mm zawiera odpady mineralne, w tym paleniskowe (około 1/3), a także drobne bioodpady (około 2/3).
8. ZSEiE – obejmuje odpady powstałe z drobnego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii, akumulatorów, zbierane
selektywnie, jak i wydzielone z odpadów zmieszanych.
Rysunek 6. Średni roczny skład materiałowy odpadów komunalnych
Udział frakcji, %
Skład materiałowy odpadów komunalnych , %
18
16
14
12
10
8
6
4
2
0
Składniki odpadów
Źródło: Uniwersytet Zielonogórski, IOŚ-PIB
Istniejący system zagospodarowania
System gospodarki odpadami komunalnymi jest oparty na zasadach określonych w ustawie z dnia
13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519, z późn.
zm.). Zgodnie z tą ustawą gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki
niezbędne do ich utrzymania. Według obowiązujących przepisów gmina organizuje i sprawuje kontrolę
nad systemem gospodarowania odpadami na swoim terenie.
Zakres, w jakim gminy działają w związku z gospodarowaniem odpadami komunalnymi, obejmuje
m.in.
– budowę, utrzymanie i eksploatację instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, w tym
instalacji komunalnych,
– obligatoryjne objęcie wszystkich właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz
fakultatywnie objęcie nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady
komunalne, systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym zorganizowanie odbierania
odpadów od właścicieli nieruchomości,
– nadzorowanie gospodarowania odpadami komunalnymi, w tym realizację zadań powierzonych
podmiotom odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości,
– zapewnienie selektywnego zbierania odpadów komunalnych, obejmującego co najmniej: papier,
metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady,
– tworzenie punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
– możliwość tworzenia i utrzymywania punktów napraw i ponownego użycia produktów lub części
produktów niebędących odpadami,
– prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie prawidłowego gospodarowania
odpadami komunalnymi, w szczególności w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych.
Gmina została wyposażona w instrument finansowy w postaci opłaty ponoszonej przez mieszkańca
(właściciela nieruchomości), która uwzględnia koszty odbierania odpadów od właścicieli
nieruchomości, koszty transportu, zbierania, odzysku (w tym recyklingu) i unieszkodliwiania odpadów
komunalnych zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami.
Szczegółowe zasady dotyczące gospodarowania odpadami na terenie gminy określa regulamin
utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, który jest aktem prawa miejscowego.
Gmina jest odpowiedzialna za osiąganie określonych poziomów przygotowania do ponownego użycia
i recyklingu odpadów komunalnych. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, pozostałości
z przetwarzania tych odpadów lub z sortowania odpadów komunalnych, przeznaczone do składowania,
są przekazywane do zagospodarowania w instalacjach komunalnych, tj. zapewniających mechanicznobiologiczne przetwarzanie oraz składowanie odpadów powstających w procesie mechanicznobiologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz
pozostałości z sortowania odpadów komunalnych. Przepisy dopuszczają także przekazywanie
niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych do termicznego przekształcania, jeżeli gmina,
z której są odbierane te odpady, prowadzi selektywne zbieranie odpadów.
W celu ujednolicenia zasad selektywnego zbierania odpadów komunalnych przepisami
rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu
selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. z 2019 r. poz. 2028), które weszło w życie
w dniu 1 lipca 2017 r., wprowadzono jednolite standardy selektywnego zbierania odpadów
komunalnych w całym kraju. W rozporządzeniu określono kolory pojemników, w jakich mają być
zbierane odpady, i napisy, jakie mają znajdować się na pojemnikach
1) papier w pojemniku koloru niebieskiego oznaczonym napisem „Papier”;
2) szkło w pojemniku koloru zielonego oznaczonym napisem „Szkło”;
3) metal i tworzywa sztuczne w pojemniku koloru żółtego oznaczonym napisem „Metale
i tworzywa sztuczne”;
4) odpady ulegające biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów, w pojemniku
koloru brązowego oznaczonym napisem „Bio”.
W ramach wyżej wymienionego rozporządzenia określono możliwość zbierania szkła z podziałem na
szkło bezbarwne i szkło kolorowe. Aby dostosować zasady określone w tym rozporządzeniu do
zmienionych przepisów w zakresie nazewnictwa bioodpadów oraz kwestii dotyczących odpowiedniego
oznakowania pojemników, wydano nowe rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja
2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz. U. poz. 906).
Ważnym elementem systemu zbierania odpadów komunalnych w kraju są PSZOK-i, w których
mieszkańcy mogą oddać odpady problematyczne np. odpady niebezpieczne, zużyty sprzęt elektryczny,
meble, odpady budowlano-remontowe czy zużyte opony. Tam należy oddawać również tekstylia (dla
których obowiązek selektywnego zbierania jest określony w prawie UE do roku 2025) – obowiązek
zbierania w PSZOK-ach odpadów tekstyliów i odzieży został wprowadzony nowelizacją ustawy
o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w 2019 r., tj. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie
ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1579,
z późn. zm.). Ponadto w celu zmniejszenia ilości odpadów gminy mogą tworzyć i utrzymywać punkty
napraw i ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami.
Selektywne zbieranie jest jedną z podstawowych zasad racjonalnej gospodarki odpadami,
umożliwia pozyskanie stosunkowo czystych frakcji odpadów, stanowiących pożądany wsad do
procesów recyklingu. W Polsce w kolejnych latach są osiągane coraz lepsze efekty w zakresie
selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w związku z tym można stwierdzić, że wprowadzane
regulacje przynoszą pozytywne efekty.
Obligatoryjne objęcie wszystkich zamieszkałych nieruchomości gminnym systemem odbierania
odpadów należy postrzegać niewątpliwie jako jedną z korzyści wyżej wymienionego systemu
gospodarowania odpadami komunalnymi. Wszystkie wytwarzane przez mieszkańców odpady są
odbierane i zagospodarowywane przez gminy, w efekcie czego na mniejszą skalę jest obserwowane
niewłaściwe postępowanie z odpadami. Ponadto w dalszym ciągu należy rozwijać infrastrukturę do
recyklingu odpadów oraz działania informacyjne dotyczące zasad selektywnego zbierania odpadów
oraz korzyści z niego wynikających. Ponadto należy wzmacniać działania kontrolne odnośnie do
realizacji obowiązujących przepisów, a także prowadzić dalsze analizy w zakresie uszczelniania sytemu
gospodarowania odpadami.
Istniejące PSZOK-i i instalacje
W 2018 r. funkcjonowało 2019 PSZOK-ów, a 388 gmin (15,7%) nie posiadało PSZOK-ów.
Na poniższym rysunku przedstawiono liczbę PSZOK-ów w poszczególnych województwach.
Rysunek 7. Liczba PSZOK-ów na terenie kraju
104
67
99
100
132
187
70
240
157
187
143
81
41
163
129
119
Źródło: Sprawozdania z realizacji WPGO (stan na 31.10.2018 r.)
Istniejące sortownie selektywnie zbieranych odpadów komunalnych
Sortownie odpadów z selektywnego zbierania obejmują przetwarzanie odpadów papieru, tworzyw
sztucznych, metali i odpadów wielomateriałowych pochodzących z selektywnego zbierania, czyli
głównie z „żółtych” i „niebieskich” pojemników lub worków. Sortowanie odpadów z selektywnego
zbierania odbywa się głównie w części mechanicznej instalacji MBP (jako odrębny wariant
technologiczny lub w na wyodrębnionej do tego celu niezależnej linii technologicznej). Uzupełnieniem
są sortownie przeznaczone wyłącznie do przetwarzaniu odpadów z selektywnego zbierania.
Na rysunku 8 przedstawiono rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych.
Rysunek 8. Rozmieszczenie sortowni selektywnie zebranych odpadów komunalnych
Źródło: sprawozdania z realizacji WPGO, analizy IOŚ-PIB, (stan na 31.12.2018 r.)
Faktyczne moce przerobowe wszystkich instalacji do przetwarzania odpadów z selektywnego zbierania
(włącznie z wolnymi mocami przerobowymi części mechanicznej instalacji MBP) w 2018 r. wynosiły
285 tys. Mg rocznie (w systemie dwuzmianowym).
Istniejące instalacje do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów
W kraju funkcjonuje 216 instalacji przetwarzających odpady zielone i inne bioodpady, z czego 144
instalacje są zlokalizowane na terenie instalacji komunalnych do mechaniczno-biologicznego
przetwarzania odpadów. Łączne moce przerobowe wynoszą około 1803 tys. Mg. Średnia wielkość
instalacji wynosi nieco ponad 8 tys. Mg rocznie. W instalacjach są przetwarzane odpady komunalne,
głównie odpady kuchenne ulegające biodegradacji 20 01 08 i odpady ulegające biodegradacji 20 02 01,
ale także inne odpady. Odpady 20 01 08 i 20 02 01 stanowiły w 2018 r. 85% przetwarzanych odpadów
w instalacjach, a w 2019 r. – 77%. W zestawieniu ujęto również instalacje, które przyjmują odpady
20 01 08 i 20 02 01 jako dodatek przy przetwarzaniu innych odpadów, np. osadów ściekowych. Podane
moce przerobowe instalacji nie są w całości dostępne dla odpadów pochodzących z gospodarstw
domowych.
Na rysunku 9 przedstawiono rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych
bioodpadów.
Rysunek 9. Rozmieszczenie instalacji do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów
Źródło: IOŚ-PIB, UM (stan na 31.12.2018 r.)
W Zakładzie Zagospodarowania Odpadów w Poznaniu jest prowadzony proces fermentacyjny
i kompostowania wyłącznie bioodpadów z selektywnego zbierania (moc przerobowa zgodnie z decyzją
o środowiskowych uwarunkowaniach wynosi 60 000 Mg/rok dla równoległego prowadzenia procesu
fermentacji i kompostowania). Pozostałe instalacje bazują na procesie tlenowym.
Istniejące instalacje do fermentacji
W kraju funkcjonuje 9 instalacji fermentacji o wydajności 228 tys. Mg rocznie (moc tzw. gazmotorów
7,7MWh), w których są przetwarzane odpady komunalne. 8 instalacji jest przeznaczonych na frakcję
wydzieloną z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Przepustowość dla frakcji
wydzielonej z niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych wynosi obecnie
180 tys. Mg/rok. Przyjmując dla selektywnie zbieranych bioodpadów moc przerobową 60 tys. Mg/rok
łącznie dla równoległego prowadzenia procesu fermentacji i kompostowania, i jeśli doda się instalacje
w trakcie budowy i przetargu (2 instalacje), to moc przerobowa instalacji dla selektywnie zbieranych
bioodpadów wzrośnie do 42 tys. Mg/rok.
Na rysunku 10 przedstawiono rozmieszczenie instalacje do fermentacji.
Rysunek 10. Rozmieszczenie instalacji do fermentacji
Źródło: IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.)
Zgodnie z listami (według stanu na październik 2021 r.) instalacji komunalnych dla
poszczególnych województw w Polsce funkcjonują 174 instalacje mechaniczno-biologicznego
przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych. Rozmieszczenie instalacji
komunalnych MBP przedstawia rysunek 11.
Rysunek 11. Rozmieszczenie instalacji komunalnych MBP
Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.)
Moce przerobowe w skali kraju są wystarczające do przetworzenia wszystkich odpadów
zmieszanych (około 8521 tys. Mg/rok w 2018 r.). Moce przerobowe dla części biologicznej instalacji
MBP wynoszą, według pozwoleń zintegrowanych, około 5300 tys. Mg/rok, co umożliwia
przetworzenie strumienia frakcji 0–80 mm z odpadów zmieszanych (określonego w założeniach na 50%
strumienia odpadów zmieszanych).
W kraju (stan na październik 2021 r.) eksploatowanych było 8 spalarni odpadów termicznie
przekształcających niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne oraz pozostałości z przetwarzania
odpadów komunalnych o mocy 1185 tys. Mg. Łączna moc przerobowa spalarni i współspalarni wyżej
wymienionych odpadów (bez uwzględnienia cementowni spalających odpady) wynosiła 1435 tys. Mg
rocznie. Odpady z przetworzenia odpadów komunalnych, które stanowią frakcję tzw. paliwa
alternatywnego, były przetwarzane w 9 z 13 cementowni. W 2018 r. unieszkodliwiono w
cementowniach około 960 tys. Mg odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych1).
Z szacunków Stowarzyszenia Producentów Cementu wynika, że masa przetwarzanych w
cementowniach odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych jest większa (branża
deklaruje, że w 2020 r. przetworzono w cementowniach ok. 1250 tys. Mg odpadów pochodzących z
przetwarzania odpadów komunalnych).
Na rysunku 12 przedstawiono rozmieszczenie funkcjonujących instalacji, które zgodnie z posiadanymi
decyzjami administracyjnymi są przeznaczone głównie do termicznego przekształcania
niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z przetwarzania odpadów
komunalnych.
Rysunek 12. Rozmieszczenie instalacji do termicznego przekształcania odpadów
Źródło: Analizy IOŚ-PIB (stan na 31.10.2021 r.)
Określono niezbędne moce przerobowe instalacji termicznego przekształcania odpadów do
2034 r. na 4,2 mln Mg rocznie. Oznacza to, że brakująca wydajność tych instalacji, po uwzględnieniu
instalacji, które są aktualnie w fazie eksploatacji, o wydajności łącznej 1,435 mln Mg/rok, wyniesie
około 2,765 mln Mg/rok. To możliwe zapotrzebowanie na moc przerobową uwzględnia cementownie,
które przetwarzają obecnie około 1,25 mln Mg palnych frakcji odpadów komunalnych. We wskazanym
zapotrzebowaniu mocy przerobowych mieszczą się także spalarnie odpadów przeznaczone do
termicznego przekształcania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz
pozostałości z przetwarzania odpadów komunalnych znajdujące się obecnie w fazie budowy
i planowania (należy tutaj wspomnieć o instalacjach zlokalizowanych m.in. w Gdańsku, Olsztynie,
Warszawie, Starachowicach, Krośnie, Bełchatowie, Kamionce czy Jaśle).
1)
Według G. Wielgosiński i in., IOŚ-PIB, Warszawa 2021.
Należy jednak pamiętać, że w przypadku dalszej znaczącej poprawy selektywnego zbierania
odpadów oraz zwiększenia potencjału rynku recyklingu (oraz zmian wprowadzanych w związku
z systemem kaucyjnym czy usprawnieniem funkcjonowania systemu rozszerzonej odpowiedzialności
producenta (ROP)) ilość odpadów o parametrach obecnie wymaganych przez cementownie zmniejszy
się (mimo zwiększonych możliwości przerobowych cementowni). Procentowy udział
zagospodarowania odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych w procesach
termicznego przekształcania odpadów będzie zmienny w czasie i w przypadku zwiększania poziomów
recyklingu będzie ulegał obniżeniu.
Zgodnie z listami instalacji komunalnych (według stanu na październik 2021 r.) obejmującymi
instalacje do składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego
przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania
odpadów komunalnych instalacje te obejmują 163 obiekty. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do
składowania odpadów powstających w procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania
niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów
komunalnych przedstawia rysunek 13.
Rysunek 13. Rozmieszczenie instalacji komunalnych do składowania odpadów powstających w
procesie mechaniczno-biologicznego przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów
komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych
Źródło: Listy instalacji komunalnych (stan na 31.10.2021 r.)
Oszacowano, że według stanu na dzień 31.12.2020 r. wolne moce przerobowe instalacji komunalnych
– składowisk wynoszą 37 333 tys. m3 (wystarczą mniej więcej na 7 lat).
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami ulegającymi biodegradacji,
identyfikuje się następujące problemy
1) udział odpadów zmieszanych we wszystkich wytworzonych odpadach komunalnych (a więc
odpadach zebranych i odebranych przez gminy oraz na podstawie indywidualnych umów) nadal
jest duży;
2) niewystarczająca ilość działań edukacyjnych na poziomie lokalnym w zakresie prawidłowej
gospodarki odpadami i związana z tym niewystarczająca świadomość i wiedza społeczeństwa
3)
4)
5)
6)
7)
– 31 –
Poz. 702
na temat właściwego postępowania z odpadami komunalnymi, co wpływa na efektywność
systemu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych2);
nielegalne postępowanie z odpadami, w tym porzucanie odpadów w miejscach do tego
nieprzeznaczonych (tzw. dzikie wysypiska);
niedobory odpowiedniej infrastruktury, w tym sieci PSZOK, oraz instalacji do przetwarzania
odpadów, która mogłaby zapewnić odpowiednią jakość zbieranych i przetwarzanych odpadów,
a w konsekwencji zagospodarowanie wszystkich frakcji odpadów oraz niedobory w zakresie
sieci punktów napraw (przygotowania do ponownego użycia);
wzrost kosztów związanych z gospodarowaniem odpadami komunalnymi;
niedostateczny udział producentów, w ramach obecnego systemu ROP, w kosztach
zagospodarowania odpadów powstałych z produktów, które wprowadzili do obrotu, co wpływa
negatywnie na efektywność systemów selektywnego zbierania odpadów, instalacje oraz rozwój
rynku recyklingu;
duży udział opakowań trudnych do recyklingu.
2.2. Odpady powstające z produktów
2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych następuje przez
1) eliminację zbędnych opakowań lub elementów opakowań;
2) ograniczanie masy opakowań w stosunku do masy sprzedawanego produktu przez wdrażanie
metod ekoprojektowania;
3) stosowanie opakowań wielokrotnego użytku, w przypadku gdy jest to uzasadnione
ograniczeniem oddziaływania na środowisko na poszczególnych etapach cyklu życia;
4) wydłużanie okresu użytkowania;
5) promowanie produktów lokalnych (ograniczenie opakowań transportowych);
6) kształtowanie postaw konsumentów przez akcje edukacyjno-informacyjne, promujące
nabywanie produktów z jak najmniejszą ilością opakowań oraz zachęcanie do zakupu
towarów masowych, pakowanych zbiorczo;
7) zielone zamówienia publiczne pozwalające tworzyć politykę, w ramach której podmioty
publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur
udzielania zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny
wpływ produktów oraz usług na środowisko.
Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych, lecz w
szczególności w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach użyteczności
publicznej, różnych gałęziach przemysłu. Odpady opakowaniowe są wytwarzane na wszystkich etapach
łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako użytkowników końcowych.
W tabelach 8–10 zamieszczono informacje o opakowaniach wprowadzonych na rynek oraz wymagane
i osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2017–2019.
2)
Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski, które
dotyczyło gospodarowania odpadami przeprowadzonego w 2019 r., tylko 44,5% Polaków uważa, że segregacja
odpadów w ich domu lub bloku jest prowadzona przez mieszkańców prawidłowo.
Tabela 8. Opakowania wprowadzone do obrotu wraz z produktami oraz osiągnięte poziomy
odzysku i recyklingu w latach 2017–2019
1
2
2017 5834,282
2018 5470,407
2019 6402,468
Źródło: MKiŚ
3
5834,282
5470,407
6402,468
4
5834,282
5470,407
6402,468
5
3564,433
3451,192
3983,338
6
3319,346
3200,210
3689,709
7
8
61
61
61
recyklingu
Osiągnięty
poziom
[%]
odzysku
odzysku
recyklingu
odzysku
ogółem
podlegających
obowiązkowi
Wymagany
poziom
recyklingu
Odpady poddane
ogółem
[tys. Mg]
recyklingowi
Ilość wprowadzonych
opakowań
[tys. Mg]
odzyskowi
Rok
9
56
56
56
10
61,09
63,09
62,22
56,89
58,50
57,63
Tabela 9. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań
wielomateriałowych
odzysku
recyklingu
odzysku
recyklingu
2019
poziom [%]
recyklingu
1
tworzywo sztuczne
aluminium
stal, w tym blacha stalowa
papier i tektura
szkło
drewno
Źródło: MKiŚ
2018
poziom [%]
odzysku
Rodzaj opakowania
wielomateriałowego (według rodzaju
materiału przeważającego)
2017
poziom [%]
2
3
4
5
6
7
30,16
28,00
40,32
34,81
47,17
40,05
Wymagane poziomy odzysku, w tym recyklingu odpadów opakowaniowych oraz odpadów powstałych
z opakowań wielomateriałowych, zostały osiągnięte w latach 2017–2019. Jednocześnie w 2018 r.
zmniejszeniu uległ strumień odpadów opakowaniowych i w efekcie zmniejszyła się masa odpadów
opakowaniowych poddanych odzyskowi i recyklingowi. Nie wpłynęło to jednak na osiągnięcie
poziomów odzysku i recyklingu.
W tabeli 10 przedstawiono osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla
opakowań po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR
Tabela 10. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w poszczególnych latach dla opakowań po
środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR
1
tworzywo sztuczne
2
32,32
31
3
22,11
4
44,51
5
33,14
6
50,91
recyklingu
2019 r.
poziom [%]
odzysku
recyklingu
2018 r.
poziom [%]
odzysku
recyklingu
odzysku
Rodzaj opakowania po środkach
niebezpiecznych (według rodzaju
materiału)
2017 r.
poziom [%]
45,49
aluminium
stal w tym blacha stalowa
papier i tektura
szkło
drewno
opakowania wielomateriałowe
Źródło: MKiŚ
W odniesieniu do opakowań po ŚOR funkcjonują w Polsce dwa systemy zbierania tego rodzaju
odpadów opakowaniowych. W ramach systemu PSOR (Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin)
przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu środki ochrony roślin w opakowaniach o masie: w 2017 r. –
3090,61 Mg, w 2018 r. – 2896,367 Mg, w 2019 r. – 3273,634 Mg, z których zebrano i przekazano do
zagospodarowania w 2017 r. – 1 567,682 Mg, w 2018 r. – 1732,413 Mg, w 2019 r. – 2 224,5 Mg. W
ramach zorganizowanego przez Zakłady Chemiczne „Organika-Azot” S.A. systemu działającego na
podstawie Porozumienia między Jaworznicką Izbą Gospodarczą a Marszałkiem Województwa
Śląskiego uczestnicy porozumienia wprowadzili na rynek opakowania po środkach ochrony roślin o
masie: w 2017 r. – 672,007 Mg, w 2018 r. – 642,768 Mg, w 2019 r. – 588,777 Mg, z których zebrano
i przekazano do zagospodarowania w 2017 r. – 203,060 Mg, w 2018 r. – 315,560 Mg, w 2019 r. –
384,260 Mg.
Poziomy odzysku, w tym recyklingu, w latach 2017–2019 dla odpadów powstałych z opakowań po
środkach niebezpiecznych zostały osiągnięte. Ponadto jest notowany ciągły wzrost w tym zakresie.
Istniejący system gospodarowania
System gospodarowania odpadami opakowaniowymi jest oparty na odpowiedzialności
przedsiębiorców, którzy wprowadzają do obrotu produkty w opakowaniach, za osiągnięcie
wymaganych poziomów odzysku i recyklingu (od 2022 r. tylko w zakresie recyklingu) oraz
zapewnienie przez gminy warunków do funkcjonowania systemu selektywnego zbierania odpadów
w celu ich odzysku, w tym recyklingu. System będzie się zmieniał w związku z planowanymi zmianami
w systemie ROP dla opakowań.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Na rysunkach 14–18 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu poszczególnych
frakcji odpadów, tj. papieru, szkła, tworzyw sztucznych, metalu oraz odpadów wielomateriałowych.
Rysunek 14. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów z papieru
(o wydajnościach rocznych instalacji powyżej 5 tys. Mg)
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM, dane z branży (stan na 31.12.2018 r.)
Rysunek 15. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów szkła
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.)
Rysunek 16. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu tworzyw sztucznych o wydajności
powyżej 1000 Mg
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie BDO, UM (stan na 2021 r.)
Aktualnie w Polsce jest prowadzony wyłącznie recykling materiałowy odpadów
opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Sumaryczne moce przerobowe instalacji do recyklingu
odpadów z tworzyw sztucznych w 2019 r. według BDO wynosiły około 2,11 mln Mg odpadów rocznie.
Są to dane o mocach przerobowych zawarte w zezwoleniach na odzysk odpadów.
W Polsce jest kilkaset zakładów zajmujących się recyklingiem odpadów opakowaniowych z tworzyw
sztucznych ponad 50 zakładów przyjmuje odpady w ilości powyżej 5 tys. Mg/rok, tylko kilka ma
możliwość przetworzenia kilkudziesięciu tysięcy Mg odpadów rocznie.
W 2018 r. 349 instalacji przetwarzających powyżej 10 Mg/rok poddało recyklingowi 443 886 Mg
odpadów z tworzyw sztucznych. W 2019 r. 302 instalacje recyklingu funkcjonowały w 274 zakładach
przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych, a recyklingowi poddano łącznie 490 267 Mg odpadów.
Na rysunku 17 przedstawiono rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali, zaś na
rysunku 18 rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych.
Rysunek 17. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów metali
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.)
Rysunek 18. Rozmieszczenie w Polsce instalacji do recyklingu odpadów wielomateriałowych
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.)
Na rysunku 19 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających
pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych.
Rysunek 19. Rozmieszczenie w kraju instalacji do recyklingu opakowań zawierających
pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczonych
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO (stan na 31.12.2018 r.)
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi zidentyfikowano następujące problemy
1) brak wystarczających mocy przerobowych instalacji w szczególności dla wielu rodzajów
odpadów z tworzyw sztucznych, a także odpadów papieru, szkła i odpadów
wielomateriałowych;
2) dane dotyczące składu odpadów z tworzyw sztucznych pochodzące z różnych źródeł są trudne
do porównania; inna klasyfikacja odpadów z tworzyw sztucznych i materiałów
wielomateriałowych jest stosowana przez sortownie odpadów i recyklerów, a inna przez
instytucje wykonujące badania morfologii odpadów;
3) niewystarczający poziom partycypacji w kosztach selektywnego zbierania odpadów
opakowaniowych wprowadzających produkty w opakowaniach do obrotu oraz ich dalszego
przetwarzania, w tym recyklingu;
4) stosowanie opakowań z materiałów trudnych w recyklingu lub materiałów generujących
wysokie koszty recyklingu;
5) niedostateczne powiązanie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań
oraz systemu gospodarki odpadami komunalnymi.
2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane
Zapobieganie powstawaniu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego opiera się na
zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Kluczowe znaczenie dla zapobiegania powstawaniu odpadów
zużytego sprzętu ma ekoprojektowanie, wydłużenie czasu życia produktu oraz możliwość jego naprawy
i modernizacji. Istotnym elementem zapobiegania powstawaniu odpadów są działania informacyjnoedukacyjne zmierzające do ukształtowania świadomych postaw konsumentów, w zakresie
1) wyboru bardziej trwałych urządzeń;
2) rozumienia oznakowania stosowanego na produktach;
3) znajomości zasad właściwej eksploatacji sprzętu;
4) korzystania z serwisów napraw;
5) przekazywania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego do wyznaczonych miejsc
zbierania.
W tabeli 11 przedstawiono masę poszczególnych rodzajów sprzętu elektrycznego i elektronicznego
wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019.
Tabela 11. Masa poszczególnych rodzajów
wprowadzonego do obrotu w latach 2018 i 2019
Lp.
1.
sprzętu
Rodzaj sprzętu elektrycznego i
elektronicznego
elektrycznego
Masa [Mg]
w 2018 r.
2.
i
elektronicznego
Masa [Mg]
w 2019 r.
3.
4.
Sprzęt działający na zasadzie wymiany
127 496,8
154 429,2
temperatury
Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany
2
39 931,6
42 773,9
o powierzchni większej niż 100cm2
19 388,2
19 793,7
3
Lampy
Sprzęt
wielkogabarytowy,
którego
4
297 235,5
376 039,5
którykolwiek z zewnętrznych wymiarów
przekracza 50 cm
Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z
5
147 970,8
171 136,1
wymiarów nie przekracza 50 cm
Małogabarytowy sprzęt informatyczny i
6
28 213,6
27 634,4
telekomunikacyjny,
którego
żaden
z
zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm
Ogółem wprowadzono
660 236,5
791 806,8
Źródło: Dla 2018 r. „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym
i elektronicznym w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z
BDO
1
W tabeli 12 przedstawiono zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla
poszczególnych grup sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019.
Tabela 12. Zestawienie wymaganych poziomów odzysku i recyklingu dla poszczególnych grup
sprzętu oraz osiągniętych poziomów w latach 2018 i 2019
recykling3)
Osiągnięty
poziom
w 2019 r. 2)
odzysk
recykling3)
Osiągnięty
poziom
w 2018 r.
odzysk
odzysk
Grupa sprzętu 1)
recykling3)
Wymagany
poziom
od roku 2018
%
1
2
3
4
5
6
7
85
80
74,85 72,58
84,70
84,38
1. Sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury
2. Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o
80
70
71,47 67,81
80,73
80,40
powierzchni większej niż 100 cm2
–
80
66,85 66,74
73,41
73,41
3. Lampy
4. Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z
85
80
69,55 68,31
85,90
85,61
zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm
5. Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z
75
55
69,45 68,35
76,13
75,98
zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm
6.
Małogabarytowy
sprzęt
informatyczny
i
55
79,12 69,50
75,46
74,79
telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych 75
wymiarów nie przekracza 50 cm
Źródło: „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym
w Polsce” sporządzany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska; dla 2019 r. – dane z BDO
Objaśnienia
1)
2)
3)
– 38 –
Poz. 702
Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym
i elektronicznym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1622).
Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt.
Poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.
Tabele 13–15 przedstawiają informacje dotyczące masy sprzętu wprowadzonego do obrotu, masy
zebranego i przetworzonego zużytego sprzętu i osiągniętych poziomów zbierania w latach 2018 i 2019.
Dane pochodzą z raportów o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i
elektronicznym w Polsce sporządzanych przez GIOŚ za 2018 r. oraz BDO (za 2019 r.).
Tabela 13. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego
zużytego sprzętu w latach 2017–2019
Informacja dotycząca masy
2017 r.
2
607 240,1
246 460,3
Masa sprzętu [Mg]
2018 r.
3
660 236,4
329 589,3
2019r.*
4
791 806,8
443 963,5
1
sprzętu wprowadzonego do obrotu
łącznej zebranego zużytego sprzętu
zebranego zużytego sprzętu pochodzącego
227 222,2
302 088,0
424 162,8
z gospodarstw domowych
Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym
w Polsce sporządzane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO dla
roku 2019*
* Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzających sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012
r. o odpadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt.
Tabela 14. Informacja dotycząca osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach
2017–2019
Osiągnięty poziom1) [%]
Informacja dotycząca osiągniętego poziomu
2019 r.*
zbierania
2017 r.
2018 r.
1
2
3
4
45,39
57,58
71,97
zużytego sprzętu
43,26
53,02
–
sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych
Źródło: Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w
Polsce sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz dane z BDO
dla roku 2019
* Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań wprowadzający sprzęt, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14
grudnia 2012 r. o opadach. Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz
przetwarzających zużyty sprzęt. Stąd również niepełne dane.
Objaśnienia
1) Poziom obliczony jako procentowa wartość masy zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zebranego w 2016 r.
do średniej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu w poprzednich trzech latach, dane pochodzą ze sprawozdań
zbierających.
Tabela 15. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze
zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu
poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2017–2019
Informacja dotycząca masy
2017 r.
2
256 034,8
Masa [Mg]
2018 r.
3
321 644,9
2019 r.*
1
4
439 972,7
przetworzonego zużytego sprzętu
odpadów powstałych ze zużytego sprzętu
202 596,5
224 190,3
366 016,3
poddanych recyklingowi
odpadów powstałych ze zużytego sprzętu
1919,1
6891,7
1218,7
poddanych innym niż recykling procesom
odzysku
Źródło: „Raporty o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym
w Polsce” sporządzanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska za rok 2017 i 2018 oraz BDO dla roku
2019
* Dane za 2019 r. pochodzą ze sprawozdań, składanych zgodnie z art. 73 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o opadach.
Dane za lata wcześniejsze pochodzą ze sprawozdań zbierających oraz przetwarzających zużyty sprzęt.
Od dnia 24 stycznia 2018 r. zgodnie z art. 238 ust. 1 w związku z art. 235 ust 2 ustawy o odpadach,
GIOŚ zakończył prowadzenie rejestru przedsiębiorców i organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i
elektronicznego. Od tego dnia rozpoczęło się funkcjonowanie rejestru podmiotów wprowadzających
produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami (rejestru – BDO), o którym mowa w
art. 49 ust. 1 ustawy o odpadach. Rok 2018 był również ostatnim rokiem, za który przedsiębiorcy
(wprowadzający sprzęt, zbierający i przetwarzający zużyty sprzęt) składali sprawozdania do GIOŚ,
zgodnie z art. 237e ustawy o odpadach. Sprawozdania za rok 2019 były składane za pośrednictwem
BDO.
W omawianym okresie został osiągnięty minimalny poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego
i elektronicznego założony w Kpgo 2022, to jest co najmniej 40% średniorocznej masy sprzętu
wprowadzonej do obrotu.
Od 2018 r. zmienił się podział na grupy sprzętu – podmioty sprawozdają, nie jak dotychczas
z podziałem na 10 grup sprzętu, zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy z dnia 11 września 2015 r.
o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ale w podziale na 6 grup sprzętu, zgodnie
z załącznikiem 1 do wyżej wymienionej ustawy. Zgodnie z prezentowanymi danymi założony poziom
odzysku i recyklingu osiągnięto tylko w grupie 6. Wydaje się, że jest to związane z zaraportowaną przez
zbierających wysoką masą zużytego sprzętu zebranego. Przyczyną mogą być również pewne
niespójności w sprawozdawczości zbierających i przetwarzających zużyty sprzęt. Trzeba też zauważyć,
że zgodnie z raportem o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym
i elektronicznym w Polsce za rok 2018, przygotowanym przez GIOŚ, dla zużytego sprzętu, którego
zebranie i przetworzenie sfinansowali wprowadzający, poziomy odzysku i recyklingu zostały
osiągnięte. Obserwuje się coroczny wzrost masy sprzętu elektrycznego i elektronicznego
wprowadzanego do obrotu.
Istniejący system gospodarowania
Wprowadzający sprzęt elektryczny i elektroniczny przeznaczony dla gospodarstw domowych jest
zobowiązany do zorganizowania i sfinansowania odbierania od zbierających zużyty sprzęt oraz
przetwarzania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Wprowadzający sprzęt inny
niż przeznaczony dla gospodarstw domowych zostali również zobowiązani do zorganizowania
i sfinansowania zbierania oraz przetwarzania zużytego sprzętu.
Odpady zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego są objęte obowiązkiem selektywnego
zbierania odpadów i zakazem umieszczania razem z innymi odpadami. Wprowadzający sprzęt ma
obwiązek umieszczenia na sprzęcie w sposób wyraźny, czytelny i trwały, a jeżeli jest to uzasadnione
wielkością lub funkcją sprzętu – na opakowaniu i w dokumentach dołączonych sprzętu, oznakowania
symbolem selektywnego zbierania według określonego wzoru.
System zbierania, w tym zwrotu zużytego sprzętu, tworzą zbierający zużyty sprzęt i podmioty
prowadzące nieprofesjonalną działalność w zakresie zbierania odpadów oraz PSZOK-i, a także
dystrybutorzy, którzy udostępniają sprzęt na rynku.
Demontaż zużytego sprzętu, a także przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu oraz
odpadów powstałych po jego demontażu, można prowadzić wyłącznie w instalacji, obiekcie
budowlanym lub jego części służącym do tych celów, które posiadają decyzję w zakresie gospodarki
odpadami zezwalającą na przetwarzanie zużytego sprzęt.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Główny Inspektor Ochrony Środowiska od dnia 1 lipca 2006 r. prowadził rejestr przedsiębiorców i
organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego, przy czym na dzień 31 grudnia 2017 r.
wpisanych było do niego m.in
– 154 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania,
– 118 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu,
– 13 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innym niż recykling procesów odzysku.
Obecnie dane są zbierane w BDO.
W tabeli 16 przedstawiono liczbę przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r.
Tabela 16. Liczba przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania w 2017 r.
Liczba przedsiębiorców
prowadzących zakłady
przetwarzania
funkcjonujących w
rejestrze GIOŚ w 2017 r.
Województwo
1
2
7
dolnośląskie
15
kujawsko-pomorskie
5
lubelskie
7
lubuskie
13*
łódzkie
14
małopolskie
28
mazowieckie
1
opolskie
5
podkarpackie
10
podlaskie
3*
pomorskie
17
śląskie
2*
świętokrzyskie
5
warmińsko-mazurskie
15
wielkopolskie
3
zachodniopomorskie
RAZEM
150
Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie rejestru GIOŚ
*Dane UM (województwo łódzkie 2018 r., województwo pomorskie 2022 r., województwo
świętokrzyskie 2021 r.).
Na rysunku 20 przedstawiono rozmieszczenie instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych
ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w Polsce, z uwzględnieniem kodów odpadów.
Rysunek 20. Rozmieszczenie w Polsce instalacji prowadzących recykling odpadów powstałych ze
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.122018 r.)
Uwagi
Odpady o kodzie: 16 02 13 – kolor zielony, 16 02 14 – kolor niebieski, 16 02 15 – kolor czerwony, 16 02 16 – kolor
czarny.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym zidentyfikowano poniżej
opisane problemy
1) nielegalny demontaż zużytego sprzętu poza zakładem przetwarzania (szara strefa);
2) pozbawianie zużytego sprzętu części i elementów metali kolorowych, co stwarza trudności
z przekazaniem odpadu do recyklingu;
3) brak wystarczającej ilości dostępnego zużytego sprzętu przy pojawieniu się nowych kategorii
sprzętu o wysokiej wartości i dynamice sprzedaży i długim okresie życia, co wpływa na
trudności w osiąganiu poziomów zbierania opartych na średniorocznej masie sprzętu; w
szczególności dotyczy to paneli fotowoltaicznych;
4) problem tzw. „free riders” – braku realizacji obowiązków przez część podmiotów
wprowadzających na polski rynek sprzęt spoza UE, w szczególności przez platformy
międzynarodowej sprzedaży internetowej;
5) niewystarczająca świadomość konsumentów/użytkowników w zakresie prawidłowego
postępowania ze zużytym sprzętem3).
2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane
Zapobieganie powstawaniu odpadów zużytych baterii i akumulatorów polega na wsparciu
producentów tych wyrobów w zwiększaniu ich całkowitej wydajności ekologicznej w całym cyklu życia
oraz opracowywaniu i wprowadzeniu do obrotu baterii i akumulatorów zawierających mniejsze ilości
substancji niebezpiecznych lub zawierających mniej substancji zanieczyszczających (w szczególności
3)
Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski
przeprowadzonego w 2021 r. dwie trzecie badanych (66%) deklaruje, że w sytuacji nabycia nowszego sprzętu
elektronicznego, dotychczas używany sprzęt oddaje we właściwe miejsce.
jako środków zastępczych dla rtęci, kadmu i ołowiu). Zapobieganie powstawaniu zużytych baterii i
zużytych akumulatorów polega ponadto na stosowaniu baterii i akumulatorów o przedłużonej
żywotności. Istotne korzyści w zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych baterii mogą być
osiągnięte wskutek ograniczenia użytkowania jednorazowych baterii na rzecz akumulatorów
wielokrotnego użytku.
Baterie i akumulatory mają zastosowanie w wielu produktach, urządzeniach i usługach, stanowiąc
źródło energii niezależne od dostępu do sieci elektrycznej. Baterie i akumulatory są stosowane jako
zasilanie wielu urządzeń przenośnych oraz jako zastępcze źródło zasilania energetycznego w szpitalach,
na lotniskach lub w obiektach przemysłowych i innych. Ponadto baterie i akumulatory są używane
również w powiązaniu z płytką ogniwa słonecznego, urządzeniami fotowoltaicznymi i innymi
urządzeniami, wykorzystującymi energię odnawialną. Baterie i akumulatory są stosowane jako źródło
energii napędzającej w samochodach elektrycznych i hybrydowych, których liczba w kraju
systematycznie się zwiększa. Odrębną grupę stanowią rozruchowe akumulatory samochodowe (używa
się je również w innych pojazdach i maszynach roboczych).
W tabelach 17–19 przedstawiono masę wprowadzonych do obrotu baterii i akumulatorów w latach
2017–2019.
Tabela 17. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017–2019 baterii przenośnych
i akumulatorów przenośnych
Rodzaj baterii przenośnych i
akumulatorów przenośnych
Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii przenośnych
i akumulatorów przenośnych
2017 r.
2018 r.
2019 r.*
masa
masa
masa
[kg]
[kg]
[kg]
2
3
4
1
cynkowo-węglowe cynkowo8 259 915
8 535 337
–
manganowe cynkowopowietrzne
212 630
118 054
628 633
niklowo-kadmowe
413 405
228 359
834 790
ołowiowe
279 563
259 276
–
guzikowe (niezawierające rtęci)
8379
6329
–
guzikowe (zawierające rtęć)
4 095 983
4 190 403
17 936 728
inne
RAZEM
13 269 876
13 337 801
19 400 151
Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami
i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r.
* Od 2019 r. nastąpiła zmiana w formacie sprawozdań, obecnie jest podział na baterie kwasowo-ołowiowe,
niklowo-kadmowe i inne.
Tabela 18. Masa wprowadzonych do obrotu baterii samochodowych i akumulatorów
samochodowych w latach 2017 i 2018
Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii
samochodowych i akumulatorów samochodowych
2018 r.
2017 r.
Masa
Masa
[kg]
[kg]
1
2
3
1777,00
17 825,76
niklowo-kadmowe
89 965 253,31
83 937 756,69
kwasowo-ołowiowe
1 408 267,95
1 599 348,85
inne
RAZEM
91 375 298,26
85 554 931,30
Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami
i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018
Rodzaj baterii samochodowych
i akumulatorów
samochodowych
Tabela 19. Masa wprowadzonych do obrotu w latach 2017 i 2018 baterii przemysłowych
i akumulatorów przemysłowych
Masa wprowadzonych do obrotu w poszczególnych latach baterii
przemysłowych i akumulatorów przemysłowych
Rodzaj baterii przemysłowych i
2017 r.
2018 r.
akumulatorów przemysłowych
masa
masa
[kg]
[kg]
1
2
4
289 784,47
2 623 921,63
niklowo-kadmowe
27 860 328,30
27 357 589,80
kwasowo-ołowiowe
1 156 345,84
1 967 608,95
inne
RAZEM
30 306 458,61
31 949 120,38
Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami
i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ, dotyczący lat: 2017 i 2018
Ogółem wprowadzono do obrotu
1) w 2017 r. około 134 951 633,25 Mg baterii i akumulatorów;
2) w 2018 r. około 130 841 853,08 Mg baterii i akumulatorów.
W tabeli 20 przedstawiono wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych
baterii i akumulatorów przenośnych.
Tabela 20. Wymagany oraz osiągnięty w latach 2017–2019 poziom zbierania zużytych baterii
i akumulatorów przenośnych
Średnia masa
Masa zebranych zużytych
Osiągnięty
wprowadzonych baterii
baterii przenośnych
Wymagany poziom
poziom
przenośnych
2)
i zużytych akumulatorów
zbierania
Rok
zbierania3)
i akumulatorów
przenośnych
[%]
[%]
przenośnych1)
[kg]
[kg]
1
2
3
4
5
12 795 706,75
8 411 931,21
45%
65,74
2017
13 192 347,62
10 554 051,37
45%
80,00
2018
19 400 151,00
11 177 646,00
45%
57,62
2019*
Źródło: „Raport o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami
i akumulatorami” sporządzony przez GIOŚ dotyczący lat 2017 i 2018 oraz dane z BDO za 2019 r.
* Dane za 2019 r. pochodzą z maja 2021 r., z nie w pełni zweryfikowanych sprawozdań, poddane zostały
dodatkowej weryfikacji w MKiŚ.
Objaśnienia
1)
Podano jako średnią masę baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych wprowadzonych w danym roku oraz w
dwóch latach poprzednich.
2)
Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie rocznych poziomów zbierania
zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych (Dz. U. poz. 1671).
3)
Wyrażony w procentach stosunek masy zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych
do średniej masy wprowadzonych baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych.
W tabeli 21 przedstawiono osiągnięte w poszczególnych latach poziomy wydajności recyklingu dla
zużytych baterii lub zużytych akumulatorów w latach 2017–2019
Tabela 21. Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych
akumulatorów w latach 2017–2019
Rodzaj baterii
i akumulatorów
1
kwasowo-ołowiowe
niklowo-kadmowe
inne
Osiągnięte poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii lub zużytych
akumulatorów w poszczególnych latach
[%]
2017 r.
2018 r.
2019 r.
2
3
4
83,43
79,74
77,94
99,98
99,95
99,52
77,00
75,39
75,54
Źródło: Sprawozdania UM o wydajności recyklingu dla procesu recyklingu zużytych baterii i zużytych
akumulatorów dotyczące lat 2017 i 2018, sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych
poziomów recyklingu zużytych baterii i akumulatorów, dane z BDO za 2019 r.
Zakłady przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów prowadzące procesy odzysku R3−R6
1) w 2017 r. przyjęły do przetwarzania około 50 754,824 Mg zużytych baterii i akumulatorów,
a przetworzyły około 43 771,126 Mg;
2) w 2018 r. przyjęły do przetwarzania około 115 816,079 Mg zużytych baterii i akumulatorów,
a przetworzyły około 124 236,786 Mg.
Polska osiągnęła w latach 2017–2019 wymagane roczne poziomy zbierania (45%).
Minimalne poziomy wydajności recyklingu, określone w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r.
o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1113), zostały osiągnięte dla wszystkich rodzajów
zużytych baterii i zużytych akumulatorów w poszczególnych latach obejmujących okres
sprawozdawczy.
Ponadto zostały osiągnięte, określone w Kpgo 2022, cele dotyczące gospodarki bateriami
i akumulatorami. Rozbudowa systemu zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów pozwoliła
na osiągnięcie odpowiednich poziomów zbierania. Osiągnięty został także poziom wydajności
recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów w latach 2017–2019.
Istniejący system gospodarowania
W zakresie zbierania zużytych baterii i akumulatorów zakazuje się umieszczania zużytych baterii
i zużytych akumulatorów razem z innymi odpadami w tym samym pojemniku. Zużyte baterie
samochodowe i zużyte akumulatory samochodowe oraz zużyte baterie przemysłowe i zużyte
akumulatory przemysłowe powinny być zbierane selektywnie według rodzajów, aby ułatwić ich
przetwarzanie za pomocą technologii i instalacji służących do przetwarzania i recyklingu
poszczególnych rodzajów zużytych baterii lub zużytych akumulatorów.
Przedsiębiorca wprowadzający do obrotu baterie i akumulatory jest objęty rozszerzoną
odpowiedzialnością producenta za wprowadzane produkty. Przedsiębiorca jest zobowiązany do
zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, przetwarzania, recyklingu i unieszkodliwiania
zużytych baterii i akumulatorów. W ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach są
określone również obowiązki zbierających, przetwarzających i dokonujących recyklingu lub
unieszkodliwiania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Użytkownik końcowy jest obowiązany
do przekazania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w tym baterii
przenośnych i akumulatorów przenośnych, do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory lub
do miejsca odbioru. Natomiast zużyte baterie samochodowe i zużyte akumulatory samochodowe należy
przekazać sprzedawcy detalicznemu baterii samochodowych lub akumulatorów samochodowych,
podmiotowi prowadzącemu usługi w zakresie wymiany zużytych baterii samochodowych lub zużytych
akumulatorów samochodowych, zbierającemu zużyte baterie samochodowe lub zużyte akumulatory
samochodowe, prowadzącemu zakład przetwarzania zużytych baterii samochodowych lub zużytych
akumulatorów samochodowych lub wprowadzającemu baterie samochodowe lub akumulatory
samochodowe. Zużyte baterie przemysłowe i zużyte akumulatory przemysłowe należy przekazać
sprzedawcy detalicznemu baterii przemysłowych lub akumulatorów przemysłowych, podmiotowi
prowadzącemu usługi w zakresie wymiany zużytych baterii przemysłowych lub zużytych
akumulatorów przemysłowych, prowadzącemu zakład przetwarzania zużytych baterii przemysłowych
lub zużytych akumulatorów przemysłowych lub wprowadzającemu baterie przemysłowe lub
akumulatory przemysłowe.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Na rysunku 21 przedstawiono rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte
baterie i akumulatory.
Rysunek 21. Rozmieszczenie w Polsce przedsiębiorców przetwarzających zużyte baterie
i akumulatory
Źródło: BDO 2021 r., UM, WIOŚ – 2022 r.
W Polsce są przerabiane głównie baterie cynkowo-węglowe i alkaliczne oraz akumulatory
kwasowo-ołowiowe, te ostatnie najczęściej w procesach pirometalurgicznych. Recykling baterii
cynkowo-węglowe i alkalicznych polega głównie na ich mechanicznej obróbce, a wydzielone frakcje,
w tym proszek bateryjny, są sprzedawane zewnętrznym odbiorcom. Wobec wzrostu użytkowania
pojazdów elektrycznych pojawi się potrzeba zagospodarowania akumulatorów litowo-jonowych, w tym
odzysku litu.
Identyfikacja problemów
W odniesieniu do gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami zidentyfikowano
następujące problemy
1) niewystarczająca świadomość społeczeństwa dotycząca prawidłowego postępowania ze
zużytymi bateriami i akumulatorami4);
2) brak wyodrębnionego na poziomie europejskim kodu odpadu dla baterii litowo-jonowych, co
utrudnia wyodrębnienie strumienia odpadów i międzynarodowe przemieszczanie tej kategorii
baterii.
Dodatkowo po zakończeniu prac nad projektem rozporządzenia PE i Rady UE w sprawie baterii
i akumulatorów i opublikowaniu ostatecznej wersji dokumentu pojawi się konieczność dostosowania
systemu zagospodarowania baterii i akumulatorów do przepisów wyżej wymienionego rozporządzenia,
m.in. w zakresie funkcjonowania systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz
wyznaczenia właściwych organów, a także wyodrębnienia kategorii baterii pochodzących z lekkich
środków transportu.
4)
Jak wynika z jednotematycznego badania świadomości ekologicznej mieszkańców Polski przeprowadzonego
w 2017 r. do wyznaczonego pojemnika trafiło 50,2% baterii i akumulatorków, a zużytych akumulatorów
samochodowych zaledwie 33,2%.
2.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Producenci pojazdów są obowiązani do ograniczania stosowania substancji niebezpiecznych
w pojazdach, uwzględniania wymogów demontażu i ponownego użycia przedmiotów wyposażenia
i części pojazdów oraz odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także stosowania
do produkcji pojazdów materiałów pochodzących z recyklingu.
Liczbę pojazdów wyrejestrowanych w poszczególnych latach z podaniem powodu wyrejestrowania
przedstawiono w tabeli 22.
Tabela 22. Informacje o pojazdach wyrejestrowanych [szt.]
Powód wyrejestrowania
1
2017 r.
Rok
2018 r.
2019 r.
425 048
39 912
10 130
538 455
13 086
44 048
500 714
26 873
–
2
Demontaż
Wywóz za granicę
Inne
Źródło: CEPiK
3
4
Według danych gromadzonych w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK)
prowadzonej przez Ministerstwo Cyfryzacji wyrejestrowano
1) w 2017 r. – 39 912 sztuk pojazdów;
2) w 2018 r. – 13 086 sztuk pojazdów;
3) w 2019 r. – 26 873 sztuk pojazdów z powodu wywozu za granicę.
Sprowadzono do Polski
1) w 2017 r. – 855 096 sztuk z krajów UE i 16 299 sztuk używanych samochodów osobowych
z krajów spoza UE;
2) w 2018 r. – odpowiednio 925 439 sztuk i 15 619 sztuk;
3) w 2019 r. – odpowiednio 937 733 sztuk i 13 919 sztuk.
Tabela 23 przedstawia sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych
z eksploatacji w latach 2017–2019.
Tabela 23. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w
latach 2017–2019
Sposób zagospodarowania
odpadów w postaci
pojazdów wycofanych
z eksploatacji
1
2017 r.
2019 r.
2018 r.
Liczba
Masa
[Mg]
Liczba
Masa
[Mg]
Liczba
Masa
[Mg]
2
3
4
5
6
7
Pojazdy wycofane
49 805
522 299
514 210
551 221
450 066
555 826
z eksploatacji i przyjęte do
stacji demontażu
Odpady poddane
515 081
525 313
679 544
odzyskowi (w tym
ponowne użycie)
Odpady poddane
499 607
514 999
660 376
recyklingowi (w tym
ponowne użycie)
Źródło: Sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów ponownego użycia i odzysku
oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane Komisji Europejskiej
Tabela 24 przedstawia osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych
z eksploatacji w latach 2017–2019
Tabela 24. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji
w latach 2017–2019
Osiągnięte poziomy
odzysku i recyklingu dla
pojazdów wycofanych z
eksploatacji w okresie
sprawozdawczym [%]
1
2017 r.
2018 r.
2019 r.
2
3
4
95,30
98,61
122,17
Poziom odzysku
93,43
95,65
118,81
Poziom recyklingu
Źródło: Sprawozdania Rzeczypospolitej Polskiej na temat osiągniętych poziomów ponownego użycia i
odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane
Komisji Europejskiej
Osiągnięto wymagane poziomy odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji
(odpowiednio 95% i 85% masy pojazdów przyjętych do stacji demontażu). Uzyskane poziomy
recyklingu oraz odzysku w wysokości powyżej 100% mogą wynikać z poddania i przekazania do
recyklingu i odzysku w 2019 r. pojazdów, które zostały przyjęte do stacji demontażu w 2018 r.
Istniejący system gospodarowania
Postępowanie z pojazdami wycofanymi z eksploatacji jest uregulowane w ustawie z dnia
20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2020 r. poz. 2056).
Wprowadzający pojazd jest obowiązany zapewnić sieć zbierania pojazdów, zwaną dalej „siecią”,
obejmującą terytorium kraju w taki sposób, aby w każdym województwie były prowadzone co najmniej
trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedna stacja demontażu,
położone w różnych miejscowościach, zapewniające właścicielowi pojazdu możliwość oddania pojazdu
wycofanego z eksploatacji. Wprowadzający pojazd, który wprowadza na terytorium kraju nie więcej
niż 1000 pojazdów w ciągu roku kalendarzowego, jest obowiązany zapewnić sieć obejmującą co
najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedną stację
demontażu, położone w różnych miejscowościach na terytorium kraju.
Właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji jest zobowiązany do przekazania go do przedsiębiorcy
prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów.
Prowadzący stację demontażu jest obowiązany osiągać określone poziomy odzysku i recyklingu
odpadów pochodzących z pojazdów wycofanych z eksploatacji w stosunku do masy pojazdów
przyjętych do stacji demontażu w danym roku.
Istniejące punkty zbierania pojazdów i stacje demontażu
Na rysunku 22 przedstawiono liczbę stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek na
terenie kraju.
Rysunek 22. Liczba stacji demontażu, punktów zbierania pojazdów i strzępiarek w Polsce
Źródło: BDO 2021 r., UM – 2021/2022 r.
Identyfikacja problemów
W gospodarowaniu odpadami takimi jak pojazdy wycofane z eksploatacji występuje problem dotyczący
szarej strefy w zakresie demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji – nielegalny demontaż poza
stacjami demontażu.
2.2.5. Oleje odpadowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Oleje są użytkowane w celu zapewnienia prawidłowej eksploatacji silników pojazdów
mechanicznych oraz innych maszyn i urządzeń. Zapobieganie powstawaniu olejów odpadowych
następuje przez stosowanie olejów o wydłużonym okresie ich użytkowania, jeżeli jest to ekonomicznie
i środowiskowo uzasadnione. Innym sposobem zapobiegania jest wykorzystywanie urządzeń i instalacji
cechujących się wyższą efektywnością wykorzystania olejów oraz mniejszym ich zużyciem. Oleje
odpadowe powstają w wyniku wymiany zużytych olejów, awarii instalacji i urządzeń, a także na skutek
ich usuwania m.in. z pojazdów wycofanych z eksploatacji.
W latach 2017 i 2018 wprowadzono na rynek odpowiednio 178,7 tys. Mg i 211,3 tys. Mg olejów.
W analogicznym okresie wprowadzono następujące ilości preparatów smarowych: 2017 r. – 55,6 tys.
Mg i 2018 r. – 57,6 tys. Mg.
W tabelach 25 i 26 przedstawiono uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów
odpadowych oraz uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów smarowych.
Tabela 25. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych
2
3
176,6
211,3
4
176,6
211,3
5
90,7
98,7
6
63,9
69,0
7
50
50
8
35
35
9
51,5
46,7
recyklingu
Osiągnięty
poziom
[%]
odzysku
recykling
Wymagany
poziom
[%]
odzysk
recyklingowi
Odpady
poddane ogółem
[tys. Mg]
odzyskowi
recyklingu
ogółem
1
2017 178,7
2018 211,3
Źródło: MKiŚ
odzysku
Ilość wprowadzonych
olejów
[tys. Mg]
podlegających
obowiązkowi
Lata
10
36,2
32,7
Tabela 26. Uzyskane w latach 2017 i 2018 poziomy odzysku i recyklingu preparatów
smarowych
1
2
55,6
2017
57,6
2018
Źródło: MKiŚ
3
53,7
57,6
4
53,7
57,6
5
17,6
21,1
6
12,8
14,6
7
30
36
8
20
25
9
32,8
36,6
recyklingu
Osiągnięty
poziom
[%]
odzysku
recykling
Wymagany
poziom
[%]
odzysk
recyklingowi
Odpady
poddane ogółem
[tys. Mg]
odzyskowi
recyklingu
odzysku
Ilość wprowadzonych
preparatów smarowych
[tys. Mg]
podlegających
obowiązkowi
ogółem
Lata
10
23,8
25,3
Co roku notuje się wzrost masy olejów odpadowych poddawanych odzyskowi, w tym
recyklingowi. Powyższe jest wynikiem znacznego corocznego wzrostu wprowadzonych na rynek
olejów, co wymaga większego strumienia przetwarzanych odpadów w celu osiągnięcia ustawowych
poziomów odzysku, w tym recyklingu.
Niemniej jednak poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych w 2017 r. zostały osiągnięte.
Z kolei poziomy odzysku i recyklingu w 2018 r. spadły do poziomu odpowiednio 46,7% oraz 32,7%.
Wymagane poziomy w odniesieniu do preparatów smarowych zostały osiągnięte w 2017 i 2018 r.
Należy jednak mieć na uwadze, że te poziomy wzrastają co roku zgodnie z rozporządzeniem Ministra
Środowiska z dnia 27 października 2014 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu
odpadów powstałych z preparatów smarowych, dodatków i środków zapobiegających zamarzaniu
(Dz. U. poz. 1598) i w 2020 r. wynosiły 50% dla odzysku, w tym 35% dla recyklingu.
Istniejący system gospodarowania
Do postępowania z odpadami w postaci olejów odpadowych mają zastosowanie ogólne
wymagania dotyczące postępowania z odpadami, z uwzględnieniem szczególnych wymagań
wynikających z ustawy o odpadach. Szczegółowe wymagania związane ze zbieraniem,
magazynowaniem oraz klasyfikowaniem do właściwego procesu odzysku albo unieszkodliwiania
określa rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego
sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz. U. poz. 1694). Szczegółowy schemat postępowania
z olejami odpadowymi w celu zakwalifikowania ich do właściwego procesu odzysku albo
unieszkodliwiania określa załącznik do wyżej wymienionego rozporządzenia. W pierwszej kolejności
oznacza się zawartość chloru i PCB, jeżeli olej zawiera powyżej 50 mg/kg PCB lub powyżej 0,2 wagowo
chloru jest kierowany do unieszkodliwienia. Jeżeli zawartość PCB i chloru nie przekracza tych wartości,
oznacza się kryteria dopuszczenia olejów odpadowych do procesu regeneracji w celu uzyskania olejów
bazowych. Oleje odpadowe spełniające wszystkie kryteria są poddawane regeneracji. Jeżeli nie
spełniają jednego lub więcej kryteriów z załącznika nr 1 do rozporządzenia, podlegają oznaczeniu
kryteriów wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Brak cech wskazanych w załączniku nr 3
do rozporządzenia pozwala na zastosowanie innych metod odzysku niż regeneracja. Posiadanie co
najmniej jednej z cech określonych w tym załączniku dyskwalifikuje olej odpadowy do jakiegokolwiek
odzysku – podlega on wówczas unieszkodliwieniu.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Zagospodarowanie olejów odpadowych następuje głównie w rafineriach. Na terenie kraju funkcjonuje
15 instalacji, w których odpady olejowe są poddawane procesom R3, R5 i R9. Rozmieszczenie instalacji
do recyklingu olejów odpadowych przedstawiono na rysunku 23.
Rysunek 23. Rozmieszczenie instalacji do recyklingu olejów odpadowych
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, UM (stan na 31.12.2018 r.)
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki olejami odpadowymi zidentyfikowano następujące problemy
1) niewystarczający mechanizm kontroli wprowadzanych na rynek produktów olejowych;
2) transfer produktów smarowych jako komponentów paliw ciekłych;
3) brak egzekwowania obowiązków przedsiębiorców w zakresie gospodarowania olejami
w aspekcie opłaty produktowej;
4) postępowanie ze zużytymi olejami użytkowników końcowych w sposób niezgodny z prawem.
2.2.6. Zużyte opony
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
W zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych opon istnieje możliwość ograniczenia tempa
zużycia opon w trakcie użytkowania pojazdów przez prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych,
które dotyczą optymalnego użytkowania pojazdów – a przez to opon. Wśród możliwości zapobiegania
powstawaniu zużytych opon można wymienić: płynny i bezpieczny styl jazdy, to jest unikanie
nadmiernego przyśpieszania i hamowania w sytuacjach tego niewymagających, utrzymanie pojazdu w
dobrym stanie technicznym, w szczególności zawieszenia pojazdu, zbieżności kół, zapewnienie
odpowiedniego ciśnienia w oponach, odpowiednie przechowywanie opon, w szczególności w
przypadku stosowania sezonowego ogumienia, zrównoważone użytkowanie, to jest unikanie zbędnego
ryzyka związanego z możliwością mechanicznego uszkodzenia opony. Niemniej jednak zapobieganie
powstawaniu zużytych opon jest ograniczone wymaganiami bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Ponowne wykorzystanie opon jest możliwe po poddaniu ich bieżnikowaniu, czyli nałożeniu nowej
warstwy bieżnika w miejsce starego. Opony bieżnikowane powinny spełniać te same wymagania co
opony nowe oraz uzyskać homologację.
Zużyte opony powstają w wyniku eksploatacji pojazdów, a także podczas demontażu pojazdów
wycofanych z eksploatacji.
Ilość zbieranych zużytych opon w latach 2014–2018 systematycznie wzrastała. Wynika to ze wzrostu
świadomości ekologicznej mieszkańców oraz rozwoju sieci zbierania tych odpadów.
W tabeli 27 zamieszczono zestawienie danych dotyczące masy opon wprowadzonych na rynek oraz
osiągniętych w latach 2017 i 2018 poziomów odzysku i recyklingu odpadów w postaci zużytych opon.
Tabela 27. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach
2017 i 2018
1
2
2017 281,1
2018 274,5
Źródło: MKiŚ
3
262,6
274,3
4
5
262,6
274,3
211,9
210,1
6
92,9
98,4
7
75
75
8
15
15
9
80,69
76,55
recyklingu
Osiągnięty
poziom
[%]
odzysku
recyklingu
Wymagany
poziom
[%]
odzysku
odzyskowi
recyklingu
odzysku
podlegających obowiązkowi
ogółem
Rok
recyklingowi
Odpady poddane
ogółem
[tys. Mg]
Ilość wprowadzonych opon
[tys. Mg]
10
35,38
35,86
Poziomy odzysku, w tym recyklingu, odpadów w postaci zużytych opon w latach 2017 i 2018
zostały zapewnione na wymaganym ustawowo poziomie. W 2018 r. nastąpił nieznaczny spadek masy
wprowadzanych do obrotu opon oraz zużytych opon poddanych odzyskowi. Masa przetworzonych
zużytych opon była w latach 2017 i 2018 na podobnym poziomie.
Istniejący system gospodarowania
Zgodnie z obowiązującymi przepisami podmioty wprowadzające na rynek ogumienie
(producenci i dystrybutorzy) są obowiązani do odzysku minimum 75% masy opon wprowadzonych do
obiegu, z czego 15% musi zostać poddane recyklingowi.
Zużyte opony są przyjmowane w stacjach obsługi pojazdów i warsztatach samochodowych, a niektóre
rodzaje opon według zasad określonych w systemach gminnych można przekazać do PSZOK-u.
Zakazane jest składowanie zużytych opon z wyjątkiem opon rowerowych i opon o średnicy zewnętrznej
większej niż 1400 mm.
Możliwości zagospodarowania zużytych opon są następujące
1) wykorzystanie całych zużytych opon;
2) bieżnikowanie;
3) wytwarzanie regranulatu;
4) termiczne przekształcenie, w tym: odzysk energii, piroliza i zagospodarowanie produktów
pirolizy.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Zużyte opony są poddawane procesowi odzysku przez tak zwane bieżnikowanie oraz w instalacjach
wytwarzających granulat gumowy. Wykorzystywane są również jako paliwo alternatywne w procesie
współspalania w cementowniach.
Identyfikacja problemów
Do głównych problemów z zakresu gospodarki odpadowymi oponami należy pozbywanie się zużytych
opon przez ich porzucanie w różnych miejscach czy tworzenie nielegalnych składowisk. Dodatkowo
często zdarzają się pożary nielegalnych miejsc gromadzenia odpadów.
2.3. Odpady niebezpieczne
2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Rozróżnia się w tej grupie odpady medyczne i weterynaryjne, w tym zakaźne, oraz te
nieposiadające właściwości zakaźnych. Odpowiedniej klasyfikacji podlega również podgrupa odpadów
medycznych i weterynaryjnych niebezpiecznych, w tym zakaźnych, oraz tych nieposiadających
właściwości zakaźnych. Odpady o właściwościach zakaźnych powstają w wyniku udzielania świadczeń
zdrowotnych oraz prowadzenia badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny, a także w
wyniku świadczenia usług weterynaryjnych, w tym badań, leczenia zwierząt, prac naukowych i
doświadczalnych na zwierzętach. Selektywne magazynowanie odpadów medycznych
i weterynaryjnych pozwala na zmniejszenie masy wtórnie wytwarzanych odpadów zakaźnych.
W przypadku omawianej grupy odpadów możliwości zapobiegania ich powstawaniu należy
uznać za bardzo ograniczone. Ze względu na obowiązujące przepisy sanitarno-epidemiologiczne jest
konieczne stosowania wyposażenia jednorazowego użytku.
W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 61,99 tys. Mg i 73,89 tys. Mg odpadów
medycznych i weterynaryjnych, w tym zakaźnych. W roku 2018 notowano 19-procentowy wzrost
odpadów medycznych i weterynaryjnych w stosunku do roku poprzedniego. Odpady medyczne
stanowią ponad 98% wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych.
Udział odpadów zakaźnych wynosił średnio 85% (53,26 tys. Mg w roku 2017, 62,35 tys. Mg
w roku 2018), odpadów innych niż zakaźne około 2% (odpowiednio 1,59 i 1,46 tys. Mg), odpady
pozostałe niezaliczane do odpadów niebezpiecznych stanowiły około 12% (7,16 i 10,37 tys. Mg
w latach 2017 i 2018). W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 54,85 tys. Mg i 63,81 tys. Mg
odpadów medycznych i weterynaryjnych niebezpiecznych, w tym zakaźnych, oraz tych
nieposiadających właściwości zakaźnych (grupa 18*).
Najwięcej odpadów medycznych i weterynaryjnych wytworzono w województwie
mazowieckim, 9,80 tys. Mg w roku 2017 i 9,78 tys. Mg w roku 2018.
W latach 2017 i 2018 wskaźnik wytwarzania odpadów medycznych na mieszkańca Polski
wynosił odpowiednio 1,6 kg/rok i 1,9 kg/rok. W tym czasie notowano spadek liczby szpitali ogólnych
z 951 w 2017 r. do 890 w 2019 r. przy jednoczesnym wzroście liczby osób na łóżko w szpitalach
ogólnych, z 207 w 2017 r. do 230 w roku 2019. W 2018 r. nastąpił 21-procentowy wzrost ilości
wytworzonych odpadów medycznych na jedno łóżko, z 328,07 kg/łóżko w 2017r. do 399,60 kg/łóżko
w 2018 r.
W tabeli 28 przedstawiono masę wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych w latach 2017
i 2018.
0,35
0,65
0,23
0,12
0,40
0,40
0,95
0,05
0,28
0,13
0,18
0,77
0,25
0,03
0,27
1,71
6,80
0,14
0,04
1,56
4.
0,08
0,05
0,04
0,02
0,09
0,08
0,72
0,01
0,01
0,01
0,07
0,14
0,03
0,02
zakaźne
3,01
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie 3,14
2,99
lubelskie
1,46
lubuskie
4,18
łódzkie
4,85
małopolskie
7,90
mazowieckie
1,09
opolskie
1,15
podkarpackie
1,75
podlaskie
4,32
pomorskie
6,11
śląskie
2,00
świętokrzyskie
1,59
warmińskomazurskie
4,72
wielkopolskie
zachodniopomorskie 2,17
RAZEM
52,42
Źródło: CSO i WSO
niebezpieczne, inne
niż zakaźne
3.
pozostałe
2.
1.
Województwo
zakaźne
niebezpieczne, inne
niż zakaźne
0,000
0,000
0,029
0,002
0,000
0,004
0,000
0,001
0,006
0,010
0,000
0,000
0,001
0,001
0,000
0,000
0,003
6.
pozostałe
0,05
0,02
0,36
0,003
0,01
0,01
0,003
0,01
0,02
0,15
0,01
0,002
0,01
0,04
0,01
0,01
0,01
7.
0,14
0,05
1,12
0,10
0,05
0,05
0,02
0,10
0,07
0,22
0,01
0,02
0,01
0,07
0,15
0,03
0,03
10.
0,26
1,85
10,07
0,54
0,96
0,62
0,44
0,58
0,43
1,32
0,07
0,60
0,15
0,17
1,66
0,39
0,03
11.
zakaźne
0,10
0,02
0,92
0,06
0,05
0,07
0,01
0,05
0,03
0,10
0,01
0,04
0,05
0,23
0,04
0,01
0,05
12.
0,0001
0,0003
0,34
0,002
0,001
0,003
0,00003
0,003
0,005
0,012
0,000001
0,0002
0,001
0,0023
0,001
0,0001
0,003
13.
pozostałe
0,05
0,01
0,30
0,005
0,01
0,01
0,01
0,01
0,02
0,10
0,003
0,004
0,01
0,03
0,01
0,002
0,01
14.
5,33
4,41
73,89
5,03
4,39
3,94
2,87
5,02
7,02
9,78
1,21
3,51
3,55
5,09
8,27
2,40
2,07
suma
15.
– 53 –
52
4,77
2,47
61,43
5,27
3,96
61,99
9.
4,32
3,32
3,18
2,39
4,28
6,47
8,02
1,11
2,85
3,34
4,59
6,41
1,96
1,95
suma
3,49
3,91
3,36
1,60
4,71
5,41
9,80
1,17
1,47
1,95
4,79
7,08
2,31
1,71
8.
zakaźne
2018 r.
weterynaryjnych
Monitor Polski
0,09
0,02
0,84
0,05
0,05
0,08
0,01
0,04
0,05
0,07
0,01
0,03
0,05
0,18
0,05
0,01
0,05
5.
niebezpieczne, inne
niż zakaźne
medycznych
pozostałe
Masa wytworzonych odpadów [tys. Mg]
2017 r.
weterynaryjnych
medycznych
niebezpieczne, inne
niż zakaźne
Tabela 28. Odpady medyczne i weterynaryjne wytworzone w latach 2017 i 2018
W tabeli 29 przedstawiono masę odpadów medycznych i weterynaryjnych poddaną procesom
przetwarzania w latach 2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania. We wskazanych latach
przetworzono odpowiednio 48,45 tys. Mg i 70,89 tys. Mg odpadów. Ponad 97% przetworzonych
odpadów medycznych i weterynaryjnych unieszkodliwiono termiczne, około 2% poddano procesom
odzysku, niespełna 0,3% obróbce fizyczno-chemicznej, a składowaniu 0,07% w 2017 r. i 0,17% w
2018 r.
Tabela 29. Odpady medyczne i weterynaryjne poddane procesom przetwarzania w latach
2017 i 2018 w zależności od sposobu zagospodarowania
Zagospodarowanie
1.
Masa odpadów medycznych i weterynaryjnych poddana procesom
przetwarzania
2017 r.
2018 r.
[Mg]
[%]
[Mg]
[%]
2.
1174,10
140,48
odzysk
obróbka fizycznochemiczna
47 105,90
przekształcanie
termiczne
32,25
składowanie
RAZEM
48 452,73
Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie CSO
3.
4.
5.
2,42
0,29
1396,18
161,65
1,97
0,23
97,22
69 208,93
97,63
0,07
100,00
123,87
70 890,62
0,17
100,00
Istniejący system zagospodarowania
Kluczowym aktem prawnym regulującym zasady postępowania z odpadami medycznymi
i weterynaryjnymi jest ustawa o odpadach. W kontekście możliwości przetwarzania odpadów
medycznych i weterynaryjnych istotne znaczenie mają art. 20 tej ustawy, zakazujący unieszkodliwiania
zakaźnych odpadów medycznych i weterynaryjnych poza obszarem województwa, na terenie którego
zostały wytworzone (tzw. zasada bliskości), oraz art. 95 ust. 2 tej ustawy, stanowiący, że zakaźne
odpady medyczne i weterynaryjne unieszkodliwia się przez termiczne przekształcanie w spalarniach
odpadów niebezpiecznych. Dopuszcza się jednak unieszkodliwienie zakaźnych odpadów medycznych
i zakaźnych odpadów weterynaryjnych na obszarze województwa innego niż to, na którym zostały
wytworzone, w najbliżej położonej instalacji, jeśli na obszarze danego województwa nie ma instalacji
do unieszkodliwiania tych odpadów lub gdy istniejące instalacje nie mają wolnych mocy przerobowych
(art. 20 ust. 6). Uzupełnieniem wyżej wymienionych przepisów są wymagania zawarte w
rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie unieszkodliwiania
oraz magazynowania odpadów medycznych i odpadów weterynaryjnych (Dz. U. poz. 2245), które
wskazują dopuszczalne sposoby unieszkodliwiania odpadów medycznych i odpadów weterynaryjnych
w odniesieniu do właściwości wykazywanych przez odpady. Obowiązujące przepisy nakazują również
selektywne zbieranie odpadów medycznych i weterynaryjnych w miejscach ich powstawania, gdzie są
dzielone na odpady zakaźne, odpady niebezpieczne, nieposiadające właściwości zakaźnych i odpady
inne niż niebezpieczne, nieposiadające właściwości zakaźnych, uwzględniając sposób ich
unieszkodliwiania lub odzysku. W większości placówek medycznych i weterynaryjnych w kraju stosuje
się selektywne zbieranie odpadów do przeznaczonych do tego celu pojemników albo worków. Zakaźne
odpady medyczne i weterynaryjne, w tym niebezpieczne oraz inne niż niebezpieczne, oraz
przeterminowane leki są unieszkodliwiane przez ich termiczne przekształcanie.
Instalacje do zagospodarowania odpadów medycznych i weterynaryjnych
W roku 2018 odpady medyczne i weterynaryjne zostały zagospodarowane w 11 instalacjach do
procesów odzysku, 29 spalarniach, 8 instalacjach do obróbki fizyczno-mechanicznej oraz
unieszkodliwiono je na jednym składowisku. Dominującymi procesami przetwarzania odpadów z grupy
18 są procesy termicznego przekształcania, a w szczególności proces D10.
Instalacje do procesów odzysku przetworzyły odpady medyczne w procesach odzysku R3, R4, R5
i R12. Nominalne moce projektowe tych instalacji wynosiły 938 300 Mg/rok.
Spośród 29 spalarni 18 było przeznaczonych wyłącznie do termicznego przetwarzania odpadów
medycznych i weterynaryjnych (proces D10). Pozostałe 11 instalacji wspólnie unieszkodliwiało dane
odpady niebezpieczne wraz z zakaźnymi odpadami medycznymi i weterynaryjnymi. Łączne moce
przerobowe spalarni wynosiły 145 300 Mg/rok. Odpady medyczne były unieszkodliwiane w procesie
D9 przez instalacje do obróbki fizyczno-chemicznej. Łączne moce przerobowe tych instalacji wynosiły
156 203 Mg/rok. W latach 2017 i 2018 odpady medyczne składowano na jednym składowisku wraz z
odpadami innymi niż niebezpieczne i obojętnymi.
W tabeli 30 przedstawiono rozmieszczenie i liczbę instalacji do przetwarzania odpadów medycznych
i weterynaryjnych w poszczególnych województwach wraz z podaniem ich mocy przerobowych
i pojemnością składowiska.
1.
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
RAZEM
2.
0
1,0
0
1
0
0
3
0
0
1
1
1
0
0
0
3
11
3.
–
22 000
–
240 000
–
–
210 200
–
–
150 000
100
35 000
–
–
–
281 000
938 300
5.
2950
12 800
308
9660
5100
15 318
2800
690
13 900
859
17 012
55 000
805
600
5790*
1708
145 300
0
0
6.
1
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0,0
2
1
8
7.
–
–
60
–
15 143
–
–
–
–
–
–
–
–
–
140 000
1 000
156 203
i
weterynaryjnych
Składowiska
8.
0
1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
1
dostępna
pojemność [m³]
moce
przerobowe
[Mg/rok]
moce
przerobowe
[Mg/rok]
4.
1
2
1
3
1
2
1
1
3
2
4
3
1
1
1
2
29
liczba instalacji
Rodzaj instalacji
obróbka
przekształcanie
fizycznotermiczne
mechaniczna
liczba instalacji
moce
przerobowe
[Mg/rok]
Województwo
liczba instalacji
procesy odzysku
medycznych
liczba instalacji
Tabela 30. Instalacje do przetwarzania odpadów
w poszczególnych województwach w roku 2018
9.
–
358 266
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
358 266
Źródło: CSO, BDO, decyzje administracyjne
* Wydajność jedynej w województwie instalacji dla kaloryczności odpadów równej 13 MJ/kg wynosi około 10 220 Mg/rok.
Na rysunku 24 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania
odpadów medycznych i weterynaryjnych – z podziałem na poszczególne strumienie odpadów.
Rysunek 24. Rozmieszczenie w kraju instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów
medycznych i weterynaryjnych w 2018 r.
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie: CSO, BDO, decyzji administracyjnych (stan na 31.12.2018 r.)
W tabeli 31 przedstawiono zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych
i weterynaryjnych z mocami przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w roku 2018.
Moce przerobowe spalarni przetwarzających odpady medyczne i weterynaryjne były wystarczające
w ujęciu ogólnokrajowym. Całkowita ilość wytworzonych odpadów wyniosła 73,89 tys. Mg, z czego
69,20 tys. Mg (ponad 97% wytworzonych) poddano przekształcaniu termicznemu. W skali kraju ilość
wytworzonych odpadów była znacząco niższa niż łączne moce przerobowe wyżej wymienionej
spalarni, które wynosiły 145,31 tys. Mg/rok. Niewystarczające moce przerobowe spalarni odpadów
medycznych i weterynaryjnych zidentyfikowano w 8 województwach: dolnośląskim, lubelskim,
mazowieckim, opolskim, podlaskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim.
W województwie lubelskim instalacja przetwarzała wyłącznie odpady weterynaryjne. W województwie
łódzkim moce przerobowe pokrywały ilości wytworzonych odpadów. 7 województw posiadało
znacząco wyższe moce przerobowe spalarni odpadów niż ilości wytworzonych odpadów.
Tabela 31. Zestawienie ilości wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych z mocami
przerobowymi spalarni w poszczególnych województwach w 2018 r.
Województwo
1.
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
Odpady wytworzone
w 2018 r.[tys. Mg]
2.
Moce przerobowe
spalarni
[tys. Mg/rok]
3.
5,03
4,39
3,94
2,87
5,02
7,02
9,78
1,21
3,51
3,55
5,09
8,27
2,95
12,80
0,31
9,66
5,10
15,32
2,80
0,69
13,90
0,86
17,01
55,00
55
Brak wolnych
mocy
przerobowych
4.
brak
–
brak
–
–
–
brak
brak
–
brak
–
–
2,40
2,07
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
Poz. 702
0,81
0,60
5,33
wielkopolskie
4,41
zachodniopomorskie
RAZEM
73,89
Źródło: CSO, BDO, decyzje administracyjne
5,79
1,71
brak
–
Brak
–
brak
145,31
–
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarowania odpadami medycznymi i weterynaryjnymi zidentyfikowano następujące
problemy
1) nierównomierne rozmieszczenie instalacji do termicznego unieszkodliwiania odpadów w ujęciu
wojewódzkim, w tym potrzeba modernizacji niektórych obiektów;
2) nieprzestrzeganie zasady bliskości;
3) niewłaściwa segregacja odpadów medycznych i weterynaryjnych u źródła powstawania
skutkująca zbieraniem odpadów komunalnych razem z odpadami medycznymi
i weterynaryjnymi.
2.3.2. Odpady zawierające azbest
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady zawierające azbest powstają przede wszystkim w branży budowlanej, w przemyśle
chemii nieorganicznej, w procesach termicznych oraz stanowią odpady z pojazdów i urządzeń
elektrycznych i elektronicznych.
Zgodnie z Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032 wyroby zawierające
azbest powinny zostać usunięte i unieszkodliwione przez składowanie. W wyniku realizacji założeń
Programu masa wytwarzanych odpadów zawierających azbest powinna znacząco wzrosnąć do 2032 r.
W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 88,2 tys. Mg i 91,8 tys. Mg odpadów
zawierających azbest. Największy udział, ponad 90% w wytworzonych odpadach zawierających azbest,
stanowiły odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej. Ilość wytworzonego odpadu o kodzie 17 06 05* – materiały budowlane zawierające azbest,
wynosiła 87,1 tys. Mg w roku 2017 i 85,3 tys. Mg w roku 2018. Najmniejszy udział stanowią odpady
pochodzące z hutnictwa szkła oraz z produkcji spoiw mineralnych.
W tabeli 32 przedstawiono ilość odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018.
Tabela 32. Wytwarzanie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg]
Kod odpadu
1.
10 11 81*
10 13 09*
16 01 11*
16 02 12*
17 06 01*
17 06 05*
RAZEM
Źródło: CSO
2017 r.
Nazwa odpadu
2.
Odpady zawierające azbest
Odpady zawierające azbest z produkcji elementów
cementowo-azbestowych
Okładziny hamulcowe zawierające azbest
Zużyte urządzenia zawierające wolny azbest
Materiały izolacyjne zawierające azbest
Materiały budowlane zawierające azbest
3.
[Mg]
2018 r.
4.
0,0020
0,3800
0,0000
0,0650
7,1352
8,4842
1126,0288
87 056,8428
88 198,493
5,7950
6,3630
6480,9685
85 301,6870
91 795,2585
Największą ilość wytworzonych odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 notowano dla
województwa śląskiego i wielkopolskiego. W województwie lubelskim w roku 2018 wytworzono
największą ilość wynoszącą 18,2 tys. Mg. Najmniejsza ilość tego strumienia odpadów została
wytworzona w województwie łódzkim i opolskim.
W tabeli 33 przedstawiono ilość wytworzonych odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 w
poszczególnych województwach.
Tabela 33. Odpady zawierające azbest wytworzone w poszczególnych województwach w latach
2017 i 2018 [tys. Mg]
Województwo
2017 r.
1.
2.
[tys. Mg]
7,19
5,37
5,10
1,40
1,66
13,14
7,37
2,69
4,94
0,75
4,22
10,23
4,63
4,37
9,68
5,45
88,19
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
RAZEM
Źródło: CSO
2018 r.
3.
5,01
4,70
18,20
4,43
2,17
4,05
7,45
3,06
2,08
3,57
2,53
9,84
7,22
1,99
14,10
1,40
91,80
W tabeli 34 przedstawiono wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce
w latach 2016–2020. Do zinwentaryzowania pozostało jeszcze około 6720 tys. Mg wyrobów, a do
unieszkodliwienia około 13 840 tys. Mg (założenia Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata
2009–2032). Przedstawione dane pochodzą z 2456 gmin i na bieżąco są aktualizowane w Bazie
Azbestowej.
W celu realizacji założeń Programu do 2032 r. należy unieszkodliwiać rocznie ok. 1153 tys. Mg.
Szacowana pojemność składowisk na koniec 2018 r. wynosiła 1,8 mln m3 co stanowiło 2430 tys. Mg
odpadów zawierających azbest z grupy 17.
Tabela 34. Wyroby zawierające azbest zinwentaryzowane i unieszkodliwione w Polsce w latach
2016–2020
Lata
1.
Ilość zinwentaryzowanych wyrobów zawierających
azbest – narastająco [tys. Mg]
2.
Ilość unieszkodliwionych odpadów −
narastająco [tys. Mg]
3.
5860
550
2016
6130
730
2017
6250
860
2018
8180
1000
2019
8280
1160
2020
Źródło: Departament Gospodarki Niskoemisyjnej Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii, 2020 r.
W latach 2017 i 2018 unieszkodliwiono 136,65 tys. Mg i 185,72 tys. Mg odpadów zawierających azbest
przez składowanie w procesach D1 i D5.
W tabeli 35 przedstawiono unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018.
Tabela 35. Unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest w latach 2017 i 2018 [Mg]
Rodzaj procesu
unieszkodliwiania
Nazwa procesu
1.
2.
D1
D5
Źródło: CSO
2017 r.
3.
620,85
2018 r.
[Mg]
Składowanie w gruncie lub na powierzchni ziemi (np.
składowiska itp.)
Składowanie na składowiskach w sposób celowo 136 026,64
zaprojektowany (np. umieszczanie w uszczelnionych
oddzielnych komorach, przykrytych i izolowanych od siebie
wzajemnie i od środowiska itd.)
RAZEM
136 647,49
4.
0,00
185 715,07
185 715,07
Istniejący system gospodarowania
Odpady zawierające azbest są składowane na składowiskach odpadów niebezpiecznych lub na
wydzielonych częściach składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne albo na podziemnych
składowiskach odpadów niebezpiecznych (proces D5).
Instalacje do zagospodarowania odpadów zawierających azbest
W roku 2018 w Polsce odpady zawierające azbest składowano na 29 składowiskach. Największą ilość
składowisk czynnych notowano dla województwa śląskiego i pomorskiego. Wolna pojemność na koniec
2018 r. szacowana była na około 1,8 mln m3. Planowana była budowa 2 nowych składowisk (Baza
Azbestowa – dostęp 24.06.2021 r.). Na koniec 2018 r. zinwentaryzowano 6,25 mln Mg wyrobów
zawierających azbest, unieszkodliwiono 0,86 mln Mg.
Identyfikacja problemów
Biorąc pod uwagę założenia Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032 oraz
szacowaną pojemność składowisk w 2018 r., stwierdza się, że pojemność składowisk jest
niewystarczająca do realizacji założeń wyżej wymienionego Programu.
2.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki)
W niniejszym rozdziale ujęto odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB (z wyłączeniem
odpadów budowalnych zawierających PCB, które uwzględniono w rozdziale 2.4.1) oraz mogilniki.
Odpady zawierające rtęć
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady zawierające rtęć powstają jako odpady pochodzące z przemysłu gazu ziemnego, chemii
organicznej, z produkcji spoiw mineralnych, z warsztatów samochodowych czy gabinetów
stomatologicznych. Obowiązujące przepisy prawne zakazują produkcji i wprowadzania do obrotu
produktów zawierających rtęć.
W tabeli 36 przedstawiono ilość wytworzonych odpadów zawierających rtęć w zależności od
źródła ich powstania. W roku 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 133,2061 Mg i 58,0125 Mg
odpadów zawierających rtęć. W wykazie nie uwzględniono odpadów w postaci amalgamatu
dentystycznego, rtęci znajdującej się w zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz rtęci
znajdującej się w odpadach budowlanych. Amalgamat dentystyczny został ujęty w rozdziale 2.3.1 (2017
– 1,8973 Mg, 2018 – 2,9641 Mg), baterie zawierające rtęć w rozdziale 2.2.2 (2017 – 18,1120 Mg, 2018
– 32,1862 Mg), lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierające rtęć w rozdziale 2.4.1. (2017 –
13,1771 Mg, 2018 – 17,1066 Mg), odpady z budowy, remontów i demontażu zawierające rtęć w
rozdziale 2.4.1 (2017 – 348,32 Mg, 2018 – 1294,47 Mg).
Tabela 36. Wytwarzane odpadów zawierających rtęć w latach 2017 i 2018 [Mg]
Kod odpadu
1.
06 04 04*
06 07 03*
16 01 08*
RAZEM
Źródło: CSO
2017 r.
Nazwa odpadu
2.
Odpady zawierające rtęć
Osady siarczanu baru zawierające rtęć
Elementy zawierające rtęć
3.
124,3049
0,0030
8,8982
133,2061
[Mg]
2018 r.
4.
56,5063
0,0000
1,5062
58,0125
Uwzględniając ilości wytworzonych odpadów amalgamatu dentystycznego (18 01 10*), baterii
zawierających rtęć (16 06 03*), lamp fluorescencyjnych i innych odpadów zawierających rtęć
(20 01 21*) oraz odpadów budowlanych (17 09 01*), w roku 2017 wytworzono ogółem 523,30 Mg
odpadów zawierających rtęć, a w roku 2018 – 1346,74 Mg.
W tabeli 37 przedstawiono ilość odpadów zawierających rtęć wytworzonych w poszczególnych
województwach.
Tabela 37. Odpady zawierające rtęć wytworzone w poszczególnych województwach [Mg]
2017 r.
Województwo
1.
2.
[Mg]
122,4046
0,0472
0,1350
0,3330
0,0632
0,4542
0,8715
0,0100
0,0067
0,0220
0,1038
1,9002
0,1210
0,0518
6,6309
0,0460
133,2061
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
RAZEM
Źródło: CSO
2018 r.
3.
15,0893
30,0354
0,0700
0,0100
4,3167
0,4986
1,8330
0,0100
0,0751
0,0110
0,0780
2,2187
0,0710
0,0130
3,4925
0,0987
58,0125
W roku 2017 przetworzono 30,1375 Mg odpadów zawierających rtęć, w roku 2018 – 8,8470 Mg.
W przedstawionym poniżej wykazie nie ujęto amalgamatu dentystycznego, baterii zawierających rtęć,
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego i odpadów budowlanych. Odpady zawierające rtęć
zostały poddane procesom przetwarzania R4, R5 i D9, D10, z wyjątkiem składowania. Największe ilości
odpadów zawierających rtęć unieszkodliwiono w procesie D9 – 29,4885 Mg w 2017 r. i 8,039 Mg
2018 r.
W tabeli 38 przedstawiono odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach
2017 i 2018.
Tabela 38. Odpady zawierające rtęć poddane procesom przetwarzania w latach 2017 i 2018
z wyjątkiem baterii, amalgamatu dentystycznego, zużytego sprzętu elektrycznego
i elektronicznego i odpadów budowlanych [Mg]
Kod odpadu
1.
06 04 04*
16 01 08*
RAZEM
Źródło: CSO
Rodzaj odpadu
2.
Odpady
zawierające rtęć
Elementy
zawierające rtęć
R4
R5
0,0420
0,0150
–
0,0420
3.
2017 r.
D9
2018 r.
D10
D10
D9
29,8885
0,0340
8,7960
0,0020
–
0,1530
0,0050
0,0410
0,0080
0,0150
30,0415
0,0390
8,8370
0,0100
4.
5.
6.
7.
8.
System zagospodarowania
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/852 z dnia 17 maja 2017 r. w
sprawie rtęci oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1102/2008 (Dz. Urz. UE L 137 z 24.05.2017,
str. 1, z późn. zm.) reguluje podstawowe zasady gospodarowania odpadami zawierającymi rtęć. Od dnia
1 stycznia 2019 r. podmioty prowadzące gabinety stomatologiczne, w których jest stosowany
amalgamat dentystyczny lub w których są usuwane wypełnienia z amalgamatu dentystycznego lub zęby
zawierające takie wypełnienia, zapewniają wyposażenie swoich gabinetów w separatory amalgamatu
dentystycznego do celów zatrzymywania i zbierania cząstek amalgamatu dentystycznego, w tym
również cząstek znajdujących się w zużytej wodzie.
Szczegółowe warunki składowania odpadów rtęci metalicznej określa rozporządzenie Ministra
Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1902).
Ustawa o odpadach zobowiązuje do tego, aby karty przekazania odpadów zawierały informacje o
numerach pojemników oraz numerze certyfikatu wymaganych dla składowania odpadów rtęci
metalicznej – w przypadku posiadacza odpadów przekazującego odpady rtęci metalicznej do czasowego
składowania na składowisku odpadów niebezpiecznych, które jest przeznaczone do czasowego
składowania odpadów rtęci metalicznej, oraz w przypadku zarządzającego składowiskiem odpadów
niebezpiecznych przeznaczonym do czasowego składowania odpadów rtęci metalicznej przekazującego
te odpady do dalszego unieszkodliwienia.
Instalacje do zagospodarowania odpadów zawierających rtęć
W roku 2018 funkcjonowało 11 instalacji służących przetwarzaniu odpadów zawierających rtęć,
w tym jedna spalarnia (w województwie pomorskim). Dla instalacji innych niż spalarnie moce
przerobowe wynosiły w 2018 r. 209 300 Mg/rok.
Na rysunku 25 przedstawiono rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów
zawierających rtęć.
Rysunek 25. Rozmieszczenie w kraju instalacji do unieszkodliwiania odpadów zawierających rtęć
w 2018 r.
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO, BDO i decyzji administracyjnych (stan na 31.12.2018 r.)
Identyfikacja problemów
Ilość wytworzonych odpadów zawierających rtęć jest znacząco wyższa niż odpadów przetworzonych.
Brak szczegółowych informacji na temat wywiezienia z terenu Polski odpadów zawierających rtęć.
Odpady zawierające PCB
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady zawierające PCB (polichlorowane bifenyle) powstają jako oleje odpadowe i ciecze,
odpady ze zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz jako odpady z branży budowlanej.
Urządzenia zawierające PCB ze względu na obowiązujące przepisy prawa powinny zostać
wyeliminowane z użytkowania do końca 2025 r. Dzięki zakazowi wprowadzania tych substancji do
obrotu w przyszłości odpady zawierające PCB nie będą wytwarzane.
W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 0,25 tys. Mg i 0,14 tys. Mg odpadów
zawierających PCB. Największy udział (83% – 2017 r., 53% – 2018 r.) stanowiły odpady z grupy 16.
W roku 2018 notowano 80-procentowy spadek wytworzonych odpadów w stosunku do roku
poprzedniego.
W niniejszym rozdziale nie ujęto odpadów budowalnych zawierających PCB. Wskazane odpady
omówiono w rozdziale 2.4.1.
W tabeli 39 przedstawiono ilość odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018.
Tabela 39. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w latach 2017 i 2018 [Mg]
Kod odpadu
1.
13 01 01*
13 03 01*
Nazwa odpadu
2.
Oleje hydrauliczne zawierające PCB
Oleje i ciecze stosowane jako elektroizolatory i nośniki ciepła
zawierające PCB
61
2017 r
2018 r.
[Mg]
3.
4.
7,4250
4,3190
35,5080
60,7400
16 01 09*
16 02 09*
16 02 10*
RAZEM
Źródło: CSO
– 63 –
Poz. 702
Elementy zawierające PCB
Transformatory i kondensatory zawierające PCB
Zużyte urządzenia zawierające PCB albo nimi zanieczyszczone inne
niż wymienione w 16 02 09
203,1730
7,7915
3,3600
69,5006
0,2398
2,3072
254,1373
140,2268
W tabeli 40 przedstawiono ilość odpadów zawierających PCB, wytworzonych w poszczególnych
województwach w latach 2017 i 2018. Najwięcej odpadów wytworzono w roku 2017 w województwie
opolskim (163,5073 Mg) i łódzkim (73,5170 Mg). W roku 2018 największe ilości notowano dla
województwa podkarpackiego (58,327 Mg) oraz łódzkiego (52,98 Mg). Najmniej wytworzonych
odpadów zawierających PCB notowano dla województwa lubelskiego i lubuskiego. W latach 2017
i 2018 w województwie świętokrzyskim nie odnotowano wytworzonych odpadów zawierających PCB.
Tabela 40. Wytwarzanie odpadów zawierających PCB w poszczególnych województwach
w latach 2017 i 2018 [Mg]
Województwo
2017 r.
1.
[Mg]
2018 r.
2.
3.
dolnośląskie
0,3150
1,8530
kujawsko-pomorskie
0,7490
1,9800
lubelskie
0,3200
0,3400
lubuskie
0,8250
0,0000
łódzkie
73,5170
52,9800
małopolskie
0,3640
0,9530
mazowieckie
4,8170
3,2610
opolskie
163,5073
4,0482
podkarpackie
0,2570
58,3270
podlaskie
0,3980
0,0110
pomorskie
5,5180
0,0030
śląskie
1,6950
7,1906
świętokrzyskie
0,0000
0,0000
warmińsko-mazurskie
0,2940
1,9400
wielkopolskie
1,5580
2,0200
zachodniopomorskie
0,0030
5,3200
RAZEM
254,1383
140, 2268
Źródło: CSO
W latach 2017 i 2018 przetworzono odpowiednio 111,198 i 35,810 Mg odpadów zawierających
PCB z grupy 13 i 16. Odpady zostały unieszkodliwione termicznie.
W latach 2017 i 2018 nie przetworzono w kraju wszystkich rodzajów wytworzonych odpadów
zawierających PCB. Zestawienie przedstawione poniżej wykazuje brak równowagi ilościowej
w zakresie odpadów wytworzonych i przetworzonych. Brakuje danych w zakresie przetworzenia
odpadów o kodzie 16 01 09* oraz 13 01 01* w roku 2018. W przypadku odpadów o kodzie 13 03 01*
ilości odpadów przetworzonych były znacząco niższe niż ilości odpadów wytworzonych. Przedstawione
dane mogą sugerować, że latach 2017 i 2018 nie przekazano do przetworzenia lub nie przetworzono w
kraju wszystkich rodzajów wytworzonych odpadów zawierających PCB.
W tabeli 41 przedstawiono wytworzone i przetworzone odpady zawierające PCB w latach 2017 i 2018.
Tabela 41. Wytworzone i przetworzone odpady zawierające PCB w latach 2017 i 2018 [Mg]
Kod
odpadu
1.
13 01 01*
13 03 01*
16 02 09*
16 02 10*
Źródło: CSO
Rodzaj odpadu
2.
Oleje hydrauliczne zawierające PCB
Oleje i ciecze stosowane jako elektroizolatory
i nośniki ciepła zawierające PCB
Transformatory i kondensatory zawierające PCB
Zużyte urządzenia zawierające PCB albo nimi
zanieczyszczone inne niż wymienione w 16 02 09
Poz. 702
Wytworzone
[Mg]
2017 r.
2018 r.
3.
4.
7,4250
4,3190
Przetworzone [Mg]
2017 r.
5.
52,7400
2018 r.
6.
–
35,508
3,3600
0,4400
0,0360
6,9515
69,5006
58,0180
35,7740
0,2398
2,3072
–
–
System zagospodarowania
Zasady postępowania z odpadami zawierającymi PCB reguluje ustawa o odpadach. Zakazuje się
odzysku PCB, a odpady zawierające PCB unieszkodliwia się przez termiczne przekształcanie w
spalarniach odpadów oraz dopuszcza się ich unieszkodliwianie w procesach D8, D9, D12 i D15.
Instalacje do zagospodarowania odpadów zawierających PCB
W roku 2018 na terenie Polski funkcjonowały 2 instalacje do unieszkodliwiania odpadów
zawierających PCB, zlokalizowane w województwie dolnośląskim i śląskim. Decyzja administracyjna
(pozwolenie zintegrowane) z 2016 r. dla instalacji zlokalizowanej w województwie dolnośląskim
pozwalała na przetwarzanie wyżej wymienionych odpadów w procesie D10 i D15 w ilości 2000 Mg/rok
dla odpadów o kodzie 13 01 01* oraz 2000 Mg/rok dla odpadu o kodzie 13 03 01*. Instalacja
zlokalizowana w województwie śląskim decyzją z roku 2013 unieszkodliwiała w procesie D10 odpady
zawierające PCB z grupy 13 i 16, w ilości maksymalnej 4200 Mg/rok dla 13 03 01*, 1500 Mg/rok dla
16 01 09*, 1500 Mg/rok dla 16 02 09* oraz 1500 Mg/rok dla 16 02 10*.
Na rysunku 26 przedstawiono lokalizacje instalacji unieszkodliwiających odpady zwierających
PCB.
Rysunek 26. Lokalizacja instalacji unieszkodliwiających odpady zawierające PCB w 2018 r.
Źródło: IOŚ-PIB: BDO, CSO, decyzje administracyjne (stan na 31.12.2018 r.)
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarowania odpadami zawierającymi PCB zidentyfikowano następujące
problemy
1) niespójne dane dotyczące masy odpadów wytworzonych i przekazanych do przetworzenia;
2) brak pełnej weryfikacji złożonych sprawozdań w zakresie gospodarowania odpadami oraz
weryfikacji w zakresie czasu magazynowania odpadów i stosowanych procesów
zagospodarowania.
Mogilniki
Do dnia 21 lipca 2021 r. zlikwidowano w Polsce 209 mogilników. Do likwidacji (stan na dzień 21 lipca
2021 r.) pozostały 2 mogilniki
– w Starym Julianowie w gminie Walim w województwie dolnośląskim, z ilością odpadów do usunięcia
wynoszącą około 165 Mg,
– w gminie Brzeg w województwie opolskim, z ilością odpadów do usunięcia wynoszącą około 5 Mg.
Szacowana łączna ilość odpadów do usunięcia wynosi około 170 Mg.
Ponadto na terenie Fortu I w Poznaniu (ul. Książęca) znajduje się pomieszczenie, w którym
zdeponowano odpady niebezpieczne, w tym prawdopodobnie przeterminowane środki ochrony roślin.
Na rysunku 27 przedstawiono lokalizacje pozostałych do likwidacji mogilników.
Rysunek 27. Lokalizacja mogilników pozostałych do likwidacji
Źródło: Opracowanie IOŚ-PIB na podstawie informacji z Urzędu Gmin Walim i Brzeg (stan na
dzień 21 lipca 2021 r.)
Identyfikacja problemów
Zidentyfikowano problem polegający na braku likwidacji wszystkich mogilników w Polsce, to jest
dwóch mogilników na terenie województw: dolnośląskiego i opolskiego oraz przeterminowanych
środków ochrony roślin zdeponowanych w pomieszczeniach na terenie Fortu I w Poznaniu. Likwidacja
mogilników w zakładanych terminach nie została dotychczas zakończona między innymi z powodu
przedłużających się postępowań administracyjnych.
2.4. Odpady pozostałe
2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
powstają w budownictwie mieszkaniowym i przemysłowym oraz w kolejnictwie i drogownictwie
zarówno na etapie budowy, rozbudowy, modernizacji, jak i na etapie prac rozbiórkowych. W praktyce
stosowane są różne metody ZPO, duże znaczenie mają rodzaj wykorzystywanych materiałów oraz
technologia. W zakresie możliwości zapobiegania powstawaniu tych odpadów można wyróżnić
działanie polegające na wykorzystaniu do prac budowlanych materiałów pochodzących z odzysku.
W latach 2014–2018 ilość wytworzonych odpadów z grupy 17 wahała się w granicach 18,0–23,7
mln Mg, z widoczną tendencją wzrostu i maksymalną ilością odnotowaną w roku 2018. Tabela 42
przedstawia masę odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej wytworzonych w latach 2014–2018.
Tabela 42. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej wytworzonych w latach 2014–2018 z podziałem na podgrupy
Lp.
Kod
odpadów
7.
1.
1
17 01
2
17 02
3
17 03
4
17 04
5
17 05
6
17 06
7
17 08
Masa odpadów [tys. Mg]
Nazwa odpadu
2014 r.
2.
3.
Odpady materiałów i elementów
budowlanych
oraz
infrastruktury
3685,6
drogowej (np. beton, cegły, płyty,
ceramika)
Odpady drewna, szkła i tworzyw
116,4
sztucznych
Mieszanki bitumiczne, smoła i produkty
261,3
smołowe
Odpady i złomy metaliczne oraz stopów
1744,8
metali
Gleba i ziemia (włączając glebę i ziemię
z terenów zanieczyszczonych oraz 14 445,1
urobek z pogłębiania)
Materiały izolacyjne oraz materiały
161,4
budowlane zawierające azbest
0,5
Materiały budowlane zawierające gips
Inne odpady z budowy, remontów i
127,2
17 09
8
demontażu
Razem
w tym
20 542,0
356,2
17
wszystkie niebezpieczne z „*”
17 06 01*, Materiały izolacyjne zawierające azbest
133,1
1 06 05* Materiały budowlane zawierające azbest
17 05 03*, Gleba i ziemia, w tym kamienie,
17 09 02* zawierające substancje niebezpieczne
(np. PCB)
Odpady z budowy, remontów i
demontażu zawierające PCB (np.
substancje i przedmioty zawierające 174,9
PCB
szczeliwa,
wykładziny
podłogowe
zawierające
żywice, szczelne zespoły okienne,
kondensatory)
Źródło: CSO
2015 r.
4.
2016 r.
5.
2017 r.
6.
2018 r.
7.
3351,6
2914,0
2940,3
4578,7
91,9
139,4
119,0
184,7
405,6
236,7
220,3
324,7
1960,5
1714,7
2440,6
3110,4
11 862,5
16 894,8 13 849,7 14 970,9
147,6
148,5
155,0
257,07
3,0
0,5
1,5
1,6
178,5
203,3
380,3
278,4
18 001,0
508,3
22 252,0 20 107,0 23 706,0
465,4
479,6
746,5
111,9
121,4
88,2
92,37
357,2
290,6
350,7
373,0
W latach 2014–2018 w Polsce wytworzonych zostało od 356 do 745 tys. Mg odpadów niebezpiecznych
z grupy 17.
Specyficzną grupę w ramach odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowią odpady niebezpieczne,
które mogą zawierać PCB – polichlorowane bifenyle (ang. Polychlorinated Biphenyls) o kodach
– 17 05 03* – Gleba i ziemia, w tym kamienie, zawierające substancje niebezpieczne (np. PCB),
– 17 09 02* – Odpady z budowy, remontów i demontażu zawierające PCB (np. substancje i przedmioty
zawierające PCB: szczeliwa, wykładziny podłogowe zawierające żywice, szczelne zespoły okienne,
kondensatory).
Należy rozróżnić, że kod 17 05 03* obejmuje glebę i ziemię, w tym kamienie, zawierające substancje
niebezpieczne np. PCB (zazwyczaj w większej ilości), a kod 17 09 02* dotyczy odpadów bezpośrednio
z budowy, remontów i demontażu, zawierających PCB (zazwyczaj w mniejszej ilości).
W latach 2014–2017 w Polsce wytworzonych zostało od 175 do 373 tys. Mg odpadów niebezpiecznych
zawierających PCB z grupy 17. Należy zaznaczyć, że zdecydowaną większość stanowią odpady o
kodzie 17 05 03*; odpadów o kodzie 17 09 02* w latach 2014–2018 wytworzono tylko od 1,20 do
120,82 Mg. Masę i sposób zagospodarowania odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej w latach 2017 i 2018 przedstawia tabela 43.
Tabela 43. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej zagospodarowanych w latach 2017 i 2018
Proces
Ogółem
grupa 17
Wszystki
e niebezpieczne
z „*" w
grupie 17
Azbest
17 06
01*, 17
06 05*
PCB
17 05 03*,
17 09 02 *
Ogółem
grupa 17
Wszystkie
niebezpieczne
z „*" w
grupie 17
Azbest
1706 01*,
17 06 05*
PCB
17 05
03*,17 09
02 *
Masa odpadów [tys. Mg]
2017 r.
1.
2.
122,0
631,1
3204,8
14 487,5
411,9
110,2
3676,6
188,0
188,1
17,9
6,8
862,3
0,1
8,1
0,6
0,2
–
R1
R3
R4
R5
R10
R11
R12
R13
R14
R15
D1
D5
D8
D9
D10
D13
D15
RAZEM R
23 038,1
RAZEM D
878,1
OGÓŁEM
23 916,2
Źródło: CSO
2018 r.
3.
–
70,3
0,9
219,7
–
0,1
4,6
–
–
–
0,6
138,0
–
8,1
0,5
–
–
4.
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
0,6
136,4
–
–
–
–
–
5.
–
70,0
–
218,9
–
–
1,6
–
–
–
–
1,5
–
0,3
0,04
–
–
6.
24,5
213,3
3814,3
15 904,3
23,8
112,3
4 120,6
84,2
100,2
2,3
3,6
903,8
0,1
7,2
0,9
0,2
0,1
7.
–
11,9
0,3
328,7
–
–
5,3
–
0,04
–
–
197,0
–
7,2
0,9
0,2
–
8.
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
185,7
–
–
–
–
–
9.
–
11,0
–
318,7
–
–
1,0
–
–
–
–
6,0
–
7,2
0,1
0,02
–
295,6
147,2
442,8
0,0
137,0
137,0
290,5
1,8
292,3
24 399,8
915,9
25 315,7
346,2
205,3
551,5
0,0
185,7
185,7
330,7
13,3
344,0
Porównując przedstawione dane o zagospodarowaniu odpadów budowlanych i rozbiórkowych
z wcześniejszymi danymi o ich wytwarzaniu, zwraca uwagę większa ilość odpadów przetworzonych
względem wytworzonych. W 2018 r. przetworzonych zostało łącznie 25 316 tys. Mg odpadów z grupy
17, co wynosiło około 7% więcej niż odpadów wytworzonych. Przyczyną takiej sytuacji może być
przetwarzanie odpadów zmagazynowanych w roku poprzednim, powtórne zbilansowanie odpadów,
które przed procesem np. R5 zostały poddane procesowi R12.
Podstawowym sposobem zagospodarowania odpadów z grupy 17 w latach 2017 i 2018 był proces R5 –
recykling lub odzysk innych materiałów nieorganicznych (obejmujący oczyszczanie gruntu prowadzące
do odzysku gruntu i recykling nieorganicznych materiałów budowlanych), którego udział wynosił około
60–63%. Jeśli uwzględnia się natomiast wszystkie procesy odzysku, w latach 2017 i 2018 poddano
odzyskowi następującą ilość odpadów budowlanych i rozbiórkowych: w 2017 r. – 23 038,1 tys. Mg
(96,3%), w 2018 r. – 24 399,8 tys. Mg (96,4%).
Poziomy odzysku materiałowego wybranych rodzajów odpadów budowlanych i rozbiórkowych.
wyniosły: w 2017 r. – 74,4%, a w 2018 r. – 75,1%, zatem docelowy poziom min. 70% odzysku
materiałowego odpadów budowlano-rozbiórkowych określony w dyrektywie 2008/98/WE został
osiągnięty.
Tabela 44 przedstawia masę odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej zagospodarowanych w poszczególnych procesach odzysku.
Tabela 44. Masa odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej zagospodarowanych w poszczególnych procesach odzysku w latach 2017
i 2018
Zagospodarowanie odpadów z grupy 17
odzysk R1
odzysk R3
odzysk R4
odzysk R5
odzysk R10
odzysk R11
odzysk R12
odzysk R13, R14, R15
1.
2017 r.
[tys. Mg]
2.
122
631
3205
14 488
412
110
3677
394
23 039
RAZEM
Źródło: CSO
2018 r.
3.
25
213
3814
15 904
24
112
4121
187
24 400
Istniejący system gospodarowania
Polska została zobowiązana do osiągnięcia poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego
użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych,
z wyjątkiem materiału występującego w stanie naturalnym, zgodnie z definicją zawartą w kategorii
17 0504 Europejskiego katalogu odpadów, w wysokości minimum 70% wagowo do 2020 r., zgodnie z
art. 11 ust. 2 lit. b dyrektywy 2008/98/WE.
W celu stworzenia jednolitego systemu zagospodarowania odpadów budowlanych
i rozbiórkowych wprowadzono przepisy dotyczące selektywnego zbierania odpadów budowlanych
i rozbiórkowych z podziałem co najmniej na: drewno, metale, szkło, tworzywa sztuczne, gips, odpady
mineralne, w tym beton, cegłę i materiały ceramiczne oraz kamienne. W przypadku gdy odpady
budowlane i rozbiórkowe zostały zebrane w sposób nieselektywny, podmioty dalej nimi gospodarujące
mają zapewnić, aby odpady takie podlegały sortowaniu co najmniej na wyżej wymienione frakcje.
Wskazany wymóg nie dotyczy m.in. gospodarstw domowych, które w dalszym ciągu mogą
przekazywać te odpady w ramach gminnego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.
Zbieraniem i transportem odpadów z budowy, remontów i demontażu zajmują się ich wytwórcy,
na przykład osoby prywatne, firmy remontowo-budowlane i demontażowe oraz specjalistyczne
podmioty działające w zakresie zbierania i transportu odpadów.
Odpady z tej grupy są poddawane w szczególności odzyskowi poza instalacjami i urządzeniami zgodnie
z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza
instalacjami i urządzeniami (Dz. U. poz. 796). Zdecydowana większość tych odpadów jest
wykorzystywana przy budowie nowej infrastruktury drogowej i kolejowej. Są one także
wykorzystywane do formowania warstw inertnych na składowiskach odpadów komunalnych,
wypełniania wyrobisk oraz utwardzania placów budowy i dróg technologicznych. Odpady asfaltów
niezawierające substancji niebezpiecznych są stosowane do utwardzania dróg, poboczy i placów.
Istniejące instalacje do zagospodarowania
Zasadniczymi składnikami odpadów remontowo-budowlanych są: gruz betonowy, ceglany
i ceramiczny. Materiały te po prostym przetworzeniu w kruszarkach i klasyfikacji na sitach są
wykorzystywane w budownictwie drogowym lub do produkcji materiałów budowlanych. Ziemia
z wykopów znajduje zastosowanie przy wypełnianiu wyrobisk lub przy budowie nasypów. Inne rodzaje
odpadów, których nie da się wykorzystać, jak na przykład drewno pokryte farbami, unieszkodliwia się
między innymi przez termiczne przekształcanie. Pozostałe odpady takie jak odpady niebezpieczne
zawierające azbest są unieszkodliwiane wyłącznie przez deponowanie ich na składowiskach (D5).
Identyfikacja problemów
W zakresie odpadów z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej zidentyfikowano problem polegający na stosowaniu nieuczciwych
i nielegalnych praktyk przez podmioty prowadzące prace BiR w zakresie zagospodarowywania
odpadów BiR, w tym
1) pozostawianie odpadów BiR w miejscu wytworzenia;
2) przekazywanie odpadów BiR nieuprawnionym podmiotom;
3) porzucanie odpadów BiR w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych w celu zmniejszenia
kosztów zagospodarowania wskazanych wyżej odpadów.
2.4.2. Komunalne osady ściekowe
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Ze względu na budowę, modernizację infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej, jak i procesy
oczyszczania ścieków, oraz rozwój społeczno-gospodarczy kraju odpady w postaci komunalnych
osadów ścieków podlegają ograniczonym możliwościom zapobiegania ich powstawaniu. Stosując
bardziej zaawansowane technologie, można ograniczyć ich masę w formie uwodnionej oraz
zminimalizować ilości suchej masy w wytwarzanych osadach ściekowych.
W celu zachowania hierarchii postępowania z odpadami już na etapie planowania budowy lub
modernizacji oczyszczalni ścieków należy rozważać zastosowanie odpowiednich technologii
ograniczających ilość oraz zapewniających odpowiednią jakość wytwarzanych komunalnych osadów
ściekowych.
W zależności od jakości wytwarzanych osadów ściekowych oraz przyjętej przez wytwórcę
odpadów ich klasyfikacji można skierować je do przetwarzania w procesach odzysku lub
unieszkodliwiania. Odpady te mogą być również poddawane pośrednim procesom przetwarzania w celu
zmiany ich właściwości i uzyskania odpadów o innych kodach.
W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 2 565,74 tys. Mg i 2 817,25 tys. Mg komunalnych
osadów ściekowych. W roku 2018 notowano wzrost wytworzonych komunalnych osadów ściekowych
w stosunku do roku ubiegłego (źródło CSO i WSO).
Oceniając ilość komunalnych osadów ściekowych wytworzonych w poszczególnych województwach,
należy podkreślić, że najwięcej odpadów komunalnych osadów ściekowych wytworzono
w województwie wielkopolskim, tj. 426,60 tys. Mg w roku 2017 i 431,83 tys. Mg w roku 2018.
Najmniejszą ilość wytworzonych odpadów z tej grupy w 2017 r. odnotowano dla województwa
lubuskiego ( 21,16 tys. Mg), a w roku 2018 dla województwa podlaskiego (24,45 tys. Mg).
W tabeli 45 przedstawiono komunalne osady ściekowe wytworzone w latach 2017 i 2018.
Tabela 45. Komunalne osady ściekowe wytworzone w latach 2017 i 2018
Województwo
1.
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
Masa wytworzonych odpadów[tys. Mg]
2017 r.
2018 r.
2.
179,59
114,62
113,11
21,16
182,94
235,14
225,86*
65,00
83,90
3.
170,82
122,00
111,84
66,45
201,25
251,78
366,24*
63,90
111,53
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
75,72
176,13
319,64
91,08
134,43
426,60
120,81
24,45
170,67*
360,16
94,28
148,53
431,83
121,53
RAZEM
2565,74
2817,25
Źródło: CSO
* Dane z WSO.
Niezależnie od sytemu CSO zbierającego dane o odpadach, w tym komunalnych osadach
ściekowych, dane obejmujące wytwarzanie oraz postępowanie z komunalnymi osadami ściekowymi,
ale tylko w odniesieniu do aglomeracji objętych Krajowym Programem Oczyszczania Ścieków
Komunalnych (KPOŚK), są również zbierane w ramach sprawozdawczości z tego Programu. Zgodnie
ze Sprawozdaniami z wykonania Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych w latach
2016–2019 w Polsce wytworzono przedstawione w tabeli 46 ilości osadów ściekowych (podane
w przeliczeniu na zawartość suchej masy).
Tabela 46. Wytwarzanie komunalnych osadów ściekowych w latach 2016–2019
Masa1) wytworzonych komunalnych osadów ściekowych
[tys. Mg]
2016 r.
1.
605,07
Źródło: Sprawozdania z wykonania KPOŚK w latach 2016-2019
Objaśnienie
1)
2017 r.
2.
626,58
2018 r.
3.
621,17
2019 r.
4.
687,28
Sucha masa.
W tabeli 47 przedstawiono sposób zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych
w 2018 r. W roku 2018 ogółem przetworzono 2187,62 tys. Mg tych odpadów, w tym, 1764,04 tys. Mg
poddano procesom odzysku, a 423,58 tys. Mg poddano procesom unieszkodliwiania (D). W procesach
odzysku największą ilość odpadów wynoszącą 965,96 tys. Mg przetworzono w procesie R3 – Recykling
lub odzysk substancji organicznych, które nie są stosowane jako rozpuszczalniki (w tym kompostowanie
i inne biologiczne procesy przekształcania) oraz 590,71 tys. Mg w procesie R10 – Obróbka na
powierzchni ziemi przynosząca korzyści dla rolnictwa lub poprawę stanu środowiska. Udział odpadów
przetworzonych w procesie R3 i R10 w stosunku do całkowitej masy przetworzonych odpadów
komunalnych osadów ściekowych w roku 2018 wynosił odpowiednio 39,7% i 24,2%. W procesach
unieszkodliwiania największą ilość odpadów wynoszącą 371,49 tys. Mg przetworzono w procesie D10
– Przekształcanie termiczne na lądzie. Udział tych odpadów wynosił 15,2% w stosunku do masy
przetworzonych odpadów komunalnych osadów ściekowych w roku 2018.
Tabela 47. Komunalne osady ściekowe przetworzone w 2018 r. w zależności od rodzaju procesu
Procesy odzysku
R1
R3
R5
R10
R11
R12
R13
[tys. Mg]
Procesy
unieszkodliwiania
[tys. Mg]
Źródło: CSO
25,59
965,96
58,70
590,71
31,19
78,26
13,62
D1
D4
D5
D8
D9
D10
D13
D15
0,08
27,59
8,98
13,79
0,20
371,49
1,36
0,08
Istniejący system gospodarowania
Gospodarowanie komunalnymi osadami ściekowymi polega głównie na odzysku
w kompostowniach lub biogazowniach oraz wykorzystaniu bezpośrednio na powierzchni ziemi do
ulepszenia gleby oraz rekultywacji terenów zdegradowanych po ich uprzednim ustabilizowaniu oraz ich
termicznym przekształcaniu w spalarniach lub współspalarniach odpadów. Dodatkowo osady ściekowe
stosowane bezpośrednio na powierzchni ziemi są źródłem cennej materii organicznej, zwiększającej
zawartość próchnicy w glebie i jej zdolność do sekwestracji CO2.
Na kierunek zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych jako odpadów wpływają przede
wszystkim ich właściwości fizyczne, takie jak postać, w jakiej występują: płynna, mazista, ziemista,
granulat; właściwości chemiczne, takie jak zawartość materii organicznej oraz zawartość
zanieczyszczeń substancjami niebezpiecznymi, a także właściwości biologiczne, takie jak
bezpieczeństwo sanitarne, w tym obecność organizmów patogennych. W wyniku procesów
przetwarzania osadów ściekowych są uzyskiwane odpady o różnych właściwościach.
W działaniach dotyczących komunalnych osadów ściekowych należy postępować zgodnie
z hierarchią sposobów postępowania z odpadami. W zależności od postaci, w jakiej występują, oraz ich
jakości, należy
1) zapobiegać powstawaniu komunalnych osadów ściekowych;
2) prowadzić recykling komunalnych osadów ściekowych – recykling organiczny, w tym
kompostowanie komunalnych osadów ściekowych z innymi odpadami w celu uzyskania
materiału po procesie kompostowania stosowanego w celach nawozowych5), oraz recykling
mineralny z odzyskiem fosforu lub w cementowniach;
3) stosować metody odzysku komunalnych osadów ściekowych (bezpośrednio na powierzchni
ziemi po spełnieniu określonych przepisami warunków6), odzysku, w tym odzysku
w kompostowniach, biogazowniach lub cementowniach), w tym odzysku energii – na przykład
w odniesieniu do osadów jako biomasy oznacza to spalanie lub odzysk poza instalacjami;
4) unieszkodliwiać komunalne osady ściekowe – osady w tym procesie mogą być termicznie
przekształcane w spalarniach lub współspalarniach odpadów, bez odzysku energetycznego7),
lub też składowane, po przetworzeniu, w sytuacji gdy spełniają wymogi określone przepisami
prawa.
Istniejące instalacje
W tabeli 48 przedstawiono wykaz poszczególnych instalacji monospalania osadów ściekowych
eksploatowanych w Polsce według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Łączna nominalna (potencjalna)
wydajność instalacji monospalania osadów ściekowych w Polsce wyniosła na koniec 2019 roku 160,3
tys. Mg s.m./rok.
Tabela 48. Instalacje do monospalania osadów ściekowych eksploatowanych w Polsce według
stanu na dzień 31 grudnia 2019r.
5)
6)
7)
Lp.
Położenie/miasto
1.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
2.
Warszawa – Oczyszczalnia Ścieków „Czajka”
Kraków – Oczyszczalnia ścieków „Płaszów”
Łódź – Grupowa Oczyszczalnia Ścieków
Gdańsk – Oczyszczalnia Ścieków „Wschód”
Gdynia – Grupowa Oczyszczalnia Ścieków „Dębogórze”
Bydgoszcz – Oczyszczalnia Ścieków „Fordon”
Nominalna (potencjalna)
wydajność w tys. Mg
s.m./rok
3.
62,2
23,0
21,0
15,24
9,5
7,8
Wykorzystanie ustabilizowanych komunalnych osadów ściekowych do produkcji nawozu lub środka
wspomagającego wzrost roślin jest regulowane przez ustawę z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 569) oraz wydany na jej podstawie akt wykonawczy – rozporządzenie Ministra
Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o
nawozach i nawożeniu (Dz. U. poz. 765, z późn. zm.).
Zgodnie z przepisami ustawy o odpadach komunalne osady ściekowe mogą być stosowane na gruntach pod
warunkiem spełniania wymogów określonych w art. 96 ustawy o odpadach oraz określonych w rozporządzeniu
Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych (Dz. U.
z 2023 r. poz. 23).
Wymagania dotyczące termicznego przekształcania odpadów, w tym komunalnych osadów ściekowych
określono w art. 155–163 ustawy o odpadach.
Lp.
Położenie/miasto
7.
Szczecin – Oczyszczalnia Ścieków „Pomorzany”
8.
Zielona Góra – Oczyszczalnia Ścieków „Łącza”
9.
Kielce – Oczyszczalnia Ścieków „Sitkówka”
10.
Olsztyn – Oczyszczalnia Ścieków „Łyna”
11.
Łomża – Łomżyńska Oczyszczalnia Ścieków
RAZEM
Źródło: MKiŚ
Poz. 702
Nominalna (potencjalna)
wydajność w tys. Mg
s.m./rok
6,0
6,4
6,2
3,2
1,5
160,3
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki komunalnymi osadami ściekowymi na podstawie Strategii postępowania
z komunalnymi osadami ściekowymi na lata 2019–2022 zidentyfikowano następujące problemy
1) nie został osiągnięty cel dotyczący całkowitego zaniechania składowania komunalnych osadów
ściekowych (określony w Kpgo 2022);
2) etap planowania, budowania oraz modernizacji oczyszczalni ścieków powinien jednoznacznie
określać rozwiązania mające wpływ na skład osadów;
3) brak wystarczających możliwości finansowych podmiotów do samodzielnego
zagospodarowania osadów;
4) w obowiązujących przepisach za gospodarowanie komunalnymi osadami ściekowymi
odpowiedzialność ponosi wytwórca, mimo że przekazywane są osobie fizycznej do stosowania
na powierzchni ziemi;
5) dane dotyczące komunalnych osadów ściekowych zbierane w ramach BDO obejmują jedynie
jakość odpadów stosowanych na powierzchni ziemi;
6) brak spójności danych o wytwarzaniu i gospodarowaniu osadami ściekowymi według GUS
i Sprawozdań z wykonania Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych;
7) komunalne osady ściekowe mogą być cennym źródłem składników pokarmowych dla roślin.
Odzysk fosforu może odbywać się zarówno z osadów ściekowych będących integralną częścią ścieków
lub z popiołów powstałych po spaleniu komunalnych osadów ściekowych. Warto podkreślić, że nie są
w pełni rozpoznane technologie odzysku tego pierwiastka, a także rolnicza przydatność uzyskiwanych
nawozów. Istnieje ryzyko, że nawozy fosforowe uzyskane z osadów ściekowych mogą charakteryzować
się podwyższoną zawartością niektórych metali ciężkich i innych zanieczyszczeń. Ponieważ brakuje
informacji z tego zakresu, jest wskazane przeprowadzenie badań, aby ocenić przyswajalność
składników pokarmowych oraz wpływu popiołów na właściwości gleby użytkowanej rolniczo oraz na
plonowanie roślin.
2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie
katalogu odpadów (Dz. U. poz. 10) odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne należą głównie
do
1) grupy 02 – odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa,
łowiectwa oraz przetwórstwa żywności;
2) grupy 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej,
papieru i tektury;
3) grupy 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni
ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych.
Właściwości fizyczne i skład chemiczny odpadów ulegających biodegradacji z wymienionych trzech
grup są bardzo zróżnicowane i zależą od miejsca powstawania odpadów, rodzajów użytych surowców
oraz warunków prowadzenia procesów przetwórstwa różnorodnych surowców.
Ze względu na różnorodność odpadów innych niż komunalne ulegających biodegradacji, są stosowane
różne metody zapobiegania ich powstawaniu. Duże znaczenie w tym zakresie ma modernizacja
wykorzystywanych technologii w procesach produkcyjnych i przetwórczych, a zwłaszcza efektywne
wykorzystywanie przetwarzanych surowców rolniczych i drzewnych. Szczególnie duży potencjał
w zakresie możliwości ZPO żywności mają sektor rolnictwa, przemysł rolno-spożywczy oraz
dystrybucja i handel.
Grupa 02 – odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa,
łowiectwa oraz przetwórstwa żywności.
W tabeli 49 zawarto zestawienie mas odpadów z grupy 02 wytworzonych w latach 2014–2018.
W latach 2014–2018 całkowite ilości wytworzonych odpadów z grupy 02 wykazywały znaczne wahania
i spadek z poziomu około 3,3 mln Mg/rok do około 2,9 mln Mg/rok, przy średniej rocznej 2,97 mln
Mg/rok.
Tabela 49. Wytwarzanie odpadów grupy 02 w latach 2014–2018
Kod
Rodzaje odpadów
1.
2.
Ilości odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
2014 r.
2015 r. 2016 r.
2017 r.
2018 r.
3.
4.
5.
6.
7.
02 01 01 Osady z mycia i czyszczenia
1,4
1,2
0,1
0,1
0,1
02 01 02
02 01 03
02 01 06
02 01 07
02 01 83
02 01
11,2
123,5
284,4
0,4
0,6
9,8
115,5
284,7
0,5
0,4
9,4
89,3
402,7
0,4
0,4
9,8
66,3
397,5
7,3
0,5
8,5
61,7
297,6
0,8
0,6
421,5
412,1
502,3
481,5
369,3
14,3
6,8
10,5
15,6
11,7
346,5
273,5
247
180,9
197,8
50,2
140,3
149,6
99,2
62,3
181,5
215,5
285,1
257,0
559,8
0,1
0,0
0,4
0,0
4,2
592,6
636,1
692,6
552,7
835,8
89,5
77,3
92,2
85,6
77,7
1,2
1,0
1,0
1,4
1,7
45,4
46,9
44,0
41,1
52,3
60,3
73,1
140,9
83,9
65,7
443,4
421,2
439,2
353,5
592,5
2,2
5,5
2,3
17,9
1,8
5,9
2,0
6,6
1,8
5,2
647,5
639,7
725
574,1
796,9
02 02 01
02 02 02
02 02 03
02 02 04
02 02 82
02 02
02 03 01
02 03 03
02 03 04
02 03 05
02 03 80
02 03 81
02 03 82
02 03
Odpadowa tkanka zwierzęca
Odpadowa masa roślinna
Odchody zwierzęce
Odpady z gospodarki leśnej
Odpady z upraw hydroponicznych
Odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, upraw
hydroponicznych, leśnictwa, łowiectwa
i rybołówstwa
Odpady z mycia i przygotowywania
surowców
Odpadowa tkanka zwierzęca
Surowce i produkty nienadające się do
spożycia i przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Odpady z produkcji rybnej inne niż
wymienione w 02 02 80
Odpady z przygotowania i przetwórstwa
produktów spożywczych pochodzenia
zwierzęcego
Szlamy z mycia, oczyszczania, obierania,
odwirowywania i oddzielania surowców
Odpady poekstrakcyjne
Surowce i produkty nienadające się do
spożycia i przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Wytłoki, osady i inne odpady z
przetwórstwa produktów roślinnych
(z wyłączeniem 02 03 81)
Odpady z produkcji pasz roślinnych
Odpady tytoniowe
Odpady z przygotowania, przetwórstwa
produktów i używek spożywczych oraz
odpady pochodzenia roślinnego, w tym
odpady z owoców, warzyw, produktów
zbożowych, olejów jadalnych, kakao,
herbaty, kawy oraz przygotowania i
przetwórstwa
tytoniu,
drożdży
i
produkcji ekstraktów drożdżowych,
02 04 03
02 04 80
02 04
02 05 01
02 05 02
02 05 80
02 05
02 06 01
02 06 03
02 06 80
02 06
02 07 01
02 07 02
02 07 04
02 07 05
02 07 80
02 07
RAZEM
– 75 –
przygotowania i fermentacji melasy
(z wyłączeniem 02 07)
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Wysłodki
Odpady z przemysłu cukrowniczego
Surowce i produkty nieprzydatne do
spożycia oraz przetwarzania
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Odpadowa serwatka
Odpady z przemysłu mleczarskiego
Surowce i produkty nieprzydatne do
spożycia i przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Nieprzydatne do wykorzystania tłuszcze
spożywcze
Odpady z przemysłu piekarniczego
i cukierniczego
Odpady z mycia, oczyszczania i
mechanicznego rozdrabniania surowców
Odpady z destylacji spirytualiów
Surowce i produkty nieprzydatne do
spożycia i przetwórstwa
Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków
Wytłoki, osady moszczowe i
pofermentacyjne, wywary
Odpady
z
produkcji
napojów
alkoholowych
i
bezalkoholowych
(z wyłączeniem kawy, herbaty i kakao)
Poz. 702
10,2
10
20,2
12,2
8,6
20,8
1,6
9,0
10,7
0,1
13,5
13,6
0,2
12,0
12,2
18,8
20,3
39,8
18,4
21
52,5
465,4
536,7
70,8
366,2
457,3
83,4
332,5
455,7
82,5
217,8
318,7
71,5
191,8
284,3
24,5
34,3
39,6
45,0
112,5
4,9
5,8
6,4
6,2
6,4
0,4
0,8
161,3
0,9
2,9
29,8
40,9
207,3
52,1
121,8
2,6
1,8
2,7
1,7
3,5
0,5
0,4
0,3
0,2
0,2
2,9
2,5
4,7
2,7
3,4
8,2
10,2
11,7
11,2
13,6
1048,1
653,3
675,0
462,6
447,0
1062,3
668,2
694,4
478,4
467,7
3310,6
2875,1
3288,0
2471,1
2888,0
Źródło: CSO
W latach 2014–2018 nastąpiło wyraźne oddzielenie wzrostu produkcji reprezentatywnych
wyrobów dla poszczególnych sektorów przetwórstwa żywności od wytwarzania odpadów, których
ilości maleją zarówno w ilościach bezwzględnych, jak i w przeliczeniu na jednostkę produktów.
Odpady grupy 02 zostały w dominującym stopniu poddane odzyskowi. W 2018 r. udziały odzysku i
unieszkodliwiania wyniosły odpowiednio 89,0% oraz 3,4% masy odpadów wytworzonych.
W 2018 r. dominowały procesy recyklingu organicznego R3 (62,3% masy odpadów wytworzonych),
wykorzystania na powierzchni ziemi R10 (12,9%) oraz recyklingu materiałów nieorganicznych R5
(5,8%). Wśród procesów unieszkodliwiania dominuje proces fermentacji D8 (2,6% masy odpadów
wytworzonych). Składowanie dotyczy tylko około 0,1% masy odpadów.
Niski udział składowania wskazuje, że przyjęty w Kpgo 2022 cel, zakładający w okresie do 2022 r.
zmniejszenie masy składowanych odpadów do poziomu nieprzekraczającego 40% masy wytworzonych
odpadów, został osiągnięty. W tabelach 50 i 51 przedstawiono masę odpadów poddanych odzyskowi
oraz unieszkodliwieniu.
Tabela 50. Odzysk odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r.
Kod
odpadu
1.
02 01 01
02 01 02
02 01 03
Masa
odpadów
wytworzonyc
h [tys.
Mg/rok]
2.
0,1
8,5
61,7
Masa odpadów poddanych w 2018 r. odzyskowi w procesach R [tys. Mg/rok]
R1
R3
R5
R9
R10
R11
R12
R13
suma
3.
0,0
0,0
2,7
4.
0,0
0,2
246
5.
0,0
0,0
0,0
6.
0,0
0,0
0,0
7.
0,0
0,0
1,7
8.
0,2
0,0
0,0
9.
0,0
0,0
2,4
10.
0,0
0,0
33,9
11.
0,2
0,2
286,7
Kod
odpadu
02 01 06
0201 07
02 01 83
02 02 01
02 02 02
02 02 03
02 02 04
02 02 82
02 03 01
02 03 03
02 03 04
02 03 05
02 03 80
02 03 81
02 03 82
02 04 03
02 04 80
02 05 01
02 05 02
02 05 80
02 06 01
02 06 03
02 06 80
02 07 01
02 07 02
02 07 04
02 07 05
02 07 80
RAZEM
Źródło: CSO
– 76 –
Masa
odpadów
wytworzonyc
h [tys.
Mg/rok]
297,6
0,8
0,6
11,7
197,8
62,3
559,8
4,2
77,7
1,7
52,3
65,7
592,5
1,8
5,2
0,2
12,0
21,0
71,5
191,8
112,5
6,4
2,9
3,5
0,2
3,4
13,6
447,0
2888,0
Poz. 702
Masa odpadów poddanych w 2018 r. odzyskowi w procesach R [tys. Mg/rok]
R5
R9
R10
R11
R12
R13
suma
0,0
395,1
0,0
0,0
0,0
0,4
0,0
2,4
0,0
30,6
0,0
42,6
0,0
161,8
0,0
5,3
22,3 164,9
0,0
1,5
0,0
25,1
0,0
35,8
0,0
383,3
1,5
0,1
0,0
3,4
0,0
0,0
0,0
16,9
0,0
7,5
0,0
24,8
0,0
128,5
0,0
38,5
0,0
2,9
0,0
1,2
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
7,3
214,5
3,7
1799,5 168,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,5
0,0
0,0
0,00
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0
2,0
6,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
17,8
0,0
72,5
0,3
0,0
1,9
128,7
0,1
0,0
0,0
0,6
0,0
16,8
1,9
0,0
0,0
1,1
0,1
0,0
0,0
0,6
122,1
372,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
4,6
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
3,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
13,6
0,0
13,2
0,0
0,0
0,3
0,5
0,1
0,1
6,9
0,0
3,8
10,2
16,4
0,2
1,6
0,0
0,0
8,8
0,6
0,4
5,5
0,1
0,2
0,0
0,0
2,0
0,5
0,3
74,1
25,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,6
0,0
0,0
0,0
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
60,5
448,7
13,7
0,4
2,4
31
43,1
186,4
5,4
267,2
1,8
30,5
47,9
561,1
1,9
5,1
0,0
17,5
18
42,2
140,1
44,5
6,3
2,9
0,1
0,1
2,0
8,4
354,7
2570,5
R1
R3
21,8
0,5
0,0
0,0
0,0
0,0
2,1
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0,0
27
0,0
0,1
0,0
0,0
1,7
0,0
9,3
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
,00
14,1
79,8
Tabela 51. Unieszkodliwianie odpadów grupy 02 wytworzonych w 2018 r.
Kod
Masa odpadów
odpadów wytworzonych
1.
02 01 01
02 01 02
02 01 03
02 01 06
02 01 07
02 01 83
02 02 01
02 02 02
02 02 03
02 02 04
2.
0,1
8,5
61,7
297,6
0,8
0,6
11,7
197,8
62,3
559,8
Masa odpadów unieszkodliwionych w 2018 r. w procesach D
[tys. Mg/rok]
D5
D8
D9
D10
D13
suma
3.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
4.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5.
0,0
6.
0,0
7.
0,0
8.
0,0
0,5
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,9
0,0
0,0
0,0
0,0
4,1
0,4
1,4
8,6
0,7
0,1
0,0
0,0
0,1
1,0
0,5
0,1
0,0
13,1
75
0,5
12,8
1,1
15,7
Kod
Masa odpadów
odpadów wytworzonych
02 02 82
02 03 01
02 03 03
02 03 04
02 03 05
02 03 80
02 03 81
02 03 82
02 04 03
02 04 80
02 05 01
02 05 02
02 05 80
02 06 01
02 06 03
02 06 80
02 07 01
02 07 02
02 07 04
02 07 05
02 07 80
RAZEM
Źródło: CSO
4,2
77,7
1,7
52,3
65,7
592,5
1,8
5,2
0,2
12,0
21,0
71,5
191,8
112,5
6,4
2,9
3,5
0,2
3,4
13,6
447,0
2888,0
Poz. 702
Masa odpadów unieszkodliwionych w 2018 r. w procesach D
[tys. Mg/rok]
D5
0,0
0,6
0,0
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,7
D8
D9
D10
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,1
4,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
1,4
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,7
7,0
9,0
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,6
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
8,3
10,0
1,2
0,0
38,1
75,7
0,0
0,0
0,0
D13
suma
1,2
0,0
1,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,6
0,0
2,8
5,8
1,3
0,1
0,0
0,0
0,0
2,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,1
7,1
9,0
0,7
0,7
0,0
0,0
0,0
1,2
0,0
38,1
99,5
Grupa 03 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli, masy celulozowej,
papieru i tektury.
W tabeli 52 zamieszczono dane dotyczące masy wybranych odpadów ulegających biodegradacji z grupy
03, wytworzonych w latach 2014–2018.
Tabela 52. Wytwarzanie odpadów grupy 03 w latach 2014–2018
2014 r.
Kod
Rodzaj odpadów
odpadów
tys. Mg/rok
1.
2.
3.
531,1
03 01 01 Odpady kory i korka
Trociny, wióry,
ścinki, drewno, płyta
2881,3
03 01 05 wiórowa i fornir inne
niż wymienione w
03 01 04
Osady z
12,5
03 01 82 zakładowych
oczyszczalni ścieków
Odpady z
przetwórstwa
drewna oraz z
03 01
produkcji płyt i
3424,9
mebli
2015 r.
tys. Mg/rok
4.
219,5
2016 r.
tys. Mg/rok
5.
104,7
2017 r.
tys. Mg/rok
6.
108,8
2018 r.
tys. Mg/rok
7.
67,6
2168,5
1778,8
1587,2
1685,7
6,8
6,4
2,2
3,4
2394,8
1889,9
1698,2
1756,7
03 03 01
03 03 02
03 03 05
03 03 07
03 03 08
03 03 10
03 03 11
03 03
RAZEM
Źródło: CSO
– 78 –
Odpady z kory i
drewna
Osady wapienne i
szlamy z ługu
zielonego (z
przetwarzania ługu
czarnego)
Szlamy z
odbarwiania
makulatury
Mechanicznie
wydzielone odrzuty z
przeróbki makulatury
i tektury
Odpady z sortowania
papieru i tektury
przeznaczone do
recyklingu
Odpady z włókna,
szlamy z włókien,
wypełniaczy i
powłok pochodzące z
mechanicznej
separacji
Osady z
zakładowych
oczyszczalni ścieków
inne niż wymienione
w 03 03 10
Odpady z
produkcji oraz z
przetwórstwa masy
celulozowej,
papieru i tektury
Poz. 702
303,0
307,9
327,8
334,7
15,5
14,5
13,9
13,5
78,2
74,4
40,4
32,6
168,8
173,6
182,4
174,9
416,3
532,6
514,3
530,0
145,2
93,0
94,7
118,8
125,3
98,9
81,4
119,6
1252,3
4677,2
1294,9
3689,7
1254,9
3144,8
1324,1
3022,3
6,2
8,3
0,0
173
566,5
58,9
38,3
851,2
2607,9
W latach 2014–2018 ilości wytworzonych odpadów z grupy 03 systematycznie malały od 4677
tys. Mg w 2014 r. do 2608 tys. Mg w 2018 r., czyli łączny spadek wyniósł 44,2%. Wyróżniono dwie
podgrupy odpadów: 03 01 – odpady z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli oraz 03 03 –
odpady z produkcji oraz z przetwórstwa masy celulozowej, papieru i tektury. Spadek wytwarzania
odpadów podgrupy 03 01 wyniósł około 54,3%, a podgrupy 03 03 – 32,7%. W analizowanym okresie
produkcja wyrobów przemysłu drzewnego i celulozowo-papierniczego znacząco wzrosła. Może to
wskazywać na korzystne procesy oddzielenia wzrostu produkcji od wytwarzania odpadów, a więc
znaczące postępy w zapobieganiu wytwarzania odpadów.
Tabele 53 i 54 zawierają dane dotyczące odzysku i unieszkodliwiania odpadów grupy 03
w 2018 r. Nie licząc procesów odzysku R12 i R13, pozostałym procesom odzysku poddano 2565,4
tys. Mg z 2619,5 tys. Mg odpadów wytworzonych (97,9%). Zdecydowana większość odpadów była
poddana procesom recyklingu R3 (67,4% masy odpadów wytworzonych) oraz odzysku energii R1
(28,4%). Unieszkodliwiono tylko 25,1 tys. Mg (około 1% masy odpadów wytworzonych), w tym
21 tys. Mg przez składowanie (D1 oraz D5). Wartości te wskazują, że przyjęty w Kpgo 2022 cel,
zakładający w okresie do 2022 r. zmniejszenie masy składowanych odpadów do poziomu
nieprzekraczającego 40% masy wytworzonych odpadów, został osiągnięty.
Tabela 53. Odzysk odpadów grupy 03 w 2018 r.
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach R [tys. Mg/rok]
Kod
odpadu
Masa odpadów
wytworzonych
1.
03 01 01
03 01 05
03 01 82
03 03 01
03 03 02
03 03 05
03 03 07
03 03 08
03 03 10
03 03 11
2.
67,6
1685,7
3,4
6,2
8,3
0,0
173
566,5
58,9
38,3
R1
3.
51,8
683,5
2,4
2,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,7
0,0
2619,5
742,8
RAZEM
Źródło: CSO
R3
4.
20,5
1258,6
0,6
12,5
4,2
0,7
14,4
400,7
18,6
33,1
1766,
2
R5
5.
0,0
7,3
0,0
0,2
0,0
18
6,7
3,1
13,9
0,0
R10
6.
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
4,2
R11
7.
0,0
3,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
R12
8.
0,9
280,8
0,0
0,0
3,5
0,4
87,5
11,1
11,5
0,7
R13
9.
0,0
1,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
41,8
0,0
0,0
Suma
10.
73,2
2234,5
3,0
14,9
7,7
19,1
108,6
456,7
44,7
38
49,2
4,4
3,0
402,4
42,9
3010,7
Tabela 54. Unieszkodliwianie odpadów grupy 03 w 2018 r.
Kod
odpadu
1.
03 01 01
03 01 05
03 01 82
03 03 01
03 03 02
03 03 05
03 03 07
03 03 08
03 03 10
03 03 11
RAZEM
Źródło: CSO
Masa odpadów
wytworzonych
2.
67,6
1685,7
3,4
6,2
8,3
0,0
173
566,5
58,9
38,3
2619,5
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach D [tys. Mg/rok]
D1
D5
D8
D9
D10
D13
Suma
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,5
1,3
2,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
19,1
19,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
2,0
0,1
2,5
0,2
19,6
2,0
0,1
0,5
1,4
23,8
Grupa 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni
ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych.
W tabeli 55 zamieszczono zestawienie masy odpadów z grupy 19 ulegających biodegradacji
wytworzonych w latach 2014–2018. Ilość odpadów w tym okresie wzrosła z około 0,8 mln Mg/rok do
około 1,0 mln Mg/rok. Główny udział miały odpady z beztlenowego rozkładu odpadów podgrupy 19 06
oraz odpady z mechanicznej obróbki odpadów z podgrupy 19 12 (głównie papier i tektura). Są to tzw.
odpady wtórne powstałe w wyniku przetwarzania i sortowania innych odpadów. Wpływ na ich
wytwarzanie ma zatem głównie masa tzw. odpadów pierwotnych poddanych procesom przetwarzania
oraz jakość i efektywność przetwarzania, w tym sortowania, zwłaszcza zmieszanych odpadów
komunalnych (w przypadku podgrupy 19 12).
Tabela 55. Wytwarzanie odpadów grupy 19 w latach 2014–2018
Kod
Rodzaj odpadu
1.
2.
Przefermentowane odpady z beztlenowego
rozkładu odpadów komunalnych
19 06 04
78
Masa odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
2014 r. 2015 r. 2016 r. 2017 r. 2018 r.
3.
4.
5.
6.
7.
38,1
13,1
24,8
28,7
18,5
19 06 05
19 06 06
19 06
19 08 09
19 08 12
19 08
19 09 01
19 09
19 12 01
19 12 07
19 12 08
19 12
RAZEM
Źródło: CSO
Ciecze z beztlenowego rozkładu odpadów
zwierzęcych i roślinnych
Przefermentowane odpady z beztlenowego
rozkładu odpadów zwierzęcych i roślinnych
Odpady z beztlenowego rozkładu odpadów
Tłuszcze i mieszaniny olejów z separacji
olej/woda zawierające wyłącznie oleje jadalne
i tłuszcze
Szlamy z biologicznego oczyszczania ścieków
przemysłowych inne niż wymienione w
19 08 11
Odpady z oczyszczalni ścieków nieujęte w
innych grupach
Odpady stałe ze wstępnej filtracji i skratki
Odpady z uzdatniania wody pitnej i wody do
celów przemysłowych
Papier i tektura
Drewno inne niż wymienione w 19 12 06
Tekstylia
Odpady z mechanicznej obróbki odpadów
(np.
obróbki
ręcznej,
sortowania,
zgniatania, granulowania) nieujęte w innych
grupach
Poz. 702
183,2
238,9
409,4
557,1
392,1
213,2
237,5
138,1
244,8
79,4
434,5
489,5
572,3
830,6
490,0
43,7
46,0
5,5
57,5
63,5
31,8
26,5
33,9
33,2
33,1
75,5
72,5
39,4
90,7
96,6
2,3
2,0
2,0
2,0
1,5
2,3
2,0
2,0
2,0
1,5
239,6
31,7
24,2
306,3
50,1
26,1
255,7
65,2
33,2
262,4
82,3
40,8
266,8
60,6
54,7
297,8
384,5
356,1
387,5
383,6
810,1
948,5
969,8
1310,8
971,7
Tabele 56 i 57 zawierają dane dotyczące odzysku i unieszkodliwiania odpadów grupy 19
w 2018 r. Odpady zostały poddane przeważająco procesom odzysku – 593,2 tys. Mg/rok (bez procesów
R12 i R13), co stanowi 57,3% masy odpadów wytworzonych. 271,9 tys. Mg poddano procesowi
recyklingu R3 (26,3% masy odpadów wytworzonych), a 294,5 tys. Mg wykorzystano na powierzchni
ziemi (28,5%). 50,6 tys. Mg odpadów unieszkodliwiono (5,2% masy odpadów wytworzonych), w tym
składowano tylko 2,7 tys. Mg. W danym roku zagospodarowano 80% masy odpadów wytworzonych,
pozostała ilość odpadów była magazynowana.
Tabela 56. Odzysk odpadów grupy 19 w 2018 r.
Kod
1
19 06 04
19 06 05
19 06 06
19 08 09
19 08 12
19 09 01
19 12 01
19 12 07
19 12 08
Masa odpadów
wytworzonych
[tys. Mg/rok]
R1
18,5
403,5
126,6
64,6
33,1
1,5
270,7
61,6
54,7
1034,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
19,8
0,0
19,9
RAZEM
Źródło: CSO
2
Masa odpadów poddanych procesom odzysku [tys. Mg/rok]
R2
3
4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
R3
R5
5
6
1,3
0,0
0,0
18,1
8,4
0,7
191,9
50,8
0,7
271,9
0,0
0,0
0,0
0,0
1,1
0,0
4,9
0,2
0,0
6,3
R6
7
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
R10
8
0,0
274,8
19,7
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
294,5
R11
9
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,5
0,0
0,5
R12
10
R13
8,3
0,0
0,0
12,2
3,8
0,3
56,5
37,6
59,6
178,4
11
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
54,9
0,0
0,5
55,5
Suma
12
9,6
274,8
19,7
30,4
13,3
1,0
308,4
109,0
60,9
827,1
Tabela 57. Unieszkodliwianie odpadów grupy 19 w 2018 r.
Kod
Masa odpadów
wytworzonych,
[tys. Mg/rok]
Masa odpadów poddanych procesom unieszkodliwiania [tys. Mg/rok]
D1
D4
D5
79
D8
D9
D10
D13
Suma
19 06 04
19 06 05
19 06 06
19 08 09
19 08 12
19 09 01
19 12 01
19 12 07
19 12 08
RAZEM
Źródło: CSO
– 81 –
Poz. 702
2
18,5
403,5
3
0,0
0,0
4
0,0
0,0
5
0,0
0,0
6
10,2
0,0
7
0,0
0,0
8
0,0
0,0
9
0,0
0,0
10
10,2
0,0
126,6
64,6
33,1
1,5
270,7
61,6
54,7
1034,7
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,8
0,0
0,0
0,0
1,2
0,0
0,0
1,4
2,6
0,0
12,6
5,0
0,1
2,5
0,5
2,1
33,0
0,0
5,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5,3
0,0
0,0
8,3
0,0
0,0
0,0
0,0
8,3
0,0
0,0
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
0,0
18,6
13,8
1,4
2,5
0,5
3,5
50,6
Istniejący system zagospodarowania
Odpady powstające podczas produkcji wyrobów spożywczych są w znacznym stopniu
przekazywane do zagospodarowania na cele paszowe (głównie w przetwórstwie ryb – ponad 70%) oraz
do przetwarzania biologicznego w biogazowniach i kompostowniach, a także na cele energetyczne
(głównie w sektorze owocowo-warzywnym, olejarskim i mięsnym – ponad 70%). Ponadto niektóre
rodzaje odpadów z sektora rolno-spożywczego mogą być stosowane jako środek do produkcji kwasów
organicznych, barwników itp. Większość odpadów z przetwórstwa drewna oraz produkcji papieru,
tektury, masy celulozowej, płyt i mebli jest poddawana recyklingowi przez wykorzystanie do produkcji
nowych wyrobów (płyt wiórowych). Kora i korek podlega częściowo odzyskowi w celach
energetycznych w kotłowniach zlokalizowanych na terenach zakładów je wytwarzających lub przez
odbiorców indywidualnych. Odpady z produkcji płyt i mebli, niezanieczyszczone substancjami
niebezpiecznymi, są stosowane w ogrodnictwie i leśnictwie jako komponent mieszanek torfowych lub
naturalna ściółka w szkółkach leśnych. Przyrodnicze użytkowanie odpadów z przetwórstwa drzewnego
jest jednak niewielkie w stosunku do potencjalnych możliwości. Odpady z grupy 19, pochodzące z
różnych źródeł wytwarzania, są w dużym stopniu poddane zagospodarowaniu na powierzchni ziemi
R10 (pozostałości po fermentacji odpadów) oraz recyklingowi R3 (odpady papieru i tektury oraz
drewna) i w niewielkim stopniu odzyskowi energii.
Istniejące instalacje
Na rysunku 28 przedstawiono rozmieszczenie instalacji biogazu rolniczego w kraju.
Rysunek 28. Rozmieszczenie instalacji biogazu rolniczego w kraju
Źródło: według KOWR (stan na 17.01.2022 r.)
Według rejestru z dnia 17.01.2022 r. w Polsce zarejestrowanych jest 109 wytwórców biogazu
prowadzących działalność w 128 biogazowniach. Roczna wydajność instalacji do wytwarzania biogazu
rolniczego wynosi 513,6 mln m3. Łączna zainstalowana moc elektryczna instalacji wynosi 125,3 MWe.
Według BDO 12 instalacji wykazało przetwarzanie odpadów komunalnych w 2019 r. w ilości łącznej
3,6 tys. Mg (w tym głównie odpady kuchenne ulegające biodegradacji 20 01 08 oraz odpady zielone
20 02 01 i oleje i tłuszcze jadalne 20 01 25). Polska posiada duży potencjał substratów do produkcji
biogazu (głównie obornika, gnojowicy, pomiotu, a także słomy, odpadów z przetwórstwa żywności,
cukrowni, rzeźni, ubojni, mleczarni, gorzelni oraz przeterminowanej żywności). Potencjał produkcji
biogazu szacuje się na około 13,5 mld m3 biogazu, czyli około 3,6 GW mocy elektrycznej (30,5 TWh
energii elektrycznej rocznie)8). Po przeanalizowaniu potencjału i liczby biogazowni w Polsce i w
Europie należy sądzić, że sektor ten powinien w najbliższym czasie podlegać gwałtownemu rozwojowi.
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami biodegradowalnymi innymi niż komunalne zidentyfikowano
następujące problemy
1) brak w pełni wiarygodnych danych dotyczących wytwarzania odpadów z grup 02 i 03;
2) zbyt mała liczba i wydajność biogazowni dla zagospodarowania bioodpadów.
2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
Odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud
oraz innych kopalin (grupa 01)
ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane
ZPO z grupy 01 następuje głównie przez modernizację technologii wydobywania kopalin.
Główny udział w wytworzeniu odpadów grupy 01 ma górnictwo i przetwórstwo surowców
energetycznych, zwłaszcza węgla kamiennego i brunatnego oraz rud metali. Drugą znaczącą branżą
o wysokim wytwarzaniu odpadów jest wydobycie i przeróbka rud miedzi, która wykazuje w latach
2014–2018 spadek wydobycia około 8,8%, jednak masa odpadów z tej branży przemysłu wykazuje
stosunkowo małą zmienność w zakresie 30,5–31,8 mln Mg/rok.
W tabeli 58 przedstawiono dane dotyczące ilości wytworzonych odpadów z grupy 01 w latach
2014–2018. Masa odpadów grupy 01 wykazuje znaczący spadek z około 81,4 mln Mg/rok do około
70,7 mln Mg/rok, a więc o około 13,1%. W tym okresie ma miejsce znaczący spadek wydobycia węgla
kamiennego (o około 15,3%) i brunatnego (o około 21,3%), czemu towarzyszy malejąca masa
wytworzonych odpadów.
Dwa zasadnicze rodzaje odpadów dominują w grupie 01, tj. wytwarzane w ilościach ponad 30 mln
Mg/rok
1) 01 04 12 – odpady powstające przy płukaniu i oczyszczaniu kopalin inne niż 01 04 07 i 01 04 11
(głównie z górnictwa węgla kamiennego);
2) 01 03 81 – odpady z flotacyjnego wzbogacania rud metali nieżelaznych inne niż wymienione w
01 03 80 (odpady poflotacyjne z górnictwa miedziowego).
Ponadto trzy inne rodzaje odpadów występują w ilościach powyżej 1 mln Mg/rok
1) 01 01 02 – odpady z wydobywania kopalin innych niż rudy metali;
2) 01 04 08 – odpady żwiru lub skruszone skały inne niż wym. w 01 04 07;
3) 01 04 81 – odpady z flotacyjnego wzbogacania węgla inne niż wymienione w 01 04 80.
Wytwarzanie trzech wyżej wymienionych rodzajów odpadów wykazuje wyraźne spadki.
Tabela 58. Wytwarzanie odpadów grupy 01 w latach 2014–2018
Kod
Rodzaje odpadów
1.
2.
Odpady z wydobywania rud metali (z wyłączeniem
01 01 80)
01 01 01
8)
Masa odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
2014 r.
2015 r.
2016 r.
2017 r.
2018 r.
3.
4.
5.
6.
7.
93,6
59,5
Według Pracowni Ekotechnologii IIB Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.
81
85,0
134,0
111,0
01 01 02
01 01 80
01 01
01 03 81
01 03 99
01 03
01 04 08
01 04 09
01 04 10
01 04 11
01 04 12
01 04 13
01 04 81
01 04 99
01 04
01 05 04
01 05 07
01 05 08
01 05 99
01 05
RAZEM
Źródło: CSO
– 83 –
Odpady z wydobywania kopalin innych niż rudy
7178,2
metali
162,4
Odpady skalne z górnictwa miedzi, cynku i ołowiu
Odpady z wydobywania kopalin
7434,2
Odpady z flotacyjnego wzbogacania rud metali
30 783,7
nieżelaznych inne niż wymienione w 01 03 80
3,1
Inne nie wymienione odpady
Odpady z fizycznej i chemicznej przeróbki rud
30 786,8
metali
Odpady żwiru lub skruszone skały inne niż
1806,1
wymienione w 01 04 07
159,6
Odpadowe piaski i iły
Odpady w postaci pyłów i proszków inne niż
8,3
wymienione w 01 04 07
Odpady powstające przy wzbogacaniu soli
0,1
kamiennej i potasowej inne niż wymienione w
01 04 07
Odpady powstające przy płukaniu i oczyszczaniu
39 168,1
kopalin inne niż wymienione w 01 04 07 i 01 04 11
Odpady powstające przy cięciu i obróbce
26,9
postaciowej skał inne niż wymienione w 01 04 07
Odpady z flotacyjnego wzbogacania węgla inne niż
1697,9
wymienione w 01 04 80
178,9
Inne niewymienione odpady
Odpady z fizycznej i chemicznej przeróbki
43 045,9
kopalin innych niż rudy metali
Płuczki i odpady wiertnicze z odwiertów wody
3,9
słodkiej
Płuczki wiertnicze zawierające baryt i odpady inne
13,0
niż wymienione w 01 05 05 i 01 05 06
Płuczki wiertnicze zawierające chlorki i odpady inne
86,1
niż wymienione w 01 05 05 i 01 05 06
23,4
Inne niewymienione odpady
Płuczki wiertnicze i inne odpady wiertnicze
126,4
81 396,5
Poz. 702
10 213,4
7865,8
6031,2
5521,9
138,2
10 411,1
112,6
8063,4
80,5
6245,7
59,4
5692,3
31 108
31 288,2
31 828,8
30 542,6
2,8
2,9
0,0
1,3
31 110,8
31 291,1
31 828,8
30 543,9
1787,8
932,5
1491,3
1060,0
151,2
81,2
30,9
356,5
5,8
8,7
8,3
6,9
38,0
30,7
42,5
35,1
36 903,7
34 710,2
29 732,0
31 936,6
28,4
24,8
22,9
22,3
1526,7
1366,4
1092,9
950,5
89,8
39,1
22,4
18,1
40 531,4
37 193,6
32 443,2
34 386,0
1,0
2,2
2,9
9,1
13,8
6,0
5,1
9,7
72,5
68,4
61,5
75,9
6,1
93,4
82 147,2
3,1
79,7
76 629,8
2,2
71,7
70 591,6
9,5
104,2
70 726,4
Tabela 59 zawiera dane WUG dotyczące ilości wytworzonych odpadów wydobywczych w latach 2017–
2019.
Tabela 59. Masa odpadów wydobywczych w latach 2017–2019
Branża górnictwa
1.
Górnictwo węgla kamiennego
Górnictwo miedzi
Górnictwo rud cynku i ołowiu
Pozostałe gałęzie górnictwa
Źródło: WUG
2017 r.
mln
Mg/rok
2.
28,3
29,8
1,2
5,5
Wytwarzanie odpadów wydobywczych
2018 r.
2019 r.
%
mln Mg/rok
%
mln
Mg/rok
3.
4.
5.
6.
43,7
28,1
42,5
30,0
46,0
28,5
43,0
28,2
1,8
2,1
3,2
2,1
8,5
7,5
11,3
8,3
%
7.
43,7
41,1
3,1
12,1
Według danych WUG w górnictwie węgla kamiennego większość odpadów powstaje w
Górnośląskim Zagłębiu Węglowym (21,5 mln Mg w roku 2018). W kopalni Lubelski Węgiel
„Bogdanka” S.A. w Lubelskim Zagłębiu Węglowym wytworzono 6,6 mln Mg (2018 r.). Pozostałe
gałęzie górnictwa obejmują głównie zakłady górnicze eksploatujące surowce skalne. W roku 2018
przychód mas ziemnych lub skalnych (w tym nadkładu), niepodlegających ustawie o odpadach, wyniósł
393,9 mln Mg, co stanowi 85,6% całości nieprzydatnego materiału skalnego wydobytego w górnictwie.
Główny udział, tj. 94,2% (tj. 371,1 mln Mg), ma nadkład usuwany w trakcie eksploatacji węgla
brunatnego.
Tabele 60 i 61 zawierają dane dotyczące masy odpadów poddanych odzyskowi lub
unieszkodliwianiu grupy 01 w roku 2018. Odzyskowi poddano 71,8% masy odpadów wytworzonych, a
unieszkodliwianiu 28,2% odpadów. Odpady składowane w procesach D1 i D5 stanowiły łącznie 99,9%
masy odpadów poddanych unieszkodliwianiu. Około 21,2 mln Mg odpadów o kodzie 01 03 81
poddanych odzyskowi R5 zostało użytych wewnątrz obiektu unieszkodliwiania odpadów
wydobywczych „Żelazny Most”.
Tabela 60. Odzysk odpadów grupy 01 w 2018 r.
Kod
odpadu
1.
01 01 01
01 01 02
01 01 80
01 03 81
01 03 99
01 04 08
01 04 09
01 04 10
01 04 11
01 04 12
01 04 13
01 04 81
01 04 99
01 05 04
01 05 07
01 05 08
01 05 99
RAZEM
Źródło: CSO
Masa
odpadów
wytworzonych
2018
2.
111,0
5521,9
59,4
30 542,6
1,3
1060,0
356,5
6,9
35,1
31 936,6
22,3
950,5
18,1
9,1
9,7
75,9
9,5
70 726,4
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach R [tys.
Mg]
R3
R5
R11
R12
R13
Razem
3.
0,0
458,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
3078,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,0
0,7
0,7
3538,0
4.
0,0
2829,6
59,4
21 223,5
0,0
905,5
388,5
0,3
35,1
20 758,2
37,7
769,3
22,1
10,3
9,1
62,9
1,2
47 112,7
5.
111,6
0,0
0,0
0,0
0,0
0,9
3,4
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
115,9
6.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
82,0
2,4
4,1
0,0
432,7
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,9
0,0
522,2
7.
111,6
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,5
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
112,3
8.
223,2
3288
59,4
21 223,5
0,0
988,5
394,8
4,4
35,2
24 268,9
37,8
769,3
22,1
10,5
9,1
64,5
1,9
51 401,1
Tabela 61. Unieszkodliwianie odpadów grupy 01 w 2018 r.
Kod
odpadu
1.
01 01 01
01 01 02
01 01 80
01 03 81
01 03 99
01 04 08
01 04 09
Masa
odpadów
wytworzonych
2018 r.
2.
111,0
5521,9
59,4
30542,6
1,3
1060
356,5
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach D [tys. Mg]
D1
D4
D5
D8
D9
Razem
3.
0,0
2248,6
0,0
0,0
0,0
75,3
0,0
4.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5.
0,0
352,2
0,0
10 324,1
1
98,5
0,0
6.
0,0
3,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
7.
0,0
3,6
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
8.
0,0
2608,2
0,0
10 324,1
0,0
173,8
0,0
Kod
odpadu
01 04 10
01 04 11
01 04 12
01 04 13
01 04 81
01 04 99
01 05 04
01 05 07
01 05 08
01 05 99
RAZE
M
Źródło: CSO
– 85 –
Poz. 702
Masa
odpadów
wytworzonych
2018 r.
6,9
35,1
31 936,6
22,3
950,5
18,1
9,1
9,7
75,9
9,5
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach D [tys. Mg]
D1
D4
D5
D8
D9
Razem
0,0
0,0
3653,9
0,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
7,3
0,0
3154
0
171,6
0,1
0,0
0,6
1,9
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,7
0,2
2,7
4,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
7,3
0,0
6810,7
0,8
171,6
0,1
0,7
0,8
4,6
4,1
70 726,4
5978,6
2,8
14 111,3
11,5
3,6
20 107,8
Istniejące instalacje
Na terenie kraju zidentyfikowano 148 obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.
Identyfikacja problemów
W gospodarce odpadami z grupy 01 zidentyfikowano następujące problemy
1) duża masa wytwarzanych odpadów w stosunku do ilości odpadów wytwarzanych ogółem
w kraju;
2) brak pełnego zbilansowania odpadów składowanych i nagromadzonych;
3) specyfika eksploatowanych złóż sprawia, że kopaliny generalnie nie nadają się do
bezpośredniego wykorzystania w gospodarce, z tego względu ich eksploatacja, a następnie
wzbogacanie w ciągu procesów przeróbki powodują powstanie pozostałości, które często nie
znajdują bezpośredniego zastosowania.
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii
nieorganicznej (grupa 06)
W latach 2014–2018 całkowita masa wszystkich odpadów grupy 06 wykazywała zmienność
w zakresie 2,32 mln Mg/rok do 2,85 mln Mg/rok, stanowiąc średnio 2,59 mln Mg/rok. Odpady
niebezpieczne stanowiły tylko 70–87 tys. Mg/rok, tj. około 3,0% całkowitej masy wytworzonych
odpadów grupy 06.
Dwa rodzaje odpadów dominują w tej grupie
– 06 09 81 – fosfogipsy wymieszane z żużlami, popiołami paleniskowymi i pyłami z kotłów
(z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w 10 01 04) wytwarzane w ilości 1,7 – 2,2 mln Mg/rok
w jednym zakładzie w kraju,
– 06 05 03 – osady z zakładowych oczyszczalni ścieków inne niż wymienione w 06 06 02*, wytwarzane
w ilości 332–418 tys. Mg/rok.
Tabela 62 zawiera zestawienie odpadów grupy 06 z podziałem na podgrupy oraz odpady niebezpieczne
i inne niż niebezpieczne.
Tabela 62. Wytwarzanie odpadów grupy 06 w latach 2014–2018
Podgrupa
1.
06 01
Masa odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
Nazwa
Rodzaje
2014 r. 2015 r.
podgrupy
2.
3.
4.
5.
51,9
56,6
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i inne
3,0
4,0
kwasów
stosowania
Razem
54,9
60,7
nieorganicznych
84
2016 r.
2017 r.
2018 r.
6.
54,0
4,1
7.
50,5
10,2
8.
55,1
5,8
58,1
60,7
60,9
06 02
06 03
06 04
06 05
06 06
06 07
06 08
06 09
06 10
06 11
06 13
Grupa 06
– 86 –
Odpady z produkcji,
przygotowania, obrotu i
stosowania
wodorotlenków
Odpady z produkcji,
przygotowania, obrotu i
stosowania soli i ich
roztworów oraz tlenków
metali
Odpady
zawierające
metale
inne
niż
wymienione w 06 03
Poz. 702
niebezpieczne
Inne
16,7
5,8
8,2
5,4
20,3
5,3
34,6
4,1
13,4
0,1
Razem
22,5
13,5
25,6
38,7
13,5
niebezpieczne
Inne
0,4
46,2
0,4
46,6
0,6
43,8
0,7
51,3
0,7
103,8
Razem
46,5
47,0
44,4
52,0
104,5
1,7
0,0
1,7
0,3
375,2
375,2
375,5
1,6
0,2
1,7
0,0
1,7
0,2
341,5
342,5
341,7
0,0
0,2
1,0
0,0
1,0
0,8
331,6
331,6
332,4
0,0
0,2
0,3
0,0
0,3
0,2
417,5
417,5
417,8
0,0
0,2
0,3
0,0
0,3
0,2
365,8
365,8
366,1
0,0
0,4
1,7
0,2
0,2
0,2
0,4
0,1
6,1
0,1
7,4
0,1
6,3
0,1
7,2
0,1
7,5
6,2
7,5
6,4
7,4
7,6
0,0
1,6
0,0
2,0
0,0
2,2
0,0
2,1
0,0
2,1
1,6
2,0
2,2
2,1
2,1
0,0
1708,3
1708,2
13,0
1975,7
1951,9
0,0
2029,8
2029,0
0,0
2197,4
2197,4
0,0
1850,8
1850,7
1708,3
1988,7
2029,8
2197,4
1850,8
0,2
3,8
0,2
2,3
0,2
4,0
0,2
4,6
0,2
6,7
4,0
2,5
4,2
4,8
6,8
0,0
96,8
0,0
88,4
0,0
113,1
0,0
146,2
0,0
112,3
96,8
88,4
113,1
146,2
112,3
0,3
3,3
3,6
73,1
2250,2
0,3
3,6
3,8
80,5
2477,1
0,4
4,0
4,3
77,2
2544,4
0,3
6,4
6,7
87,0
2847,2
0,4
3,4
3,8
70,3
2458,7
2323,3
2557,7
2621,6
2934,1
2529,0
niebezpieczne
Inne
Razem
Osady z zakładowych niebezpieczne
oczyszczalni ścieków
inne, w tym
06 05 03
Razem
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne
stosowania
związków
siarki oraz z chemicznych
Razem
procesów przetwórstwa
siarki i odsiarczania
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne
stosowania chlorowców
oraz
z
chemicznych
Razem
procesów przetwórstwa
chloru
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne
stosowania krzemu oraz
Razem
pochodnych krzemu
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne, w tym
stosowania chemikaliów 060981
fosforowych
oraz
z
chemicznych procesów Razem
przetwórstwa fosforu
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne
stosowania chemikaliów
azotowych,
z
chemicznych procesów
Razem
przetwórstwa azotu oraz z
produkcji
nawozów
azotowych i innych
Odpady
z
produkcji niebezpieczne
pigmentów
oraz Inne
zmętniaczy
Razem
nieorganicznych
Odpady
z
innych niebezpieczne
nieorganicznych
Inne
procesów chemicznych
Razem
Odpady z produkcji, niebezpieczne
przygotowania, obrotu i Inne
stosowania
produktów
przemysłu
chemii OGÓŁEM
nieorganicznej
Źródło: CSO
Tabele 63 i 64 zawierają dane dotyczące odzysku i unieszkodliwiania innych niż niebezpieczne
odpadów grupy 06 w 2018 r. Odpady unieszkodliwiane stanowiły 76,5% masy odpadów wytworzonych,
a odpady odzyskane – 23,5% masy odpadów. Dominującym procesem unieszkodliwiania było
składowanie D5 (97,55% masy odpadów unieszkodliwionych, głównie odpad 06 09 81). Głównym
procesem odzysku jest R5 (91,55% masy odpadów poddanych odzyskowi, głównie 06 05 02).
Tabela 63. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r.
Kod
odpadu
Masa odpadów
wytworzonych
w 2018 r.
1.
06 01
06 02
06 03
06 04
06 05
06 06
06 07
06 08
06 09
06 10
06 11
06 13
RAZEM
Źródło: CSO
2.
5,8
0,1
103,8
0,0
365,8
0,4
7,5
2,1
1850,8
6,7
112,3
3,5
2458,8
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach R [tys. Mg/rok]
R3
3.
0,0
0,0
0,4
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
1,7
0,4
0,1
2,8
R4
4.
0,0
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,7
0,0
0,9
R5
5.
10,9
6,9
65,5
0,0
354,1
0,0
6,2
0,1
1,1
1,8
89,3
0,0
535,9
R7
6.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,5
0,0
0,5
R12
7.
0,0
0,0
12,8
0,0
2,8
0,0
1,6
0,4
0,0
0,0
27,4
0,4
45,4
Suma
8.
10,9
6,9
78,9
0,0
357,1
0,0
7,8
0,5
1,1
3,5
118,3
0,5
585,5
Tabela 64. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 06 w 2018 r.
Kod odpadu
1.
06 10
06 02
06 03
06 04
06 05
06 06
06 07
06 08
06 09
06 10
06 11
06 13
RAZEM
Źródło: CSO
Masa odpadów
wytworzonych w
2018 r.
2.
5,8
0,1
103,8
0,0
365,8
0,4
7,5
2,1
1850,8
6,7
112,3
3,5
2458,8
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach D
[tys. Mg/rok]
D5
D6
D7
3.
4.
5.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,4
6,6
9,0
0,0
0,0
0,0
7,5
0,6
8,1
0,2
0,0
0,2
0,6
0,0
0,6
0,3
0,0
0,3
1850,7
0,0
1850,7
0,0
0,1
0,1
0,0
40,1
40,1
0,9
0,0
0,9
1862,6
47,4
1910,0
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami z grupy 06 zidentyfikowano następujące problemy
1) dominujący udział unieszkodliwiania odpadów przez składowanie: fosfogipsy, wytwarzane
w jednym zakładzie w kraju – Grupa Azoty Zakłady Chemiczne „Police” S.A., są składowane
z powodu braku technologii ich przetwarzania w celu odzysku. Składowanie tych odpadów,
mających postać wymieszaną z odpadami paleniskowymi, znacząco utrudni ich
zagospodarowanie w przyszłości, jeśli pojawi się technologia odzysku;
2) niewielka zawartość w tych odpadach pierwiastków radioaktywnych, które wykluczają lub
znacząco utrudniają potencjalną możliwość wytworzenia materiałów budowlanych.
Opady z procesów termicznych (grupa 10)
Odpady z grupy 10 powstają w
1) energetyce, głównie w procesie spalania surowców energetycznych (węgiel kamienny
i brunatny) oraz w wyniku stosowania metod oczyszczania gazów odlotowych;
2) hutnictwie żelaza i stali oraz metali nieżelaznych;
3) innych branżach przemysłu: szklarskim, cementowo-wapiennym, ceramicznym.
ZPO z grupy 10 polega głównie na stosowaniu odpowiednich technologii spalania pozwalających
zminimalizować masę powstających odpadów (żużel, popioły). Warto zaznaczyć, że właściwości żużli
i popiołów są uzależnione także od zastosowanych metod oczyszczania spalin, a to wpływa na
możliwości gospodarczego wykorzystania odpadów.
Głównymi rodzajami wytwarzanych odpadów (ponad 97% całej grupy 10) są następujące odpady
z podgrupy 10 01
1) mieszanki popiołowo-żużlowe z mokrego odprowadzania odpadów paleniskowych (10 01 80);
2) popioły lotne z węgla (10 01 02);
3) mieszaniny popiołów lotnych i odpadów stałych z wapniowych metod odsiarczania gazów
odlotowych (metody suche i półsuche odsiarczania spalin oraz spalanie w złożu fluidalnym)
(10 01 82);
4) żużle, popioły paleniskowe i pyły z kotłów (z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w
10 01 04).
Masa odpadów grupy 10 w latach 2014–2018 zmniejszyła się znacząco z około 33,1 mln Mg/rok
do 29,6 mln Mg/rok, tj. o około 10%. Masa odpadów podgrupy 10 01 zmniejszyła się w latach 2014–
2018 z 24,2 mln Mg/rok do 20,8 mln Mg/rok, tj. o około 14%. Drugim znaczącym strumieniem są
odpady z hutnictwa żelaza i stali z podgrupy 10 02, których ilość w latach 2014–2018 zmieniała się
z 4,7 mln Mg/rok do 5,2 mln Mg/rok, średnio stanowiły około 4,9 mln Mg/rok. Wytwarzanie odpadów
z hutnictwa miedzi z podgrupy 10 06 wykazywało malejący trend od ok. 1,5 mln Mg/rok do 1,0–1,1
mln Mg/rok. W latach 2014–2018 nastąpił znaczący wzrost wytwarzania odpadów z odlewnictwa żelaza
z podgrupy 10 09 od 0,48 mln Mg/rok do 1,1 mln Mg/rok. Wymienione cztery podgrupy odpadów
stanowiły w 2018 r. łącznie około 27,8 mln Mg/rok, tj. 93,8% masy wszystkich odpadów grupy 10.
W tabeli 65 przedstawiono zestawienie mas odpadów z grupy 10 wytworzonych w latach 2014–
2018 z podziałem na podgrupy.
Tabela 65. Wytwarzanie odpadów grupy 10 w latach 2014–2018
Podgrupa
1.
10 01
10 02
10 03
10 04
10 05
10 06
10 07
10 08
10 09
10 10
Nazwa podgrupy
Masa odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
2014 r.
2015 r.
2016 r.
2017 r.
2018 r.
3.
4.
5.
6.
7.
2.
Odpady z elektrowni i innych zakładów
energetycznego spalania paliw (z 24 208,7
wyłączeniem grupy 19)
4877,0
Odpady z hutnictwa żelaza i stali
27,1
Odpady z hutnictwa aluminium
96,7
Odpady z hutnictwa ołowiu
340,7
Odpady z hutnictwa cynku
1453,7
Odpady z hutnictwa miedzi
Odpady z hutnictwa srebra, złota i
0,015
platyny
Odpady z hutnictwa pozostałych
8,3
metali nieżelaznych
478,9
Odpady z odlewnictwa żelaza
Odpady
z
odlewnictwa
metali
134,8
nieżelaznych
87
23 697,7
23 159,3
21 878,5
20 761,7
5161,8
32,4
94,7
409,7
1309,3
4744,3
30,6
149,0
372,9
1133,4
5031,4
11,4
91,0
387,1
1042,2
4848,6
40,7
95,5
390,3
1072,8
0,010
0,009
0,005
0,007
7,9
8,1
8,3
8,1
740,5
1359,1
686,7
1112,8
146,6
161,6
180,3
141,4
10 11
10 12
10 13
10 80
RAZEM
– 89 –
Odpady z hutnictwa szkła
Odpady
z
produkcji
ceramiki
budowlanej, szlachetnej i ogniotrwałej
(wyrobów ceramicznych, cegieł, płytek
i produktów budowlanych)
Odpady z produkcji spoiw mineralnych
(w tym cementu, wapna i tynku) oraz
wytworzonych z nich wyrobów
Odpady z produkcji żelazostopów
Źródło: CSO
Poz. 702
217,4
239,1
272,8
270,6
346,5
359,0
350,0
355,9
350,9
362,0
321,8
345,8
397,9
378,5
436,1
591,9
33 116,0
570,0
33 105,5
607,6
32 752,5
554,8
30 871,7
7,6
29 624,1
Masa odpadów innych niż niebezpieczne z grupy 10 poddanych w 2018 r. odzyskowi wyniosła
18,8 mln Mg ( 63,1% masy odpadów wytworzonych), a odpadów unieszkodliwionych około 10 mln Mg
(33,6% masy). Wśród procesów odzysku dominujący jest udział procesu R5 – 80,4% masy odpadów
odzyskiwanych. Zwraca uwagę duży udział procesu R12 (12,9% masy odpadów poddanych
odzyskowi), który jest procesem przygotowania do właściwych procesów odzysku. Składowaniu
poddaje się około 9,6 mln Mg odpadów, tj. 96% masy odpadów unieszkodliwianych.
Należy ponadto zauważyć, że część wytwarzanych odpadów grupy 10 stanowią odpady wydobyte
ze składowisk, dotyczy to m.in. żużli z hutnictwa żelaza i stali (10 02 01), żużli z hutnictwa miedzi
(10 06 01) oraz żużli z hutnictwa żelazostopów (10 80 03).
Tabele 66 i 67 zawierają dane dotyczące odzysku i unieszkodliwiania odpadów innych niż
niebezpieczne z grupy 10 w 2018 r.
2.
20 759,5
4817,8
6,7
3,5
341,6
1024,5
0,0
4,2
1108,3
140,5
345,3
362
436
496,4
29 846,3
Masa odpadów
wytworzonych
w 2018 r.
R1
3.
26,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
26,2
R3
4.
201,3
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,3
0,0
0,5
0,0
0,8
0,0
204,1
R4
5.
0,1
783,2
2,8
0,1
37,7
12,3
0,0
3,3
24,5
28
0,2
0,0
0,4
0,0
892,6
R10
7.
1,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,0
0,0
0,0
2,0
R11
8.
39,6
0,0
0,0
0,0
7,7
0,0
0,0
0,0
2,9
0,0
0,0
5,5
7,3
0,0
63,0
R12
9.
1218,6
329,8
0,0
0,0
393,4
73,3
0,0
0,0
159,9
3,8
99
44
93,1
3,7
2418,6
R13
10.
40,9
0,0
0,0
0,0
7,7
0,0
0,0
0,0
18,2
0,1
0,0
1,5
5,6
0,0
74,0
R14
11.
0,5
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,5
Suma
12.
8904,6
5121,8
3,0
0,1
1028,9
1007,6
0,0
8,3
1042,3
123,5
380,1
480,4
217,2
495,1
18 812,9
– 90 –
89
R5
6.
7376,4
4008,6
0,2
0,0
582,4
922
0,0
5,0
835,5
91,6
280,4
428,4
110
491,4
15 131,9
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach R [tys. Mg/rok]
Monitor Polski
1.
10 01
10 02
10 03
10 04
10 05
10 06
10 07
10 08
10 09
10 10
10 11
10 12
10 13
10 80
RAZEM
Źródło: CSO
Kod odpadu
Tabela 66. Odzysk innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r.
Tabela 67. Unieszkodliwianie innych niż niebezpieczne odpadów grupy 10 w 2018 r.
Kod
odpadu
1.
10 01
10 02
10 03
10 04
10 05
10 06
10 07
10 08
10 09
10 10
10 11
10 12
10 13
10 80
RAZEM
Źródło: CSO
Masa
odpadów
wytworzonych
[tys. Mg/rok]
2.
20 759,5
4817,8
6,7
3,5
341,6
1024,5
0,0
4,2
1108,3
140,5
345,3
362
436
496,4
29 846,3
Masa odpadów przetworzonych w 2018 r. w procesach
D
[tys. Mg/rok]
D1
D5
D8
D9
Suma
3.
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,0
0,1
0,0
0,3
4.
9531,1
30,0
0,4
3,4
0,4
0,0
0,0
0,0
0,2
0,1
1,1
6,1
0,0
0,0
9572,8
5.
2,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
2,0
6.
391,8
0,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0
392,2
7.
9924,9
30,0
0,6
3,4
0,4
0,0
0,0
0,0
0,3
0,1
1,3
6,1
0,2
0,0
9967,3
Identyfikacja problemów
W zakresie gospodarki odpadami z grupy 10 zidentyfikowano następujące problemy
1) duża ilość wytwarzanych odpadów w stosunku do całkowitej masy odpadów wytwarzanych
w kraju ogółem;
2) zmniejszanie się udziału odpadów poddawanych odzyskowi oraz postępujący wzrost udziału
odpadów unieszkodliwianych;
3) duża ilość odpadów dotychczas składowanych (nagromadzonych) na własnych składowiskach
wytwórców tych odpadów;
4) mały udział wydobycia odpadów ze składowisk w celu poddania ich odzyskowi;
5) dominujący udział składowania wśród procesów unieszkodliwiania odpadów z grupy 10.
ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI
ODPADAMI
3.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji
Prognozę wytwarzania odpadów komunalnych sporządzono na podstawie masy odpadów
komunalnych wytworzonych w latach 2013–2020 w kraju oraz bazując na korelacji wytwarzania
odpadów z PKB. Skorelowano wartości jednostkowego wskaźnika wytwarzania odpadów ze stopą
wzrostu PKB Polski w latach 2013–2020 oraz dokonano ekstrapolacji wskaźnika na podstawie prognoz
tempa wzrostu wartości PKB Polski.
Wartości stopy wzrostu PKB dla Polski przyjęto według rocznika statystycznego dla
Rzeczypospolitej Polskiej, rok 2013 stanowi poziom odniesienia dla kolejnych lat do roku 2020. Jako
miarodajny przyjęto wskaźnik wzrostu PKB brutto w cenach stałych. Dla roku 2020 przyjęto poziom
spadku PKB 2,5% (zgodnie z korektą GUS z października 2021 r.). Tempo wzrostu PKB w latach 2014–
2019 wynosiło rocznie 3,3–5,2%, a łącznie w całym okresie wyniosło 28,2% oraz średniorocznie około
4%.
Na podstawie danych i prognoz demograficznych opracowano prognozę zmian ludności z
podziałem na ludność miejską małych i dużych miast oraz ludność wiejską. Przeprowadzono także
ekstrapolację danych prognozy dla lat 2019–2030 do roku 2040. W całym prognozowanym okresie
liczba ludności Polski będzie się systematycznie zmniejszać.
W tabeli 68 przedstawiono prognozy demograficzne dla wybranych lat.
Tabela 68. Prognozy demograficzne [tys. mieszkańców]
2020 r.
2.
2022 r.
3.
2025 r.
4.
2028 r.
5.
2030 r.
6.
2035 r.
7.
2040 r.
8.
13 624,9
13 570,3
13 381,0
13 134,0
12 950,0
12 422,3
11 868,5
9280,2
9200,0
9180,2
9129,4
9088,0
8957,7
8813,6
Razem miasta
22 905,1
22 770,3
22 561,1
22 263,4
22 038,0
21 380,0
20 682,1
Wsie
15 359,9
15 436,6
15 512,7
15 569,6
15 602,4
15 666,5
15 720,6
Polska
38 265,0
38 206,9
38 073,9
37 833,0
37 640,4
37 046,5
36 402,7
1.
Miasta duże
>50 tys.
mieszkańców
Miasta małe
<50 tys.
mieszkańców
Źródło: IOŚ-PIB
Na podstawie prognozy wzrostu jednostkowego wskaźnika wytwarzania odpadów komunalnych
oraz prognozy demograficznej wyznaczono prognozowane całkowite masy wytwarzanych odpadów
komunalnych dla okresu 2020–2040.
W prognozach wytwarzania odpadów komunalnych uwzględniono wpływ różnych czynników
społeczno-ekonomicznych na wytwarzanie odpadów komunalnych. W ocenie zmian ilościowych
poszczególnych strumieni odpadów wzięto pod uwagę obserwowane tendencje wynikające
w szczególności ze zmian stylu życia ludzi, wzrostu poziomu dobrobytu, kształtujących się zmian
przepisów dotyczących ograniczania lub eliminowania pewnych produktów (np. przedmiotów
jednorazowych z tworzyw sztucznych), rosnącej świadomości ekologicznej9), działań dotyczących
ZPO, wdrażania programów antysmogowych w miastach, zmiany powierzchni i sposobów użytkowania
terenów zieleni w miastach oraz w indywidualnych ogrodach, rozwoju budownictwa mieszkaniowego.
Zmiany wytwarzania odpadów w 2020 r. związane z częściowym zamrażaniem i odmrażaniem
gospodarki w celu ograniczenia rozprzestrzeniania pandemii COVID-19 wpłynęły także na zmiany
wytwarzania i składu materiałowego odpadów komunalnych.
Do prognozowania składu materiałowego (morfologicznego) wytwarzanych odpadów komunalnych
wykorzystano wyniki rocznych badań odpadów komunalnych10). Próby pobierane były z odpadów
z dużych miast, małych miast i terenów wiejskich. Analizowane były odpady zbierane selektywnie oraz
niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne.
Tabela 69 oraz rysunek 29 zawierają prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych
dla całego kraju w latach 2020, 2022, 2025, 2030, 2035 i 2040
Tabela 69. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych dla całego kraju
[% masy]
Frakcja
1
Frakcja <10 mm
Frakcja 10-20 mm
Bioodpady spożywcze (kuchenne)
Bioodpady z terenów zieleni
Drewno
Papier i tektura
9)
10)
2020 r.
2022 r.
2025 r.
2030 r.
2035 r.
2040 r.
7,20
4,40
13,16
15,53
0,48
10,78
6,98
4,35
13,15
15,52
0,48
10,89
6,27
4,19
13,09
15,45
0,5
11,17
4,73
3,86
12,97
15,31
0,53
11,81
3,35
3,33
12,24
15,34
0,56
12,53
1,78
2,72
11,42
15,38
0,59
13,35
2
3
4
5
6
7
Badanie świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski przeprowadzone w 2020 r. dla MKiŚ.
Badania wykonane przez Uniwersytet Zielonogórski w ramach umowy z IOŚ-PIB w ramach projektu
finansowanego przez NFOŚiGW.
Tworzywa sztuczne
Szkło
Tekstylia
Metale inne niż aluminium
Aluminium
Odpady wielomateriałowe
Odpady mineralne
Odpady niebezpieczne
Odpady higieniczne, pampersy
Odpady wielkogabarytowe
Guma, skóra
ZSEiE
RAZEM
Źródło: IOŚ-PIB
– 93 –
10,59
10,29
1,70
1,37
0,97
0,88
7,08
0,29
5,50
7,05
2,18
0,55
100,00
10,58
10,39
1,68
0,98
1,38
0,89
7,08
0,29
5,55
7,05
2,20
0,56
100,00
Poz. 702
10,53
10,66
1,69
1,01
1,42
0,91
7,19
0,3
5,70
7,09
2,26
0,57
100,00
10,44
11,27
1,68
1,06
1,50
0,96
7,45
0,32
6,02
7,10
2,39
0,60
100,00
10,47
11,97
1,68
1,13
1,59
1,02
7,66
0,34
6,40
7,21
2,54
0,64
100,00
10,49
12,74
1,68
1,20
1,70
1,09
7,89
0,36
6,81
7,42
2,70
0,68
100,00
Uwagi
1. Bioodpady spożywcze (kuchenne) obejmują odpady żywności, a także odpady z przygotowania żywności.
2. Bioodpady z terenów zieleni obejmują odpady ulegające biodegradacji z terenów zieleni miejskiej, osiedlowej, ogrodów
i parków.
3. Odpady mineralne obejmują grubsze odpady z palenisk domowych >20 mm, odpady z remontów, które trafiły do
zmieszanych odpadów komunalnych, a także selektywnie zbierane popioły z palenisk domowych.
4. Odpady niebezpieczne obejmują głównie pozostałości chemikaliów, w tym detergentów, zużyte leki itp., które nie powinny
być umieszczane w pojemnikach/workach przeznaczonych na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, ale do nich
trafiają.
5. Odpady higieniczne, pampersy – odpady z utrzymania higieny (w tym podpaski higieniczne i pieluchy jednorazowe) itp.
6. Frakcja <10 mm obejmuje drobne odpady paleniskowe (popiół), zmiotki, ziemię.
7. Frakcja 10–20 mm zawiera odpady mineralne, w tym paleniskowe (około 1/3), a także drobne bioodpady (około 2/3).
8. ZSEiE – obejmuje odpady powstałe z drobnego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii, akumulatorów, zbierane
selektywnie, jak i wydzielone z odpadów zmieszanych.
Rysunek 29. Prognozowany średni skład materiałowy odpadów komunalnych
Skład materiałowy odpadów komunalnych, % masy
ZSEE
guma
wgab.
higien.
niebezp.
mineralne
wmat.
Al.
met. inne
tekst.
szkło
tw. szt.
papier
drewno
zielone
spoż.
10-20 mm
<10 mm
0
2
4
6
8
2040
2035
2030
10
2025
12
2022
14
16
18
2020
Źródło: IOŚ-PIB
Tabela 70 przedstawia prognozowane masy strumieni odpadów w Polsce.
Tabela 70. Prognozowane masy strumieni odpadów w Polsce [tys. Mg/rok]
Rok
2020 r.
2022 r.
2025 r.
2030 r.
2035 r.
2040 r.
1
2
3
4
5
6
7
944,4
969,7
939,7
734,3
519,9
273,9
Frakcja <10 mm
Frakcja 10-20 mm
577,1
605
629
598,3
516,3
418,5
Bioodpady spożywcze (kuchenne)
1726,3
1827,8
1963
2013,3
1900,6
1752,2
Bioodpady z terenów zieleni
2037,2
2157
2316,6
2375,9
2383,1
2363,1
63
67,3
74,6
81,6
86,7
91,3
Papier i tektura
1414
1512,4
1675
1832,4
1946,1
2050,4
Tworzywa sztuczne
1389,1
1470,8
1579,7
1620,1
1625
1611,4
Szkło
1349,7
1443,6
1598,9
1749,1
1857,6
1957,2
Tekstylia
223
233,7
253,5
260,1
260,9
258,6
Metale inne niż aluminium
127,2
136,1
150,7
164,9
175,1
184,5
Aluminium
179,7
192,2
212,9
232,9
247,3
260,6
Odpady wielomateriałowe
115,4
123,5
136,7
149,6
158,9
167,4
Odpady mineralne
928,7
983,4
1078,1
1155,4
1188,6
1211,9
Drewno
Odpady niebezpieczne
38
40,7
45,1
49,3
52,4
55,2
Odpady higieniczne, pampersy
721,4
771,6
854,6
934,9
992,9
1046,1
Odpady wielkogabarytowe
924,7
979,2
1062,5
1102,5
1120
1139,8
Guma, skóra
285,9
305,8
338,7
370,6
393,6
414,6
ZSEiE
RAZEM
Źródło: IOŚ-PIB
– 95 –
Poz. 702
72,1
77,2
85,5
93,5
99,3
104,6
13 116,9
13 897,0
14 994,8
15 518,7
15 524,2
15 361,3
Dodatkowo w analizie bilansu odpadów komunalnych należy uwzględnić odpady komunalne (grup 15
i 20) przekazywane bezpośrednio przez mieszkańców do podmiotów zajmujących się zbieraniem
odpadów komunalnych. Ilości tych odpadów szacuje się na około 400–500 tys. Mg/rok, co wynika
z analizy sprawozdań marszałkowskich za 2018r.
3.2. Odpady powstające z produktów
3.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe
Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/852 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającą
dyrektywę 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. UE L 150
z 14.06.2018, str. 141), zwaną dalej: ,,dyrektywą 2018/852”, wprowadzono poniższe wymagania
ilościowe
1) nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r. – recykling co najmniej 65% wagowo wszystkich
odpadów opakowaniowych;
2) nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r.– recykling co najmniej 70% wagowo wszystkich
odpadów opakowaniowych.
Szczegółowe cele ustalono dla recyklingu poszczególnych rodzajów materiałów opakowaniowych.
Rosnące cele wskazane przez UE w zakresie gospodarowania opakowaniami i odpadami
opakowaniami oraz rozwijająca się rola gospodarki o obiegu zamkniętym wpłyną i będą wpływały coraz
bardziej na rynek gospodarki opakowaniami. Skala oddziaływania wdrożenia ROP i dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia
wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (Dz. Urz. UE L 428 z 17.12.2020,
str. 57), zwanej dalej „dyrektywą SUP”, nie są możliwe do skwantyfikowania.
3.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W marcu 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła nowy plan działania dotyczący gospodarki
o obiegu zamkniętym11), w którym za jeden z kluczowych priorytetów uznano ograniczenie e-odpadów.
Jednym z celów planu jest wprowadzenie tzw. „prawa do naprawy” oraz ogólna poprawa możliwości
ponownego użycia, wprowadzenie uniwersalnej ładowarki i ustanowienie systemu nagradzania w celu
zachęcenia do recyklingu elektroniki. Działania te są powiązane ze stanowiskiem Parlamentu
Europejskiego, który w kontekście e-odpadów wskazuje na to, aby dzięki ponownemu użyciu i naprawie
produktów przedłużać ich żywotność. Inicjatywy te mogą wpłynąć na zmiany na rynku sprzętu
elektrycznego i elektronicznego, co spowolni tempo zapotrzebowania na sprzęt elektryczny
i elektroniczny. Jednocześnie będzie pojawiało się na rynku więcej zużytego sprzętu elektrycznego i
elektronicznego starszej generacji.
Sprzedaż urządzeń elektrycznych i elektronicznych dynamicznie się zwiększa, zmieniają się
potrzeby i upodobania klientów. Nie można jeszcze ocenić wpływu pandemii COVID-19 na branżę, ale
wzrosło zapotrzebowanie na sprzęt wspomagający pracę zdalną, naukę, zapewniający rozrywkę
w domu, ale także sprzęt do utrzymania czystości czy wsparcie w kuchni. Utrzymywanie się stanu
pandemii może kształtować nowy rynek potrzeb klientów, a co za tym idzie sprzedaży sprzętu
elektrycznego i elektronicznego.
Obecnie funkcjonują programy wsparcia zakupu i montażu fotowoltaiki, co sprawi, że ta branża
będzie się rozwijać i że będą powstawały odpady z tej branży, a ich ilość będzie rosła w kolejnych
latach.
11)
https://ec.europa.eu/environment/topics/circular-economy/first-circular-economy-action-plan_en
3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
Ilość zużywanych baterii i akumulatorów rośnie w związku ze stosowaniem ich jako źródła
energii w postępującej miniaturyzacji urządzeń i uniezależnieniu od źródła prądu. Znaczenie (zużycie)
baterii i akumulatorów rośnie również w związku z rozwojem alternatywnych źródeł napędu pojazdów.
Ponadto rozwija się fotowoltaika i potrzeba gromadzenia energii w postaci akumulatorów. Chętnie są
używane też elektrosprzęty akumulatorowe, uniezależnione od bliskości dostępu zasilania w energię
elektryczną. Jest obserwowany sukcesywny wzrost zużycia od 2015 r. na poziomie 45%. Należy przyjąć
prognozę dalszego wzrostu ilości zużywanych baterii i akumulatorów.
3.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji
Sytuacja związana z COVID-19 zmieniła rynek sprzedaży samochodów w Polsce i Europie.
Trend liniowy w zakresie sprzedaży samochodów zaprezentowano na rysunku 30. Po latach ciągłego
wzrostu nastąpiło załamanie, które wynikało z ograniczenia działalności wielu sektorów gospodarki.
Według CEPiK w 2020 r. zanotowano zmniejszenie rejestracji pojazdów o 16%. W 2021 r. prognozuje
się osiągnięcie poziomu rejestracji z 2017 r. Prognoza na kolejne lata liczby pojazdów wycofywanych
z eksploatacji nie jest możliwa do określenia. Nie da się również przewidzieć, jaki będzie poziom
sprzedaży samochodów w kolejnych latach, ponieważ jest zbyt wiele czynników wpływających na
zachowania konsumenckie. Tym samym trudno oszacować, jak będzie kształtowało się wycofywanie
pojazdów z eksploatacji i jakie trendy się ukształtują.
Rysunek 30. Pierwsza rejestracja pojazdów w latach 2016–2020
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CEPIK
3.2.5. Oleje odpadowe
Ilość olejów odpadowych w latach 2014–2018 wykazuje wahania, jednak w tym okresie można
zaobserwować tendencję wzrostową. Niezależnie od poziomu wzrostu ilości olejów wprowadzonych na
rynek, konieczne będzie zwiększenie strumienia przetwarzanych olejów w celu osiągnięcia poziomów
odzysku, w tym recyklingu.
3.2.6. Zużyte opony
Dane wskazują, że w 2018 r. wprowadzono na rynek opon o 2,5% mniej. W kolejnych latach
wskutek pandemii COVID-19 nastąpiły zmiany na rynku sprzedaży samochodów, z obniżeniem
sprzedaży samochodów zmniejszyła się ilość wprowadzanych na rynek opon. Szacunki co do
przyszłych okresów są niepewne, zatem należy przyjąć w prognozie, że zachowany będzie trend
wzrostowy ilości zbieranych zużytych opon (ewentualnie z niewielkimi wahaniami).
3.3. Odpady niebezpieczne
W latach 2014–2018 całkowita ilość wytworzonych odpadów niebezpiecznych wykazywała
wahania w zakresie od 2,0 do 2,3 mln Mg. W roku 2018 notowano około 16-procentowy wzrost ilości
wytworzonych odpadów niebezpiecznych w stosunku do roku 2014. Średnia roczna wynosiła około 2,2
mln Mg.
Na rysunku 31 przedstawiono trend liniowy wytwarzania odpadów niebezpiecznych w latach
2014–2018.
Rysunek 31. Trend liniowy wytwarzania odpadów niebezpiecznych w latach 2014–2018 [tys. Mg]
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO
Na rysunku 32 przedstawiono liniowy trend wytwarzania grup odpadów, których udział
w wytworzonych odpadach niebezpiecznych był największy. Odpady niebezpieczne z grup 13 i 17
wykazywały tendencję wzrostową (dla grupy 13 średnio – 6% rocznie, dla grupy 17 – 14% rocznie).
Odpady powstające w tych grupach pochodzą z branż rozwijających się, tym samym ilości corocznie
będą wzrastać. Dla odpadów z grupy 19 notowano spadek z 389 tys. Mg w roku 2014 do 314, 83 tys.
Mg w roku 2018. Prognozuje się, że w kolejnych latach nastąpi wzrost ilości odpadów niebezpiecznych,
średnio o około 3–5% rocznie.
Rysunek 32. Trend liniowy wytwarzania grup odpadów, których udział w wytworzonych
odpadach niebezpiecznych był największy
Źródło: IOŚ-PIB na podstawie CSO
3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
Czynniki wpływające na ilości wytwarzanych odpadów z tej grupy są niezależne od sytuacji
gospodarczej kraju, ilości wytwarzanych odpadów komunalnych czy nawet ilości szpitali, a tym samym
ilości łóżek w szpitalach. W roku 2018 notowano 43-procentowy wzrost ilości odpadów medycznych i
weterynaryjnych w stosunku do roku 2014 i 16-procentowy – do 2017 r. Na ilość odpadów w
szczególności medycznych oprócz czynników demograficznych, stanu zdrowia i średniej długości życia
społeczeństwa wpływają czynniki trudne do przewidzenia czy określenia. Takim czynnikiem w roku
2020 była pandemia COVID-19, która spowodowała znaczące zwiększenie ilości tych odpadów.
Szacuje się, że rocznie masa wytwarzanych odpadów medycznych w latach 2019 i 2020 wynosiła około
100 tys. Mg.
3.3.2. Odpady zawierające azbest
Prognozę wytwarzania odpadów zawierających azbest na kolejne lata oparto na założeniach
Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032. Do 2032 r. pozostało do unieszkodliwienia
około 13 840 tys. Mg. W latach 2017 i 2018 wytworzono średnio około 130 tys. Mg odpadów
zawierających azbest. W celu realizacji założeń Programu prace polegające na demontażu wyrobów
zawierających azbest powinny zostać znacząco zintensyfikowane. W ramach Krajowego Planu
Odbudowy i Zwiększania Odporności (A.1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha
dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w
łańcuchu) w gospodarstwach rolnych jest przewidziane wsparcie inwestycji z zakresu dostosowań do
zrównoważonych wzorców konsumpcji produkcji, w tym wymiana pokryć dachowych z materiałów
zawierających azbest.
3.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki)
Odpady zawierające rtęć
Ze względu na obowiązujące przepisy prawa ilość wytwarzanych odpadów zawierających rtęć będzie
maleć w kolejnych latach.
Odpady zawierające PCB
Urządzenia zawierające PCB ze względu na obowiązujące przepisy prawa powinny zostać wycofane
z użytkowania do końca 2025 r. Z uwagi na obowiązujący ustawowo czas magazynowania odpady
zawierające PCB będą magazynowane w Polsce do 2028r., z zastrzeżeniem, że nie dłużej niż przez 3
lata.
3.4. Odpady pozostałe
3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W latach 2014–2018 ilość wytworzonych odpadów z grupy 17 wahała się w granicach 18,0–23,7
mln Mg, z widoczną tendencją wzrostu i maksymalną ilością odnotowaną w roku 2018. Uwzględniając
dotychczasowy trend zmian ilości odpadów z grupy 17, szacuje się, że w roku 2028 masa odpadów z
budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej może wynieść
około 31,0 mln Mg. Biorąc natomiast pod uwagę 1-procentowy wzrost ilości odpadów rocznie, masa
odpadów z grupy 17 może wynieść w 2028 r. około 26,2 mln Mg.
3.4.2. Komunalne osady ściekowe
W latach 2016–2019 (według Sprawozdań z wykonania Krajowego programu oczyszczania
ścieków komunalnych) w Polsce wytworzono około 605–687 tys. Mg s.m./rok osadów ściekowych
(w przeliczeniu na zawartość suchej masy). Generalnie ilość osadów wzrasta. Jeśli założy się, że
obserwowany trend wzrostu wynosi około 3,5–2,8% rocznie, to przewiduje się, że w 2028 r. ilość
osadów ściekowych wyniesie: 888 tys. Mg s.m./rok (jeśli zawartość suchej masy będzie na poziomie
20%, to ilość osadów wyniesie około 4 440 tys. Mg/rok).
3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
W latach 2014–2018 całkowite ilości wytworzonych odpadów z grupy 02 – odpady z rolnictwa,
ogrodnictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności
wykazywały znaczne wahania i spadek z poziomu około 3,3 mln Mg/rok do około 2,8 mln Mg/rok, przy
średniej rocznej około 2,97 mln Mg/rok. Jednocześnie produkcja większości wybranych wyrobów,
reprezentatywnych dla poszczególnych sektorów przetwórstwa żywności, w tym okresie znacząco
wzrosła. To oznacza, że nastąpiło wyraźne oddzielenie wzrostu produkcji od wytwarzania odpadów,
których ilości maleją, zarówno w ilościach bezwzględnych, jak i w przeliczeniu na jednostkę
produktów. Jednocześnie należy zauważyć, że dominująca część pozostałości z produkcji rolnej
roślinnej i zwierzęcej nie jest zaliczana do odpadów, ponieważ podlega pod wyłączenie dla danego
rodzaju biomasy określonego w art. 2 pkt 6 ustawy o odpadach (głównie słoma) lub nawóz naturalny
(odchody zwierzęce).
Z punktu widzenia potrzeb zagospodarowania jest istotne prognozowanie przede wszystkim
zmian wytwarzania odpadów z przetwórstwa produktów rolno-spożywczych z podgrup 02 03 oraz
02 07, w tym 02 03 80 (wytłoki, osady i inne odpady z przetwórstwa produktów roślinnych –
z wyłączeniem 02 03 81) oraz 02 07 80 (odpady z mycia, oczyszczania i mechanicznego rozdrabniania
surowców). Te odpady są przetwarzane w dużych ilościach w biogazowniach rolniczych (około 3,41
mln Mg/rok w roku 2019). Prognozy zmian ilości odpadów z przetwórstwa żywności bazują na
następujących założeniach
1) malejącej populacji polskiego społeczeństwa, częściowo rekompensowanej imigracją
zarobkową cudzoziemców;
2) wzroście eksportu i wewnątrzwspólnotowej sprzedaży produktów spożywczych;
3) zmianie nawyków żywieniowych społeczeństwa, tj. malejącej konsumpcji mięsa, zwłaszcza
wołowego i wieprzowego, przy wzroście konsumpcji mięsa drobiowego oraz owoców
i warzyw;
4) minimalizacji strat produkcyjnych i ilości wytwarzanych odpadów, przy lepszym
wykorzystaniu surowców.
Biorąc pod uwagę dotychczasowe trendy dotyczące równoległego wzrostu produkcji rolnospożywczej i zmniejszania się ilości wytwarzanych odpadów, należy przyjąć, że generalnie ta tendencja
utrzyma się w następnych latach. Zakłada się, że roczna ilość wytwarzanych odpadów grupy 02 będzie
oscylować wokół średniej wartości około 3 mln Mg/rok.
W latach 2014–2018 ilość wytworzonych odpadów z grupy 03 systematycznie malała od 4133,6
tys. Mg w 2014 r. do 2341,1 tys. Mg w 2018 r., tj. łączny spadek wyniósł 43,4% (średnio około 7%
rocznie). W podgrupie odpadów 03 01, tj. odpadów z przetwórstwa drewna oraz z produkcji płyt i mebli,
oraz w podgrupie 03 03 odpadów z produkcji oraz z przetwórstwa masy celulozowej, papieru i tektury
spadki wytwarzania odpadów wyniosły około 54,3% i 32,7%. W analizowanym okresie produkcja
różnych wyrobów przemysłu drzewnego wzrosła o 4,9–24,5% (średnio 16%, około 3% rocznie), a
produkcja przemysłu celulozowo-papierniczego wzrosła o 9,1–26,2% (średnio 16,3%, około 3%
rocznie). Może to wskazywać na korzystne procesy oddzielenia wzrostu produkcji od wytwarzania
odpadów, a więc znaczące postępy w ZPO. Przyczyną spadku masy wytwarzanych odpadów może być
jednak uznanie części pozostałości z obróbki drewna za produkt uboczny.
Biorąc pod uwagę dotychczasowy trend oddzielenia wytwarzania odpadów od wzrostu produkcji
sektora drzewnego i celulozowo-papierniczego, należy się spodziewać, że zostanie on utrzymany.
Wpływ na zmniejszenie wytwarzania odpadów w branży celulozowo-papierniczej powinien mieć też
wzrost selektywnego zbierania papieru ze strumienia odpadów komunalnych i opakowaniowych oraz
wykorzystania go do produkcji papieru i tektury, zwłaszcza do celów opakowaniowych. Ostrożnie
zakłada się utrzymanie wytwarzania odpadów grupy 03 na średnim poziomie z lat 2016–2018, tj. około
2900 tys. Mg/rok.
Prognozuje się, że masa odpadów z grupy 19 – odpady z instalacji i urządzeń służących
zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów
przemysłowych będzie w kolejnych latach znacząco wzrastać (nawet o kilka procent rocznie) ze
względu na rozwój branż, w których odpady te są wytwarzane. W szczególności jest prognozowany
silny rozwój sektora biogazu, w którym są wytwarzane odpady podgrupy 19 06, tj. odpady
z beztlenowego rozkładu odpadów. Trwa także realizacja programu budowy i modernizacji
oczyszczalni ścieków komunalnych i z sektora przemysłu rolno-spożywczego, która będzie skutkować
także wzrostem masy wytwarzanych odpadów z podgrupy 19 08 (olejów i tłuszczów wydzielanych ze
ścieków). W odniesieniu do podgrupy 19 12, tj. odpadów z sortowania odpadów komunalnych
i przemysłowych, należy spodziewać się utrzymania obecnego poziomu wytwarzania odpadów,
z powodu wzrostu selektywnego zbierania do recyklingu odpadów grupy 15 i 20, co będzie skutkować
zmniejszeniem masy sortowanych pozostałych zmieszanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01.
Szacuje się wzrost masy wytworzonych odpadów grupy 19 do około 1500 tys. Mg/rok w roku 2030, w
tym: około 1000 tys. Mg/rok odpadów z podgrupy 19 06, 100 tys. Mg/rok odpadów z podgrupy 19 08
oraz 400 tys. Mg/rok odpadów z podgrupy 19 12.
3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
Decydujące znaczenie dla prognozy wytwarzania odpadów grupy 01 – odpady powstające przy
poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud i innych kopalin w Polsce mają
prognozy wydobycia węgla kamiennego i brunatnego oraz rud miedzi, a także założenia Polityki
energetycznej Polski do 2040 r. oraz przyjętego w 2020 r. nowego celu redukcji emisji CO2 do roku
2030, stanowiącego 55% emisji w roku 1990. W związku z zakładanym zmniejszeniem całkowitego
wydobycia węgla kamiennego będzie następowało zmniejszenie masy wytworzonych odpadów
podgrupy 01 01 do około 4 mln Mg oraz podgrupy 01 04 do około 24 mln Mg w roku 2030.
Zakłada się, że wydobycie rud miedzi w Polsce utrzyma się na stabilnym dotychczasowym poziomie
około 31–32 mln Mg, rocznie (tak jak w latach 2018 i 2019). Także wytwarzanie odpadów utrzyma się
na średnim poziomie z lat 2014–2018, tj. około 31 mln Mg/rok.
Podsumowując, szacuje się, że całkowita masa wytworzonych odpadów grupy 01 zmniejszy się
do około 60 mln Mg w roku 2030, a więc o około 15% w stosunku do roku 2018 (70,7 mln Mg).
Faktyczne tempo zmian wytwarzania odpadów w poszczególnych latach będzie zależne od wielu
czynników politycznych, gospodarczych i społecznych, związanych z wygaszaniem wydobycia węgla
kamiennego.
Masa wytwarzanych odpadów grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu
i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej w latach 2014–2018 była wyraźnie
skorelowana z wielkością produkcji głównych wyrobów przemysłu chemii nieorganicznej, tj. kwasu
fosforowego, kwasu siarkowego oraz nawozów azotowych. Dwa rodzaje odpadów wyraźnie dominują
w tej grupie, tj. 06 09 81 – fosfogipsy wymieszane z żużlami, popiołami paleniskowymi i pyłami
z kotłów (z wyłączeniem pyłów z kotłów wymienionych w 10 01 04) oraz 06 05 03 – osady
z zakładowych oczyszczalni ścieków inne niż wymienione w 06 06 02* stanowiące łącznie ok. 90%
masy odpadów tej grupy. W latach 2014–2018 produkcja głównych wyrobów przemysłu chemii
nieorganicznej ulegała znacznym zmianom. Szacuje się, że masa wytwarzanych odpadów grupy 06
będzie oscylować wokół średniej wartości z lat 2014–2018, tj. około 2,6 mln Mg/rok.
Ilość wytwarzanych odpadów z grupy 10 będzie zależeć od kierunku rozwoju technologii
procesów termicznych oraz sposobów ich prowadzenia, zwłaszcza w energetyce. Zgodnie z Polityką
energetyczną Polski do 2040 r. udział węgla kamiennego i brunatnego w wytwarzaniu energii
elektrycznej i cieplnej w latach 2015–2020 znacząco malał. W konsekwencji zmniejszeniu ulegało
wytwarzanie odpadów z podgrupy 10 01. Zakłada się zmniejszenie zużycia węgla kamiennego
w energetyce, a wyczerpywanie się złóż węgla brunatnego i zamykanie kopalni odkrywkowych oraz
nowe wymagania ograniczenia emisji CO2 (o 55% do roku 2030) będą skutkować ograniczeniem
spalania tego surowca w elektrowniach. Poza energetyką, udział pozostałych branż w całkowitej masie
wytwarzanych odpadów grupy 10 wynosi około 9,0 mln Mg/rok w roku 2018, co stanowi około 30%
całkowitej masy odpadów grupy 10. Wśród nich wyróżnia się hutnictwo żelaza i stali z masą odpadów
wytworzonych w 2018 r. wynoszącą około 4,8 mln Mg/rok (około 16%). Ta branża wykazuje generalnie
w Polsce i w innych krajach UE trend spadkowy wiążący się z rosnącymi wymaganiami dotyczącymi
ograniczenia emisji CO2, rosnącymi cenami uprawnień do tych emisji oraz wzrostem kosztów energii.
Udział pozostałych branż (głównie hutnictwa miedzi i odlewnictwa żelaza) stanowi około 14%
całkowitej masy wytworzonych odpadów. Szacuje się zatem znaczące zmniejszenie masy
wytwarzanych odpadów z grupy 10 o około 26–45% do roku 2030 i o około 39–52% do roku 2040.
ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI
ODPADAMI
4.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji
W gospodarce odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi
biodegradacji, przyjęto następujące cele
1) wdrażanie ZPO oraz zmniejszenie ilości powstających odpadów;
2) zwiększanie świadomości i wiedzy społeczeństwa na temat ZPO, w tym w zakresie ZPO
żywności;
3) osiągnięcie następujących poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu
odpadów komunalnych
a) 55% dla roku 2025,
b) 60% dla roku 2030,
c) 65% dla roku 2035;
4) minimalizacja ilości składowanych odpadów
a) do 30% w roku 2025,
b) do 20% w roku 2030,
c) do 10% w roku 2035;
5) zwiększenie recyklingu organicznego przez propagowanie kompostowania przez mieszkańców
bioodpadów „u źródła”;
6) zapewnienie selektywnego zbierania bioodpadów od mieszkańców oraz zakładów zbiorowego
żywienia;
7) zwiększanie świadomości i wiedzy społeczeństwa na temat postępowania z odpadami, w tym
w zakresie selektywnego zbierania odpadów oraz zagrożeń związanych z nielegalnym
postępowaniem z odpadami;
8) zmniejszenie udziału niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych w strumieniu
odbieranych i zbieranych odpadów;
9) zapewnienie jak najwyższej jakości zbieranych selektywnie odpadów, aby mogły one zostać
skierowane do procesu recyklingu;
10) utrzymanie występującego trendu w zakresie celu dotyczącego zmniejszenia ilości odpadów
komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska, aby składowanych nie
było więcej niż 35% masy tych odpadów w stosunku do masy odpadów wytworzonych w
1995 r;
11) ograniczenie powstawania tzw. dzikich wysypisk.
4.2. Odpady powstające z produktów
4.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe
W gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi przyjęto następujące cele
1) osiągnięcie
a) nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r. recykling co najmniej 65% wagowo wszystkich
odpadów opakowaniowych,
b) nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r. recykling co najmniej 70% wagowo wszystkich
odpadów opakowaniowych;
2) osiągnięcie dla poszczególnych rodzajów materiałów opakowaniowych recyklingu na
poziomie
Materiał
2025 r.
2030 r.
wszystkie odpady opakowaniowe
65%
70%
tworzywa sztuczne
50%
55%
drewno
25%
30%
metale żelazne
70%
80%
aluminium
51%
60%
szkło
70%
75%
papier i tektura
75%
85%
3) osiągnięcie minimalnych rocznych poziomów recyklingu opakowań wielomateriałowych na
poziomie
Rok
recykling
2022
47%
2023
53%
2024
59%
2025
65%
2026
66%
2027
67%
2028
68%
2029
69%
2030 i lata następne
70%
4) osiągnięcie minimalnych rocznych poziomów recyklingu dla opakowań po środkach
niebezpiecznych (rodzaje opakowań: tworzywa sztuczne, aluminium, stal, w tym blacha
stalowa, oraz pozostałe metale, papier i tektura, szkło, drewno, wielomateriałowe, pozostałe) na
poziomie
Rok
recykling
2022
36%
2023
38%
2024
40%
2025
42%
2026
44%
2027
46%
2028
48%
2029
49%
2030 i lata następne
50%
5) zwiększenie efektywności systemu zbierania odpadów opakowaniowych po to, aby zapewnić
osiąganie celów dotyczących recyklingu;
6) zwiększenie roli ekoprojektowania, uwzględniającego potrzeby w zakresie ponownego użycia,
naprawy i przydatności do recyklingu;
7) dostosowanie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań do wymagań
określonych w dyrektywie 2018/851;
8) od dnia 3 lipca 2024 r. dopuszczenie do obrotu tylko takich opakowań jednorazowego użytku
z tworzyw sztucznych, których nakrętki i wieczka z tworzyw sztucznych będą przymocowane
do nich na stałe (dotyczy butelek i pojemników);
9) od 2025 r. wprowadzenie obowiązku użycia do produkcji butelek PET minimum 25% materiału
pochodzącego z recyklingu, a od 2030 r. – minimum 30%;
10) zwiększenie selektywnego zbierania za pośrednictwem systemu kaucyjnego, które ma zapewnić
do 2025 r. przynajmniej 77% selektywnego zbierania do recyklingu butelek z tworzyw
sztucznych jednorazowego użytku na napoje o pojemności do 3l, a do 2029 r. – 90%;
11) zmniejszenie w 2026 r. w porównaniu z 2022 r. stosowania produktów jednorazowego użytku
z tworzyw sztucznych, takich jak
a) kubki na napoje, w tym ich pokrywki i wieczka,
b) pojemniki na posiłki, w tym pojemniki, np. pudełka z pokrywką lub bez, stosowane w celu
umieszczania w nich posiłków, które są przeznaczone do bezpośredniego spożycia na
miejscu lub na wynos i które są zazwyczaj spożywane bezpośrednio z pojemnika, i które są
gotowe do spożycia bez dalszej obróbki, takiej jak przyrządzanie, gotowanie czy
podgrzewanie.
4.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W gospodarce odpadami zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego przyjęto następujące cele
1) dalsze systematyczne zwiększanie świadomości społeczeństwa i przedsiębiorców w zakresie
prawidłowego sposobu postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym;
2) ograniczanie powstawania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego;
3) przyczynianie się do wydajnego wykorzystywania zasobów oraz do odzyskiwania cennych
surowców wtórnych z ZSEiE;
4) zapewnienie osiągnięcia minimalnych rocznych poziomów zbierania ZSEiE, które wynoszą nie
mniej niż 65% średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu albo 85% masy zużytego
sprzętu wytworzonego na terytorium kraju;
5) zapewnienie osiągnięcia odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu ZSEiE
a) dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 1 (Sprzęt
działający na zasadzie wymiany temperatury) i nr 4 (Sprzęt wielkogabarytowy, którego
którykolwiek z zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm)
–odzysku – 85% masy zużytego sprzętu oraz
– przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 80% masy zużytego sprzętu,
b) dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 2 (Ekrany,
monitory i sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm2)
– odzysku – 80% masy zużytego sprzętu oraz
– przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 70% masy zużytego sprzętu,
c) dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 5 (Sprzęt
małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm) i nr 6
(Małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych
wymiarów nie przekracza 50 cm)
– odzysku – 75% masy zużytego sprzętu oraz
– przygotowania do ponownego użycia i recyklingu – 55% masy zużytego sprzętu,
d) dla zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu należącego do grupy sprzętu nr 3 (Lampy)
– recyklingu w wysokości 80% masy tego zużytego sprzętu.
4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
W gospodarce zużytymi bateriami i akumulatorami przyjęto następujące cele
1) zapewnienie utrzymania poziomu wydajności recyklingu
a) zużytych baterii kwasowo-ołowiowych i zużytych akumulatorów kwasowo-ołowiowych
w wysokości co najmniej 65%,
b) zużytych baterii niklowo-kadmowych i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych
w wysokości co najmniej 75%,
c) pozostałych zużytych baterii i zużytych akumulatorów w wysokości co najmniej 50% masy
zużytych baterii lub zużytych akumulatorów
– a od dnia wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie baterii
i zużytych baterii, uchylającego dyrektywę 2006/66/WE i zmieniającego rozporządzenie (UE)
2019/1020 osiąganie poziomów zgodnie z tym rozporządzeniem (Wniosek COM/2020/798);
2) osiąganie poziomu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów
przenośnych w wysokości co najmniej 45% masy wprowadzonych baterii przenośnych i
akumulatorów przenośnych, a od dnia wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie baterii i zużytych baterii, uchylającego dyrektywę 2006/66/WE
i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 osiąganie docelowych poziomów zbierania
baterii przenośnych zgodnie z tym rozporządzeniem (Wniosek COM/2020/798);
3) stymulowanie opracowania nowych technologii i inwestycji w tym zakresie w celu poprawy
efektywności recyklingu baterii, a także zapewnienia odzysku materiałowego dla kobaltu,
miedzi, ołowiu, niklu i litu;
4) wspieranie rynku recyklingu zużytych baterii i akumulatorów;
5) podnoszenie świadomości społeczeństwa, w tym przedsiębiorców, w zakresie prawidłowego
postępowania ze zużytymi bateriami i akumulatorami.
4.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji
W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji przyjęto następujące cele
1) ograniczenie niewłaściwego postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji, w tym
nielegalnego demontażu pojazdów;
2) utrzymanie na poziomie co najmniej odpowiednio 95% i 85% minimalnych rocznych
poziomów odzysku i recyklingu odniesionych do masy pojazdów przyjętych do stacji
demontażu.
4.2.5. Oleje odpadowe
W gospodarce olejami odpadowymi przejęto następujące cele
1) zwiększenie efektywności kontroli wprowadzanych na rynek produktów olejowych;
2) wzrost świadomości w zakresie realizacji obowiązków przedsiębiorców w zakresie
gospodarowania olejami;
3) osiąganie poziomu odzysku w wysokości co najmniej 50%, a recyklingu rozumianego jako
regeneracja w wysokości co najmniej 35%;
4) w przypadku preparatów smarowych: utrzymanie poziomu recyklingu o wartości co najmniej
35% oraz poziomu odzysku o wartości co najmniej 50%;
5) wyeliminowanie niewłaściwych praktyk polegających na używaniu zużytych olejów jako
olejów opałowych i ich spalania w nieodpowiednich instalacjach.
4.2.6. Zużyte opony
W gospodarce zużytymi oponami przyjęto następujące cele
1) zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie gospodarowania zużytymi oponami;
2) zwiększanie osiąganych poziomów odzysku oraz recyklingu opon.
4.3. Odpady niebezpieczne
4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
W gospodarce odpadami medycznymi i weterynaryjnymi przyjęto poniższe cele
1) zapewnienie rozmieszczenia instalacji do termicznego unieszkodliwiania zgodnie z zasadą
bliskości oraz modernizacji wymagających tego zakładów;
2) podniesienie świadomości pracowników placówek medycznych i weterynaryjnych w zakresie
zasad selektywnego zbierania odpadów medycznych i weterynaryjnych.
4.3.2. Odpady zawierające azbest
W gospodarce odpadami zawierającymi azbest przyjęto cel dotyczący zapewnienia odpowiedniej
pojemności składowisk do unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest. Ponadto jest zasadne
dalsze zwiększanie świadomości ekologicznej jednostek samorządu terytorialnego, a przede wszystkim
mieszkańców kraju oraz intensyfikacja działań polegających na usuwaniu azbestu.
4.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki)
W gospodarce odpadami zawierającymi rtęć przyjęto następujące cele
1) stopniowe wycofywanie rtęci i związków rtęci z procesów produkcyjnych;
2) wspieranie jednostek naukowych w zakresie przeprowadzania badań nad substancjami
będącymi alternatywą dla rtęci.
W gospodarce odpadami zawierającymi PCB przyjęto następujące cele
1) poprawa w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących odpadów zawierających PCB,
w tym poprawa w zakresie ewidencjonowania i sprawozdawczości, które dotyczą tych
odpadów;
2) identyfikacja i wycofanie z użycia urządzeń zawierających PCB w ilości większej niż 0,005% i
większej niż 0,05 dm3 PCB do dnia 31 grudnia 2025 r.
W zakresie mogilników przyjęto cel polegający na dokończeniu likwidacji mogilników zawierających
przeterminowane ŚOR i inne odpady niebezpieczne.
4.4. Odpady pozostałe
4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W gospodarce odpadami z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej przyjęto następujące cele
1) zwiększenie świadomości wśród inwestorów oraz podmiotów wytwarzających odpady
z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej na
temat należytego postępowania ze strumieniem tych odpadów, w szczególności w zakresie
selektywnego zbierania w podziale co najmniej na frakcje: drewno, metale, szkło, tworzywa
sztuczne, gips, odpady mineralne, w tym beton, cegłę, płytki i materiały ceramiczne oraz
kamienie, oraz recyklingu;
2) utrzymanie występującego trendu uzyskiwania poziomu przygotowania do ponownego użycia,
recyklingu oraz innych form odzysku odpadów budowlanych i rozbiórkowych na poziomie
minimum 70% wagowo.
4.4.2. Komunalne osady ściekowe
W zakresie gospodarki komunalnymi osadami ściekowymi (biorąc pod uwagę także Strategię
postępowania z komunalnymi osadami ściekowymi na lata 2019–2022) przyjęto następujące cele
1) całkowite zaniechanie składowania komunalnych osadów ściekowych;
2) zwiększenie ilości komunalnych osadów ściekowych przetwarzanych przed wprowadzeniem do
środowiska,
3) zwiększenie ilości komunalnych osadów ściekowych poddanych termicznemu przekształcaniu;
4) dążenie do maksymalizacji stopnia wykorzystania substancji biogennych zawartych w osadach
przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich wymogów dotyczących bezpieczeństwa sanitarnego,
chemicznego oraz środowiskowego, ze szczególnym naciskiem na węgiel organiczny zawarty
w osadach oraz zdolność osadów do zwiększania sekwestracji dwutlenku węgla w glebach;
5) zmniejszanie ilości powstających w oczyszczalniach ścieków komunalnych osadów
ściekowych stanowiących odpady, uwzględniając hierarchię postępowania z odpadami;
6) dążenie do ograniczenia wytwarzania komunalnych osadów ściekowych stanowiących odpady,
które z uwagi na jakość stwarzają problemy z ich zagospodarowaniem zgodnym z przepisami.
4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
W gospodarce odpadami ulegającymi biodegradacji innymi niż komunalne przyjęto następujące cele
1) zwiększenie udziału przetwarzania odpadów grupy 02 w procesie fermentacji, w tym
odbywającym się w biogazowniach rolniczych;
2) zwiększenie masy odpadów drzewnych, w tym drewnopochodnych kierowanych do recyklingu;
3) budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury używanej przez organizacje pozarządowe do
transportu, dystrybucji i przetwarzania żywności otrzymywanej w formie darowizn od
producentów, w tym rolników, a wytwarzanej na etapie produkcji podstawowej.
4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
W gospodarce odpadami z grupy 01, 06 i 10 przyjęto następujące cele
1) zwiększenie udziału odpadów poddawanych procesom odzysku;
2) ograniczenie masy wytworzonych odpadów w stosunku do wielkości produkcji;
3) zwiększenie stopnia zagospodarowania odpadów w podziemnych wyrobiskach kopalni, w tym
przez odzysk.
ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA
POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU
GOSPODARKI ODPADAMI
5.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji
1) Stosowanie działań na rzecz ZPO komunalnych, w szczególności przez
a) promowanie ponownego użycia w przypadku ZPO komunalnych innych niż odpady
żywności,
b) tworzenie punktów ponownego użycia przy PSZOK-ach lub innych miejscach
ogólnodostępnych dla społeczności lokalnej, umożliwiających wymianę produktów
używanych, między innymi dających możliwość pozostawienia sprawnych, a już
niepotrzebnych np. urządzeń domowych oraz pobrania innych użytecznych produktów,
c) tworzenie punktów napraw produktów, których właściciele chcieliby w dalszym ciągu
użytkować, lub przekazać innym zainteresowanym,
d) organizowanie giełd wymiany różnych produktów, zwłaszcza urządzeń domowych, ubrań
i obuwia, mebli lub innych produktów wyposażenia gospodarstw domowych,
e) promowanie wytwarzania i użytkowania produktów o wydłużonym okresie użytkowania;
2) monitorowanie składu morfologicznego odpadów komunalnych, w tym fizycznych
i chemicznych właściwości odpadów;
3) organizowanie i prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych na szczeblu zarówno
ogólnokrajowym, jak i gminnym, mających na celu między innymi
a) podnoszenie świadomości i wiedzy społeczeństwa w zakresie ZPO, w tym odpadów
ulegających biodegradacji, ze szczególnym podkreśleniem należytego, czyli racjonalnego
planowania zakupów, nabywania, przechowywania i konsumowania artykułów
spożywczych po to, aby zapobiegać powstawaniu odpadów żywności – również we
współpracy z reprezentantami sektora pozarządowego realizującymi statutowo działania w
zakresie GOZ i ZPO,
b) właściwe postępowanie z odpadami, w tym odpadami ulegającymi biodegradacji,
szczególnie w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
c) podnoszenie świadomości mieszkańców na temat możliwości oddawania odpadów
komunalnych do PSZOK-ów,
d) promowanie takich technologii przetwarzania bioodpadów, w wyniku których powstaje
pełnowartościowy i bezpieczny dla środowiska materiał wykorzystywany do celów
nawozowych lub rekultywacyjnych,
e) promowanie prawidłowego sposobu postępowania z odpadami oraz korzyści z tego
wynikających (szeroko pojęte działania edukacyjno-informacyjne skierowane do różnych
grup docelowych, w szczególności przedszkolaków, uczniów i studentów, ogółu obywateli,
a także administracji samorządowej);
4) zapewnienie finansowania w obszarze ZPO w zakresie podnoszenia świadomości i wiedzy
społeczeństwa;
5) zwiększenie dostępności PSZOK-ów dla mieszkańców w przypadku
a) znacznie rozproszonej zabudowy i niewielkiej liczby mieszkańców w pobliskich gminach –
do 1 tys. mieszkańców, jest możliwe funkcjonowanie wspólnego PSZOK-u,
b) małych miejscowości (15–25 tys.) lub gmin wiejskich jest możliwe funkcjonowanie
przynajmniej jednego PSZOK-u,
c) dużych miast jest wskazane, aby jeden PSZOK przypadał na około 50–80 tys. mieszkańców
i obsługiwał teren w promieniu około 5–8 km;
6) zwiększenie efektywności prowadzenia selektywnego zbierania „u źródła”, w tym również
komunalnych odpadów ulegających biodegradacji;
7) zagospodarowanie bioodpadów w biogazowniach rolniczych lub we własnym zakresie np.
w kompostownikach przydomowych, również na terenach z zabudową jednorodzinną;
8) tworzenie przez jednostki samorządu terytorialnego zachęt w zakresie zagospodarowywania
bioodpadów w przydomowych kompostownikach (finansowanie lub współfinansowanie
zakupu kompostowników);
9) budowa lub modernizacja instalacji recyklingu zgodnie z określonym zakresem
zapotrzebowania, w tym instalacji do fermentacji bioodpadów z wytworzeniem biometanu,
energii elektrycznej, cieplnej, chłodu;
10) modernizacja instalacji MBP w kierunku przetwarzania odpadów selektywnie zbieranych; po
modernizacji część mechaniczna w tych instalacjach powinna służyć do efektywnego
sortowania odpadów zebranych selektywnie u źródła, natomiast część biologiczna powinna być
wykorzystywana do fermentacji lub kompostowania zbieranych selektywnie bioodpadów i
odpadów zielonych;
11) zmniejszenie ilości kierowanych do składowania odpadów komunalnych oraz pochodzących
z przetworzenia odpadów komunalnych, które nie nadają się do przygotowania do ponownego
użycia lub recyklingu, przez zagospodarowanie tych odpadów zgodnie z hierarchią sposobów
postępowania z odpadami w innych procesach odzysku, w tym przez termiczne przekształcanie
z odzyskiem energii;
12) zapewnienie wysokiej automatyzacji linii sortowniczych w celu maksymalizacji odzysku
surowcowego;
13) zapewnienie finansowania przedsięwzięć niwelujących zapotrzebowanie na obiekty i instalacje
do zagospodarowania odpadów komunalnych, o których mowa w załączniku nr 2 do KPGO
2028, ze szczególnym uwzględnieniem instalacji do fermentacji bioodpadów;
14) zapewnienie finansowania przedsięwzięć w zakresie modernizacji instalacji przetwarzających
odpady komunalne i pochodzące z przetworzenia odpadów komunalnych, w tym odpady
ulegające biodegradacji selektywnie zebrane, w celu zapewnienia wysokich standardów
ochrony środowiska ich funkcjonowania;
15) w przypadku odpadów żywności preferowanie technologii fermentacji z wytworzeniem
biometanu, energii elektrycznej, cieplnej, chłodu, a dla pozostałych odpadów i przy mniejszych
wydajnościach technologii tlenowych;
16) kontynuacja zapewnienia bezpiecznego składowania odpadów powstałych po przetwarzaniu
odpadów, w tym stabilizatu, które nie mogą zostać poddane innym procesom przetwarzania, w
tym recyklingowi; budowa składowisk lub ich rozbudowa powinna zostać ograniczona
wyłącznie do potrzeb wynikających z ilości odpadów wytwarzanych w instalacjach do
przetwarzania odpadów komunalnych i odpadów, dla których nie ma innej możliwości
przetwarzania;
17) monitorowanie i kontrola przez gminy funkcjonowania systemów gospodarowania odpadami
komunalnymi, w tym ograniczanie nielegalnego składowania odpadów komunalnych;
18) poprawa jakości zbieranych i gromadzonych danych w BDO.
5.2. Odpady powstające z produktów
5.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe
W gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi przyjęto następujące kierunki działań
1) stosowanie działań na rzecz ZPO opakowaniowych przez systematyczne uwzględnianie
aspektów środowiskowych przy projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia
charakterystyki oddziaływania, jakie dany produkt wywiera na środowisko na etapie
wytwarzania i przez cały cykl jego życia, w tym ograniczenie masy opakowania oraz
ograniczenie wielkości opakowania w stosunku do wielkości produktu, stosowanie opakowań
wielokrotnego użytku, jeśli ma to uzasadnienie ekologiczne i ekonomiczne;
2) rozwój systemu selektywnego zbierania oraz sortowania odpadów opakowaniowych
zmierzający do zwiększenia osiąganych celów w zakresie recyklingu;
3) kontynuacja kampanii informacyjnych i edukacyjnych skierowanych do sprzedawców
i użytkowników substancji niebezpiecznych poszerzających wiedzę z zakresu właściwego
postępowania z opakowaniami po tych środkach;
4) budowa zakładów recyklingu dla wybranych frakcji odpadów opakowaniowych,
w szczególności dla wielu rodzajów odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, papieru
oraz odpadów powstałych z opakowań wielomateriałowych;
5) wprowadzenie na wyrobach jednorazowych z tworzyw sztucznych odpowiednich oznaczeń
z informacjami dla konsumenta dotyczącymi zagospodarowania produktów stanowiących
odpady lub niewskazanych metod unieszkodliwiania takich produktów, negatywnych skutków
zaśmiecania środowiska, a także informacji dotyczących obecności tworzyw sztucznych w
produkcie;
6) zapewnienie zgodności dotychczasowego systemu ROP dla opakowań z wymaganiami
dyrektywy 2018/851;
7) wdrożenie przepisów określających zasady utworzenia systemu kaucyjnego, co pozwoli
zapewnić poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych objętych
tym systemem;
8) wdrożenie i realizacja wymagań dotyczących opakowań określonych w dyrektywie SUP
wprowadzającej określone zakazy i ograniczenia w stosowaniu niektórych produktów
jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych;
9) poprawa efektywności gromadzenia danych na temat rodzaju materiałów zawartych
w odpadach opakowaniowych.
5.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W gospodarce zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym przyjęto następujące kierunki działań
1) promowanie naprawy i ponownego użycia używanego sprzętu elektrycznego i elektronicznego
oraz prawidłowego zbierania zużytego sprzętu;
2) promowanie przygotowania do ponownego użycia, recyklingu i innych metod odzysku
odpadów pochodzących ze ZSEiE;
3) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost świadomości
społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego
(hierarchia sposobów postępowania z odpadami, źródła powstawania, selektywne zbieranie,
sposoby postępowania, prawa konsumenckie itp.);
4) intensyfikacja prowadzenia kontroli w celu weryfikacji przestrzegania obowiązujących
przepisów prawa przez podmioty wprowadzające sprzęt oraz zajmujące się zbieraniem,
przetwarzaniem, recyklingiem i działalnością inną niż recykling w zakresie zużytego sprzętu
elektrycznego i elektronicznego, w tym organizacji odzysku;
5) rozwój infrastruktury do recyklingu modułów fotowoltaicznych.
5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory
W gospodarce zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami przyjęto następujące kierunki działań
1) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost świadomości
społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat istoty odpowiedniego sposobu postępowania
z odpadami tego typu;
2) monitorowanie w strumieniu odpadów komunalnych ilości baterii przenośnych;
3) utrzymanie i rozwój krajowego systemu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych
akumulatorów przenośnych zapewniającego możliwość oddania zużytych baterii i zużytych
akumulatorów do punktu zbierania lub miejsca odbioru wspomnianych odpadów;
4) prowadzenie działań kontrolnych podmiotów zbierających zużyte baterie lub zużyte
akumulatory oraz zakładów przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów;
5) rozwój recyklingu akumulatorów litowo-jonowych, w szczególności odzysk litu na potrzeby
wykorzystania w kolejnych akumulatorach.
5.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji
W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji przyjęto następujące kierunki działań
1) intensyfikacja działań informacyjno-edukacyjnych ukierunkowanych na wzrost świadomości
społeczeństwa oraz przedsiębiorców na temat zgodnego z obowiązującym prawem
postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji;
2) prowadzenie cyklicznych kontroli poszczególnych podmiotów, w tym wprowadzających
pojazdy, punktów zbierania pojazdów, stacji demontażu, prowadzących strzępiarki, kontroli
w zakresie przestrzegania przepisów o odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych
z eksploatacji;
3) rozważenie wprowadzenia ewentualnego odpowiedniego systemu zachęt, który służyłby
dostarczaniu pojazdów wycofanych z eksploatacji do stacji demontażu funkcjonujących
zgodnie z przepisami prawa;
4) prowadzenie bieżących działań zmierzających do ograniczenia nielegalnego przemieszczania
odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji, sprowadzanych do krajowych stacji
demontażu pojazdów, w tym rozwijanie współpracy z właściwymi organami innych państw.
5.2.5. Oleje odpadowe
W gospodarce olejami odpadowymi przyjęto następujące kierunki działań
1) stosowanie działań na rzecz zapobiegania powstawaniu olejów odpadowych;
2) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie dozwolonych przepisami prawa sposobów
postępowania z olejami odpadowymi kierowane w szczególności do mikroprzedsiębiorstw,
MŚP oraz ogółu społeczeństwa;
3) rozwój istniejącego systemu zbierania olejów odpadowych, w tym olejów ze źródeł
rozproszonych;
4) zwiększenie nadzoru nad wytwórcami olejów odpadowych, w szczególności w zakresie
selektywnego zbierania tych odpadów oraz przekazywanie ich do zagospodarowania
podmiotom uprawnionym do takiego działania;
5) monitoring prawidłowego postępowania z olejami odpadowymi oraz w pierwszej kolejności
odzysk przez regenerację, a jeśli jest niemożliwy ze względu na stopień zanieczyszczenia
poddanie olejów odpadowych innym procesom odzysku.
5.2.6. Zużyte opony
W gospodarce zużytymi oponami przyjęto następujące kierunki działań
1) tworzenie odpowiednich warunków do zbierania zużytych opon, szczególnie w zakresie odbioru
od MŚP oraz ogółu społeczeństwa, a także ich odzysku ze szczególnym uwzględnieniem
recyklingu;
2) prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych na temat odpowiedniego, czyli
zrównoważonego użytkowania pojazdów, w tym opon, oraz dozwolonych przepisami prawa
sposobów postępowania ze zużytymi oponami;
3) zwiększenie osiąganych poziomów odzysku i recyklingu zużytych opon w celu zapewnienia
właściwego zagospodarowania jak największej masy tych odpadów.
5.3. Odpady niebezpieczne
5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne
W gospodarce odpadami medycznymi i weterynaryjnymi przyjęto następujące kierunki działań
1) budowa nowych spalarni odpadów niebezpiecznych, w tym zakaźnych odpadów medycznych i
weterynaryjnych, w szczególności w tych województwach, w których nie istnieją tego typu
instalacje oraz w których istnieje niedobór mocy przerobowych takich instalacji;
2) modernizacja istniejących spalarni w celu dostosowania ich do przetwarzania zakaźnych
odpadów medycznych i zakaźnych odpadów weterynaryjnych;
3) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie należytego postępowania z odpadami
medycznymi i weterynaryjnymi, w tym segregacja u źródła powstawania;
4) prowadzenie kontroli posiadaczy odpadów medycznych i weterynaryjnych, w szczególności
podmiotów wytwarzających te odpady, w zakresie zgodności postępowania z obowiązującymi
przepisami prawa (planowych kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska oraz weryfikacji pod
kątem prowadzenia ewidencji odpadów i sprawozdawczości – marszałkowie województw).
5.3.2. Odpady zawierające azbest
W gospodarce odpadami zawierającymi azbest przyjęto następujące kierunki działań
1) działania informacyjno-edukacyjne w zakresie właściwego gospodarowania odpadami
zawierającymi azbest, w szczególności w zakresie istniejących zagrożeń, sposobów
postępowania;
2) kontynuacja oraz zwiększenie zaangażowania i wsparcia udzielanego przez administrację
samorządową na rzecz działań związanych z usuwaniem azbestu (między innymi przez dotacje
i zachęty, współdziałanie w realizacji wsparcia w ramach KPO);
3) uwzględnianie w ramach realizowanych projektów, które dotyczą termomodernizacji pełnych
efektów ekologicznych, czyli informacji na temat ilości usuniętych i unieszkodliwionych
odpadów zawierających azbest;
4) zapewnienie odpowiedniej pojemności składowisk w celu realizacji założeń Programu
oczyszczania kraju z azbestu na lata 2009–2032.
5.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki)
Odpady zawierające PCB oraz odpady zawierające rtęć
Z uwagi na stwierdzone różnice między ilościami odpadów wytworzonych a przetworzonych jest
zasadne nasilenie działań kontrolnych w tym obszarze w zakresie wynikającego z ustawy o odpadach
obowiązku weryfikacji pod kątem prowadzenia ewidencji odpadów i sprawozdawczości (marszałkowie
województw). Niezależnie od działań marszałków jest zasadne przeprowadzenie analogicznych działań
w ramach planowych kontroli Inspekcji Ochrony Środowiska, z uwzględnieniem przestrzegania czasu
magazynowania odpadów.
Mogilniki
Przyjęty kierunek działania w zakresie mogilników to zwiększenie zaangażowania administracji
publicznej na rzecz usunięcia mogilników na terenie województwa dolnośląskiego i opolskiego
(finalizacja prowadzonych postępowań administracyjnych oraz egzekucja ich postanowień).
5.4. Odpady pozostałe
5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej
W gospodarce odpadami z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury
drogowej przyjęto następujące kierunki działań
1) działania informacyjno-edukacyjne na rzecz budowy świadomości wśród inwestorów oraz
podmiotów wytwarzających odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych
oraz infrastruktury drogowej w zakresie selektywnego zbierania w podziale co najmniej na
frakcje: drewno, metale, szkło, tworzywa sztuczne, gips, odpady mineralne, w tym beton, cegłę,
płytki i materiały ceramiczne oraz kamienie, oraz recyklingu;
2) kontynuacja prowadzenia kontroli podmiotów wytwarzających odpady z budowy, remontów
i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej w zakresie należytego
postępowania ze strumieniem tych odpadów.
5.4.2. Komunalne osady ściekowe
W zakresie komunalnych osadów ściekowych przyjęto następujące kierunki działań
1) dążenia do uspójnienia sposobu zbierania informacji na temat wytwarzania i zagospodarowania
komunalnych osadów ściekowych, prowadzonego przez GUS, wykonywanego w ramach
sprawozdawczości z wykonania KPOŚK oraz realizowanego w związku z prowadzeniem
sprawozdawczości odpadowej, tj. BDO;
2) na etapie budowy lub modernizacji oczyszczalni ścieków oraz w pozwoleniu wodnoprawnym
należy precyzyjnie określać kierunek ostatecznego zagospodarowania komunalnych osadów
ściekowych oraz projektować odpowiednie instalacje służące przeróbce komunalnych osadów
ściekowych w celu uzyskania pożądanych właściwości pozwalających na bezpieczne dla
środowiska ich zagospodarowanie;
3) podejmowanie inicjatyw na rzecz opracowywania rozwiązań regionalnych na poziomie
wojewódzkim w celu wypracowania dostosowanych do potrzeb sposobów postępowania z
komunalnymi osadami ściekowymi w szczególności z zaangażowaniem WFOŚiGW
i operatorów oczyszczalni;
4) racjonalne zagospodarowywanie produktów termicznego przekształcania osadów,
w szczególności popiołów w sposób umożliwiający odzysk fosforu;
5) wykorzystanie substancji odżywczych zawartych w ustabilizowanych osadach ściekowych
przez ich przetwarzanie i zagospodarowanie w kierunku wytwarzania produktów nawozowych,
produktów polepszających parametry gleb oraz substytutów gleb;
6) w zakresie stosowanej terminologii korzystne byłoby jednoznaczne określenie sposobu
wyliczania zawartości suchej masy komunalnych osadów ściekowych, ponieważ w chwili
obecnej sucha masa osadów jest określana w niejednorodny sposób w różnych instalacjach.
5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne
W gospodarce odpadami ulegającymi biodegradacji innymi niż komunalne przyjęto kierunek działania
polegający na rozbudowie infrastruktury technicznej, w szczególności
1) służącej do transportu, dystrybucji i przetwarzania żywności wytwarzanej na etapie produkcji
podstawowej i przekazywanej w formie darowizn;
2) instalacji do fermentacji.
5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy
W gospodarce odpadami z grupy 01, 06 i 10 przyjęto następujące kierunki działań
1) projektowanie nowych procesów i wyrobów w taki sposób, aby w jak najmniejszym stopniu
oddziaływały na środowisko w fazie produkcji, użytkowania i po zakończeniu użytkowania;
2) promowanie uwzględniania w fazie projektowej danego przedsięwzięcia sposobów
i możliwości zagospodarowania odpadów w trakcie eksploatacji i po zakończeniu jego
realizacji, na przykład zastosowania odpadów wydobywczych lub produktów powstałych po
procesach odzysku odpadów wydobywczych oraz popiołów i żużli stanowiących pozostałości
ze spalania do produkcji cementu, betonu oraz kruszyw, zastępujących materiały naturalne,
w szczególności w projektach inwestycji budowlanych na przykład drogowych i projektach
rekultywacji terenów;
3) promowanie działań mających na celu pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych
m.in. ze zwałowisk odpadów i obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych;
4) składowanie odpadów, w szczególności z grupy 01, 06 i 10, ale także i innych również
niebezpiecznych pochodzących na przykład z procesów oczyszczania spalin w podziemnych
wyrobiskach górniczych, w tym w wyrobiskach górniczych podziemnych kopalń soli, zgodnie
z obowiązującymi przepisami, charakteryzujących się
a) korzystnymi warunkami geologiczno-górniczymi, z uwzględnieniem lokalizacji
podziemnego składowiska odpadów (odpowiednia budowa geologiczna złoża, struktura
kopalni, kubatura wyeksploatowanych wyrobisk, stateczność wyrobisk w długim czasie – w
okresie ich użytkowania lub eksploatacji),
b) korzystnymi warunkami hydrogeologicznymi (charakter izolacyjny otaczających skał),
c) występowaniem naturalnych barier ochronnych oraz filarów ochronnych dla podziemnego
składowiska odpadów;
w przypadku składowania odpadów niebezpiecznych należy rozważyć konieczność poddania
ich procesom chemicznej i fizycznej stabilizacji w celu zmniejszenia lub eliminacji ryzyka
uwalniania się metali ciężkich do środowiska;
5) prowadzenie kontroli obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych;
6) aktualizacja spisu zamkniętych obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych oraz
opuszczonych obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych (corocznie, zgodnie ze
stanem na dzień 31 grudnia roku kończącego rok sprawozdawczy);
7) zwiększanie stopnia odzysku odpadów, w szczególności z grupy 10, z procesów termicznych
oraz dalszego ograniczania ilości odpadów unieszkodliwianych przez składowanie.
ROZDZIAŁ 6. ŚRODKI NA RZECZ ZWALCZANIA ZAŚMIECANIA
ŚRODOWISKA
LĄDOWEGO
I
MORSKIEGO
ORAZ
PRZECIWDZIAŁANIA TEMU ZAŚMIECANIU I USUWANIA
WSZYSTKICH RODZAJÓW ODPADÓW
Źródła zaśmiecania
Źródłem zaśmiecania środowiska jest nieprawidłowe postępowanie z odpadami, w szczególności
pozostawianie odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych, tj. np. porzucanie odpadów,
niewłaściwe zabezpieczenie odpadów w trakcie transportu czy składowanie odpadów. Nieprawidłowe
postępowanie z odpadami na lądzie jest głównym źródłem odpadów w środowisku morskim, są to
odpady różnego rodzaju niesione z nurtem rzek i trafiające do morza. Pozostałe istotniejsze strumienie
odpadów trafiających do środowiska morskiego pochodzą ze statków przemieszczających się po Morzu
Bałtyckim jako odpady pochodzące z nielegalnego pozbywania się odpadów z kutrów rybackich i
jachtów, odpady porzucane na plażach, w portach, zagubione lub porzucone urządzenia połowowe
(sieci). Zanieczyszczenie środowiska morskiego jest także spowodowane pośrednio przenikaniem do
morza z nurtem rzek odpadów, które powstają w wyniku zagrażającego środowisku postępowania z
odpadami na lądzie. Takie praktyki to np. nielegalne składowanie odpadów.
Główne źródła pochodzenia odpadów
1) różnego rodzaju odpady niesione nurtem rzek i trafiające do morza;
2) odpady pochodzące ze statków morskich, kutrów, jachtów (odpady z żeglugi morskiej);
3) odpady porzucone na plażach;
4) tracone lub porzucone narzędzia połowowe (sieci rybackie).
W roku 2020 został opublikowany przygotowany przez GIOŚ raport pn. „Ocena stanu środowiska
polskich obszarów morskich Bałtyku na podstawie danych monitoringowych z roku 2019 na tle
dziesięciolecia 2009–2018”. W zakresie gospodarki odpadami program monitoringu koncentrował się
na monitoringu odpadów gromadzonych na linii brzegowej. W roku 2019 odnotowano spadek liczby
odpadów na linii polskiego wybrzeża w stosunku do lat poprzednich. Prowadzony monitoring wykazał,
że w strumieniu odpadów dominują odpady z tworzyw sztucznych (udział około 78%).
Istniejące środki przeciwdziałania i zwalczania
Działania związane z właściwym postępowaniem z odpadami są regulowane przede wszystkim
przepisami ustawy o odpadach, ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w
gminach oraz w odpowiednich przepisach wykonawczych do tych ustaw. Do wyżej wymienionych
przepisów krajowych zostały transponowane m.in. przepisy pakietu gospodarki o obiegu zamkniętym
(GOZ), które w znaczącym stopniu, przez wprowadzenie mechanizmów zapobiegających powstawaniu
odpadów oraz zwiększających wymagane poziomy recyklingu, będą przyczyniały się do ograniczenia
ilości odpadów trafiających obecnie do środowiska lądowego i morskiego, w dużej mierze jako odpady
komunalne, w tym odpady tworzyw sztucznych.
Przez wyżej wymienione ustawy są określone zasady ZPO, wymagania dotyczące selektywnego
zbierania odpadów oraz postępowania z odpadami.
Znaczącym działaniem przyczyniającym się do przeciwdziałania zaśmiecaniu są akcje informacyjnoedukacyjne na temat szkodliwych skutków niewłaściwego postępowania z odpadami oraz akcje
sprzątania, w tym odpadów z linii brzegowej Morza Bałtyckiego, działania zmierzające do uprzątania
środowiska lądowego, np. sprzątanie lasów, szlaków turystycznych, jezior, a także uwzględnianie tych
zagadnień w programach nauczania. Ponadto ważnym instrumentem służącym przeciwdziałaniu
zaśmiecaniu środowiska są sankcje karne i nagłaśnianie przypadków takich wykroczeń. W 2022 r.
zaczęły obowiązywać przepisy prawne, które zaostrzają sankcje za wykroczenia i przestępstwa
przeciwko środowisku.
Krajowym dokumentem o znaczeniu strategicznym, który kompleksowo charakteryzuje niezbędne
działania na rzecz osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu ekologicznego środowiska morskiego, jest
Krajowy Program Ochrony Wód Morskich (KPOWM). Problematyka odpadów powstających
w środowisku morskim jest jednym z jedenastu komponentów KPOWM scharakteryzowanym
kompleksowo jako Cecha 10. Odpady w środowisku morskim.
Pierwszy Krajowy Program Ochrony Wód Morskich (KPOWM) został przyjęty w roku 2017
(rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie przyjęcia Krajowego programu
ochrony wód morskich (Dz. U. poz. 2469 )). W roku 2021 przygotowana została aktualizacja Krajowego
programu ochrony wód morskich (aKPOWM).
Rekomendowane działania (środki)
Należy wskazać, że w praktyce wszelkie działania zmierzające do ZPO na lądzie będą
przyczyniać się do ograniczania zaśmiecania środowiska lądowego i morskiego. Dotyczy to w
znacznym zakresie strumienia odpadów komunalnych i działań zmierzających do wprowadzania
gospodarki o obiegu zamkniętym przez m.in. transformację systemu gospodarki odpadami
opakowaniowymi i eliminację opakowań nienadających się do recyklingu, wydłużenie cyklu życia
produktów, działania zmierzające do eliminacji produktów będących źródłem zaśmiecania.
Ponadto istotne jest stosowanie się do wymagań dotyczących prawidłowego postępowania z odpadami,
podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia utraty sprzętu połowowego oraz zwiększanie
świadomości ekologicznej.
Rekomenduje się następujące środki na rzecz zwalczania zaśmiecania i zapobiegania zaśmiecaniu
środowiska lądowego i morskiego
1) kontynuowanie działań w zakresie monitoringu odpadów gromadzonych na linii brzegowej
w ramach Programu monitoringu wód morskich;
2) prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych, których celem jest podnoszenie świadomości
społeczeństwa w zakresie przeciwdziałania zaśmiecaniu środowiska lądowego i morskiego, tj.
kształtowanie nawyków niewyrzucania odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych,
wskazanie negatywnych skutków środowiskowych spowodowanych przez zaśmiecanie oraz
wskazanie działań i postaw przeciwdziałających temu zjawisku;
3) wspieranie gmin w zakresie dofinansowania doposażania w nowoczesny sprzęt do czyszczenia
plaż;
4) kontynuowanie wdrażania i propagowania dobrych praktyk w zakresie zagadnień dotyczących
należytego postępowania z odpadami na pokładzie statków, kutrów, jachtów, w portach oraz na
plażach i w ich sąsiedztwie; harmonizacja działań portów w zakresie odbioru odpadów;
5) wprowadzanie instrumentów prawnych wspierających rozwój recyklingu odpadów z tworzyw
sztucznych, ograniczanie stosowania jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych zgodnie
z wymaganiami dyrektywy SUP;
6) promowanie ograniczania stosowania wyrobów z tworzyw sztucznych na rzecz naturalnych
materiałów odnawianych lub zamienników wielokrotnego użytku;
7) prowadzenie działań zmierzających do zapobiegania powstawaniu odpadów wynikających
z utraty i porzucania sprzętu połowowego oraz rozwijanie infrastruktury do zbierania
i zagospodarowania takich odpadów.
ROZDZIAŁ
7.
ROZWIĄZANIA
ZAWIERAJĄCYCH
ZNACZNE
KRYTYCZNYCH
Poz. 702
DOTYCZĄCE
ODPADÓW
ILOŚCI
SUROWCÓW
Surowce krytyczne w Unii Europejskiej
We wrześniu 2020 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat pt. „Odporność w zakresie
surowców krytycznych: wytyczne drogi do większego bezpieczeństwa i bardziej zrównoważonego
rozwoju” (COM(2020) 474 final), zawierający zaktualizowany wykaz surowców krytycznych (critical
raw materials) dla UE. Kryteriami decydującymi o zakwalifikowaniu danego surowca do surowców
krytycznych są
1) znaczenie gospodarcze, szczególnie w procesie energetycznej transformacji Europy w kierunku
odnawialnych źródeł energii i realizacji tzw. Strategii Europejski Zielony Ład;
2) ryzyko związane z dostawami, w szczególności z krajów pozaeuropejskich.
W tabeli 71 przedstawiono wykaz surowców krytycznych UE z 2020 r.
Tabela 71. Wykaz surowców krytycznych UE z 2020 r.
Antymon
Baryt
Beryl
Bizmut
Boran
Kobalt
Węgiel koksujący
Fluoryt
Gal
German
Hafn
Metale ciężkie ziem rzadkich
Metale lekkie ziem rzadkich
Ind
Magnez
Grafit naturalny
Kauczuk naturalny
Niob
Metale z grupy platynowców
Fosforyt
Fosfor
Skand
Krzem metaliczny
Tantal
Wolfram
Wanad
Boksyt
Lit
Tytan
Stront
Zgodnie z wyżej wymienionym komunikatem Komisji Europejskiej plan działania UE w zakresie
surowców krytycznych powinien przewidywać
1) rozwój odpornych łańcuchów wartości na potrzeby ekosystemów przemysłowych UE;
2) zmniejszenie zależności od pierwotnych surowców krytycznych przez wykorzystanie zasobów
w obiegu zamkniętym, zrównoważone produkty i innowacje;
3) wzmocnienie zrównoważonego i odpowiedzialnego krajowego zaopatrzenia w surowce
i przetwarzania ich w UE oraz
4) zróżnicowanie dostaw dzięki zrównoważonemu i odpowiedzialnemu zaopatrzeniu w państwach
trzecich, wzmacnianiu otwartego handlu surowcami opartego na zasadach i usuwaniu zakłóceń
w handlu międzynarodowym.
Surowce krytyczne w Polsce
Surowce krytyczne zostały ujęte w „Polityki Surowcowej Państwa” przyjęte uchwałą nr 39 Rady
Ministrów w dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Polityki Surowcowej Państwa” (M.P. poz. 371)
i określone jako takie surowce strategiczne, których możliwości pozyskania zarówno ze źródeł
pierwotnych, jak i wtórnych są obarczone albo dużym ryzykiem, albo istnieją bardzo duże trudności ich
pozyskania, a możliwości ich substytucji są niewielkie. Są to w szczególności surowce znajdujące się
na liście surowców krytycznych dla UE, ale także takie surowce, które mimo występowania w dużej
ilości są niemożliwe do pozyskania np. z powodu uwarunkowań planistycznych, protestów społecznych
itp. Polityka Surowcowa Państwa posłuży do budowy sprawnego i efektywnego systemu zarządzania i
gospodarowania wszystkimi rodzajami kopalin i surowców mineralnych w całym łańcuchu wartości
oraz posiadanymi przez Polskę ich zasobami, a także adekwatnych – związanych z tym – zmian
prawnych i instytucjonalnych. Zgodnie z założeniami Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju,
Polityka Surowcowa Państwa będzie wspierać także przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym.
Polityka Surowcowa Państwa definiuje najważniejsze obszary działania w celu zapewnienia
dostępu do surowców, które mają najistotniejsze znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Z tego
też względu niezwykle istotne było przygotowanie listy surowców strategicznych i krytycznych dla
krajowej gospodarki, co razem z uwzględnieniem listy surowców krytycznych UE uściśla i precyzuje
główny cel Polityki Surowcowej Państwa definiowany jako zapewnienie bezpieczeństwa surowcowego.
Określenie surowców, strategicznych i krytycznych dla Polski i UE, oraz wskazanie kopalin do
ich produkcji stanowi podstawę do wyznaczania strategicznych złóż kopalin.
Polityka Surowcowa Państwa zawiera następujące działania dotyczące surowców krytycznych
1) określenie surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki;
2) ocenę możliwości występowania złóż kopalin dla produkcji surowców krytycznych
i niekonwencjonalnych oraz źródeł tych surowców w Polsce wraz z ich dokumentowaniem;
3) określenie instrumentów wsparcia polskich podmiotów prowadzących poszukiwania oraz
pozyskujących surowce strategiczne i krytyczne z zagranicy – z uwzględnieniem współpracy
z państwową służba geologiczną;
4) działania na rzecz rozwoju odzysku surowców z odpadów (w szczególności surowców
strategicznych i krytycznych), w tym rozwoju technologii przetwarzania takich odpadów.
Surowce krytyczne w gałęziach przemysłu
Na obecnym etapie trudno jest wskazać wykaz kodów odpadów zawierających znaczne ilości
surowców krytycznych. Można natomiast wskazać następującą listę grup odpadów powstałych
z użytkowanych produktów, które mogą zawierać znaczne ilości surowców krytycznych
1) odpady z przemysłu fotograficznego i usług fotograficznych;
2) opakowania z metali;
3) zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy;
4) odpady urządzeń elektrycznych i elektronicznych;
5) partie produktów nieodpowiadające wymaganiom oraz produkty przeterminowane lub
nieprzydatne do użytku (dotyczy wybranych odpadów);
6) baterie i akumulatory;
7) zużyte katalizatory;
8) magnetyczne i optyczne nośniki informacji;
9) odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
(dotyczy wybranych odpadów);
10) odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie (dotyczy wybranych
odpadów).
Powyższy wykaz należy traktować jako wykaz otwarty.
Rekomendowane działania w zakresie odpadów zawierających znaczne ilości surowców
krytycznych
1) wsparcie finansowe w zakresie opracowywania przez polskie przedsiębiorstwa nowych
rozwiązań technologicznych (w tym procesowych) recyklingu zużytych baterii w celu
odzyskiwania kluczowych surowców niezbędnych m.in. do rozwoju sektora baterii w Polsce, a
więc głównie: kobaltu, litu, antymonu, grafitu naturalnego, niklu, a także metali ziem rzadkich;
2) promowanie efektywnego odzysku energii w połączeniu z odzyskiem metali i soli z odpadów
zawierających znaczne ilości surowców krytycznych, których z określonych przyczyn (np.
zanieczyszczenia, zmęczenia materiału, obecności materiałów złożonych) nie można
wykorzystać w inny sposób;
3) ograniczenie wywożenia poza UE odpadów zawierających znaczne ilości surowców
krytycznych oraz poddawanie ich recyklingowi wewnątrz UE;
4) prowadzenia badań w zakresie możliwości ponownego wykorzystania wcześniej składowanych
odpadów mogących zawierać znaczne ilości surowców krytycznych;
5) promowanie recyklingu i odzyskiwania surowców krytycznych ze strumienia wytwarzanych
odpadów.
Ponadto kluczowe będzie zapewnienie rozwoju technologii recyklingu odpadów, które obecnie nie
podlegają recyklingowi (np. recykling paneli fotowoltaicznych, łopat turbin wiatrowych, zużytych
baterii Li-jon czy ogniw paliwowych).
ROZDZIAŁ 8. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA
KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028
Dla potrzeb monitoringu i oceny wdrażania celów określonych w KPGO 2028 będzie wykorzystany
zestaw wskaźników zawartych w tabeli 72.
Wartości wskaźników będą obliczane dla kolejnych lat w okresach 3-letnich w ramach sprawozdań
z realizacji KPGO 2028.
Tabela 72. Wskaźniki monitorowania i oceny wdrażania KPGO 2028
Lp.
Nazwa wskaźnika
Jednostka
1
2
Ogólne
3
Masa odpadów wytworzonych – ogółem
Masa odpadów wytwarzanych w Polsce w odniesieniu do PKB w cenach
stałych (2000 r. = 100%)
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych procesom R4 i R5
określonym w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych procesowi R3 określonemu
w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych odzyskowi w procesie R1
określonemu w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych procesom D2 i D8
określonym w załączniku nr 2 do ustawy o odpadach
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych unieszkodliwianiu w
procesie D10 określonemu w załączniku nr 2 do ustawy o odpadach
Odsetek masy odpadów wytworzonych poddanych składowaniu
Wartość PKB
Wartość PKB na 1 mieszkańca
Odsetek zaktualizowanych WPGO
Liczba podmiotów legitymujących się zweryfikowanym systemem
zarządzania środowiskowego (posiadających aktualną rejestrację w EMAS)
Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji
Liczba właścicieli nieruchomości, od których odebrano odpady komunalne
Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych – ogółem
Masa odpadów komunalnych odebranych i zebranych selektywnie
Masa odpadów komunalnych odebranych i zebranych jako niesegregowane
(zmieszane) odpady komunalne
Masa odebranych i zebranych odpadów komunalnych na mieszkańca na rok
Udział odpadów komunalnych selektywnie zebranych w ogólnej masie
odpadów
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu
odpadów komunalnych
Masa odpadów komunalnych i pochodzących z przetwarzania odpadów
komunalnych przekazanych do składowania
Poziom składowania odpadów komunalnych i pochodzących z przetwarzania
odpadów komunalnych
Masa odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do
składowania
Odsetek odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do
składowania
mln Mg
mln Mg/
mld zł
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
116
%
%
%
%
%
%
mld zł
tys. zł
%
szt.
mln
mln Mg
mln Mg
mln Mg
kg/M rok
%
%
mln Mg
%
mln Mg
%
Lp.
Nazwa wskaźnika
Jednostka
1
2
Liczba czynnych składowisk odpadów, na których są składowane odpady
komunalne
Pozostała do wypełnienia pojemność składowisk odpadów, na których są
składowane odpady komunalne
Liczba instalacji MBP
Moce przerobowe (część mechaniczna) instalacji MBP
Moce przerobowe (część biologiczna) instalacji MBP
Liczba spalarni niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych
Moce przerobowe spalarni niesegregowanych (zmieszanych) odpadów
komunalnych
Liczba instalacji spalania odpadów powstałych z przetwarzania odpadów
komunalnych
Moce przerobowe instalacji spalania odpadów powstałych z przetwarzania
odpadów komunalnych
Masa odpadów komunalnych oraz pochodzących z przetworzenia odpadów
komunalnych przekazana do termicznego przekształcania
Odsetek masy odpadów komunalnych oraz pochodzących z przetworzenia
odpadów komunalnych przekazany do termicznego przekształcania
Odpady powstające z produktów – opakowania i odpady opakowaniowe
(inne niż opakowania wielomateriałowe i opakowania po środkach
niebezpiecznych)
Masa opakowań wprowadzonych z produktami do obrotu
Masa odpadów opakowaniowych wytwarzanych w stosunku do PKB w cenach
stałych z 2000 r.
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych – ogółem
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych ze szkła
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z papieru i tektury
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z metali żelaznych
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z aluminium
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych z drewna
Odpady powstające z produktów – opakowania i odpady opakowaniowe –
dla opakowań wielomateriałowych
Masa opakowań wprowadzonych z produktami do obrotu
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych – ogółem
Odpady powstające z produktów – opakowania i odpady opakowaniowe –
dla opakowań po środkach niebezpiecznych
Masa opakowań wprowadzonych z produktami do obrotu
Poziom recyklingu odpadów opakowaniowych – ogółem
Odpady powstające z produktów – sprzęt elektryczny i elektroniczny
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego
przeznaczonego dla gospodarstw domowych
Masa wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego
przeznaczonego dla użytkowników innych niż gospodarstwa domowe
Masa zebranego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego – ogółem
Masa zebranego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego z
gospodarstw domowych
3
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
117
Poz. 702
szt.
mln m3
szt.
mln Mg
mln Mg
szt.
mln Mg
szt.
mln Mg
mln Mg
%
tys. Mg
tys. Mg/mld zł
rok
%
%
%
%
%
%
%
tys. Mg
%
tys. Mg
%
Mg
Mg
Mg
Mg
Mg
Lp.
Nazwa wskaźnika
Jednostka
1
2
Masa zebranego zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego
pochodzącego od użytkowników innych niż gospodarstwa domowe
Poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego
Udział masy zużytego sprzętu przygotowanego do ponownego użycia w
stosunku do całkowitej masy zużytego sprzętu zebranego w danym roku
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 1 (Sprzęt działający
na zasadzie wymiany temperatury)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 1 (Sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 2 (Ekrany, monitory
i sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm2)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 2 (Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o
powierzchni większej niż 100 cm2)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grup sprzętu należącego do
grupy 3 (Lampy)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 3 (Lampy)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 4 (Sprzęt
wielkogabarytowy, którego którykolwiek z zewnętrznych wymiarów
przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 4 (Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z
zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 4, z wyłączeniem
paneli fotowoltaicznych
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 4, z wyłączeniem paneli fotowoltaicznych
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 5 Sprzęt
małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50
cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 5 (Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z
zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom odzysku sprzętu należącego do grupy 6 (Małogabarytowy
sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych
wymiarów nie przekracza 50 cm)
Osiągnięty poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu sprzętu
należącego do grupy 6 (Małogabarytowy sprzęt informatyczny i
telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza
50 cm)
Masa wprowadzonych do obrotu paneli fotowoltaicznych
Masa zebranych paneli fotowoltaicznych
Odpady powstające z produktów – baterie i akumulatory
Masa wprowadzonych do obrotu baterii przenośnych i akumulatorów
przenośnych
Masa zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów
przenośnych (ogółem)
Osiągnięty poziom zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych
akumulatorów przenośnych
3
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
118
Poz. 702
Mg
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
%
Mg
Mg
tys. Mg
tys. Mg
%
Lp.
Nazwa wskaźnika
Jednostka
1
75
2
Masa zebranych zużytych baterii i akumulatorów kwasowo-ołowiowych
wprowadzanych do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu zużytych baterii i
akumulatorów kwasowo-ołowiowych
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych
akumulatorów kwasowo-ołowiowych
Masa zebranych zużytych baterii i akumulatorów niklowo-kadmowych,
wprowadzanych do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu zużytych baterii i
akumulatorów niklowo-kadmowych
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych
akumulatorów niklowo-kadmowych
Masa pozostałych zebranych zużytych baterii i akumulatorów wprowadzanych
do procesu recyklingu
Masa materiałów wytworzonych w wyniku recyklingu pozostałych zużytych
baterii i akumulatorów
Osiągnięty poziom wydajności recyklingu zużytych baterii i zużytych
akumulatorów pozostałych
Odpady powstające z produktów – pojazdy wycofane z eksploatacji
Liczba stacji demontażu pojazdów
Liczba punktów zbierania pojazdów
Masa zebranych pojazdów wycofanych z eksploatacji
Poziom odzysku odpadów pochodzących z demontowanych pojazdów
wycofanych z eksploatacji
Poziom recyklingu odpadów pochodzących z demontowanych pojazdów
wycofanych z eksploatacji
Odpady powstające z produktów – oleje odpadowe
Ilość wprowadzonych na rynek olejów smarowych
Poziom odzysku olejów odpadowych
Poziom recyklingu (regeneracji) olejów odpadowych
Ilość wprowadzonych na rynek preparatów smarowych
Poziom odzysku preparatów smarowych
Poziom recyklingu (regeneracji) odpadowych preparatów smarowych
Odpady powstające z produktów – zużyte opony
3
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
Poz. 702
Mg
Mg
%
Mg
Mg
%
Mg
Mg
%
szt.
szt.
tys. Mg
%
%
tys. Mg
%
%
tys. Mg
%
%
Masa opon wprowadzonych na rynek
Masa odpadów powstałych z opon poddanych innym niż recykling procesom
odzysku
Masa odpadów powstałych z opon poddanych recyklingowi
Poziom recyklingu odpadów powstałych z opon
Poziom odzysku odpadów powstałych z opon
Odpady niebezpieczne
tys. Mg
Masa wytworzonych odpadów niebezpiecznych
Odsetek masy wytworzonych odpadów niebezpiecznych poddanych
odzyskowi
Odsetek masy wytworzonych odpadów niebezpiecznych poddanych
termicznemu przekształceniu
Masa selektywnie zebranych odpadów niebezpiecznych pochodzących ze
strumienia odpadów komunalnych
tys. Mg
119
tys. Mg
tys. Mg
%
%
%
%
tys. Mg
Lp.
Nazwa wskaźnika
1
2
Odsetek masy selektywnie zebranych odpadów niebezpiecznych
104
pochodzących ze strumienia odpadów komunalnych poddanych recyklingowi
Odpady niebezpieczne – odpady medyczne i weterynaryjne
105 Ilość wytworzonych odpadów medycznych i weterynaryjnych
Liczba województw, na terenie których moc przerobowa spalarni odpadów
106 spalających odpady medyczne i weterynaryjne jest mniejsza niż masa tych
rodzajów odpadów wytwarzanych na terenie tych województw
Stosunek masy wytworzonych w kraju odpadów medycznych i
107 weterynaryjnych do mocy przerobowych instalacji do termicznego
przekształcania tych odpadów
Odpady niebezpieczne – zawierające azbest
Masa pozostałych zinwentaryzowanych wyrobów zawierających azbest – do
108 `
usunięcia i unieszkodliwienia przez składowanie
109 Pozostała do wypełnienia pojemność składowisk
Odpady niebezpieczne – zawierające PCB
110 Masa pozostałych do zlikwidowania urządzeń zawierających PCB
Odpady niebezpieczne – mogilniki
111 Liczba mogilników pozostałych do zlikwidowania
Odpady pozostałe – odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów
budowlanych oraz infrastruktury drogowej
Masa
wytworzonych
odpadów budowlanych i rozbiórkowych
112
Poziom przygotowania do ponownego użycia, recyklingu oraz innych form
113
odzysku materiałów budowlanych i rozbiórkowych
Odpady pozostałe – Komunalne osady ściekowe
114
115
116
117
118
119
Masa wytworzonych komunalnych osadów ściekowych
Odsetek masy wytworzonych komunalnych osadów ściekowych poddanych
przetwarzaniu metodami termicznymi
Odsetek masy wytworzonych komunalnych osadów ściekowych bezpośrednio
stosowanych na powierzchni ziemi
Odsetek masy wytworzonych komunalnych osadów ściekowych poddanych
odzyskowi innymi metodami
Odpady pozostałe – odpady ulegające biodegradacji – inne niż komunalne
Grupa 02
Odsetek
masy
składowanych
odpadów w stosunku do masy
Grupa 03
wytworzonych odpadów
Grupa 19
Odpady pozostałe – odpady z wybranych gałęzi gospodarki
Grupa 01
Odsetek masy poddanych odzyskowi
odpadów w stosunku do masy
Grupa 06
wytworzonych odpadów
Grupa 10
120
Poz. 702
Jednostka
3
%
tys. Mg
szt.
%
mln Mg
m3
Mg
szt.
mln Mg
%
tys. Mg s.m.
%
%
%
%
%
OKREŚLENIE
2.
zadanie ciągłe
12
–
5.
NFOŚiGW
–
– 122 –
121
W przypadku NFOŚiGW są to zarówno środki krajowe, jak i środki międzynarodowe, w tym UE, zgodnie z przyjętymi zasadami udzielania dofinansowania. W
przypadku środków UE okres kwalifikowania wydatków w perspektywie UE na lata 2021–2027 trwa do roku 2030, działania będą kontynuowane po 2028 r. Pozostałe
zadania, dla których nie wskazano kosztów realizacji, będą realizowane w ramach przyznanego limitu środków budżetowych.
minister właściwy do spraw klimatu
Prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych,
w tym ogólnopolskich kampanii informacyjnoedukacyjnych na temat ZPO (w tym w zakresie
ZPO
żywności)
oraz
postępowania
z poszczególnymi rodzajami odpadów, w tym
selektywnego zbierania odpadów,
mających na celu m.in. propagowanie możliwych
sposobów ZPO (w tym ZPO odpadów żywności),
dostarczanie mieszkańcom wiedzy na temat
systemu gospodarki odpadami komunalnymi,
uciążliwości
odpadów,
procesów
zagospodarowania odpadów (tj. zbierania
i przetwarzania, w tym istoty recyklingu) –
również w kontekście kosztów zagospodarowania,
wskazania
korzyści
dla
mieszkańców
wynikających z prawidłowego zagospodarowania
odpadów wraz z corocznym monitorowaniem
skuteczności podjętych działań edukacyjnych
przez badanie świadomości społecznej w tym
zakresie
2023–2028
4.
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
FINANSOWANIA
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
SPOSOBU
Monitor Polski
12)
minister właściwy do spraw klimatu
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
Usprawnienie funkcjonowania BDO
2.
Nazwa działania
1.
1.
Nr
I
Termin
realizacji
WYKONAWCÓW
Tabela 73. Harmonogram rzeczowo-finansowy rekomendowanych działań
ROZDZIAŁ 9. HARMONOGRAM,
REALIZACJI ZADAŃ
13)
8.
7.
6.
2023–2028
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska
Inspekcja Ochrony Środowiska,
marszałkowie województw
minister właściwy do spraw klimatu
–
–
–
–
–
–
5.
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
–
–
–
–
–
–
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
– 123 –
122
Zadanie ciągłe
2023–2028
2022–2028
2023–2028
Główny Inspektor Ochrony Środowiska13),
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska, administracja publiczna na
terenie właściwych województw
minister właściwy do spraw klimatu
2023–2028
4.
Termin
realizacji
instytucje, urzędy
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
W przypadku zadań dotyczących przeprowadzenia kontroli przekazanie wyników kontroli do MKiŚ.
2.
Stosowanie Zielonych Zamówień Publicznych,
uwzględniających np.: wymogi w zakresie
minimalnej
długości
okresu
użytkowania
zakupionych produktów, możliwości ich naprawy,
wymogu dostarczenia produktów wielokrotnego
użytku, ZPO żywności
Prowadzenie
kontroli
likwidacji
dwóch
mogilników
na
terenie
województw
dolnośląskiego
i
opolskiego
oraz
przeterminowanych środków ochrony roślin
zdeponowanych w pomieszczeniach na terenie
Fortu I w Poznaniu
Przeprowadzenie
kontroli
terenów
zanieczyszczonych i zdegradowanych w celu
oceny realizacji zadania ujętego w Krajowym
planie gospodarki odpadami dotyczącego
rekultywacji
terenów
zanieczyszczonych
i zdegradowanych składowaniem niebezpiecznych
odpadów przemysłowych
Monitorowanie zmian w strumieniu odpadów
komunalnych (w zakresie osiągania poziomów
przygotowania do ponownego użycia i recyklingu,
dostępności
strumienia
do
termicznego
przekształcania i poziomu składowania)
Analiza możliwości wprowadzenia obowiązku
osiągania wyższych niż obecnie wymagane
poziomów odzysku i recyklingu zużytych opon
Prowadzenie kontroli
– organizacji odzysku, podmiotów zbierających
oraz instalacji do przetwarzania zużytego sprzętu
elektrycznego i elektronicznego,
Nazwa działania
Monitor Polski
5.
4.
3.
1.
Nr
12.
11.
2.
– instalacji do przetwarzania zużytych baterii
i zużytych akumulatorów,
– punktów zbierania pojazdów, stacji demontażu
pojazdów,
– podmiotów wytwarzających odpady medyczne
oraz spalarni odpadów medycznych i
weterynaryjnych
Działania związane z kontrolą
transgranicznego przemieszczania odpadów oraz
kontrolą przewozu odpadów
w ramach systemu monitorowania drogowego
i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu
paliwami opałowymi (SENT)
Prowadzenie działań w zakresie zwalczania
przestępczości
dotyczącej
niewłaściwego
gospodarowania odpadami, w tym współpraca
z organami administracji rządowej i samorządowej
w obszarze gospodarki odpadami, jak również z
innymi instytucjami zajmującymi się zwalczaniem
zagrożeń związanych z nieprawidłową gospodarką
odpadami
Prowadzenie kontroli obiektów unieszkodliwiania
odpadów wydobywczych
Aktualizacja spisu zamkniętych obiektów
unieszkodliwiania odpadów wydobywczych oraz
opuszczonych
obiektów
unieszkodliwiania
odpadów wydobywczych
Nazwa działania
Zadanie ciągłe
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska
–
–
–
–
5.
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
–
–
–
–
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
– 124 –
123
Zadanie ciągłe
Zadanie ciągłe
Zadanie ciągłe
4.
Termin
realizacji
Inspekcja Ochrony Środowiska,
Państwowa Straż Pożarna
Policja (PG)
Krajowa Administracja Skarbowa,
Inspekcja Ochrony Środowiska, Straż
Graniczna, Inspekcja Transportu
Drogowego, Policja (w zakresie kontroli
przewozu towarów)
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
Monitor Polski
10.
9.
1.
Nr
minister właściwy do spraw oświaty i
wychowania,
Ośrodek Rozwoju Edukacji
Gromadzenie
i
udostępnianie
materiałów
edukacyjnych na temat ZPO, w tym w zakresie
ZPO żywności, oraz prawidłowego postępowania z
odpadami dla szkół
17.
Zadanie ciągłe
2023–2028
Zadanie ciągłe
Zadanie ciągłe
Zadanie ciągłe
4.
Termin
realizacji
–
budżet państwa
Nie ma możliwości
określenia na tym etapie
kosztów zadania, ze względu
na fakt, że MEiN nie planuje
środków na badania z
konkretnej dziedziny nauki –
projekty finansowane są w
trybie konkursowym i
wyłącznie na podstawie
kryterium doskonałości, a
nie na podstawie
przynależności do
konkretnego obszaru
wiedzy.
–
–
–
–
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
–
–
–
5.
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
– 125 –
124
minister właściwy do spraw szkolnictwa
wyższego i nauki/Narodowe Centrum
Badań i Rozwoju
16.
15.
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska wójtowie, burmistrzowie lub
prezydenci miast, marszałkowie
województw
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska, marszałkowie województw,
Inspekcja Handlowa
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
Monitor Polski
Koordynacja i wsparcie realizacji prac naukowobadawczych w zakresie gospodarki odpadami oraz
projektów badawczych i demonstracyjnych w
dziedzinie technologii oraz upowszechnianie
wyników badań
Prowadzenie kontroli podmiotów zaangażowanych
w gospodarowanie odpadami komunalnymi
zakresie
Prowadzenie
kontroli
w
zagospodarowania osadów ściekowych
2.
Prowadzenie kontroli przestrzegania przepisów
o gospodarce
opakowaniami
i
odpadami
opakowaniowymi
Nazwa działania
14.
13.
1.
Nr
Główny Inspektor Ochrony Środowiska
NFOŚiGW/WFOŚiGW
Prowadzenie działań w zakresie monitoringu
odpadów gromadzonych na linii brzegowej w
ramach Programu monitoringu wód morskich
Uwzględnienie
w
priorytetach
NFOŚiGW/WFOŚiGW
w
perspektywie
finansowej na lata 2021–2027 możliwości
wsparcia inwestycji wynikających z załącznika nr
2 do KPGO 2028 oraz
przedsięwzięć w zakresie budowy i modernizacji
instalacji przetwarzających odpady komunalne
z
przetworzenia
odpadów
i pochodzące
komunalnych, w tym odpady ulegające
biodegradacji selektywnie zebrane, w celu
zapewnienia wysokich standardów ochrony
środowiska ich funkcjonowania
22.
23.
2023–2028
Zadanie ciągłe
–
–
–
–
0,45
0,10
5.
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
NFOŚiGW
Środki UE
–
–
–
NFOŚiGW
NFOŚiGW
Środki UE
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
Monitor Polski
– 126 –
125
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska
Prowadzenie kontroli w zakresie ewidencji
odpadów zawierających PCB oraz odpadów
zawierających
rtęć
i
sprawozdawczości,
z uwzględnieniem czasu magazynowania odpadów
21.
2023–2028
Zadanie ciągłe
Główny Inspektor Ochrony Środowiska,
wojewódzcy inspektorzy ochrony
środowiska
Prowadzenie kontroli w zakresie postępowania
z olejami odpadowymi
20.
2026
4.
Termin
realizacji
2025
Określenie ilości baterii przenośnych w strumieniu
odpadów komunalnych
19.
minister właściwy do spraw klimatu
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
minister właściwy do spraw klimatu
Określenie sposobu wyliczania zawartości suchej
masy komunalnych osadów ściekowych
2.
Nazwa działania
18.
1.
Nr
24.
1.
Nr
2.
Uwzględnienie w priorytetach NFOŚiGW
wsparcia przedsięwzięć polegających na usuwaniu
wyrobów zawierających kreozot, zebranych w
wyniku realizacji inwestycji A1.4.1. „Inwestycje
na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha
dostaw
produktów rolnych i spożywczych oraz budowy
odporności podmiotów uczestniczących
w łańcuchu” objętych Krajowym Planem
Odbudowy i Zwiększania Odporności, w związku
z wymianą słupów nośnych impregnowanych
kreozotem na plantacjach chmielu
(kwota na realizację wsparcia wynosi do 80 mln zł)
Nazwa działania
2023–2028
4.
Termin
realizacji
–
5.
Szacunkowe nakłady
finansowe [mln zł]
NFOŚiGW
Potencjalne
źródło
finansowania12)
6.
Monitor Polski
– 127 –
126
NFOŚiGW
3.
Organ wykonujący/instytucja wykonująca
ROZDZIAŁ 10. INFORMACJA
O
STRATEGICZNEJ
ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO
Poz. 702
OCENIE
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji
o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach
oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą OOŚ”,
KPGO 2028 wymagał przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. W związku
z tym, sporządzono Prognozę oddziaływania na środowisko, której zakres i stopień szczegółowości
informacji został uzgodniony z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska oraz Głównym
Inspektorem Sanitarnym.
W strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko zapewniono możliwość udziału społeczeństwa na
zasadach określonych w ustawie OOŚ. Informacje o przystąpieniu do opracowania projektu dokumentu
i o jego przedmiocie, możliwości zapoznania się z niezbędną dokumentacją oraz składania uwag i
wniosków, w tym sposobu i miejscu ich składania, organie właściwym do rozpatrzenia uwag
i wniosków zostały zamieszczone między innymi na stronie internetowej MKiŚ oraz w prasie o zasięgu
ogólnokrajowym. Ponadto projekt KPGO 2028 wraz z Prognozą został zaopiniowany przez
Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz Głównego Inspektora Sanitarnego.
Dodatkowo zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy OOŚ do KPGO 2028 zostało dołączone uzasadnienie
zawierające informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały
wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku
z udziałem społeczeństwa.
ROZDZIAŁ 11. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI
ODPADAMI 2028 W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM
Niniejszy dokument stanowi aktualizację KPGO 2022. KPGO 2028, został on opracowany na
podstawie hierarchii sposobów postępowania z odpadami oraz celów określonych w dyrektywach
Parlamentu Europejskiego w zakresie ciągłego ulepszania zasad gospodarki odpadami, z
uwzględnieniem cyklu życia produktu, tak aby stworzyć gospodarkę o rzeczywiście zamkniętym
obiegu.
Przepisy UE i krajowe wprowadziły następującą hierarchię sposobów postępowania z odpadami
1) ZPO;
2) przygotowanie do ponownego użycia;
3) recykling;
4) inne procesy odzysku;
5) unieszkodliwianie.
Zgodnie z wymaganiami określonymi w ustawie o odpadach, dotyczącymi zakresu planów
gospodarki odpadami, KPGO 2028 zawiera m.in.
1) analizę aktualnego stanu gospodarki odpadami w kraju, z uwzględnieniem transgranicznego
przemieszczania odpadów, w tym informacje na temat
a) rodzajów, ilości i źródła powstawania odpadów,
b) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku,
c) rodzajów i ilości odpadów poddawanych poszczególnym procesom unieszkodliwiania,
d) istniejących systemów gospodarowania odpadami, w tym również zbierania odpadów,
e) rodzajów, rozmieszczenia i mocy przerobowej instalacji do odzysku i unieszkodliwiania
odpadów, w tym rozwiązań dotyczących olejów odpadowych, odpadów niebezpiecznych,
odpadów komunalnych, odpadów zawierających znaczne ilości surowców najistotniejszych
z ekonomicznego punktu widzenia, których dostawy są obarczone wysokim ryzykiem,
zwanych dalej „surowcami krytycznymi”, oraz innych strumieni odpadów,
f) problemów w zakresie gospodarki odpadami,
g) środków na rzecz zwalczania zaśmiecania środowiska lądowego i morskiego oraz
przeciwdziałania temu zaśmiecaniu i usuwaniu wszystkich rodzajów odpadów;
2) prognozę zmian w zakresie gospodarki odpadami w perspektywie do 2040 r., w tym zmian
wynikających z przyczyn demograficznych i gospodarczych;
3) przyjęte cele w zakresie gospodarki odpadami, a także wskazanie kierunków działań w zakresie
zapobiegania powstawaniu odpadów oraz kształtowania systemu gospodarki odpadami;
4) rozwiązania dotyczące odpadów zawierających znaczne ilości surowców krytycznych;
5) Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów (KPZPO), w tym Krajowy program
zapobiegania powstawaniu odpadów żywności;
6) harmonogram realizacji zadań wynikających z przyjętych kierunków działań, określenie
wykonawców i źródła finansowania zadań;
7) wskaźniki dla monitorowania i oceny realizacji założonych celów.
Istotą KPGO 2028 jest określenie działań niezbędnych do zapewnienia zintegrowanej gospodarki
odpadami w kraju w sposób, który zapewnia ochronę środowiska, z uwzględnieniem obecnych i
przyszłych możliwości i uwarunkowań ekonomicznych oraz poziomu technologicznego istniejącej
infrastruktury.
Główne cele wskazane w dokumencie to m.in.
1) szeroko pojęte ZPO, ze szczególnym uwzględnieniem ZPO żywności;
2) wspieranie działań w zakresie ponownego użycia produktu;
3) dążenie do 55% dla 2025 r. i 65% dla 2035 r. poziomu recyklingu i przygotowania do
ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła pochodzących ze strumieni
odpadów komunalnych;
4) minimalizacja składowanych odpadów do poziomu 30% w 2025 r. i 10% w 2035 r.;
5) utrzymanie dotychczasowego trendu w zakresie celu dotyczącego zmniejszenia ilości odpadów
komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na składowiska tak, aby nie było
składowanych więcej niż 35% masy tych odpadów w stosunku do masy wytworzonych
w 1995 r.;
6) zapewnienie utrzymania poziomów wydajności recyklingu zużytych baterii i akumulatorów;
7) osiągnięcie odpowiedniego poziomu odzysku i recyklingu odpadów powstających z produktów,
m.in. odpadów opakowaniowych, zużytych opon, olejów odpadowych;
8) dokończenie likwidacji mogilników zawierających przeterminowane ŚOR i inne odpady
niebezpieczne;
9) zwiększenie udziału odpadów poddawanych procesom odzysku;
10) zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów oraz
postepowania z odpadami.
Przedstawione w KPGO 2028 cele i zadania dotyczą lat 2023–2028, zaś perspektywicznie
obejmują okres do 2035 r.
Do osiągnięcia celów założonych w KPGO 2028 określono odpowiednie środki, takie jak
działania edukacyjno-informacyjne dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów (ZPO) i dotyczące
przeciwdziałaniu zaśmiecaniu, wspieranie rozwoju infrastruktury do ZPO i recyklingu odpadów, ocenę
potrzeby stworzenia dodatkowej infrastruktury dotyczącej ZPO oraz recyklingu, wspieranie badań w
zakresie nowych technologii z zakresu ZPO oraz gospodarowania odpadami, rekomendowane działania
dotyczące surowców krytycznych oraz służące przeciwdziałaniu zaśmiecaniu środowiska morskiego i
lądowego.
W KPGO 2028 przedstawiono zapotrzebowanie na inwestycje w zakresie zagospodarowania odpadów
komunalnych oraz informację o źródłach dochodów dostępnych w celu pokrycia kosztów eksploatacji
i utrzymania infrastruktury zagospodarowania odpadów.
KPGO 2028 wpisuje się w dwa strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie Unii Europejskiej,
tj.: Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) oraz „Polityka ekologiczna państwa 2030 –
strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (PEP2030). Kluczowym przesłaniem
obu jest dążenie do postrzegania odpadów jako źródła zasobów i zmiana gospodarki odpadami w
kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym.
ZAŁĄCZNIK
NR
3
DANE
DODATKOWE
DOTYCZĄCE
WYTWARZANIA ORAZ ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW
1.
Transgraniczne przemieszczanie odpadów
Tabela 84. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub
unieszkodliwiania wywiezionych z terytorium kraju w latach 2018–2020
Kod odpadu
1.
Sposób
zagospodarowania
Masa odpadów
[w Mg]
2018 r.
2019 r.
2020 r.
4.
15759,4000
6149,4000
5.
18905,1800
03 01 05
2.
R1
3.
14 374,7600
06 11 83
R5
1 990,6000
10 08 81
R4
205,4400
–
–
16 03 06
R3
1 463,6800
2495,8800
2098,7260
16 06 05, 20 01 34
16 08 01
R4
43,9000
18,8000
–
R4
235,1424
225,4745
137,1095
19 12 10
R1
294,0900
–
15168,1000
19 12 12
R4
R1
235,5200
–
143,4000
–
–
4338,2400
D12
–
–
52,3600
R7
–
17,2000
–
R2
R2
R4
–
–
0,2800
40,9970
21,1950
0,4300
–
14,5400
0,0900
10 03 08*
R5
20 491,5980
18230,4700
17016,5000
10 04 02*
R4
53,9620
37,2680
154,2480
R4
198,7080
R12
–
–
273,4200
–
433,6800
R6
–
114,9000
87,0000
06 04 03*
06 13 02*, 07 01 10*, 15 02 02*,
19 01 10*
07 05 04*
08 01 11*
10 08 15*
11 01 07*
18953,7000
R4
93,8400
–
79,2200
11 01 09*
R4
356,9400
329,1000
–
11 01 09*, 19 08 13*, 19 02 05*
R4
195,0260
112,1980
529,9640
11 01 98*
R4
18,5000
46,0840
21,3736
12 01 16*
R8
–
9,4700
–
13 02 05*, 13 02 06*, 13 01 10*
13 02 05*, 13 02 08*, 13 02 06*,
13 01 10*
13 02 05*, 13 02 08*, 13 02 06*,
13 03 07*
14 06 01*
R9
–
2004,8800
1307,0200
R9
12 545,2660
13391,8000
14772,8240
R9
–
–
454,4800
R3
–
0,7800
R4
1,1880
0,4900
R3
7,6800
R8
1,6600
15 01 10*
1,9700
1,3545
15 01 11*
Poz. 702
R4
75,0000
139,7000
2,9100
13,3690
R4
6,0350
R8
14,1010
R4
29,8800
R3
10,2580
10,5170
16 06 01*
R4
847,7490
818,4010
16 06 03*
R4
13,3650
16 08 01, 16 08 07*
R8
15 02 02*
16 03 13*
16 05 06*
16 08 02*
16 08 07*
17 02 04*
R4
9,9880
61,7820
R4
6252,8530
6288,0080
5764,3780
R8
923,6460
948,0970
377,0800
R4
2,5480
R8
64,9210
R3
4660,4000
87,1828
2128,0200
R1
3513,5200
439,7200
17 05 03*
D12
2069,2600
878,6600
565,6600
17 09 01*
D12
1 185,5600
403,4600
62,4600
19 01 07*
R5
7372,5400
7423,1800
7135,5870
19 01 17*
R9
19 02 07*
R9
270,3200
427,3200
19 03 08*
D12
158,3800
19 12 11*
Masa odpadów [w Mg]
Źródło: GIOŚ
R1
169,0200
452,5400
76 689,5964
78 826,6095
113 319,6664
Tabela 85. Rodzaje i masa odpadów poddawanych poszczególnym procesom odzysku lub
unieszkodliwiania przywiezionych na terytorium kraju w latach 2018–2020
Masa odpadów
[w Mg]
Sposób
zagospodarowani
a
2018 r.
2019 r.
10 01 03
2
R5
3
7903,3740
4
–
10 01 03, 10 01 99, 10 01 01
R5
2199,7700
16 957,0050
28 339,5530
10 01 03, 10 10 99
R5
5100,0000
–
–
10 08 11
R4
784,1600
513,9350
643,4890
10 09 08
R5
6520,0200
3693,6000
6419,4600
10 09 10
R5
9448,2800
7582,6400
4719,1200
16 02 14
R5
20,1040
3,8050
–
17 01 07
R5
18 032,3800
4929,2600
–
17 04 02
R4
–
–
47,2650
17 05 04
19 02 03
R5
R1
R1
87 103,1000
201,7900
121,7000
111 299,5600
175,9000
–
162 142,0800
–
–
R3
10 215,8000
15 997,4600
8703,8200
19 12 09
R5
49 719,4600
50 472,5700
36 150,4000
19 12 10
R1
36 373,8600
13 088,0800
527,2800
Kod odpadu
1
19 12 07
161
2020 r.
–
20 01 32
D10
38,8950
95,1260
–
02 01 08*
D10
286,6590
–
–
06 03 15*
R4
24,1400
–
–
06 04 05*
R4
122,0220
134,9030
83,6950
07 03 08*
D10
2,0000
–
–
07 05 01*
D10
582,1800
318,7000
–
07 05 03*
R2
436,9000
–
848,6060
07 05 04*
D10
251,7000
104,6000
–
07 05 13*
D10
48,4000
–
–
07 05 13*, 15 01 10*, 15 02 02*
D10
23,0600
44,9590
–
08 01 11*
R5
–
32,3000
–
08 01 11*, 08 01 17*, 08 03 12*
D10
203,9390
135,3720
–
08 01 11*, 08 03 12*
D10
217,4265
231,2730
–
08 01 17*
D10
681,5850
716,3130
–
09 01 01*, 09 01 02*
D10
28,2600
–
–
09 01 02*, 09 01 03*
D10
9,6300
18,0400
–
R4
77 423,1680
78 664,5340
73 035,7900
R5
9,0300
726,1200
–
10 02 13*
R4
4292,8000
3779,6300
3490,7700
10 03 19*
R5
18,6600
–
–
10 03 19*, 10 03 23*
R5
1174,3200
436,8400
–
10 03 21*
R4
21,6000
–
–
10 03 23*
R5
418,5800
654,1200
–
10 04 01*
R4
26,9400
54,4600
50,8060
10 04 02*
R4
3308,3130
4098,7120
2782,7390
10 04 05*
R4
–
139,9600
–
10 08 15*
R4
280,2600
225,1800
257,6145
11 01 05*
R5
4272,3600
5191,5300
3338,4000
11 01 09*
R4
349,9650
537,9640
451,2700
11 02 05*
R4
116,1000
105,5800
330,9410
12 01 09*
D10
123,7990
88,9300
–
13 01 10*, 13 02 05*, 13 02 06*, 13 02 08*
13 01 10*, 13 02 05*, 13 02 06*, 13 02 08*,
13 03 07*
13 01 10*, 13 02 06*, 13 02 08*
R9
3034,8200
3943,0600
10 113,1400
R9
3429,5000
927,0800
–
R9
559,9400
1383,4200
1117,8000
13 01 10*, 13 02 06*, 13 02 08*, 13 03 07*
R9
511,4400
–
–
13 02 05*
R9
1735,9500
1125,0700
1630,6500
13 02 08*
R9
1213,5600
1511,7400
1547,3300
13 02 08*, 13 01 13*
R9
791,1100
–
–
13 03 10*
R9
10,1000
18,2800
209,7800
13 05 02*, 13 05 08*
14 06 01*
D10
–
146,8900
–
D10
8,7500
–
–
14 06 03*
D10
1527,4260
927,8580
–
R1
388,1860
188,6650
229,4900
R3
212,2360
173,2500
128,5100
10 02 07*
15 01 10*
R4
9,6000
20,3500
2,9050
D10
173,6680
41,9280
–
R4
50,6750
96,5130
67,1400
D10
689,5110
484,8830
–
16 01 13*
D10
5,6760
4,0000
–
16 01 14*
D10
125,6400
110,0000
–
16 02 09*
D10
6,8600
–
–
16 02 11*
R4
90,4200
–
–
16 02 11*, 20 01 23*
R12
1450,8200
525,1600
46,3800
16 02 13*
R12
–
1037,8800
2828,3340
R12
2619,1830
1320,9830
–
R5
191,8100
192,0000
–
D10
9,0850
12,5000
–
16 03 03*, 16 03 05*, 16 05 06*
D10
273,3450
76,2650
–
16 03 05*
D10
82,9030
15,0580
–
16 03 05*, 16 05 06*
D10
261,6945
–
–
16 06 01*
R4
9925,0230
18 652,9960
28585,1240
16 07 08*
D10
231,3200
218,2100
–
R9
25 301,8600
–
–
16 10 01*
R12
–
5508,0000
–
D10
–
8,9600
–
R5
251,8800
1488,6800
635,04
15 02 02*
16 02 15*
16 11 01*
16 11 03*
R5
1482,2600
1499,1400
–
19 02 04*
D10
18 866,7100
15 883,8360
–
19 02 05*
D10
82,0450
49,7700
–
19 02 11*
D10
120,0000
66,9930
–
19 03 04*
R5
2114,1700
6147,3000
–
R4
2004,8200
3169,8000
5729,2200
D10
445,9600
186,6400
–
R4
22 973,9860
16 449,0730
13 399,1280
R5
–
106,9900
–
20 01 19*
D10
13,9050
–
–
20 01 35*
Masa odpadów [w Mg]
Źródło: GIOŚ
R12
–
–
355,7600
431 814,3370
404 968,1820
398 988,8295
19 10 05*
19 12 11*
Odpady przywożone z zagranicy do Polski i wywożone z kraju na podstawie decyzji Głównego Inspektora
Ochrony Środowiska niekiedy trafiają do instalacji, które poddają odebrane odpady różnym procesom
zagospodarowania. W takich przypadkach jako sposób zagospodarowania danego odpadu został podany
wiodący proces odzysku. W ten sam sposób są przekazywane dane dotyczące transgranicznego
przemieszczania odpadów zawarte w Kwestionariuszu Konwencji Bazylejskiej „Electronic Reporting
System of th eBasel Convention” do Sekretariatu Konwencji Bazylejskiej, Rotterdamskiej i Sztokholmskiej.
2. Prognoza wytwarzania masy odpadów komunalnych z uwzględnieniem wpływu
działań dotyczących ZPO
Przedstawione dane dotyczące korekty ilościowej poszczególnych strumieni odpadów pokazują, że
podejmowane działania ograniczające wytwarzanie niektórych rodzajów odpadów powinny znacząco
wpłynąć na zmianę całkowitej ilości odpadów w latach 2020–2040.
W ocenie zmian ilościowych poszczególnych strumieni odpadów wzięto pod uwagę obserwowane
tendencje wynikające ze zmian stylu życia ludzi, wzrostu poziomu dobrobytu, kształtujących się zmian
przepisów dotyczących ograniczania lub eliminowania pewnych produktów (np. przedmiotów
jednorazowych z tworzyw sztucznych), rosnącej świadomości ekologicznej21), wdrażania programów
antysmogowych w miastach, zmiany powierzchni i sposobów użytkowania terenów zieleni w miastach
oraz w indywidualnych ogrodach, rozwoju budownictwa mieszkaniowego itp.
Zasadnicze zmiany należy wiązać
1) z obowiązkami wynikającymi z dyrektywy SUP, które obejmują
a) od 3 lipca 2021 r. zakaz wprowadzania do obrotu 10 plastikowych produktów jednorazowego
użytku – patyczki higieniczne, sztućce (widelce, noże, łyżki, pałeczki), talerze, słomki,
mieszadełka do napojów, patyczki do balonów, pojemniki do żywności i styropianowe kubeczki
– oraz zastąpienie ich alternatywnymi produktami,
b) od 3 lipca 2024 r. dopuszczenie do obrotu tylko takich opakowań jednorazowego użytku
z tworzyw sztucznych, których nakrętki i wieczka plastikowe będą przymocowane do nich na
stałe (dotyczy to butelek i pojemników),
c) od 2025 r. obowiązek użycia do produkcji butelek PET minimum 25% materiału pochodzącego
z recyklingu, a od 2030 r. – minimum 30%,
d) zapewnienie do 2025 r. przynajmniej 77% selektywnego zbierania do recyklingu butelek
z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku na napoje, a do 2029 r. – 90%;
2) ze znaczącym ograniczeniem stosowania opakowań z tworzyw sztucznych, wynikającym m.in.
z założeń europejskiej strategii na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym;
3) z ograniczaniem marnotrawstwa żywności przez działania edukacyjne, a także programy dzielenia
się żywnością, realizowane szczególnie w dużych miastach;
4) z wdrażaniem programów wymiany ubrań, mebli i innych przedmiotów między ludźmi (dzielenie
się, wymiana, co-sharing), z wykorzystaniem profili internetowych, giełd itp.,
5) ze zmianami w zakresie utrzymania terenów zieleni w miastach – rezygnacją z koszenia części
trawników i użytkowanie ich jako łąki, co wynika m.in. ze względów klimatycznych, wysokich
temperatur i trudności w nawadnianiu tych terenów. Zmiany klimatyczne – susze w okresie letnim
– są też przyczyną wolniejszego wzrostu oraz wysychania traw i roślin zielnych, co przekłada się
na mniejszą ilość odpadów zielonych. Jednocześnie jednak wzrasta powierzchnia terenów zieleni
zarówno prywatnych (ogrodów), jak i publicznych (skwerów i parków)22);
6) z zastępowaniem części opakowań z tworzyw sztucznych opakowaniami ze szkła i papieru oraz
prawdopodobnie także opakowaniami wielomateriałowymi; z ograniczaniem, a docelowo
całkowitym eliminowaniem zużycia paliw stałych w gospodarstwach domowych (spalanie węgla
kamiennego w gospodarstwa domowych jest głównym źródłem frakcji drobnej w odpadach
komunalnych, częściowo też odpady ze spalania węgla mogą występować we frakcji mineralnej).
Z badań świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski przeprowadzonych w 2021 r. wynika, że
świadomość dotycząca gospodarki odpadami z każdym rokiem wzrasta.
22)
Według GUS (Baza danych lokalnych https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica) łącznie powierzchnia
parków, zieleńców i terenów zieleni osiedlowej w miastach i na wsiach w latach 2010–2020 wzrosła z 57201,7 ha
do 61903,85 ha. Według Rocznika Statystycznego Rzeczypospolitej Polskiej 2021 wzrastała liczba wydanych
pozwoleń na budowę domów jednorodzinnych z 94,5 tys. do 134,8 tys. w latach 2010–2020 oraz liczba oddanych
do użytku budynków jednorodzinnych z 67,7 tys. do 74,0 tys. w latach 2015–2020.Te dane świadczą o wzroście
terenów ogrodów przydomowych, w których również powstają bioodpady usuwane następnie w ramach systemów
gospodarki odpadami komunalnymi.
21)
W tabeli 86 przedstawiono porównanie prognoz całkowitej masy oraz jednostkowych wskaźników
wytwarzania odpadów komunalnych bez uwzględnienia wpływu działań dotyczących ZPO oraz
uwzględniając wyżej wymieniony wpływ.
Z porównania wynika, że całkowita prognozowana masa odpadów po korekcie stanowić będzie w 2040 r.
około 80% masy odpadów według prognozy wyjściowej (15,33 mln Mg/rok w stosunku do 19,02 mln
Mg/rok). Skorygowany średni jednostkowy wskaźnik wytwarzania odpadów komunalnych wzrośnie
z 342,0 kg/M rok w roku 2018 do około 421 kg/M rok w roku 2040.
Tabela 86. Porównanie prognoz masy wytwarzanych odpadów komunalnych dla całego kraju
Całkowita masa odpadów
[tys. Mg/rok]
skorygowana
wyjściowa
3
4
Jednostkowy wskaźnik,
[kg/M/rok]
skorygowany
wyjściowy
1
Liczba
mieszkańców
[tys.]
2
2020
38 265,0
13 116,9
2021
38 235,1
2022
38 206,9
2023
38 172,3
14 585,6
14 325,7
382,1
375,3
0,982
2024
38 141,3
15 100,1
14 701,7
395,9
385,5
0,974
2025
38 073,9
15 538,0
14 994,8
408,1
393,8
0,965
2026
38 000,0
15 914,4
15 221,5
418,8
400,6
0,956
2027
37 919,7
16 206,9
15 332,2
427,4
404,3
0,946
2028
37 833,0
16 487,6
15 444,9
435,8
408,2
0,937
2029
37 739,9
16 756,5
15 453,5
444,0
409,5
0,922
2030
37 640,4
16 998,4
15 518,7
451,6
412,3
0,913
2031
37 534,5
17 228,3
15 558,4
459,0
414,5
0,903
2032
37 422,1
17 449,9
15 578,4
466,3
416,3
0,893
2033
37 303,3
17 648,2
15 560,9
473,1
417,1
0,882
2034
37 178,1
17 856,6
15 552,2
480,3
418,3
0,871
2035
37 046,5
18 052,8
15 524,2
487,3
419,0
0,860
2036
36 915,4
18 251,0
15 527,2
494,4
420,6
0,851
2037
36 785,4
18 444,2
15 488,1
501,4
421,0
0,840
2038
36 656,4
18 636,1
15 443,9
508,4
421,3
0,829
2039
36 529,0
18 827,0
15 412,8
515,4
421,9
0,819
2040
Źródło: IOŚ-PIB
36 402,7
19 020,4
15 361,3
522,5
422,0
0,808
Rok
Wskaźnik
korekty
5
6
7
13 116,9
342,0
342,0
1,000
13 424,3
13 424,3
351,1
351,1
1,000
14 029,6
13 897,0
367,2
363,7
0,991
3. Odpady z mechanicznej obróbki odpadów (19 12 12)
W 2018 r. wytworzono 7.499,2 tys. Mg odpadów 19 12 12 – o prawie 2% więcej niż w 2017 r. W tabeli 87
przedstawiono zestawienie masy wytworzonych odpadów w podziale na procesy dalszego odzysku
i unieszkodliwiania.
Tabela 87. Masa wytworzonych odpadów 19 12 12 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego
przetwarzania
Proces
1.
D1
D5
D8
2017 r.
2.
3,1
1511,0
2453,4
2018 r.
3.
0,0
1375,4
2594,6
165
2017r.
4.
0,0%
20,5%
33,3%
2018 r.
5.
0,0%
18,3%
34,6%
D10
D13
R1
R3
R4
R5
R8
R12
R13
R14
RAZEM
Źródło: CSO
107,6
130,4
257,7
1095,7
1,8
45,6
23,8
1713,5
16,6
9,2
7369,3
96,8
5,3
357,7
845,2
5,5
44,9
0,0
2150,5
23,3
0,0
7499,2
Poz. 702
1,5%
1,8%
3,5%
14,9%
0,0%
0,6%
0,3%
23,3%
0,2%
0,1%
100,0%
1,3%
0,1%
4,8%
11,3%
0,1%
0,6%
0,0%
28,7%
0,3%
0,0%
100,0%
Odpady są poddawane dalszej obróbce biologicznej D8 lub odzyskowi organicznemu R3 – 3439,8 tys. Mg
(45,9% wytworzonych odpadów, o 3% mniej niż w 2017 r.). Dalszej obróbce mechanicznej R12 lub D13
(np. przekazanie frakcji nadsitowej do dalszej obróbki w celu wytworzenia np. paliwa alternatywnego)
poddano 2155,8 tys. Mg (28,7% wytworzonych odpadów, o 15% więcej niż w 2017 r.). Zdeponowano na
składowiskach D5 – 1375,4 tys. Mg (18,3% wytworzonych odpadów, o 9% mniej niż w 2017 r.), a
przekazano do procesów termicznych D10 lub R1 – 454,5 tys. Mg (6,1% wytworzonych odpadów, o 24%
więcej niż w 2017 r.). Pozostałe procesy stanowią 1% wytworzonych odpadów.
4.
Odpady palne – paliwo alternatywne (19 12 10)
W 2018 r. wytworzono 2364,9 tys. Mg o 6% więcej niż w 2017 r. (tabela 15). Odpady klasyfikowane pod
tym kodem są poddawane w 65,1% procesowi R1 (1539,6 tys. Mg o blisko 17% więcej niż w 2017 r.),
a 20,6% dalszej obróbce R12 (487,4 tys. Mg o 14% mniej niż w 2017 r.). Zmagazynowano R13 – 14,3%
odpadów (337,8 tys. Mg o 16% więcej niż w 2017 r.), co stanowi stosunkowo dużą część tych odpadów.
Trudno ocenić jaka część tych zmagazynowanych odpadów będzie poddana procesom w kolejnych latach.
W tabeli 88 przedstawiono masę wytworzonych odpadów 19 12 10 wraz z procesem dalszego
przetwarzania.
Tabela 88. Masa wytworzonych odpadów 19 12 10 [tys. Mg] i [%] wraz z procesem dalszego
przetwarzania
Proces
1.
D10
R1
R5
R12
R13
RAZEM
Źródło: CSO
2017 r.
2.
0,0
1321,4
53,6
567,4
292,1
2234,4
2018 r.
3.
0,0
1539,7
0,0
487,4
337,8
2364,9
2017r.
4.
0,0%
59,1%
2,4%
25,4%
13,1%
100,0%
2018 r.
5.
0,0%
65,1%
0,0%
20,6%
14,3%
100,0%
5. Dane ogólne dotyczące odpadów niebezpiecznych
W latach 2017 i 2018 wytworzono odpowiednio 2151,96 tys. Mg i 2329,38 tys. Mg odpadów
niebezpiecznych. Udział odpadów niebezpiecznych w ilości wytworzonych odpadów ogółem w Polsce
wynosił średnio 1,7%. W roku 2018 notowano 8-procentowy wzrost masy wytworzonych odpadów
niebezpiecznych w stosunku do roku 2017. W tabeli 89 przedstawiono masę wytworzonych odpadów
niebezpiecznych w latach 2017 i 2018 w zależności od źródła powstawania czyli grup odpadów.
Tabela 89. Wytwarzanie w latach 2017 i 2018 odpadów niebezpiecznych z podziałem na grupy
odpadów
Grupa odpadu
1.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
RAZEM
Źródło: CSO
2017 r.
[tys. Mg]
2.
2,23
0,28
5,03
0,07
31,86
86,97
87,94
39,34
1,32
229,59
175,17
100,22
269,90
3,23
50,43
148,92
486,16
54,83
376,61
1,86
2018 r.
[tys. Mg]
3.
2,01
0,74
3,78
3,68
40,18
70,38
94,58
76,91
1,68
263,76
177,86
113,24
298,48
2,83
62,14
129,29
608,53
63,52
314,83
0,96
2151,96
2329,38
Odpady niebezpieczne przetwarzane były w procesach odzysku (R1-R13) oraz w procesach
unieszkodliwiania (D1-D14) zgodnie z załącznikami nr 1 i 2 ustawy o odpadach. W tabeli 90 przedstawiono
masę odpadów niebezpiecznych poddanych poszczególnym procesom przetwarzania. Największą masę
odpadów niebezpiecznych poddano procesom odzysku, co stanowiło 73% odpadów przetworzonych w
roku 2018. Udział odpadów składowanych wynosił 10%, odpadów unieszkodliwianych termicznie 7%. W
tabelach 91 i 92 przedstawiono grupy odpadów niebezpiecznych poddane procesom odzysku i
unieszkodliwiania.
Tabela 90. Odpady niebezpieczne przetworzone w latach 2017 i 2018 w zależności od rodzaju procesu
[tys. Mg]
Przetwarzanie
1.
Procesy odzysku
Procesy unieszkodliwiania, w tym
składowanie
termiczne unieszkodliwianie
RAZEM
Źródło: CSO
167
2017 r.
[tys. Mg]
2.
1903,95
778,77
365,29
191,95
2682,71
2018 r.
[tys. Mg]
3.
2313,4
606,65
319,79
232,60
3152,65
Grupa
R1
odpadów
1.
2.
–
01
–
03
–
04
0,0002
05
–
06
0,01
07
0,00
08
–
09
–
10
–
11
–
12
0,38
13
–
14
3,88
15
0,00002
16
–
17
0,00001
18
–
19
0,003
20
RAZEM
4,28
Źródło: CSO
R3
4.
–
0,001
–
0,81
1,04
14,15
1,70
0,05
–
7,11
16,30
6,94
0,00
8,56
6,01
11,89
–
7,66
–
82,22
R2
3.
–
–
–
–
–
4,63
5,30
–
–
–
0,003
0,002
0,58
–
0,77
–
–
0,04
–
11,33
5.
–
–
–
–
0,34
–
–
0,49
263,96
17,26
–
–
–
3,03
125,93
0,30
–
63,82
1,90
477,03
R4
6.
0,89
–
–
0,03
15,05
2,53
0,87
0,00
3,19
90,87
2,13
31,40
0,002
0,30
23,10
328,73
–
33,58
0,22
532,89
R5
7.
–
–
–
–
–
19,71
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
19,71
R6
168
8.
–
–
–
–
1,35
0,21
1,53
0,17
–
5,78
–
–
–
–
1,48
–
–
–
–
10,52
R7
9.
0,35
–
–
0,08
–
0,08
–
–
–
0,06
1,94
120,50
–
–
31,52
–
–
3,24
–
157,77
R9
10.
–
–
–
–
–
–
–
–
0,00
–
–
–
–
–
–
–
–
0,57
–
0,57
R10
11.
–
–
–
–
0,34
–
–
–
–
3,89
–
0,72
–
–
2,81
–
–
–
–
7,75
R11
Tabela 91. Grupy odpadów niebezpiecznych poddane procesom odzysku R1–R13 w 2018 r. [tys. Mg]
12.
0,04
0,16
0,00
1,71
0,36
5,73
6,15
0,05
9,17
5,49
32,42
43,75
0,04
50,13
744,21
5,35
0,000
7,34
72,07
984,19
R12
13.
–
0,0002
–
0,002
0,003
1,18
0,004
–
–
–
–
0,80
0,0003
2,79
20,37
–
0,001
–
–
25,15
R13
14.
1,29
0,16
0,002
2,62
18,47
48,23
15,56
0,77
276,32
130,45
52,79
204,49
0,62
68,70
956,20
346,27
0,001
116,25
74,20
2313,4
RAZEM
Tabela 92. Grupy odpadów niebezpiecznych unieszkodliwiane w procesach D1–D14 w 2018 r.
[tys. Mg]
Grupy
odpadów
1.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
RAZEM
Źródło: CSO
D1
2.
–
–
–
–
–
–
–
–
0,001
–
–
–
–
–
0,00008
–
–
–
–
0,05
D2
3.
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
0,17
–
–
–
–
–
–
–
Procesy unieszkodliwiania, [tys. Mg]
D4
D5
D8
D10
4.
5.
6.
7.
–
–
–
0,01
–
0,00004
–
2,60
–
0,001
–
0,03
–
–
–
–
–
–
1,77
13,48
–
0,05
0,01
0,11
–
0,08
0,21
30,09
–
1,86
0,01
6,57
–
–
–
0,11
–
8,32
0,70
0,04
–
2,44
0,64
0,48
–
0,21
0,33
1,07
0,64
0,02
0,81
0,59
–
0,00001
0,004
1,81
–
3,53
–
3,09
–
1,47
0,36
6,17
–
196,99
–
0,61
–
–
–
63,99
–
108,00
19,27
101,48
–
0,0002
–
0,27
D13
8.
–
–
0,09
0,00
3,27
0,02
5,05
1,60
0,004
0,68
0,81
0,32
0,37
0,02
5,55
0,42
0,21
–
4,87
0,02
D14
9.
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
0,0001
0,10
–
0,01
5,89
–
0,05
0,17
0,64
23,30
6,00
319,79
24,11
232,60
RAZEM
10.
0,01
2,60
0,11
0,00
18,52
0,19
35,43
10,03
0,12
9,74
4,37
1,93
2,58
1,84
12,16
8,52
197,81
64,00
239,51
0,34
606,65
W tabeli 93 przedstawiono instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych w 2018 r.
Tabela 93. Instalacje termicznego przekształcania odpadów niebezpiecznych w 2018 r.
Lp.
Województwo
Zarządzający instalacją
Wydajność,
[Mg/rok]
Rodzaj odpadów
*
Wydajność
razem,
[Mg/rok]
1.
2.
3.
4.
5.
6.
2950
mw
ECO-ABC sp. z o.o. Milicz
1
dolnośląskie
2
3
kujawsko-pomorskie
Przemysłowa 7, 97-400
Bełchatów
Spalarnia odpadów ciekłych
Henryka Sienkiewicza 4, 56120 Brzeg Dolny
Zakład Utylizacji
Odpadów Medycznych przy
Centrum Onkologii w
Bydgoszczy
Doktor Izabeli Romanowskiej
2, 85-796 Bydgoszcz
169
8450
5500
n
mw
59 398
5
6
7
lubelskie
8
9
lubuskie
10
8
łódzkie
9
małopolskie
10
11
mazowieckie
12
13
opolskie
14
podkarpackie
15
MD-proeco Sp. z o.o.
(ENERIS)
Wojska Polskiego 65, 85-825
Bydgoszcz
Anwil S.A. Włocławek
Toruńska 222, 87-800
Włocławek
Orlen S.A. Włocławek
Krzywa Góra 13, 87-800
Włocławek
Państwowy Instytut
Weterynaryjny
Aleja Partyzantów 57, 24-100
Puławy
Spalarnia odpadów
medycznych
Dekerta 1, 66-400 Gorzów
Wielkopolski
Spalarnia odpadów
medycznych
Chałubińskiego 7, 67-100
Nowa Sól
PROMAROL-PLUS Sp. z
o.o.
Instalacja Termicznego
Przekształcania Odpadów
Ciepielówek, ul. Ciepielówek
2, Sława
ECO-ABC Sp. z o.o.
Bełchatów
Przemysłowa 7, 97-400
Bełchatów
Remondis Medison Chrzanów
Powstańców Styczniowych 9,
32-500 Chrzanów
ECO-ABC Sp. z o.o. Kraków
Dymarek 7, 31-983 Kraków
SABA S.A. Płock
Przemysłowa 34, 09-400
Płock
ORLEN EKO Sp. z o.o.
Chemików 7, 09-411 Płock
Firma Handlowo-Usługowa
„EKO-TOP”
Aleja Wincentego Witosa 26,
45-401 Opole
SERVITECH Sp. z o.o.
Tarnobrzeg
Szpitalna 1, 39-400
Tarnobrzeg
REMONDIS Medison
Rzeszów Sp. z o.o.
Hetmańska 120, 35-001
Rzeszów
170
Poz. 702
8000
mwn
35 280
n
11 318
n
308
w
1320
mw
340
mw
20 000
mwn
5100
mwn
5440
mwn
308
21 660
5100
15 318
9878
mw
2800
mwn
52 800
50 000
n
690
mw
438
mw
690
33 903
mwn
Raf-Ekologia Sp. z o.o
Trzecieskiego 14, 38-460
Jedlicze
LERG S.A. instalacja do
termicznego przekształcania
odpadów niebezpiecznych –
odpady ciekłe
Psutków 39-206
16
17
USK w Białymstoku
18
podlaskie
19
20
21
pomorskie
22
23
24
25
śląskie
26
25
świętokrzyskie
26
26
warmińsko-mazurskie
ul. Żurawia 14, 15-276
Białystok
Spalarnia
odpadów niebezpiecznych
MPO w Białymstoku
Lipowa 190, 17-200
Hajnówka
Port Service Sp. z o.o.
Gdańsk
Majora Henryka
Sucharskiego 75, 80-601
Gdańsk
Instalacja do termicznego
przekształcania odpadów
medycznych
i weterynaryjnych Tczew –
ECO-ABC
30 Stycznia 57, 83-110 Tczew
Zakłady Farmaceutyczne
„POLPHARMA” S.A.
Pelplińska 19, 83-200
Starogard Gdański
Spalarnia odpadów Chojnice
Leśna 10, 89-600 Chojnice
Zakład Utylizacji odpadów
Katowice
Hutnicza 8, 40-246 Katowice
Veolia SARPI Dąbrowa
Górnicza
Koksownicza 16, 42-523
Dąbrowa Górnicza
Narodowy Instytut Onkologii
im. Marii Skłodowkiej Curie
oddział w Gliwicach
Państwowy Instytut badawczy
ul. Wybrzeże Armii Krajowej
15, 44-102 Gliwice
Spalarnia Odpadów
Medycznych Sandomierz
Zygmunta Schinzla 13, 27600 Sandomierz
ITPO Mo-Bruk Karsy
Karsy 78, 27-530 Ożarów
Olsztyński Zakład
Komunalny Sp. z o.o.
171
Poz. 702
10 000
mwn
20 000
n
450
mw
859
409
mw
11 000
mwn
1685
mw
3200
mwn
1127
mw
2922
mw
50 000
mwn
17 012
53 572
650
mw
805
mw
25 805
25 000
n
mw
wielkopolskie
28
zachodniopomorskie
29
Lubelska 43D, 11-041
Olsztyn
ITPO Konin
Sulańska 11, 62-500 Konin
nip 6652223120
Samodzielny Publiczny
Zespół Zakładów Opieki
Zdrowotnej W Gryficach
72-300 Gryfice, Ul.
Niechorska 27
Samodzielny
Publiczny Szpital Kliniczny
Nr 1 Im. Prof. Tadeusza
Sokołowskiego Pomorskiego
Uniwersytetu Medycznego
Unii Lubelskiej 1, 71-252
Szczecin
RAZEM
Poz. 702
10 224
mwn
1488
mw
1708
220
307 404 3
Źródło: BDO, CSO, decyzje administracyjne, sprawozdania z realizacji WPGO.
* m − medyczne, w – weterynaryjne, n − niebezpieczne.
172
10 224
mw
307 404
6. Dane ogólne dotyczące odpadów innych niż komunalne
Tabela 94 zawiera zestawienie masy wytworzonych odpadów innych niż niebezpieczne z wszystkich grup
w latach 2014–2018, z wyłączeniem w części głównej odpadów grupy 20 (komunalnych) oraz części
odpadów grupy 19, tzw. odpadów wtórnych powstałych w wyniku przetworzenia odpadów pozostałych
grup (z podgrup 19 01, 19 02, 19 03, 19 04, 19 05, 19 06, 19 10, 19 12, 19 80). Wyłączenie tych odpadów
z grupy 19 ma na celu uniknięcie podwójnego liczenia odpadów wytworzonych. Tabela uwzględnia
dodatkowo inne niż niebezpieczne odpady grupy 20.
Tabela 94. Wytwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne w latach 2014–2018
Grupa
Masa odpadów wytworzonych [tys. Mg/rok]
2014 r.
2015 r.
2016 r.
2017 r.
2018 r.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
1
81 393,0
82 146,6
76 628,0
70 278,3
70 726,2
2
4343,1
3809,9
4189,8
3228,0
3681,9
3
4764,5
3773,7
3217,4
3077,4
2655,1
4
117,2
107,5
112,9
116,4
123,8
5
10,4
10,8
9,8
7,0
8,3
6
2250,2
2477,1
2544,4
2847,2
2458,8
7
432,1
406,8
512,0
513,4
522,3
8
58,0
80,3
67,9
221,7
233,1
9
0,5
0,5
0,5
0,5
0,5
10
32832,7
32 836,3
32 431,2
30 658,0
29 846,2
11
39,9
41,2
34,9
35,5
43,3
12
1795,3
2003,0
1974,8
1728,3
1942,4
13
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
14
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
15
2236,9
2646,2
2722,7
2832,0
3844,0
16
1537,2
1670,2
1600,7
1590,4
1596,8
17
20 186,0
17 493,0
21 786,5
19 627,1
22 017,5
18
19
19 08, 19 09,
19 11, 19 13
4,8
7,1
7,9
7,2
10,4
7415,2
7783,9
7632,8
6772,8
8073,8
159 417,00
157 294,10
155 474,20
143 541,20
147 784,40
Grupa 20
10 319,4
10 862,8
11 653,3
11 967,1
12 484,0
RAZEM
Źródło: CSO
169 736,4
168 156,9
167 127,5
155 508,3
160 268,4
RAZEM
W tabelach 95 i 96 przedstawiono udziały poszczególnych procesów odzysku i unieszkodliwiania całej
masy wytworzonych odpadów oraz odpadów niebezpiecznych.
Tabela 95. Udziały poszczególnych procesów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (bez odpadów
komunalnych) w 2018 r.
Proces odzysku
1.
R1
R2
Udział [%]
odpady
ogółem
niebezpieczne
2.
3.
1,10
0,13
0,01
0,36
Proces
unieszkodliwiania
4.
D1
D2
173
Udział [%]
Odpady
ogółem
niebezpieczne
5.
6.
16,68
0,00
0,00
0,05
R3
R4
R5
R6
R7
R8
R9
R10
R11
R12
R13
9,85
6,05
70,63
0,02
0,03
0,00
0,14
1,23
0,31
10,20
0,43
2,47
12,99
49,74
0,60
0,32
0,00
4,76
0,02
0,23
27,53
0,85
RAZEM
Źródło: CSO
100,00
100,00
Poz. 702
D3
D4
D5
D6
D7
D8
D9
D10
D11
D12
D13
D14
D15
RAZEM
0,00
0,09
74,49
0,0
0,0
0,60
6,48
1,58
0,00
0,00
0,08
0,00
0,00
100,00
0,00
0,17
58,19
0,00
0,00
1,33
0,00
35,19
0,00
0,00
5,04
0,03
0,00
100,00
Tabela 96. Udziały odzysku i unieszkodliwiania w przetwarzaniu odpadów (bez odpadów
komunalnych) w 2018 r.
Grupa
1.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
2.
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
174
Odzysk [%]
Unieszkodliwianie [%]
3.
71,88
99,54
95,42
0,00
99,10
41,24
68,43
100,00
27,28
12,94
24,02
98,98
85,48
57,67
70,17
61,01
90,24
90,83
65,67
96,60
89,75
96,79
99,22
96,56
98,76
98,76
40,94
40,94
99,64
78,29
96,10
4.
28,12
0,46
4,58
100,00
0,90
58,76
31,57
0,00
72,72
87,06
75,98
1,02
14,52
42,33
29,83
38,99
9,76
9,17
34,33
3,40
10,25
3,21
0,78
3,44
1,24
1,24
59,06
59,06
0,36
21,71
3,90
18
19
RAZEM
Niebezpieczne
Źródło: CSO
Poz. 702
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem
Niebezpieczne*
ogółem 19 08, 19 09,
19 11, 19 13
Niebezpieczne*
175
99,15
96,39
63,61
3,73
0,00
0,85
3,61
36,39
96,27
100,00
46,36
53,64
1,00
76,08
90,07
0,00
23,92
9,93
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 12 lipca 2023 r.
Poz. 702
UCHWAŁA NR 96
RADY MINISTRÓW
z dnia 12 czerwca 2023 r.
w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028
Na podstawie art. 36 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r.
poz. 699, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 96 Rady Ministrów
z dnia 12 czerwca 2023 r. (M.P. poz. 702)
Załącznik
do uchwały nr 96
Rady Ministrów
z dnia 12 czerwca 2023 r.
(M.P. poz. …)
Krajowy plan gospodarki odpadami 2028
Spis treści
Wykaz pojęć i skrótów ............................................................................................................................ 7
ROZDZIAŁ 1. WSTĘP ......................................................................................................................... 10
ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI ........................ 13
2.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ......................................................... 13
2.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 30
2.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ......................................................................................... 30
2.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................... 35
2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ........................................................................................... 40
2.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ................................................................................................. 45
2.2.5. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 47
2.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................... 49
2.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................... 51
2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................. 51
2.3.2. Odpady zawierające azbest ......................................................................................................... 56
2.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .... 58
2.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................................... 65
2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
............................................................................................................................................................... 65
2.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................................ 69
2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ................................................................. 72
2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ........... 81
ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ........................ 90
3.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ......................................................... 90
3.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................... 94
3.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ......................................................................................... 94
3.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................... 94
3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ........................................................................................... 95
3.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ................................................................................................. 95
3.2.5. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 96
3.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................... 96
3.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................... 96
3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................. 98
3.3.2. Odpady zawierające azbest ......................................................................................................... 98
3.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .... 98
3.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................................... 98
3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
............................................................................................................................................................... 98
3.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................................ 98
3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ................................................................. 99
3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 100
ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ............................ 101
4.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ....................................................... 101
4.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 101
4.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ....................................................................................... 101
4.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................. 103
4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ......................................................................................... 103
4.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ............................................................................................... 104
4.2.5. Oleje odpadowe ......................................................................................................................... 104
4.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................. 104
4.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................. 104
4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ........................................................................................... 104
4.3.2. Odpady zawierające azbest ....................................................................................................... 104
4.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .. 104
4.4. Odpady pozostałe ......................................................................................................................... 105
4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
............................................................................................................................................................. 105
4.4.2. Komunalne osady ściekowe ...................................................................................................... 105
4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ............................................................... 105
4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 105
ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU
ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI..................... 106
5.1. Odpady komunalne, w tym odpady ulegające biodegradacji ....................................................... 106
5.2. Odpady powstające z produktów.................................................................................................. 107
5.2.1. Opakowania i odpady opakowaniowe ....................................................................................... 107
5.2.2. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................................. 108
5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ......................................................................................... 108
5.2.4. Pojazdy wycofane z eksploatacji ............................................................................................... 108
5.2.5. Oleje odpadowe ......................................................................................................................... 109
5.2.6. Zużyte opony ............................................................................................................................. 109
5.3. Odpady niebezpieczne .................................................................................................................. 109
5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ........................................................................................... 109
5.3.2. Odpady zawierające azbest ....................................................................................................... 110
5.3.3. Inne odpady niebezpieczne (odpady zawierające rtęć, odpady zawierające PCB, mogilniki) .. 110
5.4. Odpady pozostałe ......................................................................................................................... 110
5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej
............................................................................................................................................................. 110
5.4.2. Komunalne osady ściekowe ...................................................................................................... 110
5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne ............................................................... 111
5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ......... 111
ROZDZIAŁ 6. ŚRODKI NA RZECZ ZWALCZANIA ZAŚMIECANIA ŚRODOWISKA
LĄDOWEGO I MORSKIEGO ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA TEMU ZAŚMIECANIU I
USUWANIA WSZYSTKICH RODZAJÓW ODPADÓW ................................................................ 112
ROZDZIAŁ 7. ROZWIĄZANIA DOTYCZĄCE ODPADÓW ZAWIERAJĄCYCH ZNACZNE
ILOŚCI SUROWCÓW KRYTYCZNYCH ........................................................................................ 114
ROZDZIAŁ 8. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA KRAJOWEGO PLANU
GOSPODARKI ODPADAMI 2028 .................................................................................................... 116
ROZDZIAŁ 9. HARMONOGRAM,
OKREŚLENIE
WYKONAWCÓW
I
SPOSOBU
FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ ....................................................................................... 121
ROZDZIAŁ 10. INFORMACJA O STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA
ŚRODOWISKO .................................................................................................................................. 127
ROZDZIAŁ 11. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2028 W
JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM .............................................................................................. 127