Uchwała nr 242 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie "Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023-2026"

§ 1. Ustanawia się „Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023–2026”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

Załącznik nr 1

Monitor Polski

ϯͿ

ϭͿ

ϮͿ

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA UNESCO





Aktualne na dzień: 4 października 2023 r.

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/





















Królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni 

ĂͿ

tŝĞůŝĐnjŬĂ

ďͿ

ŽĐŚŶŝĂ

ĐͿ

Zamek Żupny w WieliczcĞ

Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego

Park Mużakowski 

Stare miasto w Zamościu 

Średniowieczne miasto w Toruniu 

Zamek krzyżacki w Malborku 

Monitor Polski







ϭϭͿ

ϭϮͿ

ϭϯͿ

ϭϰͿ

ϭϱͿ



ϭϬͿ

ϭϭϰ



Aktualne na dzień: 4 października 2023 r. 

ϭϭϱ



ŝƐŬƵƉŝŶ–ƌĞnjĞƌǁĂƚĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJ

ŽĐŚŶŝĂ–ŬŽƉĂůŶŝĂƐŽůŝ

ŽŚŽŶŝŬŝŝ<ƌƵƐnjLJŶŝĂŶLJ–ŵĞĐnjĞƚLJŝŵŝnjĂƌLJ

Bóbrka –ŶĂũƐƚĂƌƐnjĂŬŽƉĂůŶŝĂƌŽƉLJŶĂĨƚŽǁĞũ

ƌnjĞŐ–Zamek Piastów Śląskich z renesansową bramą i kaplicą zamkową pod wezwaniem św. Jadwigi –nekropolią Piastów

Chełmno–^ƚĂƌĞDŝĂƐƚŽ

ŝĞĐŚŽĐŝŶĞŬ–zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym

Czerwińsk nad Wisłą –dawne opactwo Kanoników Regularnych

ϮͿ

ϯͿ

ϰͿ

ϱͿ

ϲͿ

ϳͿ

ϴͿ

ϵͿ

ϭϳͿ Gdańsk –Twierdza Wisłoujście

ϭϲͿ Gdańsk –Stocznia Gdańska, miejsce narodzin Solidarności 

ϭϱͿ Gdańsk –ƉŽůĞďŝƚǁLJŶĂtĞƐƚĞƌƉůĂƚƚĞ

ϭϰͿ Gdańsk –miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku

ϭϯͿ &ƌŽŵďŽƌŬ–zespół katedralny

ϭϮͿ ƵƐnjŶŝŬŝZdrój –młyn papierniczy

ϭϭͿ ŽďƌnjLJĐĂ–zespół pałacowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

§ 2. 1. Program jest finansowany ze środków budżetu państwa z części 24 – Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego.

2. Łączna kwota środków na realizację Programu w całym okresie jego realizacji wynosi 55 796 050 zł.

załącznik do zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 kwietnia 2022 r.ǁƐƉƌĂǁŝĞŶĂĚĂŶŝĂ

statutu Narodowemu Instytutowi Konserwacji Zabytków (Dz.hƌnj͘D<ŝEϮϬϮϮƉŽnj͘ϯϬͿ͘

Działania ustawowe Instytut realizuje przez: 1) praktyczne wdrażanie standardów dotyczących prac przy

zabytkach, w szczególności ich konserwacji, restauracji͕ƌĞŶŽǁĂĐũŝ͕ƌĞŬŽŶƐƚƌƵŬĐũŝŝƌĞǁĂůŽƌLJnjĂĐũŝ͖ϮͿƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ

projektów konserwatorskich i remontowoͲbudowlanych dotyczących zabytków, w tym prac ratunkowych,

zabezpieczających i archeologicznych; 3) promowanie i upowszechnianie modelowych prac dotyczących

njĂbytków i ich otoczenia; 4) działania na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych w dziedzinie konserwacji

zabytków, w tym poprzez organizację i współorganizację szkoleń oraz warsztatów praktycznych; 5) prowadzenie

badań i upowszechnianie ich wyników, zwłaszcza w zakresie niezbędnym do przygotowania dokumentacji

ƉƌnjĞĚƉƌŽũĞŬƚŽǁĞũ ŝ ƉƌŽũĞŬƚŽǁĞũ ƉƌĂĐ ƉƌnjLJ njĂďLJƚŬĂĐŚ͖ ϲͿ ǁLJŬŽŶLJǁĂŶŝĞ ƉƌĂĐ ŝŶǁĞŶƚĂƌLJnjĂĐLJũŶLJĐŚ

i dokumentacyjnych oraz ekspertyz; 7) opracowywanie i zlecanie badań i analiz służących diagnozie oraz

ƌŽnjwojowi dziedzin objętych przedmiotem działania Instytutu; 8) prowadzenie akcji edukacyjnych 

i informacyjnych, kampanii społecznych oraz innych przedsięwzięć mających na celu popularyzację dziedzin

objętych przedmiotem działania Instytutu; 9) tworzenie i pƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ďĂnj ĚĂŶLJĐŚ ŝ ƉŽƌƚĂůŝ ŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁLJĐŚ͖

10) prowadzenie działalności wydawniczej oraz związanej z produkcją filmów, nagrań wideo, programów

telewizyjnych i nagrań dźwiękowych; 11) organizowanie konferencji, seminariów, sympozjów, warsztatów,

ǁLJƐƚĂǁ, wizyt studyjnych oraz innych wydarzeń; 12) prowadzenie programów własnych oraz powierzonych do

realizacji przez Ministra, mających na celu finansowanie lub dofinansowanie zadań podmiotów prowadzących

działalność w zakresie dziedzin objętych przedmiotem działania Instytutu; 13) prowadzenie, w porozumieniu 

z Ministrem, współpracy międzynarodowej w zakresie konserwacji zabytków; 14) organizowanie i prowadzenie

innych prac w zakresie dziedzin objętych przedmiotem działania Instytutu, w tym realizowanie zadańnjůĞĐŽŶLJĐŚ

ƉƌnjĞnjDŝŶŝƐƚƌĂ͘





Poz. 1470

ϵϱ

− njĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĞ występowaniƵ odstępstw w realizacji zadań Krajowego programu

względem założeń przyjętych w programie w odniesieniu do działań przypisanych

E/<͖

− przedstawianie propozycji ewentualnych koniecznych działań naprawczych Zespołowi

D<ŝE ĚƐ͘ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ƉƌnjLJ ĞƉĂƌƚĂŵĞŶĐŝĞ Ochrony Zabytków, a po ich

akceptacji przez Generalnego Konserwatora Zabytków podejmowanie działań

naprawczych, w sytuacji odstępstw w realizacji Krajowego programu względem

założeń przyjętych w programie; przeprowadzanie analiz i opracowanie propozycji

ŬŽƌĞŬƚ ĚŽ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁLJǁĂŶĞũ ƉƌnjĞnj '< ĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ

działań realizowanych przez NIKZ wraz zƵnjĂƐĂĚŶŝĞŶŝĞŵ ƉŽƚƌnjĞďLJ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ

ŬŽƌĞŬƚLJůƵďĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ͘





Poz. 1470

ϵϲ

HARMONOGRAM WDRAŻANIA <Z:Kt'KWZK'ZDhϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ

Przedstawiony poniżej harmonogram, ze względu na przedłużający się proces uchwalenia

<ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ϮϬϮϯͲ2026 został uaktualniony we wrześniu 2023. Ze względu na

możliwości pozyskania środków finansowych zakładał rozpoczęcie większości zadań od

stycznia 2024. Jedynie dla zadań 1.2.1 – 1.2.2 wskazano możliwości rozpoczęcia zadań

bezkosztowo w IV kwartale 2023 roku. Większość zadań rozpoczęto w ramach prac

przygotowawczych od stycznia 2023 roku w ramach środków własnych instytucji realizujących

poszczególne zadania. 

WƌĂĐĞ ŶĂĚ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŵ <ƌĂũŽǁĞŐŽ WƌŽŐƌĂŵƵ ϮϬϮϯͲ2026 rozpoczęły się w ostatnim

kwartale 2022 roku. W tym czasie opracowano większość zadań szczegółowych, które

wymagały analiz wstępnych i konsultacji z ekspertami zewnętrznymi. t ƚLJŵ ĐnjĂƐŝĞ

opracowano wiele materiałów merytorycznych i nawiązano robocze kontakty w celu

późniejszego wypracowania porozumień po uchwaleniu Krajowego programu. Działania

przygotowawcze zgodnie z sugestią członków Rady Ochrony Zabytków zĚŶŝĂϳŐƌƵĚŶŝĂϮϬϮϮŝ

ǁŶŝŽƐŬĂŵŝ njĞ ƐƉƌĂǁŽnjĚĂŶŝĂ nj <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ϮϬϭϵͲ2022 miały urealnić możliwości

osiągnięcia założonych efektów programu. 

tƌĂŵĂĐŚƉƌĂĐƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂǁĐnjLJĐŚǁϮϬϮϯǁLJŬŽŶĂŶŽŵ͘ŝŶ͗͘

• utworzono 4 zespoły eksperckie dla zadań 1.1.1 –ϭ͘ϭ͘ϰ͖

• njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŽ ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ dla służb konserwatorskich dotyczące

ĨŽƌƚLJĨŝŬĂĐũŝǁdǁŝĞƌĚzy Srebrna Góra;

• opracowano serię wytycznych GKZ dotyczącychĨŽƌƚLJĨŝŬĂĐũŝnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͖

• njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŽ Ɛpotkania koordynacyjne ze spółkami PKP i Ministerstwem

/ŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJ–ƉŽnjLJƐŬĂŶŽwykaz obiektów i inwestycji do modernizacji͖

• ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŽ ǁytyczne wyznaczania nośności zabytkowych mostów iwiaduktów

ŬŽůĞũŽǁLJĐŚnjzachowaniem ich bezpiecznego użytkowania ͲInstytut Badawczy Dróg i

Mostów͖

• njůĞĐŽŶŽǁLJŬŽŶĂŶŝĞǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ'<ĚŽŽĐŚƌŽŶLJŶŝĞruchomych zabytkówŬŽůĞũŽǁLJĐŚ͖

• rozpoczęto współpracę z Ministerstwem Aktywów Państwowych we współpracy z

Agencją Rozwoju Przemysłu S.A – przekazanie NIKZ danych dotyczących zasobu

obiektów nieruchomych i ruchomych związanych z przemysłem wydobywczym paliw

ŬŽƉĂůŶLJĐŚ͖

• njĂŝŶŝĐũŽǁĂŶŽƐƉŽƚŬĂŶŝĂŬŽŽƌĚLJŶĂĐLJũŶĞz Dyrektorem Lasów Państwowych;

• zweryfikowano dotychczasową dokumentację standaryzującą wartościowanie nj

<WKKϮϬϭϵͲϮϬϮϮŝŽƉƌĂĐŽǁĂŶŽwytycznych GKZ dotyczący postępowańǁƉŝƐŽǁLJĐŚ

do rejestru zabytków;

• ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŽ Ănalizę wojewódzkich planów ochrony zabytków na wypadek konfliktu

njďƌŽũŶĞŐŽŝƐLJƚƵĂĐũŝŬƌLJnjLJƐŽǁLJĐŚŝƉƌŽƉŽnjLJĐũĞnjŵŝĂŶƵƐƚĂǁŽǁLJĐŚŽƌĂnjĂnalizęzagrożeń

dla zabytków nieruchomych i ruchomych w każdym z województw;

• njĂŝŶŝĐũŽǁĂŶŽ ƐƉŽƚŬĂŶŝĂ ƌŽďŽĐnjĞ nj DKE, weryfikację systemów zarządzania

kryzysowego wojska, straży pożarnej i policji ͲnjŐŽĚĂDŝŶŝƐƚƌĂ<ƵůƚƵƌLJŶĂŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ

ŬŽŶĐĞƉĐũŝ<ƌĂũŽǁĞŐŽSystemu Bezpieczeństwa Zabytkóǁ͖

• ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŽŵŽĚĞůŽǁLJƉƌŽŐƌĂŵŶĂƵĐnjĂŶŝĂƉƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĂƉƌnjLJnjĂďLJƚŬĂĐŚǁƌĂŵĂĐŚ

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂĚŽnjĂĚĂŶŝĂϭ͘Ϯ͘ϱ͖

ϵϳ



•

•

•

•



Poz. 1470

opracowano analizę porównawcząpotencjalnych kandydatów na Listę Informacyjną

hE^K͖

opracowano analizęwspółpracy z krajami europejskimi w zakresie wspólnych wpisów

hE^K͖

opracowano ulotkę informacyjnądla prywatnych właścicieli zabytków dotyczącąƵůŐŝ

njĂďLJƚŬŽǁĞũW/dŶĂnjĂďLJƚŬŝ͖

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶŽƉrzegląd produktów zaimplementowanych w wybranych państwach

ĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĐŚŽƌĂnjƉƌŽũĞŬƚŝŶƐƚƌƵŵĞŶƚƵĨŝŶĂnsowego do wdrożenia w Polsce͘

dĂďĞůĂŶƌϰ͘,Ăƌmonogram wdrażania Krajowego Programu 2023–ϮϬϮϲ͘

Założenia

Krajowego

programu

1.1.1.1

1.1.1.2

1.1.1.3

1.1.1.4

1.1.1.5

1.1.1.6

1.1.1.7

1.1.1.8

1.1.1.9

2023

II III

IV



























































































1.1.2.1

1.1.2.2

1.1.2.3

1.1.2.4

1.1.2.5

1.1.2.6

1.1.2.7

1.1.2.8

1.1.2.9

1.1.2.10

















































































1.1.3.1

1.1.3.2

1.1.3.3

1.1.3.4

1.1.3.5

1.1.3.6

1.1.3.7

1.1.3.8

1.1.3.9

1.1.3.10





























































1.1.4.1

1.1.4.2

1.1.4.3



















I

2024

II III

IV

































































































































































































































































I

2025

II III

IV









































































































































































































































































































































































































































































































































I

I

2026

II III

IV

ϵϴ



1.1.4.4

1.1.4.5

1.1.4.6

1.1.4.7

1.1.4.8

1.1.4.9

1.1.4.10

































































































































































































































1.2.1.1

1.2.1.2

1.2.1.3

1.2.1.4

1.2.1.5

1.2.1.6

































































































































































































1.2.2.1

1.2.2.2

1.2.2.3

1.2.2.4

1.2.2.5

































































































































































1.2.3.1

1.2.3.2

1.2.3.3

1.2.3.4

1.2.3.5

































































































































































1.2.4.1

1.2.4.2

1.2.4.3

1.2.4.4

1.2.4.5

1.2.4.6

































































































































































































1.2.5.1

1.2.5.2

1.2.5.3

































































































1.2.5.4

































1.2.5.5

































1.3.1.1

1.3.1.2

1.3.1.3

1.3.1.4

































































































































1.3.2.1

1.3.2.2

1.3.2.3

1.3.2.4

1.3.2.5

1.3.2.6

































































































































































































ϵϵ



1.3.3.1

1.3.3.2

1.3.3.3

1.3.3.4

































































































































1.3.4.1

1.3.4.2

1.3.4.3

































































































2.1.1.1

2.1.1.2

2.1.1.3

































































































2.1.2.1

2.1.2.2

2.1.2.3

2.1.2.4

2.1.2.5

































































































































































2.2.1.1

2.2.1.2

2.2.1.3

2.2.1.4

2.2.1.5

2.2.1.6

































































































































































































2.2.2.1

2.2.2.2

2.2.2.3

2.2.2.4

2.2.2.5

































































































































































2.2.3.1

2.2.3.2

2.2.3.3

2.2.3.4

2.2.3.5

































































































































































2.2.4.1

2.2.4.2

2.2.4.3

2.2.4.4

































































































































2.3.1.1

2.3.1.2

2.3.1.3

2.3.1.4

































































































































2.3.2.1

2.3.2.2

2.3.2.3

2.3.2.4

2.3.2.5

































































































































































ϭϬϬ



3.1.1.1

3.1.1.2

3.1.1.3

3.1.1.4.

































































































































3.1.2.1

3.1.2.2

3.1.2.3

3.1.2.4

































































































































3.1.3.1

3.1.3.2

3.1.3.3

3.1.3.4

3.1.3.5

3.1.3.6

3.1.3.7

3.1.3.8

































































































































































































































































3.1.4.1

3.1.4.2

3.1.4.3

































































































3.1.5.1

3.1.5.2

3.1.5.3

































































































3.1.6.1

3.1.6.2

3.1.6.3

3.1.6.4

3.1.6.5

3.1.6.6

































































































































































































3.1.7.1

3.1.7.2

3.1.7.3

3.1.7.4

3.1.7.5

3.1.7.6

































































































































































































3.2.1.1

3.2.1.2

3.2.1.3

3.2.1.4

3.2.1.5

3.2.1.6

3.2.1.7

































































































































































































































3.2.2.1

3.2.2.2

3.2.2.3

































































































ϭϬϭ



3.2.2.4

































3.2.3.1

3.2.3.2

3.2.3.3

3.2.3.4

































































































































3.2.4.1

3.2.4.2

3.2.4.3

































































































3.2.5.1

3.2.5.2

3.2.5.3

3.2.5.4

































































































































3.2.6.1

3.2.6.2

3.2.6.3

3.2.6.4

































































































































3.2.7.1

3.2.7.2

3.2.7.3

3.2.7.4

3.2.7.5

3.2.7.6

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͗K



































































































































































































WSKAŹNIKI STOPNIA REALIZACJI ZADAŃ<Z:Kt'KWZK'ZDh



Ocena wykonania poszczególnych zadań dokonywana jest w skali czterostopniowej͘

Wykonanie 100% zadania przyjmuje wartość 1 punktu, wykonanie 75%‒ϵϵй njĂĚĂŶŝĂ ƚŽ

Ϭ͕ϳϱpunktu, wykonanie zadania w mniejszym stopniu, ale nie mniej niżǁϱϬй͕ƚŽϬ͕ϱƉƵŶŬƚƵ͕

ǁLJŬŽŶĂŶŝĞϰϵйŝŵŶŝĞũprzyjmuje wartość 0. Wskaźnik realizacji programu to suma wykonania

poszczególnych zadań wyrażona w procentach͘ KĐĞŶŝĞ ƉƌŽĐĞŶƚowej podlegają wskaźniki

każdego kamienia milowego, które mają przełożenie na parametry ilościowe – ŶƉ͘ ũĞĚŶĂ

ƉƵďůŝŬĂĐũĂ͕ ĚǁĂ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ͕ w których uczestniczy łącznie ϭϬϬ osób͕ ũĞĚŶĂ ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ

z udziałem100 osób itp. t ƉƌnjLJƉĂĚŬƵ njĂĚĂŶŝĂ͕ którego kamieniami milowymi są: wydanie

ũĞĚŶĞũ ƉƵďůŝŬĂĐũŝ͕ ƵĐnjĞƐƚŶŝĐƚǁŽ ǁ dwóch szkoleniach łącznŝĞ 100 osób͕ ǁLJŬŽŶĂŶŝĞ njĂĚĂŶŝĂ

w sytuacji wydania jednej publikacji oraz przeszkolenia 70 osób wyniesie 85%, co będzie

oznaczało przyznanie 0,75 ƉƵŶŬƚƵǁƌĂŵĂĐŚŽĐĞŶLJǁLJŬŽŶĂŶŝĂnjĂĚĂŶŝĂ͘















ϭϬϮ





dĂďĞůĂŶƌϱ͘Wskaźniki stopnia realizacji zadań<ƌĂũŽǁĞŐŽWƌŽŐƌĂŵƵϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ͘



WSKAŹNIK

2023 2024

2025

2026

STOPIEŃ REALIZACJI ‒ każdy wskaźnik wykonany: w 100% to jeden punkt; od 75% do 99% ‒ 0,75 punktu; od

50% do 74% ‒ 0,5 punktu, 49% i mniej – 0. Stopień realizacji całego programu będzie wyliczony z proporcji.

Każdy wskaźnik to jeden punkt. Jeżeli ten sam wskaźnik będzie rozliczony z wykonania w poszczególnych

latach, to w każdym roku został przyznany jeden punkt

KPOZ 2023‒2026: Zwiększenie odporności zasobu zabytkowego w Polsce

1. WERYFIKACJA ZASOBU ZABYTKÓW I WZMOCNIENIE NARZĘDZI OCHRONY DZIEDZICTWA

O WYJĄTKOWEJ WARTOŚCI 

1.1 PODNOSZENIE WIEDZY O GRUPACH ZASOBU ZABYTKOWEGO 

1.1.1 Ochrona wielkoobszarowych zespołów architektury obronnej (DOZ)



Opracowanie raportu dotyczącego wyników ewaluacji wskazującej zespoły 

i obiekty reprezentatywne dla zasobu, wymagające opracowania

pilotażowych, wieloletnich strategii ochrony i zagospodarowania oraz

wskazanie „warsztatów konserwatorskich”. Wskaźnik: opracowanie

raportu.

Opracowanie standardu wojewódzkiej, wieloletniej (15-20-letniej) strategii

ochrony, zagospodarowania i zarządzania dla wielkoobszarowych 

i wieloelementowych zespołów zabytkowych jako elementu regionalnej

polityki ochrony zabytków, środowiska i krajobrazu kulturowego (na

przykładzie zabytków obronnych). Wskaźnik: opracowanie standardu.

Opracowanie minimum jednego pilotażowego opracowania dokumentacji

wieloletniej, wojewódzkiej lub ponadlokalnej strategii ochrony

i zagospodarowania zespołów obronnych dla wybranego zespołu

reprezentatywnego. Wskaźnik: opracowanie min. jednej dokumentacji.

Opracowanie projektu zmian legislacyjnych umożliwiających ochronę

wielkoobszarowych zespołów na poziomie ponadlokalnym (wskazanie

potencjału audytu krajobrazowego w tym zakresie); wszczęcie procedur

legislacyjnych wdrażających przyjęte standardy i obligacje do sporządzania

wieloletnich, wojewódzkich lub ponadlokalnych strategii ochrony 

i zagospodarowania zespołów wielkoobszarowych (współpraca 

z Ministerstwem Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwem Klimatu

i Środowiska. Wskaźnik: projekt zmian legislacyjnych.

Zdefiniowanie założeń i problematyki konferencji, programów kursów

i szkoleń w pełnym (uzupełnionym o standardy ochrony wielkoobszarowych

zespołów) zakresie ochrony zabytków budownictwa obronnego. Wskaźnik

dokumentacja i organizacja jednej konferencji .

Prowadzenie szkoleń i warsztatów dla służb konserwatorskich 

i w zabytkowych obiektach wytypowanych jako krajowe „poligony

konserwatorskie”. Wskaźnik: min. trzy szkolenia i trzy warsztaty 

na wybranych zespołach reprezentatywnych ‒ liczba przeszkolonych: min.

100 osób.

Utworzenie Centrum Kompetencji ‒ szkoleniowego ośrodka doradztwa,

rzemiosł i technik konserwatorskich w adaptowanym do tego celu obiekcie

pofortecznym. Wskaźnik: dokumentacja dot. utworzenia Centrum

Kompetencji. Powołanie kadry zarządzającej oraz zapewnienie zaplecza

specjalistów prowadzących kursy i zajęcia praktyczne.

1.1.2 Weryfikacja i klasyfikacja zabytków techniki kolejowej 

Wykonanie założeń raportu Wskaźnik: jeden egzemplarz założeń raportu.

Opracowanie zasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych 

w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych 

w

raportach

środków

trwałych

przedsiębiorstw

związanych

z kolejnictwem. Wskaźnik: jeden egzemplarz opracowania – min. 

5 tys. obiektów.

Opracowanie wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania. Wskaźnik: min. jeden

egzemplarz dokumentacji.



1











1











1







1



1



1







2







1





1

1











1







Poz. 1470

ϭϬϯ

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej. Wskaźnik: jeden

egzemplarz dokumentacji – plan.

Przeprowadzenie szkoleń dla wykonawców prac ewidencyjnych/

dokumentacyjnych. Wskaźnik: przeszkolenie min. 60 osób. 

Wykonanie weryfikacji terenowej. Wskaźnik: min. 500 obiektów

nieruchomych i 2 tys. zabytków ruchomych.

Przygotowanie raportu. Wskaźnik: raport będzie zawierał dane min. 2500

obiektów.

Szkolenia stacjonarne dla interesariuszy i WKZ. Wskaźnik: min. 100 osób.



1







1











1







1









1

1



1

Baza danych dotyczących zasobu dostępna dla służb konserwatorskich i GIG. 



Wskaźnik: utworzenie bazy i wprowadzenie danych min. 2500 zabytków.

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych koniecznych do ochrony 



prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

konserwatorskich (DOZ-WKZ) oraz wytyczne GKZ i standardy postępowania.

Wskaźnik: przygotowanie trzech rodzajów dokumentacji.

1.1.3 Weryfikacja i klasyfikacja zabytków techniki związanych z przemysłem wydobywczym 

Wykonanie założeń raportu Wskaźnik: jeden egzemplarz raportu 



1



1











1







1







1











1



Szkolenia stacjonarne dla interesariuszy i WKZ. Wskaźnik: min. 100 osób.



Baza danych dotyczących zasobu dostępna dla służb konserwatorskich 













1

1

1



1

Opracowanie zasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych 

w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych

w raportach środków trwałych przedsiębiorstw

wydobywczych/górniczych/kopalnianych. Wskaźnik: jeden egzemplarz

dokumentacji ‒ min. 3 tys. Obiektów.

Opracowanie wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania. Wskaźnik: jeden

egzemplarz dokumentacji.

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej. Wskaźnik: jeden

egzemplarz dokumentacji – plan.

Przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych dla wykonawców prac

ewidencyjnych/dokumentacyjnych. Wskaźnik: min. 60 osób.

Wykonanie weryfikacji terenowej. Wskaźnik: min. 300 obiektów

nieruchomych i 2 tys. obiektów ruchomych

Przygotowanie raportu. Wskaźnik: jeden egzemplarz dokumentacji.

i GIG. Wskaźnik: utworzenie bazy i wprowadzenie 2300 obiektów.

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających ochrony 



prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

konserwatorskich (DOZ-WKZ) oraz wytyczne GKZ i standardy postępowania.

Wskaźnik: przygotowanie trzech rodzajów dokumentacji.

1.1.4 Weryfikacja i klasyfikacja zabytkowej architektury osad związanych z gospodarką leśną 

Wykonanie założeń raportu. Wskaźnik – jeden raport. 



1



1











1







1







1









Szkolenia dla interesariuszy i WKZ. Wskaźnik: min. 100 osób



Baza danych dotyczących zasobu dostępna dla służb konserwatorskich  

















1

1

1

2

Opracowanie zasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych 

w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych 

w raportach środków trwałych przedsiębiorstw związanych z gospodarką

leśną Lasów Państwowych. Wskaźnik – jeden egzemplarz dokumentacji –

min. 2 tys. obiektów.

Opracowanie instrukcji wypełniana kart ewidencyjnych (w tym wzoru kart

waloryzacji obiektów – nieruchomych i ruchomych). Wskaźnik – jeden

egzemplarz dokumentacji.

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej. Wskaźnik: jeden

egzemplarz dokumentacji.

Przeprowadzenie szkoleń dla wykonawców prac ewidencyjnych/

dokumentacyjnych. Wskaźnik: min. 60 osób.

Wykonanie weryfikacji terenowej. Wskaźnik: min. 2 tys. obiektów.

Przygotowanie raportu. Wskaźnik: jeden egzemplarz dokumentacji.

i Lasów Państwowych. Wskaźnik: utworzenie bazy danych i wprowadzenie

danych dla 2 tys. obiektów.



Poz. 1470

ϭϬϰ

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających ochrony

prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

konserwatorskich (DOZ-WKZ) oraz wytyczne GKZ i standardy postępowania.

Wskaźnik: trzy egzemplarze dokumentacji.







1



1









1







1









2







1





1

1







2





3



1







1







1



1







1





1.2. OCHRONA I ZARZĄDZANIE ZABYTKAMI O WYBITNEJ WARTOŚCI 

1.2.1 Model i system wartościowania zabytków (DOZ)

Raport dotyczący wartościowania i różnicowania zabytków w wybranych

europejskich systemach ochrony. Ocena wartości dobra kultury w systemie

Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wskaźniki: jeden raport na podstawie

przeanalizowanych systemów wartościowania w 10 krajach.

Opracowanie wytycznych do stworzenia modelu i systemu wartościowania

zabytków (na podstawie europejskich doświadczeń). Wskaźnik: jedno

opracowanie (różne grupy typologiczne – 30 zabytków o najcenniejszych

wartościach).

Opracowanie modelu oceny wartości zabytku oraz instrukcji jego

stosowania. Wskaźnik: jedno opracowanie (dotyczące 30 zabytków).

Opracowanie systemu wartościowana zabytków (rozróżniającego grupy

zabytków) oraz instrukcji jego stosowania. Prezentacja założeń podczas

konferencji międzynarodowej. Wskaźnik: jedna publikacja, jedno

seminarium/konferencja ‒ min. 80 osób.

Przeprowadzenie szkoleń dla służb konserwatorskich. Wskaźnik: szkolenie

dla min. 150 osób.

1.2.2 Plany zarządzania dla pomników historii 

Model planu zarządzania zostanie opracowany dla Pomników Historii. Plan

zarzadzania będzie obejmował trzy najważniejsze obszary istotne dla

zarzadzania zabytkiem – ochronę, udostępnianie i użytkowanie zabytku.

Model planu zarządzania zostanie opracowany w formie publikacji, 

w której będą przedstawione przykłady ilustrujące zastosowanie modelu

planu zarządzania. Zostanie zorganizowana międzynarodowa konferencja

na temat modeli i form zarządzania zabytkami o największej wartości.

Wskaźnik: jedno opracowanie, jedna konferencja dla min. 100 osób.



Pracownicy służb konserwatorskich zostaną przeszkoleni w zakresie

wykorzystania systemu zarzadzania najcenniejszymi zabytkami. Szkolenia

obejmą możliwe narzędzia zarządzania pomnikami historii i ich

monitorowania oraz opracowania planu zarzadzania. Propozycja zmian

legislacyjnych w zakresie zarządzania Pomnikami Historii. Wskaźnik

szkolenia dla min. 150 osób, projekt zmian legislacyjnych. 

1.2.3 Wsparcie procesu tworzenia planów ochrony parków kulturowych 

Opracowanie poradnika metodycznego do przygotowania planu ochrony

parku kulturowego po zatwierdzeniu MKIDN. Opracowanie dwóch

modelowych planów ochrony parku kulturowego oraz modelu planu

ochrony parku kulturowego. Wskaźnik: poradnik – jeden egzemplarz, dwa

plany ochrony oraz jeden model planu.

Konferencja upowszechniająca wzorcowe plany ochrony parku kulturowego

i zarządzania parkiem. Wskaźnik: min. 100 osób.

Realizacja cyklu szkoleń online (16 województw) dotyczących opracowania

i wdrażania planów ochrony parków kulturowych. Prezentacja wzorcowych

planów ochrony parku kulturowego i zarządzania parkiem na portalu

Poradnik będzie dystrybuowany bezpłatnie w formie elektronicznej (do

pobrania ze strony samorząd.nid.pl). Wskaźnik: szkolenia online ‒ min. 300

osób, poradnik opublikowany w otwartym dostępie.

1.2.4 System bezpieczeństwa zabytków 

Wynikiem będzie uzyskanie informacji o potrzebach, spójnej komunikacji

pomiędzy jednostką organizacyjną, gminą, powiatem, wojewódzkim

urzędem ochrony zabytków oraz służbami ratowniczymi; integracja służb

mundurowych zaangażowanych w ochronę zabytków, pionów administracji

samorządowej i rządowej, interesariuszy zewnętrznych i jednostek

organizacyjnych. Wskaźnik: warsztaty dla min. 300 osób, raport 

o potrzebach – jeden egzemplarz.

Opracowanie macierzy zakresu kompetencji i uprawnień podmiotów

publicznych oraz innych, realizujących zadania w zakresie ochrony zabytków



Poz. 1470

ϭϬϱ

i opieki nad zabytkami, na wypadek konfliktu zbrojnego lub sytuacji

kryzysowych. Wskaźnik: macierz.

Opracowanie katalogu zabytków w wybranym województwie z podziałem

na kategorie (według kryterium wartości dla dziedzictwa) spośród obiektów

wpisanych do rejestru zabytków i gminnych ewidencji zabytków, na

podstawie danych pozyskanych od WKZ, umożliwiające przypisanie

odpowiedniej kategorii obiektom zabytkowym oraz wypracowanie

rekomendacji dla wszystkich WKZ w Polsce. Wskaźnik: jeden egzemplarz

katalogu i rekomendacji.

Opracowanie koncepcji macierzy profilu użytkownika oraz profilu zabytku 

w systemie informatycznym wraz z ich funkcjonalnością oraz dostosowanie

zakresu dostępu do zapisanych w systemie danych dla poszczególnych

użytkowników zaangażowanych w ochronę zabytków i opiekę nad nimi

(pracownicy instytucji, administracji samorządowej i rządowej, PSP, Policja,

Siły Zbrojne i inni zdefiniowani na etapie diagnozy). Wskaźnik: jedna

koncepcja macierzy użytkownika oraz profilu zabytku.

Opracowanie programu szkoleń dla wojewódzkich administratorów

systemu (Wojewódzcy Konserwatorzy Zabytków i specjaliści ds. ochrony

zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych) oraz

zdefiniowanych użytkowników w wybranym województwie. Wskaźnik

jeden egzemplarz programu szkoleń i przeprowadzenie szkoleń dla min.

100 osób.

Organizacja konferencji, publikacja opracowań i podręczników dla

użytkowników (poziom jednostki administracyjnej ‒ gminy, powiatu,

województwa, kraju), działania upowszechniające wdrażany projekt

informatyczny. Wskaźniki: konferencja ‒ min. 100 osób, jedna publikacja

(druk min. 300 szt.).

1.2.5 Projektowanie konserwatorskie

Analiza możliwości wdrożenia do praktyki zasad opracowywania strategii

ochrony i projektów konserwatorskich dla poszczególnych obiektów wraz ze

sposobami ich inicjowania i finansowania, oraz usprawnienie systemu

monitorowania stanu zachowania obiektów zabytkowych i ich potrzeb

konserwatorskich. Wskaźniki: opracowanie analityczne.

Wprowadzenie standardu prowadzenia prac przy zabytkach, zwłaszcza

nieruchomych na podstawie projektu konserwatorskiego. 

Wprowadzenie wymogu prawnego dokumentowania prac prowadzonych

przy zabytkach nieruchomych. Wskaźniki: opracowanie standardu 

i projektu zmian legislacyjnych.

Opracowanie koncepcji modelowego programu nauczania akademickiego

w określonych specjalnościach (konserwacja i restauracja architektury oraz

detalu), a następnie wdrożenie rozwiązań modelowych na wybranych

uczelniach (program studiów podyplomowych). Wskaźniki: – min. jeden

program nauczania z wdrożeniem pilotażowym dla min. 30 uczestników.





1









1







2







2



1









1







1

1

1

1





1







1











1

1.3. REALIZACJA MIĘDZYNARODOWYCH ZOBOWIĄZAŃ 

1.3.1 Implementacja konwencji UNESCO z 1972 r. do ustawy o ochronie zabytków

Realizacja zaleceń konwencji i wytycznych operacyjnych, które jako przepisy 

wykonawcze konwencji muszą być przez państwo realizowane 

na poziomie przepisów prawa krajowego. 

Wskaźniki: jeden raport dotyczący aktualnych wymogów konwencji 

i wytycznych operacyjnych, projekt zmian legislacyjnych.

Zostanie zorganizowana międzynarodowa konferencja na temat wdrożenia 

konwencji. Wskaźniki: jedna konferencja międzynarodowa – min. 100

osób.

Wskaźniki: szkolenie dla WKZ i zarządców pomników historii i miejsc



UNESCO (szkolenie min. 100 osób – dwa szkolenia).

1.3.2 Wdrażanie Konwencji UNESCO z 2001 r.



Seria warsztatów analizujących i opisujących procedury prawne dotyczące

postępowania z zabytkami podwodnymi zlokalizowanymi w polskich

obszarach morskich (PZM) w zakresie zgodnym z definicją ochrony

podwodnego dziedzictwa kulturowego w Konwencji UNESCO 2001.

Wskaźnik: liczba osób biorących udział w warsztatach ‒ min. 30.



ϭϬϲ



Opinia prawna, ulotka informacyjna: procedury obiegu informacji o PZM. 



Wskaźnik: dostarczenie ulotki informacyjnej i opinii prawnej

Liczba przygotowanych materiałów informacyjnych (broszury). Wskaźnik: 



min. jedna broszura.

Liczba osób biorących udział w konferencji zgodna z liczbą 



województw/obszarów, których dotyczą warsztaty. Wskaźnik: min. 30

osób.

1.3.3 Współpraca międzynarodowa z UNESCO-ICOMOS-ICCROM-UE

Wspieranie znaczenia dorobku Polski przez wysyłanie na spotkania 

1

międzynarodowych gremiów eksperckich. Wskaźniki: jeden raport,

potwierdzona informacja dotycząca wprowadzenia trzech ekspertów do

gremiów międzynarodowych.

Organizacja lub udział ekspercki w szkoleniach warsztatach, grupach 



roboczych i konferencjach międzynarodowych w zakresie wybranym do

implementacji i promowania Wskaźnik: udział w wydarzeniach min.

dziesięciu ekspertów z Polski.

Opracowanie dla wybranych grup zagadnień projektów zmian przepisów  



i podjęcie działań mających na celu ich implementację. Wskaźnik: projekty

zmian przepisów w trzech grupach zagadnień międzynarodowych.

Wskaźnik: warsztaty hybrydowe min. 3 x po 15 osób, jeden raport będący 



podsumowaniem dotyczącym sposobów zarządzania informacją 

o zabytkach.

Opracowanie opinii prawnej i propozycji ewentualnej nowelizacji aktualnie 



obowiązujących przepisów. Wskaźnik: jeden egzemplarz opinii prawnej.

Konferencja międzynarodowa poruszająca aktualny temat polityki 



międzynarodowej w zakresie dziedzictwa. Wskaźnik: konferencja

hybrydowa ‒ min. 50 osób.

1.3.4 Wsparcie procesu tworzenia planów zarządzania dla miejsc światowego dziedzictwa w Polsce

Wykonanie dwóch projektów planów zarządzania po porozumieniu  

1

z zarządcami miejsc światowego dziedzictwa – drewniane cerkwie

w polskim i ukraińskim regionie Karpat oraz Hala Stulecia we Wrocławiu.

Wskaźnik: dwa projekty planów zarządzania po konsultacji z zarządcami

i akceptacji GKZ.

Opracowanie raportu na temat zagrożeń i monitoringu dla obiektów 



architektury drewnianej wpisanych na listę światowego dziedzictwa

UNESCO – akceptacja GKZ i publikacja raportu w języku polskim

i angielskim.

Konferencja dotycząca opracowania planów zarządzania dla miejsc 



światowego dziedzictwa UNESCO ‒ min. 150 osób. 



1





1

1





1



1



1



1

1





1

1



1

1



1

2.1. CYFRYZACJA PROCESÓW ADMINISTRACYJNYCH

2.1.1 Cyfryzacja procesu inwestycyjno-budowlanego w zakresie ochrony zabytków 

Uzyskanie pełnej funkcjonalności prowadzenia postępowania przez organy 





ochrony zabytków w Systemie do Obsługi Postępowań Administracyjnych 

w Budownictwie. Wskaźnik: wdrożenie w dziesięciu województwach

systemu cyfrowego postępowania w zakresie procesu inwestycyjno-

-budowlanego.

2.1.2 Program szkoleń specjalistycznych dla pracowników wojewódzkich urzędów ochrony zabytków 

Liczba osób przeszkolonych w ramach programu. Wskaźnik: szkolenia 

1

1

stacjonarne min. 300 osób (100 osób w 2024 r., 100 osób w 2025 r., 

100 osób w 2026 r.).

Wskaźnik: zmniejszenie liczby decyzji i postanowień do ponownego 





rozpatrzenia lub uchylonych przez Generalnego Konserwatora Zabytków

od 2023 r. ‒ wartość bazowa do 2026 r. o 10 pkt procentowych.

2.2. NOWE TECHNOLOGIE W OCHRONIE ZABYTKÓW

2.2.1 Wdrożenie i rozwój programu AZP+



Powołanie Zespołu Ekspertów ds. Programu AZP+.



Opracowanie i publikacja kolejnego modułu poradnika „Metody

teledetekcyjne dla archeologów” (II i III.)



Organizacja konferencji dla środowiska archeologicznego dla min. 150 osób.

Opracowanie i przeprowadzenie stacjonarnych szkoleń dla służb

konserwatorskich ‒ min. 80 osób.

1



1

1









1







1





1











1

1





Poz. 1470

ϭϬϳ

Nieinwazyjne badania archeologiczne wybranych min. siedmiu rejonów

oraz wprowadzenie do systemu AZP+, przeprowadzenie testów systemu 

w trzech WUOZ.

2.2.2 Digitalizacja i udostępnianie zasobu archiwalnego 

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie liczba

zdigitalizowanych stron dokumentów (dwa pakiety), która wyniesie 

500 tys.

Wskaźnik: Liczba udostępnionych stron w aplikacji Scan Manager wyniesie

500 tys.

2.2.3 Rozwój zasobu dokumentacyjnego 3D 

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie poszczególny

obiekt zabytkowy (wskazany numerem Inspire ID), dla którego w ramach

zadania zostanie wykonana dokumentacja – inwentaryzacja cyfrowa

(cyfrowa kopia obiektu) według określonego przez NID standardu.

Planowane jest wykonanie dokumentacji 24 obiektów (ok. 12 w jednym

roku) w porozumieniu z WKZ i uzgodnieniu z DOZ MKiDN oraz przekazanie

dokumentacji 3D do WKZ. Wskaźnik: 24 obiektów (ok. 12 w jednym roku).

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie publikacja

naukowa z inwentaryzacjami, upowszechniająca standard opracowania.

Wskaźnik: trzy publikacje naukowe.

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie liczba modeli

3D obiektów zabytkowych (wskazanych numerem Inspire ID lub numerem

rejestru czy ewidencji zabytków), które w ramach zadania zostaną

opublikowane w portalu Zabytek.pl. Wskaźnik: 24 modele 3D.

2.2.4 Rozwój portalu Zabytek.pl. (kontynuacja) 

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie dodanie

kolejnych zasobów skanowanej dokumentacji oraz innych informacji 

o obiektach zabytkowych wpisanych do rejestru i krajowej ewidencji

zabytków. Wskaźnik: informacje o publikacji każdej partii z wykazem

obiektów w podziale na województwa.

W ramach zadania przygotowane zostaną kolejne opisy zabytków, zdjęcia

oraz filmy, które wzbogacą zasoby prezentacyjne portalu. Wskaźniki: liczba

rozbudowanych modułów ‒ trzy, liczba filmów ‒ 15, liczba not (opisów

i zdjęć) – 600, liczba tłumaczeń na język angielski ‒ 9 tys. stron.







1



1



1







1





1

1



1

1

1





1

1



1

1

1







4



1

2

1













1





1

1









1

2.3. REFORMA FINANSOWANIA OCHRONY I OPIEKI ZABYTKÓW

2.3.1. Premia zabytkowa 

Zwiększenie dostępności środków publicznych przeznaczonych dla

pomiotów wykonujących opiekę nad zabytkami nieruchomymi (wpisane do

rejestru zabytków/znajdujące się na obszarze wpisanym do rejestru

zabytków), bez względu na ich status prawny, z wyłączeniem wspólnot

i spółdzielni mieszkaniowych oraz JST. Wskaźniki: raport z analizy rynku,

pisemna informacja o określeniu budżetu, wprowadzenie zamian 

w ustawie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu

termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności

budynków, przygotowanie wzoru umowy.

2.3.2 Alternatywny sposób finansowania opieki nad zabytkami ‒

CROWDFUNDING 

Promocja crowdfundingu opieki nad zabytkami. Wskaźnik: pisemny projekt

akcji promocyjnej.

Wejście w życie przepisów. Wskaźnik: przygotowanie analizy jednego

egzemplarza dokumentacji, projekt zmian przepisów.

Realizacja akcji promocyjnej. Wskaźnik: raport z przeprowadzonej akcji

promocyjnej.

3.ROLA ZABYTKÓW W ZRÓWNOWAŻONYM ROZWOJU (EDUKACJA I PARTYCYPACJA)

3.1.WZMACNIANIE OCHRONY ZABYTKÓW WOBEC ZMIAN KLIMATYCZNYCH

3.1.1. Strategia przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych dla zachowania zabytków 

Rozpoznanie historycznych technik i rozwiązań ograniczających negatywny 

1

wpływ uwarunkowań klimatycznych. Opracowanie wzoru karty zagrożeń

klimatycznych dla 20 obiektów dziedzictwa (przekrój zasobu zabytków).

Wskaźnik: wzór karty.







Poz. 1470

ϭϬϴ

Wytyczne/zalecenia/rekomendacje GKZ działań w celu zapobiegania 

negatywnym skutkom zmian klimatu Wskaźnik: jeden egzemplarz

wytycznych lub rekomendacji GKZ.

Wypracowanie narzędzi – strategii do monitorowana wpływu zmian klimatu 

na dziedzictwo i mitygacji zmian klimatu z poszanowaniem wartości

obiektów zabytkowych Wskaźnik: jeden egzemplarz standardu strategii 

i modelowe wdrożenie przez opracowanie strategii dla wybranego miejsca

światowego dziedzictwa.

Seminaria, konferencje, publikacje online, inne działania upowszechniające. 

Wskaźnik: min. jedna publikacja, konferencja i przeszkolenie min. 300

osób.

3.1.2. Wsparcie procesu tworzenia gminnych programów opieki nad zabytkami 

Opracowanie konspektu poradnika. 



Opracowanie modelowych gminnych programów opieki nad zabytkami. 

Opracowanie poradnika do tworzenia gminnego programu opieki nad

zabytkami. Wskaźnik: jeden konspekt, trzy gminne programy, jeden

poradnik przekazany do akceptacji GKZ.

Realizacja cyklu szkoleń online (16 województw) dotyczących opracowania 

i wdrażania gminnych programów opieki nad zabytkami. Opublikowanie

i upowszechnienie poradnika dotyczącego opracowania gminnego

programu opieki nad zabytkami (forma elektroniczna). Wskaźnik: szkolenia

online min. 300 osób, publikacja poradnika w otwartym dostępie.

3.1.3. Twój dom – dialog z tradycją 





1





1

1





2



4







2









1









1



Publikacja materiałów (poradniki, dobre praktyki, instruktaże) i organizacja 

kursów, warsztatów, szkoleń. Wskaźniki: dwa poradniki, jeden podręcznik

dobrych praktyk, szkolenia stacjonarne ‒ min. 200 osób.

Organizacja działań edukacyjnych i popularyzatorskich: konferencji ‒ jedna, 

seminariów ‒ dwa, szkoleń – sześć (i webinariów).

Wskaźniki: szkolenia‒ min. 200 osób.



Liczba zorganizowanych wydarzeń edukacyjnych i popularyzatorskich.



Liczba artykułów i postów w mediach społecznościowych. Wskaźnik: liczba

artykułów drukowanych ‒ dziesięć, wydarzenia stacjonarne z udziałem

min. 200 osób.

Liczba opublikowanych artykułów, zaleceń, wskazówek i porad 

praktycznych. Wskaźnik: 50 tekstów.

Zadanie 3.1.5 „Warsztaty konserwatorskie – praktyka prac konserwatorskich”

Wykonanie założeń warsztatów Wskaźnik: jeden egzemplarz założeń.







3





1



1

1





1



Przeprowadzenie warsztatów. Wskaźnik: przeszkolenie stacjonarne min. 

1

1

1





1













1



1







3

1



Wykonanie opracowań dotyczących historycznego budownictwa

wiejskiego. Wskaźnik: opracowania dla trzech województw.

Publikacja opracowań. Wskaźnik: min. trzy publikacje.

Organizacja warsztatów stacjonarnych z projektowania dla studentów 

1

1

1

architektury dla trzech regionów. Wskaźnik: min 100 osób.

Seminarium lub konferencja promująca ideę budownictwa regionalnego 





1

wśród samorządowców i w społeczeństwie. Wskaźnik: min 150 osób.

3.1.4. Upowszechnianie tradycyjnych, neutralnych dla środowiska, metod i technik rzemieślniczych – „Szkoła rzemiosł

CAD” 

Wykonanie planu realizacji warsztatów. Wskaźnik: jeden egzemplarz planu.

300 osób w trakcie min. 10 spotkań.

Przygotowanie raportu na temat warsztatów. Wskaźnik: jeden egzemplarz

raportu.

3.1.6 Wzmacnianie kompetencji zawodów rzemieślniczych

Wykonanie diagnozy wskazującej na najbardziej pożądaną tematykę szkoleń

związaną

z

realizacją

prac

konserwatorskich

oraz

analizy

i wskazanie grup rzemieślniczych działających na forum międzynarodowym.

Wskaźniki: jeden raport z diagnozy.

Propagowanie tradycyjnych metod, technik i technologii rzemieślniczych

w konserwacji obiektów. Konkurs na tzw. dzieło mistrzowskie, przywrócenie

średniowiecznej tradycji szacunku dla kunsztu rzemieślniczego. Wskaźniki

wykonanie jednego planu założeń warsztatów i szkoleń oraz opracowanie



Poz. 1470

ϭϬϵ

min. sześciu publikacji oraz realizacja kursu (jeden egzemplarz raportu).

Należy przeprowadzić min. trzy szkolenia łącznie dla min. 150 osób –

certyfikat ukończenia kursu.

Wskaźnik: Stworzenie internetowej bazy danych i wprowadzenie danych 





min. 20 wykonawców/rzemieślników w każdym województwie.

Rekomendacje i zalecenia do dalszego prowadzenia zadania. Wskaźnik: 





rekomendacje zaakceptowane przez GKZ (jeden egzemplarz

dokumentacji).

Zadanie 3.1.7 Proces prowadzenia inwestycji w obiektach zabytkowych – szkolenia dla samorządów

Opracowanie założeń i tematów szkoleń z procesu inwestycyjnego  

1



w obiektach zabytkowych oraz planu realizacji szkoleń. Wskaźnik: jeden

egzemplarz planu i założeń.

Realizacja szkoleń dla pracowników JST, stworzenie portalu wiedzy. 



1

Wskaźnik: min. dziesięć szkoleń po 35 osób (min. 350 osób), stworzenie

portalu.

Opracowanie vademecum procesu inwestycyjnego prowadzonego  





w obiektach zabytkowych. Wskaźnik: jeden egzemplarz vademecum.

Sformułowanie rekomendacji oraz wytycznych GKZ w zakresie inwestycji 





oraz procesu inwestycyjnego prowadzonego przy zabytkach. Wskaźnik

jeden egzemplarz dokumentacji.

1

1





1

1

3.2. EDUKACJA W ZAKRESIE WARTOŚCI DZIEDZICTWA KULTUROWEGO

3.2.1 Włączenie edukacji ochrony zabytków do programów nauczania w szkołach 

Analiza. Wskaźniki: jeden egzemplarz raportu z analizy.



Wskaźniki: przeszkolenie stacjonarne min. 50 pracowników kuratoriów,

przeszkolenie stacjonarne min. 300 nauczycieli (zajmujących się edukacją

wczesnoszkolną, edukacją w klasach 4‒8 szkoły podstawowej, uczących 

w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe: branżowych szkołach I i II

stopnia oraz technikach i liceach).







Wskaźniki: jeden projekt rekomendacji zmian legislacyjnych



1





1







1





Wskaźniki: Raport z wykorzystania materiałów dydaktycznych  





1

i rekomendacje do dalszych działań w tym zakresie.

3.2.2 Badania społeczne i statystyczne dotyczące dziedzictwa kulturowego 

Liczba przeprowadzonych badań. Wskaźniki: trzy badania (jedno badanie 



3

1

w każdej gminie, drugie badanie – 16 WKZ, trzecie badanie ‒ min. 1000

osób); cztery studia przypadków.

Liczba narzędzi do monitorowania danych statystycznych, z zakresu ochrony 





1

dziedzictwa kulturowego i opieki nad zabytkami. Wskaźniki: min. trzy

narzędzia.

Liczba działań popularyzatorskich i włączających instytucje eksperckie, 





1

organy władzy, społeczności lokalne i NGO. Wskaźniki: cztery publikacje 

z raportów, zaakceptowane przez DOZ.

3.2.3. Pomiar wpływu kultury i dziedzictwa na rozwój społeczny 

Opracowanie katalogu barier. Wskaźnik: badania min. 500 osób, jeden 



1



egzemplarz katalogu.

Partycypacyjne wypracowanie zaleceń do dalszych działań, które zostaną 



1



przedstawione odpowiednim instytucjom eksperckim, organom władzy,

społecznościom lokalnym i NGO. Wskaźnik: jeden egzemplarz

rekomendacji.

Liczba publikacji online, innych działań upowszechniających. Wskaźnik: 





1

liczba publikacji online oraz innych działań upowszechniających ‒ cztery.

3.2.4. Kampanie społeczno-edukacyjne dotyczące ochrony dziedzictwa 

Liczba przeprowadzonych kampanii i akcji. Wskaźniki: trzy raporty po 

1

1

1

zakończeniu każdej kampanii i pięć akcji informacyjnych.

Zadanie 3.2.5 Wsparcie merytoryczne służb mundurowych oraz organów wymiaru sprawiedliwości w sprawach

dotyczących przestępczości przeciwko zabytkom

Przygotowanie materiałów szkoleniowo-edukacyjnych. Wskaźnik: jeden 

2

2

2

egzemplarz materiałów, pięć szkoleń dla służb mundurowych i organów

wymiaru sprawiedliwości (min. 150 osób) .

Szkolenie stacjonarne dla służb konserwatorskich Wskaźnik: 



1



przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych min. 100 osób, opublikowanie 

i rozpropagowanie szkolenia online dla WKZ 

ϭϭϬ



Zadanie 3.2.6 Edukacja w dziedzictwie z uwzględnieniem dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami

Wskaźniki: raport dotyczący przebudowanej strony internetowej 









1

1







1





1



1

2



1



1













1

1

Wskaźniki: liczba przygotowanych pakietów edukacyjnych dla osób 

niepełnosprawnych – min. cztery

Wskaźnik: udostępnienie nowych narzędzi edukacyjnych (np. aplikacji, 

kanału streamingowego, webinariów, wykładów, publikacji)

Wskaźniki: pięć udostępnionych szkoleń na platformie internetowej 

i raport; szkolenie dla min. 100 osób.

Zadanie 3.2.7 Forum Posiadaczy Zabytków przy Generalnym Konserwatorze Zabytków

Rozpoznanie grup posiadaczy zabytków. Wskaźnik: jeden raport



Organizacja co najmniej dwóch posiedzeń Forum począwszy od I kwartału

2024 r. Wskaźniki: organizacja min. 2 forów (dwa razy w roku) dla min.

100 osób, udostępnienie narzędzia informatycznego ‒ Forum Posiadaczy

Zabytków – wersja Beta

Wskaźnik: raport z badań statystycznych

Wskaźnik: Rekomendacja działań forum ‒ jedna publikacja





DKE/dKZKtE/<Z:Kt'KWZK'ZDh



tƌĂŵĂĐŚŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐƵĂŶĂůŝnjŽǁĂŶĂbędziezgodność realizacjizadań z harmonogramem oraz

skuteczność ich realizacji. Filarami monitoringu Krajowego programu będą cztery roczne

sprawozdania sporządzone przez Zespół MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie

Ochrony Zabytków przy współpracy instytucji realizujących, zawierające m.in. informacje, 

ĐnjLJ ǁƐnjLJƐƚŬŝĞ njĂƉůĂŶŽǁĂŶĞ ŶĂ ĚĂŶLJ ƌŽŬ njĂĚĂŶŝĂ zostały zrealizowane oraz czy założone

ƌĞnjƵůƚĂƚLJƚLJĐŚzadań zostały w pełni osiągnięte. 

W przypadku pojawienia się opóźnień ůƵď niepełnego osiągnięcia rezultatów ǁ ƌĂŵĂĐŚ

poszczególnych zadań ocenione zostanie ryzyko niepełnej realizacji celów programu oraz

zarekomendowane będą adekwatne działania naprawcze. Podstawą sporządzenia rocznego

sprawozdania będą robocze raporty kwartalne, natomiast rezultaty bieżącego monitoringu

powinny być omawiane na roboczych spotkaniach Zespołu MKiDN ds. Krajowego programu

przy Departamencie Ochrony Zabytków nj ƵĚnjŝĂłem przedstawicieli instytucji realizujących

njĚĂŶŝĂ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ͘ <ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵ ƉŽĚůĞŐa corocznej sprawozdawczości na

potrzeby Rady Ministrów, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

ƉƵďůŝĐnjŶLJĐŚ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϭϮϳϬ͕z późn. zm.Ϳ͘ŽĚĂƚŬŽǁŽ͕njŐŽĚŶŝĞnjĂƌƚ͘ϴϲƉŬƚϮƵ͘Ž͘nj͘

minister właściwy do spraw kultury iochrony dziedzictwa narodowego będzie przedstawiał

Radzie Ministrów, co ĚǁĂ ůĂƚĂ͕ ƐƉƌĂǁŽnjĚĂŶŝĞ z realizacji zadań wynikających z Krajowego

ƉƌŽŐƌĂŵƵ͘



t>h:



ǁĂůƵĂĐũĂ ƉƌŽŐƌĂŵƵ njŽƐƚĂŶŝĞ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĂ ǁ ŽƐƚĂƚŶŝŵ ƌŽŬƵ ũĞŐŽ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ͘

hŵŝĞũƐĐŽǁŝĞŶŝĞďĂĚĂŶŝĂĞǁĂůƵĂĐLJũŶĞŐŽǁ¾ okresu realizacji przedsięwzięcia ma umożliwić

uwzględnienie jego wyników w procesie konstruowania oraz wdrażania następnej edycji

<ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ͕ ƚũ͘ ŶĂ ůĂƚĂ ϮϬϮϳ–ϮϬϯϬ. Można oczekiwać, że zasadnicze ustalenia

ǁzakresie skuteczności, efektywności ŝużyteczności programu będą w tym momencie –ƉŽ

ƚƌnjLJůĞƚŶŝĐŚ doświadczeniach z wdrażania – możliwe do zaobserwowania. Podmiotem

ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJm za przeprowadzenie ewaluacji Krajowego programu będzie Ministerstwo

ϭϭϭ



<ƵůƚƵƌLJ ŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͘ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ďĂĚĂŶŝĂ może zostać njůĞĐŽŶĞ ƉŽĚŵŝŽƚŽǁŝ

zewnętrznemu.



ϵ͘ ZARZĄDZANIE RYZYKIEM



tLJŬŽŶĂŶŝĞ Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami ƉŽǁŽĚƵũĞ

powstanie możliwości wystąpienia różnorodnych ryzyk utrudniających lub uniemożliwiających

jego realizację.Metodą przeciwdziałania ich wystąpieniu lub njŵŝŶŝŵĂůŝnjŽǁĂŶŝĂŝĐŚskutków

ũĞƐƚ ƉŽĚejmowanie działań z zakresu zarządzania ryzykiem. Podstawowym wymiarem tego

procesu jest stworzenie kompetentnej grupy ekspertów odpowiedzialnej za wykonanie

<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͘

<ŽŶŝĞĐnjŶĞ będzie utworzenie njĞƐƉołu zarządzającego Krajowym programem, którego

członkowie będą mieli doświadczenie w zarządzaniu projektami w środowisku

ŝŶƚĞƌĚLJƐĐLJƉůŝŶĂƌŶLJŵ͕ ƉƌnjLJ ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵ ǁŝĞůƵ ƚĞĐŚŶŝŬ ŽƌĂnj instrumentów z zakresu

zarządzania publicznego͘

Właściwy dobór grupy specjalistów realizujących program i utworzenie zespołu

zarządzającego pozwoli na podjęcie w ramach współpracy następujących działań:

•

Žkreślenie celu zarządzania ryzykiem͕

•

Žkreślenie występujących ryzyk͕

•

ŽĐĞŶęƌLJnjLJŬ͕

•

ǁybór właściwej metody zarządzania ryzykieŵ͕

•

ŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝĞ͘





ϭϬ͘

^W/^Zz/E

ZLJĐ͘ϭ͘Organy ochrony zabytków w Polsce –ƐƚƌƵŬƚƵƌĂ͘

ZLJĐ͘Ϯ͘ĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków ǁedługŬĂƚĞŐŽƌŝŝ͘

ZLJĐ͘ϯ͘ĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków͘

ZLJĐ͘ϰ͘Nieruchome zabytki archeologiczne wpisane do rejestru w poszczególnych województwach͘

ZLJĐ͘ϱ͘Cele Zrównoważonego Rozwoju –Agenda ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030͘





ϭϭϮ





Poz. 1470

ϭϭ͘

^W/^d>

dĂďĞůĂŶƌϭ͘Schemat podziału zadań ‒ŬŝĞƌƵŶŬŝƌŽnjǁŽũƵ͘

dĂďĞůĂŶƌϮ͘Budżet z podziałem środków pomiędzy podmioty koordynujące zadania͘

dĂďĞůĂŶƌϯ͘Budżet z podziałem na cele i zadania͘

dĂďĞůĂŶƌϰ͘Harmonogram wdrażania Krajowego Programu 2023‒ϮϬϮϲ͘

dĂďĞůĂŶƌϱ͘Wskaźnikistopnia realizacji zadań͘



ϭϮ͘

WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW



Załącznik nr 2



Monitor Polski

ϭϬͿ Częstochowa ͲJasna Góra –zespół klasztoru o.o. Paulinów

Białystok –zespół kościoła pod wezwaniem Chrystusa Króla i św. Rocha





ϭϭϲ

ϭͿ

zd</E/Zh,KDhEEWKDE/</,/^dKZ//





ϯϵͿ Kołbacz –njĂłożenie dawnego klasztoru cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej

ϯϴͿ Klępsk –kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny

ϯϳͿ <ŝĞůĐĞ–dawny pałac biskupów i katedra

ϯϲͿ <ĂnjŝŵŝĞƌnjŽůŶLJ

ϯϱͿ <ĂƚŽǁŝĐĞ–ŽƐŝĞĚůĞƌŽďŽƚŶŝĐnjĞEŝŬŝƐnjŽǁŝĞĐ

ϯϰͿ <ĂƚŽǁŝĐĞ–Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny

ϯϯͿ Kanał Elbląski

ϯϮͿ Kanał AugustowsŬŝ

ϯϭͿ Kamień Pomorski –zespół katedralny

ϯϬͿ <ĂůǁĂƌŝĂĞďƌnjLJĚŽǁƐŬĂ–krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego

ϮϵͿ :ĂǁŽƌ–kościół ewangelickoͲaugsburski pod wezwaniem Ducha Świętego, zwany Kościołem Pokoju

Monitor Polski

ϮϴͿ Janów Podlaski –ƐƚĂĚŶŝŶĂŬŽŶŝ

ϮϳͿ Jabłeczna –prawosławny Klasztor Świętego Onufrego 

ϮϲͿ 'ƌƵŶǁĂůĚ–WŽůĞŝƚǁLJ

ϮϱͿ Grudziądz –zespół zabytkowych spichlerzy wraz z panoramą od strony Wisły

ϮϰͿ Góra Świętej Anny –ŬŽŵƉŽŶŽǁĂŶLJŬƌĂũŽďƌĂnjŬƵůƚƵƌŽǁŽͲƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjLJ

ϮϯͿ GościkowoͲWĂradyż –pocysterski zespół klasztorny

ϮϮͿ GostyńͲGłogówko –zespół klasztorny Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri

ϮϭͿ 'ŶŝĞnjŶŽ–katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha 

ϮϬͿ 'ůŝǁŝĐĞ–ƌĂĚŝŽƐƚĂĐũĂ

ϭϵͿ 'ĚLJŶŝĂ–historyczny układ urbanistyczny śródmieścia

ϭϴͿ GdańskͲKůŝǁĂͲzespół pocystĞƌƐŬŽͲŬĂƚĞĚƌĂůŶLJ

ϭϭϳ



ϲϭͿ Łódź –wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego

ϲϬͿ Łowicz –Bazylika Katedralna (dawna Kolegiata Prymasowska) pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

ϱϵͿ Łęknica –Park Mużakowski w Łęknicy, park w stylu krajobrazowym

ϱϴͿ Łańcut –zespół zamkowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϱϳͿ >ƵďůŝŶ–historyczny zespół architektonicznoͲƵƌďĂŶŝƐƚLJĐnjŶLJ

ϱϲͿ Lubiń –zespół opactwa benedyktynów 

ϱϱͿ Lidzbark Warmiński –zamek biskupów warmińskich

ϱϰͿ Leżajsk –zespół klasztoru o.o. Bernardynów

ϱϯͿ >ĞŐŶŝĐŬŝĞWŽůĞ–pobenedyktyński zespół klasztorny

ϱϮͿ Ląd –zespół dawnego opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą 

ϱϭͿ <ǁŝĚnjLJŶͲzespół katedralnoͲnjĂŵŬŽǁLJ

Monitor Polski

ϱϬͿ Krzeszów –opactwo cystersów

ϰϵͿ <ƌnjĞŵŝŽŶŬŝ–ŬŽƉĂůŶŝĞŬƌnjĞŵŝĞŶŝĂnjĞƉŽŬŝŶĞŽůŝƚƵ

ϰϴͿ <ƌĂƐŝĐnjLJŶ–zespół zamkowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϰϳͿ Kraków Tyniec –zespół opactwa benedyktynów

ϰϲͿ Kraków –zespół architektoniczny i urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta

ϰϱͿ Kraków –Kopiec Kościuszki z otoczeniem

ϰϰͿ Kraków –historyczny zespół miasta

ϰϯͿ KórnŝŬ–zespół zamkowoͲparkowy wraz z kościołem parafialnym –nekropolią właścicieli 

ϰϮͿ Kozłówka –zespół pałacowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϰϭͿ Kotlina Jeleniogórska –pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej

ϰϬͿ <ŽƐnjƵƚLJ–zespół dworskoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϭϭϴ



ϴϯͿ ZĂĚŽŵ–zespół klasztorny Bernardynów

ϴϮͿ Racławice –teren historycznej Bitwy Racławickiej 

ϴϭͿ Pułtusk –kolegiata pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny

ϴϬͿ Puławy –zespół pałacowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϳϵͿ WƐnjĐnjLJŶĂ–zespół zamkowoͲƉĂƌŬŽǁLJ

ϳϴͿ Przemyśl –zespół staromiejski

ϳϳͿ Przemyśl –Twierdza Przemyśl

ϳϲͿ Poznań –historyczny zespół miasta 

ϳϱͿ Płock –Wzgórze dƵŵƐŬŝĞ

ϳϰͿ WĞůƉůŝŶ–zespół pocysterskoͲŬĂƚĞĚƌĂůŶLJ

ϳϯͿ Paczków –zespół staromiejski ze średniowiecznym systemem fortyfikacji

Monitor Polski

ϳϮͿ KnjŝŵĞŬ–żelazny łańcuchowy most wiszący na rzece Mała Panew

ϳϭͿ Ostrów Lednicki –ǁLJƐƉĂ

ϳϬͿ KƌĂǁŬĂ–kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela

ϲϵͿ Opatów –zespół kolegiaty pod wezwaniem św. Marcina Biskupa

ϲϴͿ KůĞƐŶŽ–kościół odpustowy pod wezwaniem św. Anny

ϲϳͿ Oblęgorek –pałacyk Henryka Sienkiewicza wraz z zabytkowym parkiem i aleją lipową

ϲϲͿ ELJƐĂ–zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy 

ϲϱͿ Nowy Wiśnicz –zespół architektonicznoͲŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁLJ

ϲϰͿ Nieborów i Arkadia –zespół pałacowoͲogrodowy i ogród sentymentalnoͲƌŽŵĂŶƚLJĐnjŶLJ

ϲϯͿ Małujowice –kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła

ϲϮͿ DĂůďŽƌŬ–zespół zamku krzyżackiego

ϭϭϵ



ϭϬϱͿ Toruń –^ƚĂƌĞŝEŽǁĞDŝĂƐƚŽ

ϭϬϰͿ Tarnowskie Góry –podziemia zabytkowej Kopalni Rud Srebronośnych oraz Sztolni Czarnego Pstrąga

ϭϬϯͿ Święty Krzyż –pobenedyktyński zespół klasztorny oraz przedchrześcijańskie obwałowania kamienne na Łysej Górze

ϭϬϮͿ Święta Lipka –ƐĂŶŬƚƵĂƌŝƵŵƉŝĞůŐƌnjLJŵŬŽǁĞ

ϭϬϭͿ Świdnica –zespół kościoła ewangelickoͲaugsburskiego pod wezwaniem Świętej Trójcy, zwany Kościołem Pokoju

ϭϬϬͿ Świdnica –katedra pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika

ϵϵͿ ^njĂůŽǁĂ–kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła

ϵϴͿ Supraśl –klasztor męski Zwiastowania NMP

ϵϳͿ Sulejówek –Milusin, zespół domu Marszałka Józefa Piłsudskiego

ϵϲͿ Sulejów –zespół opactwa cystersów

ϵϱͿ ^ƚƌnjĞůŶŽ–zespół dawnego klasztoru Norbertanek 

Monitor Polski

ϵϰͿ ^ƚƌnjĞŐŽŵ–kościół pod wezwaniem św.św. Apostołów Piotra i Pawła

ϵϯͿ ^ƚŽĐnjĞŬ<ůĂƐnjƚŽƌŶLJ–^ĂŶŬƚƵĂƌŝƵŵDĂƚŬŝWŽŬŽũƵ

ϵϮͿ Stary Sącz –zespół staromiejski wraz z klasztorem Sióstr Klarysek

ϵϭͿ ^ƚĂƌŐĂƌĚ–njĞƐƉół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta

ϵϬͿ Staniątki –opactwo św. Wojciecha Mniszek Benedyktynek

ϴϵͿ Srebrna Góra –Twierdza Srebrnogórska, nowożytna warownia górska z XVIII wieku 

ϴϴͿ ^ĂŶĚŽŵŝĞƌnj–historyczny zespół architektonicznoͲŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁLJ

ϴϳͿ ZLJƚǁŝĂŶLJ–ƉŽŬĂŵĞĚƵůƐki zespół klasztorny Pustelnia Złotego Lasu

ϴϲͿ ZLJĚnjLJŶĂ–założenie rezydencjalnoͲƵƌďĂŶŝƐƚLJĐnjŶĞ

ϴϱͿ ZŽŐĂůŝŶ–zespół pałacowoͲparkowy z obszarem dawnego majątku ziemskiego

ϴϰͿ Radruż –zespół cerkiewny

ϭϮϬ

ϭϮϯͿ Żyrardów –y/yͲǁŝĞĐnjŶĂKƐĂĚĂ&ĂďƌLJĐnjŶĂ

ϭϮϮͿ Żagań –poaugustiański zespół klasztorny

ϭϮϭͿ Zamość –historyczny zespół miasta w zasięgu obwarowań XIX wieku

ϭϮϬͿ ĂďƌnjĞ–zespół zabytkowych kopalni węgla kamiennego

ϭϭϵͿ Wrocław –zespół historycznego centrum

ϭϭϴͿ Wrocław –,ĂůĂ^ƚƵůĞĐŝĂ

ϭϭϳͿ Włocławek –katedra pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

ŐƌŽĚnjŝƐŬŽ

ϭϭϲͿ Wiślica –zespół kolegiaty pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z reliktami kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja oraz

ϭϭϱͿ tŝĞůŝĐnjŬĂ–ŬŽƉĂůŶŝĂƐŽůŝ

ϭϭϰͿ Wąchock –zespół opactwa cystersów

ϭϭϯͿ tĂƌƐnjĂǁĂ–zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach

ϭϭϮͿ tĂƌƐnjĂǁĂ–Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya

ϭϭϭͿ tĂƌƐnjĂǁĂ–historyczny zespół miasta z traktem królewskim i Wilanowem

ϭϭϬͿ tĂƌƐnjĂǁĂ–gmach dawnego Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego

ϭϬϵͿ hũĂnjĚ–ruiny zamku Krzyżtopór

ϭϬϴͿ dLJŬŽĐŝŶ–historyczny zespół miasta

ϭϬϳͿ dƵŵ–zespół archikolegiaty pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny i św. Aleksego

ϭϬϲͿ dƌnjĞďŶŝĐĂ–zespół dawnego opactwa cysterek

ϭϮϭ

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

Monitor Polski

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/



ϭϮϮ



Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.



ϲϵ

ϯϱ

ϲϯ

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

WARMIŃSKOͲDhZ^</

ZD

,KE/KWKDKZ^</

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.



ϱϳ

WKDKZ^</

ϭϬϮϱ

ϱϯ

ϭϯϯ

ϲϲ

t/><KWK>^</

ϰϴ

DKt/</

WK>^</

MAŁOPOLSKIE

WK<ZW</

ϲϮ

ϭϯϵ

ŁÓDZKIE

ϯϮ

ϯϰ

>hh^</

ϭϮϱϯϲ

ϵϭϭ

ϭϭϵϮ

ϲϮϱ

ϱϭϵ

ϲϱϭ

ϱϬϯ

ϱϯϲ

ϭϭϰϱ

ϱϳϲ

ϭϬϮϳ

ϵϱϯ

ϱϮϲ

ϱϳϮ

ϴϮϰ

ϱϲϳ

ϭϰϬϵ

ϮϳϬ

KZKEE

Ϯϭϱϲ

ϭϭϭ

ϳϵ

ϭϲϳ

ϰϵ

ϭϭϴ

ϭϴϮ

ϭϴ

ϮϬϯ

ϵϵ

ϭϲϰ

ϭϳϰ

ϱϮ

ϭϲϲ

ϭϰϯ

ϭϲϭ

ϳϱϴ

Wh>/E

ϱϰϯϵ

ϯϭϱ

ϱϴϰ

ϯϰϰ

ϵϵ

ϰϰϳ

ϯϭϬ

ϭϱϯ

ϯϬϯ

ϭϴϱ

ϲϱϭ

ϯϴϳ

ϭϵϳ

ϮϬϱ

ϮϮϬ

Ϯϴϭ

DWORY I PAŁACE

ϲϵϳϱ

ϯϵϲ

ϭϬϱϱ

ϯϴϯ

Ϯϭϭ

Ϯϯϰ

ϯϮϴ

ϭϬϱ

ϯϲϱ

ϭϵϮ

ϳϳϯ

ϰϲϰ

ϯϭϬ

Ϯϴϲ

ϰϴϭ

ϱϵϯ

ϳϵϵ

ϳϴϳ

ϰϰ

ϳϭ

ϴϳ

Ϯϱ

ϱϰ

ϰϴ

Ϯϳ

ϰϭ

ϲϭ

ϲϯ

ϱϴ

ϭϮ

Ϯϳ

ϰϴ

ϯϳ

ϴϰ

ZIELEŃ

ϳϴϬϵ

ϳϵϰ

ϭϬϲϱ

ϰϲϮ

ϮϮϳ

Ϯϰϱ

ϯϭϮ

ϭϭϰ

ϰϭϯ

ϮϰϮ

ϵϳϭ

ϰϳϴ

ϯϵϳ

Ϯϭϯ

ϲϭϳ

ϰϮϯ

ϴϯϲ

'K^WKZ

ϰϵϮϴ

ϮϮϰ

ϳϰϱ

ϱϮϮ

ϳϬ

Ϯϴϴ

ϯϬϬ

ϭϬϯ

Ϯϴϲ

ϮϬϱ

ϯϬϲ

ϯϲϭ

ϭϭϵ

Ϯϲϵ

ϮϮϰ

Ϯϯϴ

ϲϲϴ

D/^<>E

ϮϮϵϮϰ

ϰϵϳ

ϭϴϳϱ

ϮϮϮϰ

Ϯϴϳ

ϭϴϳϲ

ϭϬϰϮ

ϳϭϴ

ϭϰϳϳ

ϭϮϮϰ

Ϯϰϯϰ

ϭϴϱϬ

ϳϰϰ

ϮϰϱϮ

ϳϲϭ

ϲϵϲ

Ϯϳϲϳ

ϰϰϵ

PRZEMYSŁOWE

ϯϲϱϭ

ϮϬϴ

ϰϬϳ

ϯϮϭ

ϳϵ

ϯϮϭ

Ϯϯϴ

ϭϬϳ

ϭϮϬ

ϭϮϴ

ϰϮϵ

ϭϭϳ

ϮϮϳ

ϭϴϱ

ϭϭϬ

ϮϬϱ

ϯϰϮ

DEdZ

ϰϰϯϱ

ϯϴϲ

ϯϱϳ

ϲϭϭ

ϭϵϰ

ϴϳ

ϭϮϯ

ϯϯϰ

Ϯϵϱ

ϭϮϴ

ϰϭϲ

ϰϰϰ

ϭϰϱ

ϳϭ

ϯϲϯ

ϭϯϵ

MAŁA ARCHITEKTURA

ϭϭϳϬ

ϭϳ

Ϯϵ

ϮϵϬ

Ϯϰ

ϯϱ

ϯϮ

Ϯϴ

ϭϴϮ

ϴϭ

ϲϱ

ϭϱϰ

Ϯϯ

ϭϵ

ϭϰϭ

ϱ

ϰϱ

ϰϯϬ

/EE

ϱϵϯϲ

ϰϵϭ

ϯϴϰ

ϯϴϰ

ϭϱϲ

ϯϭϭ

Ϯϵϱ

ϭϰϳ

ϰϯϲ

Ϯϭϱ

ϲϴϮ

ϵϭϲ

ϭϴϲ

ϮϬϰ

ϰϮϯ

Ϯϳϲ

ϴϵϵϮ

ZD

ϳϵϳϳϭ

ϰϰϰϳ

ϳϵϳϲ

ϲϰϴϯ

ϭϵϳϱ

ϰϳϯϲ

ϯϳϳϬ

Ϯϰϱϲ

ϱϯϭϰ

ϯϯϲϴ

ϴϭϮϬ

ϲϰϭϴ

ϮϵϳϮ

ϰϳϬϱ

ϰϯϵϳ

ϯϲϰϮ

§ 3. 1. Program realizuje jako podmiot wiodący: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

2. Program realizują ponadto Narodowy Instytut Dziedzictwa, Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, Narodowe

Muzeum Morskie w Gdańsku, oraz inne podmioty – w zależności od potrzeb.

Załącznik 1: Zabytki nieruchome wpisane na Listę Dziedzictwa hE^K͘ 

Załącznik 2: Zabytki nieruchome uznane za ƉŽŵŶŝŬŝŚŝƐƚŽƌŝŝ͘

Załącznik 3: Zestawienie zabytków nieruchomych͘ 

Załącznik 4: Zestawienie zabytków archeologicznych͘

Załącznik nr 3

Monitor Polski

KWK>^</

ϰϮ

ϯϲ

>h>^</

Ϯϭ

ϭϯϱ

<h:t^<KͲWKDKZ^</

DOLNOŚLĄSKIE

WOJEWÓDZTWO

hZE/^dz<

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH

^<Z>E

ϭϮϯ

<KDhE/<z:E



KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

ϮϮϵϮϰ

PRZEMYSŁOWE

D/^<>E

DEdZ

ZIELEŃ

KZKEE

ϰϵϮϴ

ϭϬϮϱ

ϳϴϬϵ

ϳϴϳ

Ϯϭϱϲ

MAŁA ARCHITEKTURA

'K^WKZ

Wh>/E

ϭϮϱϯϲ

ZLJƐ͘ϭ͘ĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞǁWŽůƐĐĞǁŐŬĂƚĞŐŽƌŝŝ



<KDhE/<z:E

DWORY I PAŁACE

/EE

^<Z>E

ϱϵϯϲ

hZE/^dz<

ϯϲϱϭ

ϰϰϯϱ

ϭϭϳϬ



ϭϮϰ

ϲϵϳϱ

ϱϰϯϵ



Monitor Polski





ϴϵϵϮ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

Ϭ

ϭϬϬϬ

ϮϬϬϬ

ϯϬϬϬ

ϰϬϬϬ

ϱϬϬϬ

ϲϬϬϬ

ϳϬϬϬ

ϴϬϬϬ

ϵϬϬϬ

ϯϲϰϮ

ϰϯϵϳ

ϮϵϳϮ

ϯϯϲϴ

ϱϯϭϰ

Ϯϰϱϲ

ϯϳϳϬ

ϰϳϯϲ

ZLJƐ͘Ϯ͘ĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵ

w poszczególnych województwach



ϰϳϬϱ

ϲϰϭϴ

ϴϭϮϬ

ϭϮϱ

ϭϵϳϱ

ϲϰϴϯ

ϳϵϳϲ

ϰϰϰϳ



Monitor Polski









DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</

>h>^</

>hh^</

ŁÓDZKIE

MAŁOPOLSKIE

DKt/</

KWK>^</

WK<ZW</

WK>^</

WKDKZ^</

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

t/><KWK>^</

,KE/KWKDKZ^</

Wh>/E

ϮϬϬ

KZKEE

ϰϬϬ



ϴϬϬ

^<Z>E

ϲϬϬ

ϭϮϬϬ

hZE/^dz<

ϭϬϬϬ



ZLJƐ͘ϯ–ƵƌďĂŶŝƐƚLJŬĂ͕ƐĂŬƌĂůŶĞ͕ŽďƌŽŶŶĞ͕ƉƵďůŝĐnjŶĞ



Ϭ

ϯϭϱ

ϭϭϭ

ϵϭϭ

ϱϯ

ϱϴϰ

ϳϵ

ϭϭϵϮ

ϭϯϯ

ϯϰϰ

ϭϲϳ

ϲϮϱ

ϲϯ

ϰϵ ϵϵ

ϱϭϵ

ϯϱ

ϰϰϳ

ϭϭϴ

ϲϱϭ

ϲϵ

ϭϴϮ ϯϭϬ

ϱϬϯ

ϱϳ

ϭϱϯ

ϭϴ

ϱϯϲ

ϲϲ

ϮϬϯ ϯϬϯ

ϭϭϰϱ

ϰϴ

ϵϵ ϭϴϱ

ϱϳϲ

ϯϮ

ϲϱϭ

ϭϲϰ

ϭϬϮϳ

ϭϯϵ

ϯϴϳ

ϭϳϰ

ϵϱϯ

ϲϮ

ϭϵϳ

ϱϮ

ϱϮϲ

ϯϰ

ϮϬϱ

ϭϲϲ

ϱϳϮ

ϯϲ

ϭϰϯ ϮϮϬ

ϴϮϰ

ϰϮ

ϭϲϭ Ϯϴϭ

ϱϲϳ

Ϯϭ

ϳϱϴ

ϮϳϬ

ϭϯϱ



OBIEKTY NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW





ϭϮϲ

ϭϰϬϬ

ϭϰϬϵ

ϭϲϬϬ



Monitor Polski

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.



Ϭ

ϰϬϬ

ϯϭϬ

Ϯϴϲ

ϰϴϭ

ϰϳϴ

ϰϲϰ

ϰϮϯ

ϯϵϳ

<KDhE/<z:E

Ϯϭϯ

ϰϲϮ

ϰϭϯ

ϯϲϱ

ϯϭϮ

ϯϮϴ

ϯϴϯ

ϯϵϲ

ϴϬϬ



ϴϯϲ

ϳϵϵ

ϳϳϯ

ϳϵϰ

DWORY I PAŁACE

ϲϬϬ

ϱϵϯ

ϲϭϳ

ZLJƐ͘ϰ–zamki, pałace, dwory, zieleń

ZIELEŃ

ϮϮϳ

Ϯϭϭ

Ϯϰϱ

Ϯϯϰ

ϮϰϮ

ϭϵϮ

ϮϬϬ

ϭϭϰ

ϭϬϱ

ϴϰ

ϯϳ

<h:t^<KͲWKDKZ^</

DOLNOŚLĄSKIE

ϰϴ

>h>^</

Ϯϳ

>hh^</

ϱϴ

MAŁOPOLSKIE

ϭϮ

ϲϯ

DKt/</

ŁÓDZKIE

ϲϭ

ϰϭ

WK<ZW</

KWK>^</

Ϯϳ

WK>^</

ϱϰ

ϰϴ

ŚLĄSKIE

WKDKZ^</

Ϯϱ

ϴϳ

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

ϳϭ

ϰϰ

t/><KWK>^</

,KE/KWKDKZ^</

ϭϬϬϬ

ϵϳϭ

ϭϮϬϬ

ϭϬϲϱ

ϭϬϱϱ







OBIEKTY NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW (ciąg dalszy)





ϭϮϳ



Monitor Polski

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.



t/><KWK>^</

WKDKZ^</

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</

>h>^</

>hh^</

ŁÓDZKIE

MAŁOPOLSKIE

DKt/</

KWK>^</

WK<ZW</

WK>^</

Ϯϴϴ

Ϯϴϳ

ϮϵϬ

ϮϮϰ

ϲϲϴ

ϲϵϲ

ϭϬϰϮ

ϮϬϬϬ

ϭϴϱϬ

ϭϴϳϲ

ϭϴϳϱ

ZLJƐ͘ϱ–gospodarcze, mieszkalne, mała architektura 



'K^WKZ

ϭϰϳϳ

ϭϱϬϬ

ϭϮϮϰ

D/^<>E

ϭϬϬϬ

ϳϲϭ

ϳϰϰ

ϳϭϴ

ϳϰϱ

MAŁA ARCHITEKTURA

ϱϮϮ

ϰϵϳ

ϱϬϬ

ϯϬϬ

Ϯϴ

ϭϬϯ

ϭϴϮ

Ϯϴϲ

ϴϭ

ϮϬϱ

ϲϱ

ϯϬϲ

ϭϱϰ

ϯϲϭ

Ϯϯ

ϭϭϵ

ϭϵ

Ϯϲϵ

ϭϰϭ

ϮϮϰ

ϱ

Ϯϯϴ

ϰϱ

ϯϮ

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

Ϯϰ

ϳϬ

ϯϱ

Ϭ

Ϯϵ

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

ϭϳ

,KE/KWKDKZ^</

ϮϰϱϮ

Ϯϰϯϰ

ϮϱϬϬ

ϮϮϮϰ

OBIEKTY NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW (ciąg dalszy)







ϭϮϴ

ϯϬϬϬ

Ϯϳϲϳ



Monitor Polski





KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</

>h>^</

>hh^</

ŁÓDZKIE

MAŁOPOLSKIE

DKt/</

KWK>^</

WK<ZW</

WK>^</

WKDKZ^</

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

t/><KWK>^</

,KE/KWKDKZ^</

Ϭ

Ϯϭϱ

Ϯϯϴ

ϮϬϬ

ϰϬϬ

DEdZ

ϯϬϬ

ϯϰϮ

ϲϬϬ



ϲϴϮ

ϳϬϬ

ϲϭϭ

PRZEMYSŁOWE

ϱϬϬ

ϰϯϬ

ϰϰϵ

ϯϲϯ ϰϮϯ

ϰϭϲ

ϰϮϵ

ϰϰϰ

ϰϯϲ

ϰϵϭ

ZLJƐ͘ϲ–przemysłowe, cmentarne, inne

/EE

ϭϬϬ

Ϯϵϱ

ϯϯϰ

ϯϭϭ

ϯϮϭ

Ϯϵϱ

ϯϴϲ

ϯϴϰ

ϯϱϳ ϰϬϳ

ϯϴϰ

ϯϮϭ

ϭϭϬ

ϭϯϵ ϮϬϱ Ϯϳϲ

ϭϭϳ

ϭϰϱϭϴϲϮϮϳ

ϮϬϰ

ϳϭ

ϭϴϱ

ϭϮϬ

ϭϮϴ

ϭϮϴ

ϭϮϯ

ϭϰϳ

ϭϬϳ

ϳϵ

ϴϳ

ϭϱϲϭϵϰ

ϮϬϴ

ϴϬϬ

ϵϬϬ





OBIEKTY NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW (ciąg dalszy)





ϭϮϵ

ϭϬϬϬ

ϵϭϲ



Monitor Polski

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.



ŚWIĘTOKRZYSKIE

ŚLĄSKIE

Ϭ

ϮϬϬ

ϯϳϬ

ϰϬϬ

Ϯϴϱ

Ϯϰϰ

ϮϭϬ

ϱϲϮ

ϲϬϬ

ϰϳϵ

ϰϴϴ

ϴϬϬ

ϲϴϮ

ϭϬϬϬ

ϭϮϬϬ

EŝĞƌƵĐŚŽŵĞnjĂďLJƚŬŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞ

wpisane do rejestru w poszczególnych województwach



,KE/KWKDKZ^</

t/><KWK>^</

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

WK>^</

WKDKZ^</

Ϯϲϴ

ϰϬϵ

ϱϱϮ



ϭϯϬ

ϭϰϬϬ

ϭϮϲϳ

ϭϲϬϬ

ϭϰϴϬ



§ 4. Realizację Programu koordynuje oraz sprawuje nad nią nadzór minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego przez powołany przez siebie Zespół do spraw Programu.

Załącznik 5: Zestawienie zabytków ruchomych͘

Załącznik 6: ^ƉŝƐt<ŝĚĞůĞŐĂƚƵƌ͘

Załącznik 7: Spis porozumień͘



































ϭϭϯ

ϰͿ

ϱͿ

ϲͿ

ϳͿ

ϴͿ

ϵͿ

Auschwitz Birkenau, niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady /1940Ͳϭϵϰϱͬ

ƌĞǁŶŝĂŶĞĐĞƌŬǁŝĞǁƉŽůƐŬŝŵƌĞŐŝŽŶŝĞ<ĂƌƉĂƚ

ĂͿ

Brunary Wyżne 

ďͿ

ŚŽƚLJŶŝĞĐ

ĐͿ

Kwiatoń 

ĚͿ

KǁĐnjĂƌLJ

ĞͿ

Powroźnik 

ĨͿ

Radruż 

ŐͿ

^ŵŽůŶŝŬ

ŚͿ

Turzańsk 

Drewniane kościoły południowej Małopolski 

ĂͿ

ŝŶĂƌŽǁĂ

ďͿ

ůŝnjŶĞ

ĐͿ

Dębno Podhalańskie 

ĚͿ

Haczów 

ĞͿ

>ŝƉŶŝĐĂDƵƌŽǁĂŶĂ

ĨͿ

Sękowa 

Hala Stulecia we Wrocławiu 

,ŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞĐĞŶƚƌƵŵ<ƌĂŬŽǁĂ

,ŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞĐĞŶƚƌƵŵtĂƌƐnjĂǁLJ

Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektonicznoͲŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁLJŽƌĂnjƉĂƌŬƉŝĞůŐƌnjLJŵŬŽǁLJ

Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z jej systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach 

Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy 

ĂͿ

:ĂǁŽƌ

ďͿ

Świdnica 

Załącznik nr 4

Monitor Polski

WK<ZW</

KWK>^</

DKt/</

MAŁOPOLSKIE

ŁÓDZKIE

ϭϰϰ

ϭϴϭ

>h>^</

>hh^</

ϭϵϯ

<h:t^<KͲWKDKZ^</

DOLNOŚLĄSKIE

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH





KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</

>h>^</

>hh^</

ŁÓDZKIE

MAŁOPOLSKIE

DKt/</

KWK>^</

WK<ZW</

WK>^</

WKDKZ^</

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

WARMIŃSKOͲDhZ^</

t/><KWK>^</

,KE/KWKDKZ^</

ZĂnjĞŵ͗

ϭϲϵϬϬ

>ŝĐnjďĂ

ĚĞĐLJnjũŝ

ϮϳϮϲ

ϰϴϲ

ϴϳϳ

ϰϮϱ

ϴϬϱ

ϭϱϭϭ

Ϯϭϲϴ

ϭϭϭϲ

ϭϯϲϭ

ϲϴϭ

ϲϳϯ

ϭϭϱϬ

ϲϭϮ

ϯϴϰ

ϭϯϯϱ

ϱϵϬ



ϭϯϭ

Ϯϳϰϰϳϵ

>ŝĐnjďĂ

obiektów

ϰϮϵϯϳ

ϭϬϲϵϮ

ϭϵϲϵϭ

ϳϮϱϮ

ϭϰϰϲϱ

ϮϲϵϰϮ

ϮϮϯϮϰ

ϴϱϳϭ

ϱϯϲϴϱ

ϰϳϭϮ

ϲϮϲϵ

ϴϴϬϲ

ϭϰϯϬϳ

ϱϰϮϲ

ϮϲϭϲϬ

ϮϮϰϬ

ϮϬϮϳϳϲ

Wyposażenie

świątyń

ϯϳϭϰϰ

ϭϬϭϯϵ

ϭϳϰϵϳ

ϲϰϰϴ

ϭϮϵϯϳ

ϮϮϮϮϭ

ϭϰϯϴϰ

ϳϯϯϵ

ϭϱϲϴϳ

ϰϭϬϮ

ϲϬϱϱ

ϱϴϳϯ

ϭϭϳϭϮ

ϱϬϳϴ

ϮϰϭϮϳ

ϮϬϯϯ

ϰϴϰϯϯ

ϯϵϮ

ϴϴ

ϳϳϵ

Ϭ

ϲϬϮ

ϭϬϴϳ

ϯϱϯϴ

ϳϰϰ

ϯϲϯϲϰ

ϲϱ

ϲϱ

Ϯϭϵϯ

ϭϮϱϭ

Ϯϲϱ

ϵϵϲ

ϰ

<ŽůĞŬĐũĞ

ϮϯϮϲϳ

ϱϰϬϭ

ϰϲϱ

ϭϰϭϱ

ϴϬϰ

ϵϮϲ

ϯϲϯϰ

ϰϰϬϮ

ϰϴϴ

ϭϲϯϯ

ϱϰϱ

ϭϰϵ

ϳϰϬ

ϭϯϰϰ

ϴϯ

ϭϬϯϱ

ϮϬϯ

/ŶŶĞ

§ 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

Załącznik nr 5



Monitor Polski

ϭ

Ϯ

ϯ

ϰ

ϱ

ϲ

ϳ

ϴ

ϵ

ϭϬ

ϭϭ

ϭϮ

ϭϯ

ϭϰ

ϭϱ

ϭϲ

Nazwa województwa

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW RUCHOMYCH



Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

<K><

/EE

ϮϬϮϳϳϲ







ZLJƐ͘ϭ͘ĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵ

WYPOSAŻENIE ŚWIĄTYŃ

ϰϴϰϯϯ

ϮϯϮϲϳ

ϭϯϮ



Monitor Polski

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/



Ϭ

>hh^</

DOLNOŚLĄSKIE

Aktualne na dzień: 31 stycznia 2023 r.

ϯϵϮ

<h:t^<KͲWKDKZ^</

ϱϬϬϬ

/EE

ϱϰϬϭ

ϭϬϭϯϵ



ϮϬϬϬϬ

ϮϱϬϬϬ

ϮϮϮϮϭ

WYPOSAŻENIE ŚWIĄTYŃ

ϭϱϬϬϬ

ϭϳϰϵϳ

ϭϱϲϴϳ

ϭϰϯϴϰ

ϭϮϵϯϳ

<K><

ϭϬϬϬϬ

ϲϰϰϴ

ϳϯϯϵ

ϭϭϳϭϮ

ϮϰϭϮϳ

ϯϬϬϬϬ

ϯϱϬϬϬ

Rys. 2. Zabytki ruchome wpisane do rejestru w poszczególnych województwach

ϰϲϱ

ϴϴ

ϭϰϭϱ

ϳϳϵ

Ϭ ϴϬϰ

ŁÓDZKIE

>h>^</

ϰϰϬϮ

ϯϱϯϴ

ϰϭϬϮ

ϲϬϱϱ

ϱϴϳϯ

ϱϬϳϴ

ϭϬϴϳ ϯϲϯϰ

ϵϮϲ

ϲϬϮ

MAŁOPOLSKIE

DKt/</

KWK>^</

ϰϴϴ

ϳϰϰ

ϭϲϯϯ

WK>^</

WK<ZW</

ϱϰϱ

ϲϱ

WKDKZ^</

ϳϰϬϮϭϵϯ

ϭϯϰϰ

ϭϮϱϭ

ϴϯ

Ϯϲϱ

ϭϬϯϱ

ϵϵϲ

ϰϮϬϯ ϮϬϯϯ

ϭϰϵ

ϲϱ

ŚLĄSKIE

ŚWIĘTOKRZYSKIE

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

t/><KWK>^</

,KE/KWKDKZ^</

ϭϯϯ

ϰϬϬϬϬ

ϯϳϭϰϰ

ϯϲϯϲϰ



Monitor Polski

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞE/



ϭϯϰ



thK

Wrocław

ul. Władysława Łokietka 11

ϱϬͲ243 Wrocław

ƚĞů͘ϳϭϯϮϮͲϬϮͲϴϯ

ϳϭϯϵϱͲϴϬͲϭϬ

ĞͲŵĂŝů͗ĚǁŬnjΛĚǁŬnj͘Ɖů

ĞWhW͗ͬĚǁŬnjͬƐŬƌLJƚŬĂ

Toruń

ul. Łazienna 8

ϴϳͲ100 Toruń

ƚĞů͘ϱϲϲϱϱϰϳϱϭ

ϲϮϭϬϲϵϮ

ĞͲŵĂŝů͗ƚŽƌƵŶΛƚŽƌƵŶ͘ǁŬnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǁŬnjƚŽƌƵŶͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

t<

Dolnośląski 

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

<ƵũĂǁƐŬŽͲWŽŵŽƌƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

>'dhZz

Jelenia Góra

Ƶů͘ϭͲŐŽDĂũĂϮϯ

ϱϴͲ500 Jelenia Góra

ƚĞů͘ϳϱϲϰϱͲϵϳͲϱϬ

ϳϲϳͲϲϯͲϴϱ

ĨĂdžϳϱϳϱϮͲϲϴͲϲϱ

ĞͲŵĂŝů͗ĚǁŬnjͲũŐΛĚǁŬnj͘Ɖů

>ĞŐŶŝĐĂ

Ƶů͘ĂŵŬŽǁĂϮ

ϱϵͲϮϮϬ>ĞŐŶŝĐĂ

ƚĞů͘ϳϲϳϮϭͲϯϭͲϭϬ

ĨĂdžϳϲϳϮϭͲϯϭͲϮϭ

ĞͲŵĂŝů͗ĚǁŬnjͲůŐΛĚǁŬnj͘Ɖů

Wałbrzych

Ƶů͘ĂŵŬŽǁĂϯ

ϱϴͲ300 Wałbrzych

ƚĞů͘ϳϰϲϲϰͲϰϴͲϴϬ

ϴϰϮͲϲϰͲϭϴ

ĨĂdžϳϰϴϰϮͲϲϲͲϲϬ

ĞͲŵĂŝů͗ĚǁŬnjͲǁďΛĚǁŬnj͘Ɖů

LJĚŐŽƐnjĐnj

Ƶů͘:ĞnjƵŝĐŬĂϮ

ϴϱͲϭϬϮLJĚŐŽƐnjĐnj

ƚĞů͘ϱϮϯϮϮͲϰϰͲϭϳ

ϯϮϮͲϰϵͲϵϴ

ĨĂdžϱϮϯϮϮͲϰϰͲϭϳ

ĞͲŵĂŝů͗ďLJĚŐŽƐnjĐnjΛƚŽƌƵŶ͘ǁŬnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

WYKAZ WOJEWÓDZKICH URZĘDÓW OCHRONY ZABYTKÓW I DELEGATUR





Załącznik nr 6



thK

>'dhZz

Włocławek

ul. Łęgska 42

ϴϳͲϴϬϬWłocławek

ƚĞů͘ϱϰϮϯϭͲϱϱͲϮϮ

ĨĂdžϱϰϮϯϭͲϱϱͲϮϮ

ĞͲŵĂŝů͗ǁůŽĐůĂǁĞŬΛƚŽƌƵŶ͘ǁŬnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

Biała Podlaska 

Ƶů͘:ĂŶŽǁƐŬĂϮϳ

ϮϭͲ500 Biała Podlaska

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϴϯϯϰϯͲϱϴͲϮϰ

ĞͲŵĂŝů͗ǁƵŽnjͺďƉŽĚůĂƐŬĂΛǁŬnj͘ůƵďůŝŶ͘Ɖů

Chełm

ul. Plac Niepodległości 1

ϮϮͲ100 Chełm

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϴϮϱϲϱͲϱϵͲϳϮ

ĞͲŵĂŝů͗ǁƵŽnjͺĐŚĞůŵΛǁŬnj͘ůƵďůŝŶ͘Ɖů

Zamość

Ƶů͘^ƚĂƐnjŝĐĂϮϵ

ϮϮͲ400 Zamość

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϴϰϲϯϴͲϱϵͲϳϭ

ĞͲŵĂŝů͗ǁƵŽnjͺnjĂŵŽƐĐΛǁŬnj͘ůƵďůŝŶ͘Ɖů

Gorzów Wielkopolski

ul. Kosynierów Gdyńskich 75

ϲϲͲ400 Gorzów Wielkopolski

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϵϱϳϮϬͲϬϱͲϮϭ

ϳϮϬͲϬϯͲϰϲ

ĞͲŵĂŝů͗ĚĞůĞŐĂƚƵƌĂ͘ŐŽƌnjŽǁΛůǁŬnj͘Ɖů

Monitor Polski

>ƵďĞůƐŬŝ

>ƵďůŝŶ

Wojewódzki 

ul. Archidiakońska 4

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϮϬͲϭϭϯ>ƵďůŝŶ

Zabytków



ƚĞůͬ͘ĨĂdž;ϴϭͿϱϯϮϵϬϯϱ



ĞͲŵĂŝů͗ŝŶĨŽΛǁŬnj͘ůƵďůŝŶ͘Ɖů



ĞWhW͗ͬthK>ͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W











>ƵďĞůƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków





>ƵďƵƐŬŝ

Zielona Góra

Wojewódzki 

Ƶů͘<ŽƉĞƌŶŝŬĂϭ

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϲϱͲ063 Zielona Góra

Zabytków

ƚĞů͘ϲϴϯϮϰͲϳϯͲϵϬ

ϯϮϰͲϳϰͲϭϭ

ĨĂdžϲϴϯϮϱͲϯϳͲϰϱ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚ͘njŐŽƌĂΛůǁŬnj͘Ɖů

ĞWhW͗ͬthK'ͬƐŬƌLJƚŬĂ

t<

ϭϯϱ





tĂƌƐnjĂǁĂ

ul. Nowy Świat 18/20

ϬϬͲϯϳϯtĂƌƐnjĂǁĂ

ƚĞů͘ϮϮϰϰͲϯϬͲϰϬϬ

ĨĂdžϮϮϰϰͲϯϬͲϰϬϭ

ĞͲŵĂŝů͗ŝŶĨŽΛŵǁŬnj͘Ɖů

>'dhZz

Nowy Sącz

ul. Wiśniowieckiego 127

ϯϯͲ300 Nowy Sącz

ƚĞů͘ϭϴϰϰϮͲϴϰͲϴϰ

ϰϰϮͲϴϮͲϱϮ

ĞͲŵĂŝů͗ŶŽǁLJƐĂĐnjΛǁƵŽnj͘ŵĂůŽƉŽůƐŬĂ͘Ɖů

EŽǁLJdĂƌŐ

ul. Ludźmierska 34a

ϯϰͲϰϬϬEŽǁLJdĂƌŐ

ƚĞů͘ϭϴϰϰϴͲϴϴͲϱϰ

ĞͲŵĂŝů͗ŶŽǁLJƚĂƌŐΛǁƵŽnj͘ŵĂůŽƉŽůƐŬĂ͘Ɖů

Tarnów

Ƶů͘<ŽŶĂƌƐŬŝĞŐŽϭϱ

ϯϯͲ100 Tarnów

ƚĞů͘ϭϰϯϳϬͲϴϯͲϵϬ

ĞͲŵĂŝů͗ƚĂƌŶŽǁΛǁƵŽnj͘ŵĂůŽƉŽůƐŬĂ͘Ɖů

Ciechanów

Ƶů͘Strażacka 6

ϬϲͲ400 Ciechanów

ƚĞů͘ϮϯϲϳϮͲϰϵͲϱϮ

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϮϯϲϳϯͲϮϵͲϬϭ

ĞͲŵĂŝů͗ĐŝĞĐŚĂŶŽǁΛŵǁŬnj͘Ɖů



Monitor Polski

DĂnjŽǁŝĞĐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków



t<

thK

Łódzki



Łódź

Wojewódzki 

Ƶů͘WŝŽƚƌŬŽǁƐŬĂϵϵ

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϵϬͲ425 Łódź

Zabytków

ƚĞů͘ϰϮϲϯϭͲϳϴͲϵϮ

ϲϯϱͲϴϬͲϬϬ

ĨĂdžϰϮϲϯϬͲϭϳͲϴϯ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛǁƵŽnjͲůŽĚnj͘Ɖů

ĞWhW͗ ͬthKͲ

>ŽĚnjͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

Małopolski 

Kraków

Wojewódzki 

Ƶů͘<ĂŶŽŶŝĐnjĂϮϰ

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϯϭͲ002 Kraków

Zabytków

ƚĞů͘ϭϮϯϳϬͲϴϯͲϭϭ

ĨĂdžϭϮϯϳϬͲϴϯͲϵϵ

ĞͲŵĂŝů͗ŬƌĂŬŽǁΛǁƵŽnj͘ŵĂůŽƉŽůƐŬĂ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǁƵŽnjŬƌŬͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

ϭϯϲ



thK

ĞWhW͗ͬǁƵŽnjͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

>'dhZz

<ƌŽƐŶŽ

Ƶů͘ŝĞƐnjĐnjĂĚnjŬĂϭ

ϯϴͲϰϬϬ<ƌŽƐŶŽ

ƚĞů͘ϭϯϰϯϮͲϮϰͲϬϭ

ĨĂdžϭϯϰϯϮͲϬϯͲϬϲ

ĞͲŵĂŝů͗ƵŽnjŬƌŽƐŶŽΛǁƵŽnjƉƌnjĞŵLJƐů͘Ɖů

Ostrołęka

ul. Kościuszki 16

ϬϳͲ400 Ostrołęka

ƚĞů͘ϮϵϳϰϲͲϮϲͲϯϳ

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϮϵϳϲϰͲϮϮͲϯϴ

ĞͲŵĂŝů͗ŽƐƚƌŽůĞŬĂΛŵǁŬnj͘Ɖů

Płock

ul. Zduńska 13A

ϬϵͲ400 Płock

ƚĞů͘ϮϰϮϲϮͲϳϲͲϳϭ

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϮϰϮϲϮͲϳϱͲϱϴ

ĞͲŵĂŝů͗ƉůŽĐŬΛŵǁŬnj͘Ɖů

ZĂĚŽŵ

ul. Żeromskiego 53

ϮϲͲϲϬϬZĂĚŽŵ

ƚĞů͘ϰϴϯϲϯͲϵϮͲϭϰ

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϰϴϯϲϯͲϴϱͲϭϰ

ĞͲŵĂŝů͗ƌĂĚŽŵΛŵǁŬnj͘Ɖů

^ŝĞĚůĐĞ

Ƶů͘ĞŵĂϰĂ

ϬϴͲϭϭϬ^ŝĞĚůĐĞ

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϮϱϲϯϯͲϵϰͲϱϴ

ĞͲŵĂŝů͗ƐŝĞĚůĐĞΛŵǁŬnj͘Ɖů



Monitor Polski

KƉŽůƐŬŝ

KƉŽůĞ

Wojewódzki 

Ƶů͘WŝĂƐƚŽǁƐŬĂϭϰ

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϰϱͲϬϴϮKƉŽůĞ

Zabytków

ƚĞů͘ϳϳϰϱϮͲϰϰͲϯϯ

ĞͲŵĂŝů͗ďŝƵƌŽΛǁƵŽnjŽƉŽůĞ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬthKKWK>ͬƐŬƌLJƚŬĂ

WŽĚŬĂƌƉĂĐŬŝ

Przemyśl

Wojewódzki 

ul. Jagiellońska 29

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϯϳͲ700 Przemyśl

Zabytków

ƚĞů͘ϭϲϲϳϴͲϱϵͲϰϰ

ϲϳϴͲϲϭͲϳϴ

ϲϰϬͲϯϯͲϬϯ

t<

ϭϯϳ



thK

ĞͲŵĂŝů͗ǁŬnjĂďLJƚŬŽǁΛǁŽƐŽnjƉƌnjĞŵLJƐů͘Ɖů

ĞWhW͗ͬthKWƌnjĞŵLJƐůͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

WŽŵŽƌƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

Gdańsk

Ƶů͘LJƌĞŬĐLJũŶĂϮͬϰ

ϴϬͲ852 Gdańsk

ƚĞů͘ϱϴϯϬϭͲϲϮͲϲϳ͕ϯϬϱͲϮϮͲϱϲ͕ϯϰϴͲϰϬͲϰϬ͕ϯϰϴͲϰϬͲϰϴ



ĨĂdžϱϴϯϬϭͲϲϮͲϲϴ

ĞͲŵĂŝů͗ŐĚĂŶƐŬΛnjĂďLJƚŬŝ͘ŵĂŝů͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǁƵŽnjͺŐĚͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

>'dhZz

Rzeszów

Ƶů͘DŝĐŬŝĞǁŝĐnjĂϳ

ϯϱͲ064 Rzeszów

ƚĞů͘ϭϳϴϱϯͲϵϰͲϲϮ

ĨĂdžϭϳϴϱϯͲϵϰͲϲϭ

ĞͲŵĂŝů͗ƵŽnjƌnjĞƐnjŽǁΛǁƵŽnjƉƌnjĞŵLJƐů͘Ɖů

dĂƌŶŽďƌnjĞŐ

Ƶů͘ϭDĂũĂϰ

ϯϵͲϰϬϬdĂƌŶŽďƌnjĞŐ

ƚĞů͘ϭϱϴϮϮͲϴϭͲϲϭ

ĨĂdžϭϱϴϮϮͲϭϱͲϵϱ

ĞͲŵĂŝů͗ǁŽƵnjƚĂƌŶŽďƌnjĞŐΛǁƵŽnjƉƌnjĞŵLJƐů͘Ɖů

Łomża

Ƶů͘EŽǁĂϮ

ϭϴͲ400 Łomża

ƚĞů͘ϴϲϮϭϲͲϯϰͲϬϴ

ĨĂdžϴϱϳϯͲϮϳϱͲϲϮ

ĞͲŵĂŝů͗ĚĞů͘ůŽŵnjĂΛǁƵŽnj͘ďŝĂůLJƐƚŽŬ͘Ɖů

Suwałki 

ul. Kazimierza Pułaskiego 73

ϭϲͲ400 Suwałki

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϴϳϱϲϲͲϯϳͲϰϭ

ƚĞů͘ŬŽŵ͘ϱϯϱͲϭϳϲͲϴϴϵ

ĞͲŵĂŝů͗ĚĞů͘ƐƵǁĂůŬŝΛǁƵŽnj͘ďŝĂůLJƐƚŽŬ͘Ɖů

Słupsk 

Ƶů͘:ĂƌĂĐnjĂϲ

ϳϲͲ200 Słupsk

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϱϵϴϰϮͲϲϰͲϯϰ

ĞͲŵĂŝů͗ƐůƵƉƐŬΛnjĂďLJƚŬŝ͘ŵĂŝů͘Ɖů

Monitor Polski

WŽĚůĂƐŬŝ

Białystok

Wojewódzki 

Ƶů͘ŽũůŝĚLJ&ĂďƌLJĐnjŶĞϮϯ

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

ϭϱͲ554 Białystok

Zabytków

ƚĞů͘ϴϱϳϰϭͲϮϯͲϯϮ

ϳϯϮͲϲϱͲϰϲ

ĨĂdžϴϱϳϯϮͲϳϱͲϲϮ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛǁƵŽnj͘ďŝĂůLJƐƚŽŬ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǁƵŽnjďŝĂůLJƐƚŽŬͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

t<

ϭϯϴ



tŝĞůŬŽƉŽůƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

Poznań

ul. Gołębia 2

ϲϭͲ834 Poznań

ƚĞů͘ϲϭϴϱϮͲϴϬͲϬϯ

ϴϱϮͲϴϬͲϬϰ

ĨĂdžϲϭϴϱϮͲϴϬͲϬϮ

KůƐnjƚLJŶ

Ƶů͘WŽĚǁĂůĞϭ

ϭϬͲϬϳϲKůƐnjƚLJŶ

ƚĞů͘ϴϵϱϮϭͲϴϱͲϯϬ

ĨĂdžϴϵϱϮϭͲϴϱͲϰϵ

ĞͲŵĂŝů͗ǁƵŽnj͘ŽůƐnjƚLJŶΛǁƵŽnj͘ŽůƐnjƚLJŶ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǁƵŽnjŽůƐnjƚLJŶͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

<ŝĞůĐĞ

Ƶů͘/ŐŶĂĐĞŐŽWĂĚĞƌĞǁƐŬŝĞŐŽϯϰ

ϮϱͲϱϬϮ<ŝĞůĐĞ

ƚĞů͘ϰϭϯϯϬͲϭϴͲϬϬ

ĨĂdžϰϭϯϰϰͲϱϲͲϯϰ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛǁƵŽnj͘ŬŝĞůĐĞ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬǀƵϵƐŚĚϵϮϭϳͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

Świętokrzyski 

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

Elbląg

Ƶů͘Świętego Ducha 19

ϴϮͲ300 Elbląg

ƚĞů͘ϱϱϲϭϭͲϮϬͲϭϬ

ĨĂdžϱϱϲϭϭͲϮϬͲϭϱ

ĞͲŵĂŝů͗ĞůďůĂŐΛǁƵŽnj͘ŽůƐnjƚLJŶ͘Ɖů

Ełk

Ƶů͘DŝĐŬŝĞǁŝĐnjĂϭϭ

ϭϵͲ300 Ełk

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϴϳϲϮϭͲϲϭͲϱϮ

ĞͲŵĂŝů͗ĞůŬΛǁƵŽnj͘ŽůƐnjƚLJŶ͘Ɖů

<ĂůŝƐnj

Ƶů͘dƵǁŝŵĂϭϬ

ϲϮͲϴϬϬ<ĂůŝƐnj

ƚĞů͘ϲϮϳϲϳͲϮϯͲϮϭ

ĨĂdžϲϮϳϱϳͲϲϰͲϮϭ

ĞͲŵĂŝů͗ŬĂůŝƐnj͘ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

>'dhZz

ŝĞůƐŬŽͲBiała 

ul. Powstańców Śląskich 6

ϰϯͲϯϬϬŝĞůƐŬŽͲBiała

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϯϯϴϭϮͲϯϳͲϳϰ

ĞͲŵĂŝů͗ĚĞůĞŐĂƚƵƌĂďďΛǁŬnj͘ŬĂƚŽǁŝĐĞ͘Ɖů

Częstochowa 

Ƶů͘DŝƌŽǁƐŬĂϴ

ϰϮͲ217 Częstochowa

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϯϰϯϲϱͲϭϲͲϯϴ

ĞͲŵĂŝů͗ĚĞůĞŐĂƚƵƌĂĐnjǁĂΛǁŬnj͘ŬĂƚŽǁŝĐĞ͘Ɖů

^ĂŶĚŽŵŝĞƌnj

ul. Słowackiego 17

ϮϳͲϲϬϬ^ĂŶĚŽŵŝĞƌnj

ƚĞůͬ͘ĨĂdžϭϱϴϯϮͲϯϬͲϬϬ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĂŶĚŽŵŝĞƌnjΛǁƵŽnj͘ŬŝĞůĐĞ͘Ɖů

Monitor Polski

WarmińskoͲDĂnjƵƌƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

thK

<ĂƚŽǁŝĐĞ



Ƶů͘&ƌĂŶĐƵƐŬĂϭϮ

ϰϬͲϬϭϱ<ĂƚŽǁŝĐĞ



ƚĞů͘ϯϮϮϱϯͲϳϳͲϴϴ

ϮϱϯͲϳϳͲϵϴ

ĨĂdžϯϮϮϱϯͲϳϳͲϵϴǁ͘ϭϯ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛǁŬnj͘ŬĂƚŽǁŝĐĞ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬƐǁŬnjͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

t<

Śląski

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków





ϭϯϵ

^njĐnjĞĐŝŶ

ul. Wały Chrobrego 4 

ϳϬͲϱϬϮ^njĐnjĞĐŝŶ

ƚĞů͘ϵϭϰϯϯͲϳϬͲϲϲ

ϰϯϯͲϳϬͲϴϮ

ĨĂdžϵϭϰϯϯͲϳϬͲϲϲ

ĞͲŵĂŝů͗ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛǁŬnj͘ƐnjĐnjĞĐŝŶ͘Ɖů

ĞWhW͗thK^njĐnjĞĐŝŶͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

thK

ĞͲŵĂŝů͗ǁƵŽnjΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

ĞWhW͗ͬthKWKͬ^ŬƌLJƚŬĂ^W

Aktualne na dzień: 24 października 2023 r. 

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞK



ĂĐŚŽĚŶŝŽͲƉŽŵŽƌƐŬŝ

Wojewódzki 

<ŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌ

Zabytków

t<

ϭϰϬ

>'dhZz

<ŽŶŝŶ

Ăů͘ϭDĂũĂϳƉŽŬ͘ϯϬϴͲϯϭϰ

ϲϮͲϱϯϬ<ŽŶŝŶ

ƚĞů͘ϲϯϮϰϰͲϳϭͲϮϲ

ĨĂdžϲϯϮϰϰͲϳϭͲϴϯ

ĞͲŵĂŝů͗ŬŽŶŝŶ͘ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

>ĞƐnjŶŽ

pl. Komeńskiego 6

ϲϰͲϭϬϬ>ĞƐnjŶŽ

ƚĞů͘ϲϱϱϮϵͲϵϯͲϴϯ

ĨĂdžϲϱϱϮϵͲϵϮͲϴϯ

ĞͲŵĂŝů͗ůĞƐnjŶŽ͘ƐĞŬƌĞƚĂƌŝĂƚΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

Piła

ul. Śniadeckich 46

ϲϰͲ920 Piła

ƚĞů͘ϲϳϯϱϮͲϬϳͲϭϱ

ĨĂdžϲϳϯϱϮͲϬϳͲϭϲ

ĞͲŵĂŝů͗ƉŝůĂΛƉŽnjŶĂŶ͘ǁƵŽnj͘ŐŽǀ͘Ɖů

<ŽƐnjĂůŝŶ

ul. Zwycięstwa 125

ϳϱͲϲϬϮ<ŽƐnjĂůŝŶ

ƚĞů͘ϵϰϯϰϬͲϴϭͲϱϮ

ĨĂdž͘ϵϰϯϰϭͲϭϮͲϴϯ

ƚĞů͘ŬŽŵ͘ϱϬϴͲϱϰϲͲϵϳϲ

ĞͲŵĂŝů͗ŬŽƐnjĂůŝŶΛǁŬnj͘ƐnjĐnjĞĐŝŶ͘Ɖů





Monitor Polski



























Poz. 1470























– 143 –

ϭϰϭ



ϭϰϮ

MAŁOPOLSKIE











WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϭ͘Ϭϱ͘ϮϬϮϯƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϵ͘ϭϭ͘ϮϬϮϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϭ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϭϮ͘ϭϭ͘ϮϬϭϯƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϭ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϵƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϬϱ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϭϰ͘ϭϬ͘ϮϬϮϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϭ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϬϱ͘ϭϭ͘ϮϬϭϴƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϭ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϳƌ͘

D<KůŬƵƐnj

D<ĂŬŽƉĂŶĞ

D<EŽǁLJdĂƌŐ

Muzeum Żup Solnych w Wieliczce 



Monitor Polski

MKZ Zielona Góra

PKZ Świebodzin

PKZ Żagań

MKZ Kraków

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĂĚŶŝĂϮϲ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϮƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘Ϯϴ͘Ϭϯ͘ϮϬϭϰƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶ͘ϭϮ͘ϭϮ͘ϮϬϭϴƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘Ϭϰ͘Ϭϲ͘ϮϬϮϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϳ͘ϭϭ͘ϮϬϬϯƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϱ͘Ϭϯ͘ϮϬϬϵƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϱ͘Ϭϭ͘ϮϬϬϰƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘Ϯϵ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϮƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϮnjĚŶ͘

ϭϭ͘ϭϮ͘ϮϬϭϴƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘Ϭϱ͘Ϭϲ͘ϮϬϮϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϰ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϮƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘ϭϭ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϴƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϴ͘ϭϭ͘ϮϬϭϭƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘ϭϭ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϴƌ͘

WKZKhD/E/Ͳd

MKZ Żary

MKZ Gorzów Wielkopolski

PKZ Zielona Góra

PKZ Nowa Sól

>hh^</

D<ͬW<

Załącznik nr 7

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϬŵĂƌĐĂϮϬϭϮƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘ϯϬ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϯƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶ͘Ϯϲ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘ϭϳ͘ϭϮ͘ϮϬϭϱƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϰnjĚŶ͕͘ϭϴ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϲƌ͕͘

ĂŶĞŬƐŶƌϱnjĚŶ͘ϭϴ͘ϭϮ͘ϮϬϭϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϲnjĚŶ͘ϭϲ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϳnjĚŶ͘

ϭϲ͘ϭϬ͘ϮϬϭϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϴnjĚŶ͘Ϯϳ͘ϭϭ͘ϮϬϮϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϵnjĚŶ͘ϭϯ͘ϭϮ͘ϮϬϮϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϮƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϭϯ͘ϬϮ͘ϮϬϭϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϬϮ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϵƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϱ͘ϭϭ͘ϮϬϬϳƌ͖͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϮϬ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϱƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϮϴ͘Ϭϰ͘ϮϬϮϯƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘ϭϭ͘ϮϬϬϴƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϭ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϲƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϰƐƚLJĐnjŶŝĂϮϬϮϮƌ͘

D<>ƵďůŝŶ

D<LJĚŐŽƐnjĐnj

MKZ Chełmno

MKZ Grudziądz 

D<>ĞŐŶŝĐĂ

MKZ Toruń

>h>^</

DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</







Województwo

SPIS POROZUMIEŃ WOJEWODÓW Z SAMORZĄDAMI I INSTYTUCJAMI KULTURY





WKDKZ^</













WK<ZW</





WK>^</

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϬ͘ϬϮ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϳ͘ϭϭ͘ϮϬϭϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϰ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϱƌ͘

D<<ƌŽƐŶŽ

MKZ Białystok

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϱ͘Ϭϯ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϮ͘ϭϮ͘ϮϬϮϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϮ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϮ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϮ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϱ͘Ϭϯ͘ϮϬϭϭƌ͘

D<ŚŽũŶŝĐĞ

D<WĞůƉůŝŶ

D<'ĚLJŶŝĂ

W<<ĂƌƚƵnjLJ

PKZ Kościerzyna

W<<ǁŝĚnjLJŶ

PKZ Oleśno

W<<ůƵĐnjďŽƌŬ

W<ELJƐĂ

MKZ Żyrardów

W<ƌnjĞŐ

MKZ Podkowa Leśna

MKZ Płock

MKZ Nowy Dwór Mazowiecki

Muzeum Rzemiosła w Krośnie

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϬ͘ϭϮ͘ϮϬϭϬƌ͘

WKZKhD/E/Ͳd

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϲ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϯƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘Ϯϵ͘ϭϮ͘ϮϬϭϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮnjĚŶ͘

ϮϬ͘ϭϮ͘ϮϬϭϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘ϮϮ͘ϭϬ͘ϮϬϭϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϰnjĚŶ͘ϭϬ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐ

ŶƌϱnjĚŶ͘ϭϭ͘Ϭϱ͘ϮϬϮϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϲnjĚŶ͘ϬϮ͘ϭϭ͘ϮϬϮϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϰ͘ϮϬϬϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘ϯϭ͘Ϭϳ͘ϮϬϬϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮnjĚŶ͘

Ϯϲ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘ϯϬ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϰnjĚŶ͘ϭϰ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϮƌ͕͘ĂŶĞŬƐ

ŶƌϱnjĚŶ͘ϮϮ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϯƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϲnjĚŶ͘Ϯϯ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϳnjĚŶ͘

Ϭϱ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϱƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϴnjĚŶ͘ϭϯ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϵnjĚŶ͘ϭϲ͘ϭϬ͘ϮϬϭϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐ

ŶƌϭϬnjĚŶ͘ϭϬ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭϭnjĚŶ͘Ϭϱ͘ϭϬ͘ϮϬϮϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭϮnjĚŶ͘

Ϭϱ͘ϭϭ͘ϮϬϮϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭϯnjĚŶ͘ϯϭ͘Ϭϱ͘ϮϬϮϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϰ͘Ϭϯ͘ϮϬϭϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶ͘Ϯϵ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮnjĚŶ͘

ϭϭ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϯnjĚŶ͘ϭϭ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϳƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϳ͘Ϭϭ͘ϮϬϬϴƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϱ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϭƌ͕͘WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϴ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϳƌ͕͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϴ͘Ϭϲ͘ϮϬϮϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϳ͘ϮϬϮϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϯ͘Ϭϵ͘ϮϬϮϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϱ͘ϭϮ͘ϮϬϬϴƌ͕͘WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϲ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϳƌ͕͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϬ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϴƌ͕͘WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϰ͘ϮϬϮϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϰ͘Ϭϯ͘ϮϬϬϵƌ͕͘WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϯ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϳƌ͕͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϲ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϴƌ͕͘WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϮůŝƉĐĂϮϬϮϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϲ͘ϭϬ͘ϮϬϮϭƌ͘

Muzeum Zamek Królewski na Wawelu

D<ͬW<

Monitor Polski

KWK>^</









DKt/</









Województwo

ϭϰϯ



ŚLĄSKIE





































Województwo

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϱ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϬ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϱƌ͖͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϯϭ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϱƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϱ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϱ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϯϬ͘Ϭϲ͘ϮϬϮϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjϮϯ͘Ϭϱ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϬ͘Ϭϵ͘ϮϬϬϱƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϵ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϲ͘Ϭϲ͘ϮϬϬϱƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϲ͘ϮϬϬϰƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘ϬϮ͘ϮϬϬϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϭ͕ĂŶĞŬƐŶƌϮnjĚŶŝĂ

ϭϵ͘ϭϬ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϭ͘ϭϮ͘ϮϬϬϴƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϲ͘Ϭϴ͘ϮϬϬϳƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϮϵ͘ϭϭ͘ϮϬϭϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϭ͘Ϭϰ͘ϮϬϬϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϵ͘ϭϭ͘ϮϬϭϬƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϳ͘ϭϮ͘ϮϬϬϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϬϰ͘Ϭϰ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘Ϭϴ͘ϮϬϬϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϬϴ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϬƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϬ͘Ϭϲ͘ϮϬϮϯ

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘Ϭϴ͘ϮϬϬϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϬ͘ϭϭ͘ϮϬϬϲƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϭnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϭ͘ϮϬϭϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐŶƌϮ

njĚŶŝĂϮϵ͘Ϭϲ͘ϮϬϭϭƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϯ͘Ϭϯ͘ϮϬϬϵƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϮϯ͘ϬϮ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϰ͘ϭϬ͘ϮϬϭϯƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘Ϭϴ͘ϮϬϬϰƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϬϱ͘Ϭϯ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϰ͘ϬϮ͘ϮϬϭϮƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϬϴ͘ϬϮ͘ϮϬϭϯƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϲ͘ϭϬ͘ϮϬϭϱƌ͘

D<^ŽƉŽƚ

W<^ƚĂƌŽŐĂƌĚ'Ě͘

D<dĐnjĞǁ

D<tĞũŚĞƌŽǁŽ

MKZ Bytów

ĞŶƚƌĂůŶĞ DƵnjĞƵŵ DŽƌƐŬŝĞ ;Žď͘ EĂƌŽĚŽǁĞ

DƵnjĞƵŵDŽƌƐŬŝĞͿ

PKZ Będzin

MKZ Będzin

D<LJƚŽŵ

MKZ Chorzów

MKZ Piekary Śląskie

MKZ Racibórz

MKZ Ruda Śląska

MKZ Siemianowice Śląskie

MKZ Świętochłowice

PKZ Tarnowskie Góry

D<dLJĐŚLJ

D<ĂďƌnjĞ

MKZ Żory

D<ŝĞůƐŬŽͲBiała

D<ZLJďŶŝŬ

D<'ůŝǁŝĐĞ

Monitor Polski

MKZ Czeladź

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϭƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϬϱ͘Ϭϴ͘ϮϬϭϲƌ͘

WKZKhD/E/Ͳd

W<WƵĐŬ

D<ͬW<

ϭϰϰ

t/><KWK>^</









Województwo



Aktualne na dzień: 24 października 2023 r.

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞK



WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϬϴ͘ϭϮ͘ϮϬϭϳƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϴ͘ϭϭ͘ϮϬϬϯƌ͕͘ĂŶĞŬƐnjĚŶŝĂϭϱ͘ϬϮ͘ϮϬϭϲƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϰ͘Ϭϯ͘ϮϬϬϵƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϭϵ͘Ϭϱ͘ϮϬϮϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϴ͘ϭϬ͘ϮϬϭϱƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϭ͘Ϭϳ͘ϮϬϭϮƌ͘

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϮϳ͘Ϭϵ͘ϮϬϭϯƌ͘

PKZ Poznań

MKZ Ostrów Wlkp.

D<>ĞƐnjŶŽ

D<^njĐnjĞĐŝŶ

MKZ Kołobrzeg

WŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĞnjĚŶŝĂϯϬ͘ϭϭ͘ϮϬϮϭƌ͘

WKZKhD/E/Ͳd

D<'ŶŝĞnjŶŽ

MKZ Poznań

D<WƐnjĐnjLJŶĂ

D<ͬW<

ϭϰϱ

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 28 grudnia 2023 r.

Poz. 1470

UCHWAŁA NR 242

RADY MINISTRÓW

z dnia 8 grudnia 2023 r.

w sprawie „Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2023–2026”

Na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r.

poz. 840 oraz z 2023 r. poz. 951, 1688 i 1904) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

do uchwały nr 242 Poz. 1470

Rady Ministrów

Załącznik

do uchwały

nr 2422023

Rady Ministrów

z dnia

8 grudnia

r.

z dnia

8

grudnia

2023

r.

(M.P.

poz.

1470)

(M.P. poz. )

– 2 –





Warszawa, 2023



















ϭ

^PIS TREŚCI

ϭ͘ tWZKtE/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯ

Ϯ͘ ^dZ^E/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰ

ϯ͘ /'EK͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ

OBSZAR 1. ORGANIZACJA I ZADANIA ORGANÓW OCHRONY ZABYTKÓWtWK>^͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ

SYSTEM OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱ

ROLA I ZNACZENIE UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH W ZAKRESIE OCHRONY ZABYTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲ

ORGANY OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE –E//<KDWdE:͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴ

ROLA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W SYSTEMIE OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭ

OBSZAR 2. STAN ZACHOWANIA ZABYTKÓW W POLSCE – ZK> / EE/ &KZD K,ZKEz

ZABYTKÓW ORAZ SYSTEMÓW INFORMACJI O ZABYTKACH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮ

WKDE/</,/^dKZ//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮ

WZ</<h>dhZKt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯ

Z:^dZzTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯ

EWIDENCJA ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH –ARCHEOLOGICZNE ZDJĘCIE POLSKI (AZP)͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲ

/E&Z^dZh<dhZ/E&KZD:/WZ^dZEE:Kzd<,͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳ

OBSZAR 3. KOMUNIKACJA, POROZUMIENIE I WSPÓŁPRACA W OBSZARZE OCHRONY ZABYTKÓW W

WK>^͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ

//dtK<h>dhZKt–POTENCJAŁ ROZWOJU SPOŁECZNEGO͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ

WIELKOŚĆ ZASOBU ZABYTKÓW UMOŻLIWIAJĄCEGO BUDOWANIE I UTRWALANIE WSPÓLNEJ

TOŻSAMOŚC/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴ

UŁATWIENIE DOSTĘPU DO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϵ

ϰ͘ Z>:K<hDEdD/^dZd'/EzD/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ

STRATEGIA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU DO ROKU 2020 (Z PERSPEKTYWĄ DO

ϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ

<Z:Kt^dZd'/ZKtK:hZ'/KE>E'KϮϬϯϬ;<^ZZϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ

^dZd'/ZKtK:U KAPITAŁU SPOŁECZNEGO 2030͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ

STRATEGIA ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO 2030͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ

STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 (SZRWRIR

ϮϬϯϬͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭ

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA 2030 (PEP2030)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϮ

STRATEGIA PRODUKTYWNOŚCI 2030 (SP2030)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϯ

^dZd'/EZhZKW:^</'K//dt<h>dhZKt'KEyy/t/<͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰ

EUROPEJSKI ZIELONY ŁAD. DOKUMENTY STRATEGICZNE POŚREDNIO INTENSYFIKUJĄCE PROCESY

MODERNIZACYJNE ZABYTKÓW W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰ

NOWA STRATEGIA UE W ZAKRESIE PRZYSTOSOWANIA SIĘ DO ZMIAN KLIMATU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϱ

DŁUGOTERMINOWA STRATEGIA RENOWACJI BUDYNKÓW. WSPIERANIE RENOWACJI

<Z:Kt'K^KhhKt>E'K͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϱ

PROGRAM FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA INFRASTRUKTURĘ, KLIMAT, ŚRODOWISKO 2021‒ϮϬϮϳ

;&E/<^Ϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϲ

ZAŁOŻENIA PROGRAMOWANIA ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKICH

E>dϮϬϮϭͲϮϬϮϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘.....................................................͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ 27

Ϯ

/E/:dztEKtzhZKW:^</h,h^;EͿ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϳ

ϱ͘ ZAŁOŻENIA PROGRAMU 2023–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϴ

CEL GŁÓWNY: ZWIĘKSZENIE ODPORNOŚCI ZASOBU ZABYTKOWEGO W POLSCE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϴ

CEL SZCZEGÓŁOWY 1: WERYFIKACJA WYBRANEGO ZASOBU ZABYTKÓW I WZMOCNIENIE

NARZĘDZI OCHRONY DZIEDZICTWA OWYJĄTKOWEJ WARTOŚCI͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϵ

CEL SZCZEGÓŁOWY 2: WZMOCNIENIE POTENCJAŁU ORGANIZACYJNEGO SYSTEMU OCHRONY

ZABYTKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϮ

CEL SZCZEGÓŁOWY 3: ROLA ZABYTKÓW W ZRÓWNOWAŻONYM ROZWOJU (EDUKACJA I

WZdzzW:Ϳ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϰ

SCHEMAT PODZIAŁU ZADAŃ ‒</ZhE</ZKtK:h͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϴ

ϲ͘ KARTY ZADAŃ ‒OPISY SZCZEGÓŁOWE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰϬ

ϳ͘ PLAN FINANSOWY KRAJOWEGO PROGRAMU OCHRONY ZABYTKÓW I OPIEKI NAD ZABYTKAMI

ϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϳ

ϴ͘ SYSTEM WDRAŻANIA, MONITORINGU I EWALUACJI KRAJOWEGO PROGRAMU OCHRONY

ZABYTKÓW I OPIEKI NAD ZABYTKAMI 2023–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϬ

WDRAŻANIE KRAJOWEGO PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϬ

HARMONOGRAM WDRAŻANIA <Z:Kt'KWZK'ZDhϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϲ

WSKAŹNIKI STOPNIA REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϭ

DKE/dKZKtE/<Z:Kt'KWZK'ZDh͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ

t>h:͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ

ϵ͘ ZARZĄDZANIE RYZYKIEM͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϭ

ϭϬ͘^W/^Zz/E͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϭ

ϭϭ͘^W/^d>͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϮ

ϭϮ͘WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϮ

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA UNESCO͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϯ

zd</E/Zh,KDhEEWKDE/</,/^dKZ//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϲ

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW NIERUCHOMYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮϯ

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϬ

ZESTAWIENIE ZABYTKÓW RUCHOMYCH͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϭ

WYKAZ WOJEWÓDZKICH URZĘDÓW OCHRONY ZABYTKÓW I DELEGATUR͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϰ

SPIS POROZUMIEŃ WOJEWODÓW Z SAMORZĄDAM///E^dzdh:D/<h>dhZz͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϰϮ





– 5 –

Poz. 1470

ϯ

ϭ͘ tWZKtE/

<ƌĂũŽǁLJWƌŽŐƌĂŵKĐŚƌŽŶLJabytków i KƉŝĞŬŝŶĂĚĂďLJƚŬĂŵŝŶĂůĂƚĂϮϬϮϯ‒ϮϬϮϲ;ĚĂůĞũ͗<ƌĂũŽǁLJ

ƉƌŽŐƌĂŵͿ ma na celu realizację przepisu art. 84 w związku z art. 86 

ƵƐƚ͘ ϭƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 

nj ϮϬϮϮ ƌ͘ ƉŽnj͘ ϴϰϬ nj późŶ͘ njŵ͘Ϳ͕ njǁĂŶĞũ ĚĂůĞũ „ustawą”. <ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵ ũĞƐƚ głównym

ĚŽŬƵŵĞŶƚĞŵ strategicznym określającym cele administracji rządowej oraz podległych jej

służb i instytucji w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, a także środki służące

do realizacji wyznaczonych celów.

W ramach podziału kompetencji między ministrami, dokoŶĂŶĞŐŽǁƵƐƚĂǁŝĞz dnia 4 września

1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2512ŽƌĂnjnjϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϮϬϮϵͿ͕

głównym ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ ŽĐŚƌŽŶę zabytków i opieki nad Ŷŝŵŝ ũĞƐƚ ŵŝŶŝƐƚĞƌ

właściwy do spraw kultury i ochrony dziednjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͕w imieniu którego njĂĚĂŶŝĂŝ

kompetencje w tym zakresie wykonuje Generalny Konserwator Zabytków. Minister właściwy

ĚŽ ƐƉƌĂǁ ŬƵůƚƵƌLJ ŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ũĞƐƚ ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ

koordynację, monitorowanie i ewaluację reĂůŝnjĂĐũŝ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ƉƌnjĞnj ǁƐnjLJƐƚŬŝĞ

zaangażowane wnią podmioty.

Dziedzictwo narodowe należy uznać za jedną z podstawowych wartości konstytucyjnych,

ĐŚƌŽŶŝŽŶLJĐŚ przez Rzeczpospolitą Polską. Istotną część tego dziedzictwa stanowią zabytki

będące materialnym świadectwem przeszłości, trwale wpisanĞ ǁ ŬƌĂũŽďƌĂnj państwa

ŝstanowiącĞƐƵďƐƚƌĂƚĚůĂũĞŐŽƌŽnjǁŽũƵŬƵůƚƵƌĂůŶĞŐŽ͘

KĐŚƌŽŶĂ dziedzictwa narodowego stanowi jedno z podstawowych zadań ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ

WŽůƐŬŝĞũ͕ njĚĞĨŝŶŝŽǁĂŶLJĐŚ ǁ Ăƌƚ͘ ϱ <ŽŶƐƚLJƚƵĐũŝ͕ oprócz ochrony niepodległości 

i nienaruszalności terytorialnej, zapewnienia wolności͕ praw człowieka i obywatela,

bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony środowiska. Ochrona zabytków i opieka nad

njĂďLJƚŬĂŵŝ͕ũĂŬŽũĞĚĞŶnjnajważniejszych elementów tegodziedzictwa, realizowane są przez

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej w powiązaniu z kontekstem polityki gospodarczoͲspołecznej,

ale stanowią również wartość autotelicznąwykraczającą poza kategorie utylitarne: społeczne

ŝĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞ͘

ŐŽĚŶŝĞ nj Ăƌƚ͘ ϲ <ŽŶƐƚLJƚƵĐũŝ ĚƌƵŐŝŵ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁLJŵ njĂĚĂŶŝĞŵ ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ WŽůƐŬŝĞũ͕

odnoszącym się do zabytków, sformułowanym jako zasada polityki państwa͕ũĞƐƚƐƚǁĂƌnjĂŶŝĞ

warunków ĚŽ ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĂ ŝ równego dostępu do dóbr kultury͕ wśród których istotne

miejsce zajmują materialne świadectwa przeszłości. Zadanie to ściśle wiąże się zĞwspomnianą

wyżej ochroną ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ŝ ǁƐŬĂnjƵũĞ ŶĂ͗ środki do jego realizacji i kierunki

formułowania kształtu aktów prawnych niższego rzędu͕ǁƚLJŵ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków i opieki nad zabytkami.

Pierwszy krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami na lata 2014‒2017 został

ustanowiony uchwałą Nr 125/2014 Rady Ministrów z ĚŶŝĂ Ϯϰ ĐnjĞƌǁĐĂ ϮϬϭϰ ƌ͘ ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ

„Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami” (M.P. poz. 733). Kolejny ƚĞŐŽ

ƚLJƉƵƉƌŽŐƌĂŵ‒ŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ‒został ustanowiony uchwałą Nr 82/2019 Rady Ministrów

ϰ



z dnia 13 sierpnia 2019 r. w sprawie „Krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad

njĂďLJƚŬĂŵŝŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒2022” (M.P. poz. 998).





Ϯ͘ ^dZ^E/

t <ƌĂũŽǁLJŵ ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ ϮϬϮϯ‒2026 dokonano diagnozy stanu ochrony zabytków w Polsce

ǁƚƌnjĞĐŚ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁLJĐŚ ŽďƐnjĂƌĂĐŚ͗ ϭͿ organizacji i zadań organów ochrony zabytków

ǁWŽůƐĐĞ͕ ϮͿ stanu zachowania zabytków w Polsce, w tym roli i znaczenia form ochrony

zabytków oraz systemów informacji o zabytkach, ϯͿŬŽŵƵŶŝŬĂĐũŝ͕ƉĂƌƚLJĐLJƉĂĐũŝ͕ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĂ

i współpracy w obszarze ochrony zabytków w Polsce.

Celem głównym „<ƌĂũŽǁĞŐŽ WƌŽŐƌĂŵƵ KĐŚƌŽŶLJ abytków i KƉŝĞŬŝ ŶĂĚ ĂďLJƚŬĂŵŝ ŶĂ ůĂƚĂ

ϮϬϮϯ‒ϮϬϮϲ”ũĞƐƚnjwiększenie odporności zasobu zabytkowego w Polsce. Do realizacji ƚĞŐŽĐĞůƵ

opracowano trzy cele szczegółowe dotyczące:

‒ weryfikacji wybranego zasobu zabytków i ǁnjŵŽĐŶŝĞŶŝĂnarzędzi ochrony dziedzictwa 

o wyjątkowej wartości; 

‒ wzmocnienia potencjału organizacyjnego systemu ochrony zabytków;

‒ roli zabytków w zrównoważonym rozwoju (edukacja i partycypacja).



Ž ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁƐnjLJƐƚŬŝĐŚ celów i zadań ǁLJŵŝĞŶŝŽŶLJĐŚ ǁ <ƌĂũŽǁLJŵ ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ ϮϬϮϯͲϮϬϮϲ

opracowano szczegółowy harmonogram wraz z planem finansowym programu. Dokument

jest uzupełniony o projekt systemu wdrażania, monitoringu i ewaluacji oraz analizę ryzyka.

Istotnym rozwiązaniem, porządkującym zagadnienia przedstawione w Krajowym ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ

ŝuwzględnionym na każdym etapie prac nad dokumentem, są kierunki działań wskazujące 

na konkretne zadania priorytetowe w obszarze ochrony zabytków, przyjęte do realizacji do

2026 r. Są to: 

−

−

−

−

−

−

−

−



ƉŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞǁŝĞĚnjLJŽǁLJďƌĂŶLJĐŚŐƌƵƉĂĐŚnjĂƐŽďƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽŬƌĂũƵ͖

ochrona i zarządzanie zabytkami o wyjątkowej wartości; 

realizacja międzynarodowych zobowiązań;

cyfryzacja procesów administracyjnych; 

wzmacnianie zastosowania nowych technologii w ochronie zabytków; 

ƌĞĨŽƌŵĂĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽĐŚƌŽŶLJzabytków ŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͖

ǁnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞnarzędzi ochrony zabytków wobec zmian klimatycznych;  

ĞĚƵŬĂĐũĂ–podnoszenie świadomości społecznej wartości dziedzictwa kulturowego. 







– 7 –

Poz. 1470

ϱ

ϯ͘ /'EK

K^Z ϭ͘ KZ'E/: / E/ ORGANÓW OCHRONY ZABYTKÓW

tWK>^

SYSTEM OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE

System ochrony zabytków w Polsce ma swoje korzenie w wydanym w 1918 r. ĞŬƌĞĐŝĞZĂĚLJ

Regencyjnej Królestwa Polskiego zĚŶŝĂ31 października o opiece nad zabytkami sztuki iŬƵůƚƵƌLJ

(Dziennik Praw Królestwa Polskiego z 1918 r. poz. 36). Na jego mocy (art. 1) „Wszelkie zabytki

kultury i sztuki, znajdujące się w granicach Państwa Polskiego, wpisane do inwentarza

zabytków sztuki i kultury, podlegają opiece prawa [...]”, wszelkie działania związane ze

ƐƉƌĂǁŽǁĂŶŝĞŵ ŽƉŝĞŬŝ zaś należą do (art. 3) „[...] konserwatorów zabytków sztuki iŬƵůƚƵƌLJ͕

mianowanych przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”͘

System ochrony zabytków w Polsce – funkcjonujący w okresie międzywojennym – njostał

ostatecznie ukształtowany przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej nj ĚŶŝĂ

ϲŵĂƌĐĂŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͕ǁLJĚĂŶĞŐŽǁϭϵϮϴƌ͘;nj͘h͘njϭϵϮϴƌ͘ƉŽnj͘Ϯϲϱ͕njpóźn. zm.ϭͿ͘

Na jego mocy utworzono funkcjonujący do dziś rejestr zabytków (art. ϰͿ „Władze

konserwatorskie pierwszej instancji prowadzą rejestr zabytków. Sposób prowadzenia rejestru

określałorozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”. Dział ĚƌƵŐŝ

wspomnianego rozporządzenia określał strukturę i organizację organów opieki nad

njĂďLJƚŬĂŵŝϮ, przyznając obowiązki w tym zakresie administracji państwowej.

tϭϵϲϮƌ͘dokonano istotnej zmiany w obowiązującym systemie ochrony zabytków wWŽůƐĐĞ͕

wprowadzając w życie ustawę nj ĚŶŝĂ 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz.U. 

z 1999 r. poz. 1150, z późn. zm.ϯͿ͘Tą ustawą wprowadzono pojęcie „ochrona zabytków”͕ũĂŬŽ

wyłączną kompetencję państwaϰ͘ Ustawa łączyła w sobie przepisy dotyczące ochrony

zabytków z przepisami dotyczącymi organizacji i działalności muzealnej.

Obecnie całokształt problematyki dotyczącej ochrony zabytków w Polsce reguluje ƵƐƚĂǁĂ

o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami͘ Zasadniczymi zmianami wprowadzonymi tą

ustawą są: 

‒ rozróżnienie ochrony zabytków (działania administracyjne) od opieki nad zabytkami

(działania właścicielskie)͕

‒ wprowadzenie definicji zabytku, którym mogą być wszelkie obiekty i przedmioty spełniające

legalną definicję.



Obecnie obowiązująca ustawa (wraz z aktami wykonawczymi) reguluje kwestie związane z:



 Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz.U. z 1933 r. poz. 62 i poz. 599, 

njϭϵϯϰƌ͘ƉŽnj͘ϵϳϲŽƌĂnjnjϭϵϰϲƌ͘ƉŽnj͘ϵϵ͘

Ϯ

Obecna struktura odpowiada zasadniczo ówczesnym założeniom.

ϯ

 Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2000 r. poz. 1268, z 2002 r. poz. 253

ŝƉŽnj͘ϵϴϰŽƌĂnjnjϮϬϬϯƌ͘ƉŽnj͘ϳϭϳ͘

ϰ

Wszystkie wcześniejsze akty prawne określały tę sferę mianem „opieki nad zabytkami”.

ϭ



Poz. 1470

ϲ

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

formami i sposobami ochrony zabytków,

zagospodarowaniem zabytków, prowadzeniem badań, prac i robót oraz

podejmowaniem innych działań przy zabytkach,

ŶĂĚnjŽƌĞŵŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵ͕

wywozem zabytków za granicę,

njĂƐĂĚĂŵŝĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͕

Krajowym rejestrem utraconych dóbr kultury͕

<ƌĂũŽǁLJŵ programem ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz ochroną

zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych,

organizacją organów ochrony zabytków,

społecznymi opiekunamizabytków,

ƉƌnjĞƉŝƐĂŵŝŬĂƌŶLJŵŝ͘



ROLA I ZNACZENIE UMÓW MIĘDZYNARODOWYCH W ZAKRESIE OCHRONY ZABYTKÓW

hŵŽǁLJ międzynarodowe ƌĂƚLJĨŝŬŽǁĂŶĞ ŝ ŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶĞ ǁ njŝĞŶŶŝŬƵ hƐƚĂǁ ZW należą do

źródeł prawa powszechnie obowiązującego, co oznacza, że stają się źródłem praw

ŝobowiązków konkretnych adresatów w krajowym porządku prawnym. Obowiązek ich

przestrzegania dotyczy zarówno wszystkich organów administracji publicznej, jak i obywatĞůŝ͘

Ratyfikowane umowy międzynarodowe, zwłaszcza <ŽŶǁĞŶĐũĞ hE^K ŽƌĂnj ZĂĚLJ ƵƌŽƉLJ

w dziedzinie kultury, wskazują cele i zadania, do realizacji których zostaliśmy zobowiązani

wobec całej społeczności międzynarodowej. Determinują one kierunki działań

ƉŽĚejmowanych przez administrację w ramach Krajowego programu. Podstawowe znaczenie

dla formułowania celów i kierunków działania w ochronie zabytków mają ratyfikowane przez

Polskę konwencje międzynarodowe dotyczące ochrony zabytków. Wśród ŬŽŶǁĞŶĐũŝhE^K

są ƚŽ͗

•

•

•

•

Konwencja o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego wraz

njRegulaminem wykonawczym do tej Konwencji oraz Protokół o ochronie dóbr

ŬƵůƚƵƌĂůŶLJĐŚǁƌĂnjŝĞŬŽŶĨůŝŬƚƵnjďƌŽũŶĞŐŽ͕ƉŽĚƉŝƐĂŶĞǁ,ĂĚnjĞĚŶŝĂϭϰŵĂũĂϭϵϱϰƌ͘;nj͘

h͘njϭϵϱϳƌ͘ƉŽnj͘ϮϭϮ) oraz Drugi Protokół sporządzony w Hadze dnia 26 marca 1999 r.

do Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, podpisanej w

,ĂĚnjĞĚŶŝĂϭϰŵĂũĂϭϵϱϰƌ͘;nj͘h͘njϮϬϭϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϰϴͿ͖

Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu injĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĂŶŝĞůĞŐĂůŶĞŵƵ

przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury͕sporządzona w Paryżu

ϭϳůŝƐƚŽƉĂĚĂϭϵϳϬƌ͘;nj͘h͘njϭϵϳϰƌ͘ƉŽnj͘ϭϬϲͿ͖

Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego,

przyjęta w Paryżu 16 listopada 1972 r. przez Konferencję Generalną Organizacji

Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury na jej siedemnastej sesji 

;nj͘h͘njϭϵϳϲƌ͘ƉŽnj͘ϭϵϬͿ͖

<ŽŶǁĞŶĐũĂ hE^K ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ ŽĐŚƌŽŶLJ ŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

sporządzona wParyżu dnia 17 października 2003 r. (Dz.U. z 2011 r. poz. 1018), 



Poz. 1470

ϳ

•

•



Konwencja UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu

kulturowego sporządzona w Paryżu dnia 20 października 2005 r. (Dz.U. z 2007 r. poz.

ϭϱϴϱͿ͖

<ŽŶǁĞŶĐũĂŽŽĐŚƌŽŶŝĞpodwodnego dziedzictwa kulturowego sporządzona w Paryżu

ĚŶŝĂϮůŝƐƚŽƉĂĚĂϮϬϬϭƌ͘;nj͘h͘njϮϬϮϭƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϬϮͿ͘

Do ratyfikowanych Konwencji Rady Europy należą:

ƵƌŽƉĞũƐŬĂ <ŽŶǁĞŶĐũĂ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ ;ƉŽƉƌĂǁŝŽŶĂͿ

sporządzona w La ValettĂĚŶŝĂϭϲƐƚLJĐnjŶŝĂϭϵϵϮƌ͘;nj͘h͘njϭϵϵϲƌ͘ƉŽnj͘ϱϲϰͿ͕

• Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy sporządzona

ǁGrenadzie dnia 3 października 1985 ƌ͘;nj͘h͘njϮϬϭϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϭϬͿ͖

• Europejska Konwencja Krajobrazowa sporządzona we Florencji dnia 20 października

ϮϬϬϬƌ͘;nj͘h͘njϮϬϬϲƌ͘ƉŽnj͘ϵϴͿ͖

• Konwencja ramowa Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla

społeczeństwa sporządzona w Faro dnia 27 października 2005 r. (Dz.U. z 2023 r. 

ƉŽnj͘ϯϵϲͿ͘

Aktualnym wyzwaniem administracji jest ocena efektywności wdrożenia poszczególnych

obowiązków wynikających z wyżej wymienionejKonwencji do polskiego porządku prawnego.

ĂƌĚnjŽ poważne wątpliwości budzi szczególnie sposób ochrony zabytków ruchomych,

zwłaszcnjĂ ǁ świetle Konwencji ŚĂƐŬŝĞũ (1954), która wymaga podejmowania określonych

działań inwentaryzacyjnych oraz przygotowywania planów ochrony na wypadek konfliktu

zbrojnego oraz Konwencji w sprawie środków zmierzających do zakazu i zapobiegania

ŶŝĞůĞŐĂůŶĞŵƵ przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury (1970), która

dotyczy ukształtowania systemu kontroli wywozu zabytków za granicę oraz determinuje

funkcję zabytków ruchomych.

•

Kpróczratyfikowanych umów międzynarodowych, zgodnie z zasadą pierwszeńƐƚǁĂƌĞŐƵůĂĐũŝ

zawartych w ratyfikowanych przez Polskę umowach międzynarodowych, na określenie celów

i kierunków działań w obszarze ochrony zabytków pośrednio wpływ mają również akty

Žcharakterze zaleceń. Eależy mieć na względzie zwłaszcza ďŽŐĂƚLJĚŽƌŽďĞŬUNESCO. Ważnymŝ

źródłĂŵŝstandardów są m.in.: 

•

•

•

•

•

•

•

Rekomendacja w sprawie ochrony piękna i charakterukrajobrazów oraz miejsc (1962);

Rekomendacja dotycząca ochrony dóbr kultury zagrożonych przez pracĞƉƵďůŝĐnjŶĞůƵď

ƉƌLJǁĂƚŶĞ;ϭϵϲϴͿ͖

Rekomendacja dotycząca ŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽŝŶĂƚƵƌĂůŶĞŐŽŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞ

ŶĂƌŽĚŽǁLJŵ;ϭϵϳϮͿ͖

Rekomendacja w sprawie ochrony i współczesnego znaczenia miejsc historycznych

;ϭϵϳϲͿ͖

Rekomendacja dotycząca ochrony zespołów zabytkowych i tradycyjnych oraz ich roli 

ǁżyciu współczesnym͕ƚnjǁ. „RĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞtĂƌƐnjĂǁƐŬŝĞ;ϭϵϳϲͿ͖

ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂǁƐƉƌĂǁŝĞŽĐŚƌŽŶLJŬƵůƚƵƌLJƚƌĂĚLJĐLJũŶĞũŝĨŽůŬůŽƌƵ;ϭϵϴϵͿ͖

ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂǁƐƉƌĂǁŝĞŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽŬƌĂũŽďƌĂnjƵŵŝĞũƐŬŝĞŐŽ;ϮϬϭϭͿ͘



ϴ



Niezwykle ważnym dokumentem, w którym określone zostały poglądy społeczności

międzynarodowej ŶĂ ƚĞŵĂƚ sposobu ochrony miast historycznych, w tym tzw. podejścia

ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁĞŐŽ ǁ ƚĞũ ŽĐŚƌŽŶŝĞ͕ ũĞƐƚ ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂ ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽ ŬƌĂũŽďƌĂnjƵ

ŵŝĞũƐŬŝĞŐŽ ;ϮϬϭϭϱͿ. Rekomendacja ta wprowadza pojęcie „podejściĞ ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁĞ”, które

jest stosowane w celu rozpoznania, ochrony i zarządzania w odniesieniu do obszarów

historycznych, przez uwzględnienie współzależności form materialnych, organizacji

przestrzennej i powiązań, cech przyrodniczych i kontekstu, a także wartości społecznych,

kulturowych i ekonomicznych. Istotą ŶŽǁĞũƐƉŽƐŽďƵŽĐŚƌŽŶLJǁƐŬĂnjĂŶĞũƉƌnjĞnjhE^KǁƚĞũ

rekomendacji powinno być więc wykorzystanie dziedzictwa jako potencjału prorozwojowego,

zakorzenionego w harmonijnej i zrównoważonej relacji między śrŽĚŽǁŝƐŬŝĞŵ ŵŝĞũƐŬŝŵ

Ăprzyrodniczym oraz między potrzebami obecnych i przyszłych pokoleń a spuścizną

przeszłości.

ORGANY OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE –E//<KDWdE:

Organami ochrony zabytków są, zgodnie z art. 89 ustawy o ochronie zabytków i opiece ŶĂĚ

njĂďLJƚŬĂŵŝ͕ minister właściwy do spraw kultury iŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ ŽƌĂnj

ǁŽũĞǁŽĚŽǁŝĞ͘

Organem pierwszej instancji jest wojewódzki konserwator zabytków (dalej͗t<Ϳ͕ĂŽƌŐĂŶĞŵ

wyższego stopnia ‒ minister właściwy do spraw kultury i ochrony dnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ

ǁsprawach określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ŽƌĂnj

ǁprzepisach odrębnych. 

D/E/^dZ<h>dhZz

///dt

EZKKt'K

'EZ>Ez

<KE^ZtdKZ

ZABYTKÓW

WZdDEd

K,ZKEz

ZABYTKÓW

tz^W:>/KtE

EZKKt/E^dzdh:

<h>dhZz͗

EZKKtz/E^dzdhd

//dt



tK:tK

WOJEWÓDZKI

<KE^ZtdKZ

ZABYTKÓW

ϭϲthKн>'dhZz

KONSERWATOR ZABYTKÓW

;ŐŵŝŶŶLJͬŵŝĞũƐŬŝͬƉŽǁŝĂƚŽǁLJͬƉŽǁŝĂƚŽǁŽͲ

ͲŐŵŝŶŶLJͬŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶLJͿ

EZKKtz/E^dzdhd

KONSERWACJI ZABYTKÓW



ZLJĐ͘ϭ͘Organy ochrony zabytków w Polsce ‒ƐƚƌƵŬƚƵƌĂ͘



ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ƵŶĞƐĐŽ͘ƉůͬĨŝůĞĂĚŵŝŶͬƵƐĞƌͺƵƉůŽĂĚͬƉĚĨͬZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞͬĂůĞĐĞŶŝĞͺǁͺƐƉƌĂǁŝĞͺŬƌĂũŽďƌĂnjƵͺŵŝĞũƐŬŝ

ĞŐŽ͘ƉĚĨ

ϱ

ϵ



Organ wyższego stopnia

W imieniu ministra właściwego do spraw kultury ŝŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽnjĂĚĂŶŝĂ

ŝkompetencje w zakresie ochrony zabytków wykonuje Generalny Konserwator Zabytków

;ĚĂůĞũ͗ GKZ), który jest sekretarzem lub podsekretarzem stanu w urzędzie obsługującym

ministra właściwego do spraw kultury i ochrony ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽϲ͘ 'ĞŶĞƌĂůŶLJ

Konserwator Zabytków realizuje przypisane mu zadania za pomocą Departamentu Ochrony

Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wyspecjalizowanym

podmiotem wspierającym działania GKZ w tym zakresie jest ƚĂŬże EĂƌŽĚŽǁLJ /ŶƐƚLJƚƵƚ

njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;ĚĂůĞũ͗E/Ϳ͕Narodowy Instytut Konserwacji ZabytkówŽƌĂnjpaństwowĞŝŶƐƚLJƚƵĐũĞ

kultury właściwĞw zakresie ochrony zabytków.



KƌŐĂŶƉŝĞƌǁƐnjĞũŝŶƐƚĂŶĐũŝ

Zgodnie z treścią art. 93 u.o.z. organami pierwszej instancji są:

t<w sprawach określonych ǁƵ͘Ž͘nj͘i przepisach odrębnych, 

dyrektor właściwego terytorialnie urzędu morskiego w sprawach, o których mowa

ǁĂƌƚ͘ϯϲƵƐƚ͘ϮŝĂƌƚ͘ϰϴƵ͘Ž͘nj͕͘

• Dyrektor Biblioteki Narodowej w sprawach o wydawanie pozwoleń, określonych 

w art. 51 ust. 1 i 3 u.o.z., na wywóz zabytków będących materiałami bibliotecznymi za

granicę.

W imieniu wojewodów zadania i kompetencje w zakresie ochrony zabytkówϳ wykonują

wojewódzcy konserwatorzy zabytków, powoływani i odwoływani przez wojewodę na wnioƐĞŬ

lub za zgodą GKZ, którzy wchodzą w skład rządowej administracji zespolonej wwojewództwie. 

•

•

Wojewódzcy konserwatorzy zabytków kierują 16 wojewódzkimi urzędami ochrony zabytków

;ĚĂůĞũ͗wuoz), z których większość ma siedziby w miastach –stolicach wojewóĚnjƚǁ͘tƚƌnjĞĐŚ

przypadkach siedziby wuoz znajdują się w innych miastach: w województwie kujawskoͲ

ͲƉŽŵŽƌƐŬŝŵ;Toruń͕ĂŶŝĞLJĚŐŽƐnjĐnjͿ͕ województwie lubuskim (Zielona Góra͕a nie Gorzów

tŝĞůŬŽƉŽůƐŬŝͿŝwojewództwie podkarpackim (Przemyśl͕a nie Rzeszów).

tstrukturach wuoz funkcjonują ϯϯĚĞůĞŐĂƚƵƌLJƵƚǁŽƌnjŽŶĞw byłych miastach wojewódzkichϴ͘

Dodatkowo utworzono delegatury w Sandomierzu, Ełku i Nowym Targu͘

Przekazywanie zadań z zakresu ochrony zabytków organu pierwszej instancji innym

ƉŽĚŵŝŽƚŽŵ

EĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĂƌƚ͘ϵϲƵƐƚ͘ϮƵstawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkamiǁŽũĞǁŽĚĂ͕

na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, może powierzyć, w drodze

porozumienia, prowadzenie niektórych spraw z zakresu swojej właściwości, wƚLJŵǁLJĚĂǁĂŶŝĞ

ĚĞĐLJnjũŝ ĂĚŵŝŶŝƐƚƌacyjnych, gminom i powiatom, a także związkom gmin i powiatów,



ƌƚ͘ϵϬƵƐƚ͘ϭƵ͘Ž͘nj͘

ƌƚ͘ϴϵƉŬƚϮŽƌĂnjĂƌƚ͘ϵϭƵ͘Ž͘nj͘

ϴ

Dotyczy miast, które w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w 1999 r. przestały być stolicami 

województw.

ϲ

ϳ



ϭϬ



położonym na terenie województwa związkom powiatowoͲgminnym albo związkom

ŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶLJŵ͘ tŽũĞǁŽĚĂ ŶĂ ǁŶŝŽƐĞŬ t< może powierzyć ǁĚƌŽĚnjĞ ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĂ

prowadzenie niektórych spraw z zakresu swojej właściwości͕ ǁ ƚLJŵ ǁLJĚĂǁĂŶŝĞ ĚĞĐLJnjũŝ

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚ͕ ŬŝĞƌŽǁŶŝŬŽŵ ŝŶƐƚLJƚƵĐũŝ ŬƵůƚƵƌLJϵ. Przekazaniu nie mogą podlegać jedynie

kwestie dotyczące prowadzenia rejestru zabytków iwojewódzkiej ewidencji zabytków͕a także

ǁLJĚĂǁĂŶŝĂǁƚLJŵnjĂŬƌĞƐŝĞĚĞĐLJnjũŝĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚϭϬ͘

K ŝůĞ njĂŬƌĞƐ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ t< jest szczegółowo określony przepisami ƵƐƚĂǁLJ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ

zabytków i opiece nad zabytkami͕o tyle zakres kompetencji samorządowego (miejskiego lub

ƉŽǁŝĂƚŽǁĞŐŽ͕ ƉŽǁŝĂƚŽǁŽͲŐŵŝŶŶĞŐŽ͕ ŵĞƚƌŽƉŽůŝƚĂůŶĞŐŽͿ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚora zabytków jest

uzależniony wyłącznie od treści zawartego porozumienia (z wyłączeniem kompetencji

zastrzeżonych przepisami wyżej wymienionej ƵƐƚĂǁLJ ĚůĂ t<Ϳ͘ WƌnjĞŬĂnjĂŶĞ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũĞ͕

którymi aktualnie dysponują samorządowi konserwatorzy zabytków͕ charakteryzują się

znacznym zróżnicowaniem. Widoczne to jest także w zróżnicowaniu formalnego umocowania

konserwatorów –od faktycznych miejskich i powiatowych konserwatorów zabytków, przez

ƐƚĂŶŽǁŝƐŬĂĚŽƐƉƌĂǁochrony zabytków͕po zupełny brak stanowiska (kompetencje pozostają

ǁrękach burmistrza lub prezydentaͿ͘

Samorządowi konserwatorzy zabytków w różny sposób mogą się także wypowiadać

ǁodniesieniu do nieruchomości stanowiących własność komunalną oraz inwestycji

komunalnych. W części przypadków takie działania są wyłączone nj ŝĐŚ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ

ŝƉŽnjŽƐƚĂǁŝŽŶĞ ĚŽ ĚĞĐyzji właściwego t<, w większości przypadków jednak samorządowi

konserwatorzy zabytków mogą w takich sytuacjach wydawać decyzje bez żadnych ograniczeń.

Dowolność jest widoczna w sposobie powoływania samorządowych konserwatorów zabytków

ŝƐƚĂǁŝĂŶLJĐŚŝŵǁLJŵĂganiach kompetencyjnych. Zdarzają się przypadki stawiania wymagań

ĂŶĂůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ ĚŽ ƵƐƚĂǁŽǁŽ ƉƌnjLJƉŝƐĂŶLJĐŚ t<, a w części porozumień zawarto obowiązek

ƵnjŐŽĚŶŝĞŶŝĂ ůƵď ŽƉŝŶŝŽǁĂŶŝĂ ƉƌnjĞnj t< kandydata na stanowisko samorządowego

konserwatora zabytków. W części przypadków jednak wybór samorządowego konserwatora

zabytków pozostaje wyłączną kompetencją burmistrza, prezydenta lub starosty.

Działania organów pierwszej instancji 

Ważnym obszarem działania wojewódzkich konserwatorów zabytków jest wydawanie decyzji,

Ɖostanowień, uzgodnień, zaleceń, wytycznych itp., co wynika z realizacji przepisów m.in. niżej

wymienionych aktów prawnych:

•

•

ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϯ ůŝƉĐĂ ϮϬϬϯ ƌ͘ o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.

njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϴϰϬ͕z późn. zm͘ϭϭͿ͕

ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϳ ŵĂƌĐĂ ϮϬϬϯ ƌ͘ Ž ƉůĂŶŽǁĂŶŝƵ ŝ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝƵ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJŵ

;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϵϳϳ, z późn. zm.Ϳ͕



 Ădania z zakresu ochrony zabytków realizowane przez organ pierwszej instancji przekazywane są na mocy

stosownych porozumień wogromnej większości jednostkom samorządu terytorialnego. W trzech przypadkach

wybrane zadania przekazane na mocy porozumień realizują: Zamek Królewski na Wawelu, Muzeum Narodowe

we Wrocławiu oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa (art. 96 ust. 3 u.o.z.).

ϭϬ

ƌƚ͘ϵϲƵƐƚ͘ϰƵ͘Ž͘nj͘

ϭϭ

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2023 r. poz. 951.

ϵ





Poz. 1470

ϭϭ

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϳůŝƉĐĂϭϵϵϰƌ͘–WƌĂǁŽďƵĚŽǁůĂŶĞ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϲϴϮϭϮͿ͕

ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϭϲŬǁŝĞƚŶŝĂϮϬϬϰƌ͘ŽŽĐŚƌŽŶŝĞƉƌnjLJƌŽĚLJ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϯϲ͕ϭϲϴϴ

ŝϭϴϵϬͿ͕

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. 

ƉŽnj͘ϯϰϰ͕z późn. zm͘ϭϯͿ͕

ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2022 r.

ƉŽnj͘ϮϰϬϵ͕ϭϱϵϳŝϭϲϴϴͿ͕

ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϮϴwrześnia 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1356͕ϭϲϴϴŝϭϵϯϯͿ͕

ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2023 r.,

ƉŽnj͘ϴϴϳͿ͕

ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 

njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϱϱϲ͕z późn. zm.ϭϰͿ͕

ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ ϭϰ ĐnjĞƌǁĐĂ ϭϵϲϬ ƌ͘ – Kodeks postępowania administracyjnego ;nj͘h͘

njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϳϳϱͿ͕

ƵƐƚĂǁLJ nj ĚŶŝĂ Ϯϭ ŵĂƌĐĂ ϭϵϵϭ ƌ͘ Ž ŽďƐnjĂƌĂĐŚ ŵŽƌƐŬŝĐŚ ZnjĞĐnjLJƉŽƐƉŽůŝƚĞũ WŽůƐŬŝĞũ

ŝĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝŵŽƌƐŬŝĞũ;nj͘h͘njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϵϲϬͿ͕

ustawy z dnia 18 września 2001 r. –<ŽĚĞŬƐŵŽƌƐŬŝ;nj͘h͘ϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϭϯϬϵͿ͕

ustawy z dnia 17 października 2003 r. o wykonywaniu prac podwodnych (Dz.U. 2021 r.

ƉŽnj͘ϲϭϮͿ͘



ROLA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W SYSTEMIE OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE 

Ă ƌĞĂůŝnjację zadań związanych z ochroną zabytków odpowiedzialna jest zarówno

administracja rządowa (wojewódzcy konserwatorzy zabytków oraz Generalny Konserwator

Zabytków), jak ŝjednostki samorządu terytorialnego wszystkich szczebli. 

W świetle art. 7 ust. 1 pkt 9ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.

njϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϰϬ͕ϱϳϮ͕ϭϰϲϯŝϭϲϴϴ) do zadań własnych gminy należą sprawy kultury, w tym

bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. 

ƌƚ͘ ϰ ƵƐƚ͘ 1 pkt. 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. 

njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϭϱϮϲŽƌĂnjz 2023 r. poz. 572) stanowi, że powiat wykonuje zadania publiczne 

o charakterze publicznym w zakresie kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.

Samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim, w tym zwłaszcza

na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa

;nj͘h͘njϮϬϮϮƌ͘ƉŽnj͘ϮϬϵϰŽƌĂnjnjϮϬϮϯƌ͘ƉŽnj͘ϱϳϮŝϭϲϴϴ) w zakresie „kultury oraz ochrony

zabytków iopieki nad zabytkami”. 

Należy podkreślić, że art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym,

Ăƌƚ͘ϰƵƐƚ͘ϭƉŬƚ͘ϳƵƐƚĂǁy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 14 

ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa odnoszą się zarówno



ϭϮ

ŵŝĂŶLJƚĞŬƐƚƵũednolitego wymienionej ustawy zostały wprowadzone w Dz.U. z 2023 r. poz. 553͕ϵϲϳ͕ϭϱϬϲ͕

ϭϱϵϳ͕ϭϲϴϭ͕ϭϲϴϴ͕ϭϴϵϬ͕ϭϵϲϯŝϮϬϮϵͿ͘

ϭϯ

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały wprowadzone w Dz.U. z 2023 r. poz. 1113, 1463͕ϭϱϬϲ͕

ϭϲϴϴ͕ϭϳϲϮ͕ϭϵϬϲŝϮϬϮϵ͘

ϭϰ

Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2023 r. poz. 1059.



Poz. 1470

ϭϮ

do ochrony zabytków, jak i opieki nad zabytkami, jednostki samorządu terytorialnego są

ďŽǁŝĞŵwłaścicielem ok. 21% zabytków nieruchomych i zobowiązane są do opieki nad nimi

;Ăƌƚ͘ ϱ ŝart. 71 u.o.z.). Co więcej, to gminie przysługuje prawo pierwokupu w wypadku

sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawo użytkowania wieczystego

ƚĂŬŝĞũ nieruchomości (art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami). W związku z tym z dniem 1 stycznia 1999 r. nie tylko njĚĞĐĞŶƚƌĂůŝnjŽǁĂŶŽ

zadania związane z ochroną zabytków, lecz także ƉƌnjĞŬĂnjĂŶŽ większość zabytków

ŶŝĞƌuchomych do zasobu samorządowego.Tym samym jednostki samorządu terytorialnego,

działając w sferze dominium, na równi z pozostałymi właścicielami, zobowiązane są do

dbałości o powierzone obiekty.

Kpróczzadań własnych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 9 ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϴŵĂƌĐĂϭϵϵϬƌ͘

Žsamorządzie gminnym, art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

powiatowym oraz w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

województwa, zgodnie z treścią ƵƐƚĂǁLJ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ njĂďytków i opiece nad zabytkami

przekazano jednostkom samorządu terytorialnego znaczące kompetencje w njĂŬƌĞƐŝĞƌĞĂůŝnjĂĐũŝ

zadań ochronnych. Jednostki ƚĞ, wdrażając postanowienia programów opieki nad zabytkami,

uzupełniają działania państwa wnjĂŬƌĞƐŝĞ ƉƌĂǁŶĞũ ochrony zabytków (art. 87): gminy

dysponują ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũĂŵŝ dotyczącymi ƵƐƚĂŶŽǁŝĞŶŝĂ ƉĂƌŬƵ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ

gminnych ewidencji zabytków oraz wprowadzania ochrony konserwatorskiej wŵŝĞũƐĐŽǁLJĐŚ

ƉůĂŶĂĐŚnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽ;Ăƌƚ͘ϭϲ–ϮϬͿ͘

Szczególną rolę odgrywają tu programy opieki tworzone na wszystkich szczeblach samorządu

terytorialnego, stanowiące bardzo istotny element zarządzania dziedzictwem kulturowym na

ĚĂŶLJŵ ŽďƐnjĂƌnjĞ͘ Następuje ƐƚŽƉŶŝŽǁLJ ǁnjƌŽƐƚ ůŝĐnjďLJ ǁLJŬŽŶLJǁĂŶLJĐŚ ŐŵŝŶŶLJĐŚ ƉƌŽŐƌĂmów

ŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ, choć nadal częśćgmin nie wywiązała się z obowiązku ich przyjęcia.



K^Z Ϯ͘ STAN ZACHOWANIA ZABYTKÓW W POLSCE – ZK> / EE/

FORM OCHRONY ZABYTKÓW ORAZ SYSTEMÓW INFORMACJI O ZABYTKACH

WKDE/</,/^dKZ//

WŽŵŶŝŬŚŝƐƚŽƌŝŝũĞƐƚobjętyjedną z czterech ustawowych form ochrony zabytków (art. 7 u.o.z.͕

ŶĞŬƐ nr 3). Zgodnie z intencją ustawodawcy pomnik historii ma stanowić najwyższą –

prestiżową – formę ochrony zabytków. Zgodnie bowiem z treścią art. 15 ust. 1 u.o.z. to 

do wyłącznej kompetencji Prezydenta RP należy uznawanie –ǁƐƚŽƐŽǁŶLJŵrozporządzeniƵ–

zabytku za pomnik historii. Złożenie wniosku o uznanie za pomnik historii należy z kolei 

do wyłącznej kompetencji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedziĐƚǁĂ

narodowego, którego rekomendacja może dotyczyć wyłącznie zabytków wpisanych do

rejestru bądź będących parkiem kulturowym.

Uznanie za pomnik istorii jest w związku z tym szczególnym wyróżnieniem obiektów lub

obszarów zabytkowych objętych już ustawowymiĨŽƌŵĂŵŝŽĐŚƌŽŶLJƉƌnjĞnjǁƉŝƐĂŶŝĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵ

zabytków lub uznanie za park kulturowy, ze względu na ich wybitne znaczenie dla dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘

ϭϯ



Należy mieć na uwadze równieżƚŽ, że zabytki uznane za pomniki historii mogą być zgłaszane

ĚŽǁƉŝƐĂŶŝĂŶĂListę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO (art. 15

ust. 4 u.o.z.). W dniu 1 stycznia 2023 r. za pomniki historii uznane były 12ϰnjĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞ

WZ</<h>dhZKt

WĂƌŬŬƵůƚƵƌŽǁLJũĞƐƚ–zgodnie z treścią art. 7 u.o.z. –ũĞĚŶąz czterech form ochrony zabytków.

Jest przy tym jedyną formą jednoznacznie wskazującą na ochronę krajobrazu kulturowego.

Utworzenie parku kulturowego należy do kompetencji rady gminy, po zasięgnięciu opinii

właściwego t<͘

Utworzenie parku kulturowego wiąże się ze spełnieniem przez jednostkę samorządu

terytorialnego dodatkowych warunków: sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania

przestrzennego dla obszaru parku oraz sporządzenia (w uzgodnieniu z właściwym t<ͿƉůĂŶƵ

ŽĐŚƌŽŶLJƉĂƌŬƵ͘

Według obowiązującej ustawy, każdy utworzony park kulturowy musi mieć jasno określone͗

nazwę, granice, sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia, które mogą dotyczyć np.͗

prowadzenia robót budowlanych oraz działalności przemysłowej, rolniczej, hodowlanej,

ŚĂŶĚůŽǁĞũ ůƵď usługowej; zmiany sposobu korzystania z zabytków nieruchomych;

umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych

njochroną parku kulturowego, z wyjątkiem znaków drogowych i znaków związanych z ochroną

porządku i bezpieczeństwa publicznego; składowania lub magazynowania odpadów.

Celem ochrony parku kulturowego jest przestrzeń historycznie ukształtowana. Ma to być

przestrzeń nie tylko z krajobrazem, lecz także zŬƌĂũŽďƌĂnjĞŵŬƵůƚƵƌŽǁLJŵŽwyróżniających się

ǁŝĚŽŬŽǁŽƚĞƌĞŶĂĐŚ͕ĂůĞo węższym zakresie desygnatów, tj. wyróżniających się ŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁŽ

ƚĞƌĞŶĂĐŚnjnjĂďLJƚŬĂŵŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJŵŝ͘

W związku z dodatkowymi, przywołanymi wyżej, obowiązkami jednostki samorządu

terytorialnego od wejścia w życie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zaďLJƚŬĂŵŝ

ustanowiłyokoło ϰϬparków kulturowych. 

Szczegółowe uwarunkowania prawne ƵƐƚĂŶĂǁŝĂŶŝĂ parków kulturowych regulują przepisy

Ăƌƚ͘ϭϲŝĂƌƚ͘ϭϳwyżej wymienionejƵƐƚĂǁLJ͘



REJESTR ZABYTKÓW 

Rejestr zabytków został sporządzonyna mocy przepisów rozporządzenia WƌĞnjLJĚĞŶƚĂZWnjĚŶŝĂ

ϲŵĂƌĐĂϭϵϮϴƌ͘ŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝϭϱ͘tten sposóbprzyjęto, że administracja państwowa

bierze na siebie obowiązek opieki nad wyodrębnionym zbiorem zabytków przez system

nakazów i zakazów regulujących wszelkie działania, ũĂŬŝĞ mogą być w tym zabytku

prowadzone. Na mocy decyzji wpisującej zabytek do ǁƐƉŽŵŶŝĂŶĞŐŽ ǁLJżej ƌĞũĞƐƚƌƵ ŽďŝĞŬƚ



ϭϱ



Art. 4 rozporządzenia Prezydenta ZWnjĚŶŝĂϲŵĂƌĐĂϭϵϮϴƌ͘ŽŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘



Poz. 1470

ϭϰ

uznawano za zabytkowy. Zgodnie z takim podejściem tylko obiekty wpisane do rejestru

zabytków były definiowane jako njĂďLJƚŬŝϭϲ͘

Kolejne akty prawne regulujące zasady ochrony zabytków w Polsce uznawały rejestr jako

podstawowe narzędzie ochrony zabytków w Polsceϭϳ, wprowadzając jedynie modyfikacje

odnośnie do zasad jego prowadzenia. O wpisie do rejestru, a tym samym uznaniu obiektu za

zabytek, decydowali wojewódzcy konserwatorzy zabytków͕ ǁLJĚĂjąc ƐƚŽƐŽǁŶą ĚĞĐLJnjũę

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶą͘

tĂƌƚ͘ϯƵ͘o.z. zdefiniowano pojęcie „njĂďLJƚek”, rozróżniając kategorie zabytku nieruchomego,

ƌƵĐŚŽŵĞŐŽŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ͘ŐŽĚŶŝĞnjƉƌnjĞƉŝƐĂŵŝĂƌƚ͘ϭϬƵ͘Ž͘nj͘ũĞĚLJŶLJŵŽƌŐĂŶĞŵŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków mającymkompetencje do dokonywania wpisów zabytków do rejestru jest właściwy

ƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶŝĞ wojewódzki konserwator zabytkówϭϴ͘ tƉŝƐƵ zabytku do rejestru zabytków

ĚŽŬŽŶƵũĞ się na mocy decyzji administracyjnej, w księdze rejestru zabytków, określanej 

w zależności od ŬĂƚĞŐŽƌŝŝnjĂďLJƚŬƵϭϵwłaściwym symbolem:

–księga A –njĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞ͕

–księga B –njĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞ͕

–księga C –njĂďLJƚŬŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞϮϬ͘





ƌƚ͘ϭ͗„Zabytkiem […] jest każdy przedmiot tak nieruchomy, jak ruchomy, ĐŚĂƌĂŬƚĞƌLJƐƚLJĐnjŶLJĚůĂƉĞǁŶĞũĞƉŽŬŝ͕

posiadający wartość artystyczną, kulturalną, historyczną, archeologiczną lub paleontologiczną, stwierdzoną

orzeczeniem władzy państwowej, i zasługującyǁƐŬƵƚĞŬƚĞŐŽŶĂnjĂĐŚŽǁĂŶŝĞ”;/ďŝĚĞŵͿ͘

ϭϳ

   hƐƚĂǁĂ nj ĚŶŝĂ ϭϱ ůƵƚĞŐŽ ϭϵ62 r. o ochronie dóbr kultury oraz ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie

zabytków i opiece nad zabytkami.

ϭϴ

ƌƚ͘ϴƵ͘Ž͘nj͘

ϭϵ

ƌƚ͘ϲƵ͘Ž͘nj͘

ϮϬ

Sposób prowadzenia rejestru zabytków oraz wzory ksiąg rejestru określają przepisy rozporządzenia <ƵůƚƵƌLJŝ

njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ nj ĚŶŝĂ 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,

wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za

granicę niezgodnie z prawem (Dz.U.njϮϬϮϭƌ͘ƉŽnj͘ϱϲͿ

ϭϲ

ϭϱ



ϰϰϯϱ

ϭϭϳϬ

ϱϵϯϲ

ϭϬϮϱ

ϭϮϱϯϲ

ϯϲϱϭ

Ϯϭϱϲ

ϱϰϯϵ

ϲϵϳϱ

ϮϮϵϮϰ

ϳϴϳ

ϳϴϬϵ

ϰϵϮϴ

hZE/^dz<

^<Z>E

KZKEE

Wh>/E

DWORY I PAŁACE

<KDhE/<z:E

ZIELEŃ

'K^WKZ

D/^<>E

PRZEMYSŁOWE

DEdZ

MAŁA ARCHITEKTURA

/EE



ZLJĐ͘Ϯ͘ĂďLJƚŬŝŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków wedługŬĂƚĞŐŽƌŝŝ͘



ϮϯϮϲϳ

ϰϴϰϯϯ

ϮϬϮϳϳϲ

WYPOSAŻENIE ŚWIĄTYŃ

<K><

/EE



ZLJĐ͘ϯ͘ĂďLJƚŬŝƌƵĐŚŽŵĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków.

Znaczenie rejestru zabytków podkreśla przypisaniĞ kompetencji do skreśleń zabytków

z rejestru wyłącznie ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa

narodowego, z zastrzeżeniem spełnienia ustawowych przesłanekϮϭ͘



Ϯϭ

ƌƚ͘ϭϯƵ͘Ž͘nj͘

ϭϲ



Wszelkie prace i badania prowadzone przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków

wymagają pozwoleń, mających charakter decyzji administracyjnej, wydawanych przez

właściwego t<ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĂƌƚ͘ϯϲƵ͘Ž͘nj͘

Rejestr zabytków obejmujeϮϮ͗

–ϳϵϳϳ1 zabytków nieruchomych,

–274 476 zabytków ruchomych, 

–7 814 zabytków archeologicznych͘



EWIDENCJA ZABYTKÓW ARCHEOLOGICZNYCH –ARCHEOLOGICZNE ZDJĘCIE POLSKI (AZPϮϯͿ

Archeologiczne Zdjęcie Polski to ogólnopolski program badawczoͲĞǁŝĚĞŶĐLJũŶLJ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶLJ

ǁOśrodku Dokumentacji Zabytków i wdrożony do realizacji w 1978 r. Jego celem jest

rozpoznanie, metodą badań powierzchniowych i przez kwerendę źródłową, stanowisk

archeologicznych na terenie całego kraju oraz budowa archiwum informacji o stanowiskach

ĂƌĐŚĞŽlogicznych rozpoznanych tą metodą. Na potrzeby realizacji programu podzielono

ŽďƐnjĂƌŬƌĂũƵŶĂƚnjǁ͘ĂƌŬƵƐnjĞWϮϰ–łącznie 8541 arkuszy.

ϭϰϴϬ

DOLNOŚLĄSKIE

<h:t^<KͲWKDKZ^</

ϭϵϯ

>h>^</

ϭϴϭ

ϱϱϮ

>hh^</

ϭϰϰ

ŁÓDZKIE

ϰϴϴ

MAŁOPOLSKIE

ϰϬϵ

DKt/</

ϭϮϲϳ

KWK>^</

ϰϳϵ

WK<ZW</

Ϯϲϴ

WK>^</

ϱϲϮ

WKDKZ^</

ŚLĄSKIE

Ϯϰϰ

ŚWIĘTOKRZYSKIE

ϮϭϬ

Ϯϴϱ

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

ϲϴϮ

t/><KWK>^</

ϯϳϬ

,KE/KWKDKZ^</

Ϭ

ϮϬϬ

ϰϬϬ

ϲϬϬ

ϴϬϬ

ϭϬϬϬ

ϭϮϬϬ

ϭϰϬϬ

ϭϲϬϬ



ZLJĐ͘ϰ͘EŝĞƌƵĐŚŽŵĞnjĂďLJƚŬŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞǁƉŝƐĂŶĞĚŽƌĞũĞƐƚƌƵzabytków w poszczególnych

województwach͘





ĂŶĞnjĚŶ͘ϭƐƚLJĐnjŶŝĂϮϬϮϯƌ͘

W–Archeologiczne Zdjęcie Polski; realizowana od 1978 r. ewidencja stanowisk archeologicznych obejmująca

obszar całego kraju. Ewidencja stanowisk archeologicznych (AZP) jest podstawą do działań organów ochrony

zabytków w sferze ochrony dziedzictwa archeologicznego. Program AZP jest unikalnym (w skali Europy)

ƉƌŽŐƌĂŵĞŵĞǁŝĚĞŶĐũŽŶŽǁĂŶŝĂƐƚĂŶŽǁŝƐŬĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ͘

Ϯϰ

DĂƉĂǁƐŬĂůŝϭ͗ϮϱϬϬϬŝŽǁLJŵŝĂƌĂĐŚϳ͕ϱ× ϱŬŵ͘

ϮϮ

Ϯϯ



Poz. 1470

ϭϳ

/E&Z^dZh<dhZ/E&KZD:/WZ^dZEE:Kzd<,

/ŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌĂ ĚĂŶLJĐŚ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚ ;ĂŶŐ͘ ^ƉĂƚŝĂů ĂƚĂ /ŶĨƌĂƐƚƌƵĐƚƵƌĞ͕ ^/Ϳ ũĞƐƚ ƌŽnjƵŵŝĂŶĂ

jako „komputerowy system informacji służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania

ŽƌĂnjƉƌnjĞĚƐƚĂǁŝĂŶŝĂĚĂŶych przestrzennych, którego podstawową funkcją jest wspomaganie

decyzji”. Zasób ten można definiować również jako zbiór danych zapewniający dostępĚŽŽƌĂnj

możliwość ŝĐŚ wyszukiwania i przetwarzania informacji. Udostępnienie w ramach

ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJinformacji przestrzennej danych o położeniu i danych opisowych nieruchomych

oraz archeologicznych zabytków rejestrowych, pomników historii, a także miejsc uznanych za

światowe dziedzictwo dzięki przyjętym standardom INSPIREϮϱ umożliwi efektywne

porównywaniei wspólne analizowanie danych przestrzennych gromadzonych przez podmioty

podległe wszystkim resortom uwzględnionym w ramach infrastruktury informacji

ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ͘

Nowe możliwości wynikające z wdrożenia jednolitego systemu gromadzenia i przekazywania

ĚĂnych przestrzennych mogą pomóc w efektywnym i skutecznym zarządzaniu przestrzenią

przy uwzględnieniu wartości njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ oraz zwiększyć poziom ochrony zabytków͕

realizowanej przez powołane do tego organy. Łatwy i operacyjny dostęp do danych

ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚzabytków znacznie przyspieszy proces projektowania i uzgadniania lokalizacji

inwestycji, pomoże także przeciwdziałać wielu zagrożeniom zabytków, np. zminimalizuje

ryzyko zniszczenia zabytków na skutek powodzi.

W związku z tym, że dane o położeniu zabytkówbędą publikowane w Internecie, w wolnym

dostępie, infrastruktura informacji przestrzennej w zasadniczy sposób zwiększy społeczną

dostępnośćdo zasobu dziedzictwa kulturowego, jakim są zabytki.

Zgodnie z ustawą z ĚŶŝĂ ϰ ŵĂƌĐĂ ϮϬϭϬ ƌ͘ Ž ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌnjĞ ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ ;nj͘h͘

nj ϮϬϮϭ ƌ͘ ƉŽnj͘ ϮϭϰͿ najważniejszym ŽƌŐĂŶĞŵ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵ njĂ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĚŽ

ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJŝŶĨŽƌŵĂĐũŝƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũĚĂŶLJĐŚŽnjĂďLJƚŬĂĐŚĐŚƌŽŶŝŽŶLJĐŚƉƌĂǁĞŵũĞƐƚ<ƵůƚƵƌLJ

i Dziedzictwa Narodowego. Generalny Konserwator Zabytków w imieniu Ministra Kultury

i Dziedzictwa Narodowego powierzył to zadanie dyrektorowi NID. Powierzeniu zadania

towarzyszyło przekazanie środków finansowych z budżetu MKiDN͕niezbędnych ĚŽƐƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJŝŶĨŽƌŵĂĐũŝƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũŽƌĂnjnjĂƐŝůĞŶŝĂũĞũĚĂŶLJŵŝ͘

hƐƚĂǁĂ nj ĚŶŝĂ ϰ ŵĂƌĐĂ ϮϬϭϬ ƌ͘ Ž ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌnjĞ ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ ŽƌĂnj LJƌĞŬƚLJǁĂ

WĂƌůĂŵĞŶƚƵ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞŐŽ ŝ ZĂĚLJ Ŷƌ ϮϬϬϳͬϮͬt nj ĚŶŝĂ 14 marca 2007 r. ustanawiająca

ŝŶĨƌastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) określają

obowiązkowy zakres danych, który musi być uwzględniony dla każdego rekordu w bazie

ĚĂŶLJĐŚ͕ ŽƌĂnj ƚƌLJď͕ ǁ ũĂŬŝŵ ƚĞ dane muszą być publikowane w Internecie w formie usług

ƐŝĞĐŝŽǁLJĐŚ͘ /ŶĨŽƌŵĂĐũĂ Ž njĂďLJƚŬĂĐŚ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚ͕ ǁ ƚLJŵ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ͕ ǁƉŝƐĂŶLJĐŚ ĚŽ

ƌĞũĞƐƚƌƵ͕ zostanie opublikowana w związku z obowiązkiem nałożonym przez ustawę z ĚŶŝĂ

4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej do połowy 2014 r. Ważnym

ĞůĞŵentem tworzenia, gromadzenia i udostępniania danych o zabytkach w ramach

infrastruktury informacji przestrzennej jest zapewnienie wysokiego standardu jakości danych.

Zadanie to jest niemożliwe do osiągnięcia bez stworzenia systemowego rozwiązania



Ϯϱ

 LJƌĞŬƚLJǁĂ WĂƌůĂŵĞŶƚƵ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞŐo i Rady nr 2007/2/WE z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiającej

infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) (Dz. Urz. UE L 108 z 25.04.2007, 

Ɛ͘ϭ͕z późn. zm.).



Poz. 1470

ϭϴ

ŐǁĂƌĂŶƚƵũącego udział organów właściwych do prowadzenia rejestru zabytków w kontroli

jakości danych gromadzonych w//WŝŝĐŚĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ͘



K^Z ϯ͘ KOMUNIKACJA, POROZUMIENIE I WSPÓŁPRACA W OBSZARZE

OCHRONY ZABYTKÓW W POLSCE

//dtK<h>dhZKt–POTENCJAŁ ROZWOJU SPOŁECZNEGO

W Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 20ϯϬǁƐŬĂnjĂŶŽ͕żeĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŽŬƵůƚƵƌŽǁĞƐƚĂŶŽǁŝ

ŶŝĞƚLJůŬŽƉƌnjĞĚŵŝŽƚŽĐŚƌŽŶLJ͕lecz takżenjĂƐób, który powinien byćǁLJŬŽƌnjLJƐƚLJǁĂŶLJz myślą 

Ž ŽďĞĐŶLJŵ ŝ przyszłLJŵ ƌŽnjǁŽũƵ͘ KďĞũŵƵũĞ ŽŶŽ ƚĂŬ ŵĂƚĞƌŝĂůŶĞ ĚŽďƌĂ ŬƵůƚƵƌLJ͕ ũĂŬ

wartości artystyczne ŽƌĂnj ƉŽnjŶĂǁĐnjĞ͕ utrwalające naszą pamięć narodową ŝ tworzące

tożsamość.

Świadoma partycypacja społeczna w procesie (re)interpretacjiϮϲĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂũĞƐƚĞůĞŵĞŶƚĞŵ

budowy wspólnej tożsamości, a pośrednio ‒ więzi międzyludzkich i zaufania, które ułatwia

interakcję oraz współdziałanie i jest najważniejszymczynnikiem rozwoju kapitału społecznego.

njŝĞĚnjŝĐƚǁŽŬƵůƚƵƌŽǁĞ͕jako świadectwo historii Polski͕ƐƚĂŶŽǁŝŶŝĞƚLJůŬŽŝƐƚŽƚŶLJĨŝůĂƌŶĂƐnjĞũ

tożsamości narodowej, ůĞĐnjƚakże, odwołując się do tradycyjnej kultury lokalnej, jest nośnikiem

ƐŝůŶLJĐŚwięzi międzyludzkich i wzorców zachowań, które przetrwałyǁŬƵůƚƵƌnjĞůŽŬĂůŶĞũ͘



WIELKOŚĆ ZASOBU ZABYTKÓW UMOŻLIWIAJĄCEGO BUDOWANIE I UTRWALANIE

WSPÓLNEJ TOŻSAMOŚCI



Istotną częścią dziedzictwa kulturowego w kontekście budowania tożsamości narodowej,

regionalnej i lokalnej są zabytki jako materialne nośniki wartości artystycznych oraz

świadectwa historii wspólnej dla narodu i społeczności lokalnych͕ ŽďĞĐŶĞ ǁ ŶĂƚƵƌĂůŶLJŵ

otoczeniu człowieka͘

Do zasobu stanowiącego podstawę budowania tożsamości narodowej można zaliczyć zabytki

uznane rozporządzeniami Prezydenta RP za pomniki historii. Na dzień 1 stycznia 2023 r. na

ŵŽĐLJĚĞĐLJnjũŝWƌĞnjLJĚĞŶƚĂZWnjĂƉŽŵŶŝŬŝŚŝƐƚŽƌŝŝbyły uznanĞ123 miejsca i obiekty. Z każdym

rokiem liczba najcenniejszych obiektów sukcesywnie się powiększa.

Drugą kategorią obiektów, ważnLJĐŚ w kontekście budowania tożsamości narodowej, są

obiekty uznane za światowe dziedzictwo. Na dzień 1 stycznia 2023 r. w Polsce znajdowało się

ϭϳ ƚĞŐŽ ƚLJƉƵ obiektów: ϭϱ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁ ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ ŽƌĂnj ĚǁĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ Ž ĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ

ƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjLJŵ͘



 ZĞŝŶƚĞƌƉƌĞƚĂĐũĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ƚŽ ƉƌŽĐĞƐ – stanowiący wypadkową procesów społecznych,

ĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶLJĐŚ͕ ƉŽůŝƚLJĐnjŶLJĐŚ͕ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚ ŝ ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ – wynikający z ciągłej, społecznej waloryzacji 

i przekształcania zasobów dziedzictwa kulturowego oraz określania jego współczesnego, akceptowalnego

społecznie znaczenia i wykorzystywania (definicja opracowana na podstawie materiału prof. J. Purchli,

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶĞŐŽŶĂƉŽƚƌnjĞďLJ^Z<^ǁϮϬϭϬƌ͘Ϳ͘

Ϯϲ

ϭϵ



Poza kategoriami zabytków o znaczeniu narodowym Polska ma także zasób obiektów

zabytkowych o znaczeniu regionalnym i lokalnym, na który składają się zabytki wpisane do

rejestru zabytków oraz zabytki objęte ewidencjami. Do rejestru zabytków, według stanu na 

ϭƐƚLJĐnjŶŝĂϮϬϮϯƌ͕͘wpisanych było 79 771 zabytków nieruchomych. Zabytki nieruchome mogą

być zabytkami archeologicznymi, o ile stanowią powierzchniową, podziemną lub podwodną

pozostałość egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych 

i znajdujących się w nich wytworówbądź ich śladów. W dniu 1 stycznia 2023 r. do rejestru

zabytków było wpisanych7814 zabytków archeologicznych.

Zasób ten może stanowić ważny element budowania tożsamości społeczności lokalnych,

ponieważ duża część obywateli dostrzega korzyści płynące z lokalnego dziedzictwa

kulturowego. Stosunkowo duży odsetek osób słabo uświadamiających sobie wartość

ůŽŬĂůŶLJĐŚ zabytków wskazuje na potrzebę jak najszybszego podjęcia działań promujących

lokalne dziedzictwo kulturowe i upowszechniających wiedzę na jego temat. Wydaje się, 

że najlepszym medium do realizacji tego zadania jest Internet. ż 40% Polaków deklaruje, 

że właśnie z Internetu czerpie wiedzę o dziedzictwie lokalnym, a odsetek ten z pewnością

będzie sukcesywnie rósł w miarę zwiększaŶŝĂsię dostępu i szerokopasmowego dostępu ĚŽƚĞũ

ƐŝĞĐŝ, na co wskazują dane GUSϮϳ. Jest to również ũĞĚĞŶz celów Europejskiej Agendy Cyfrowej.

/ŶƚĞƌŶĞƚ ĚĂũĞ możliwość interakcji odbiorcy i nadawcy komunikatu, a także, dzięki stale

rozwijającej się technologii, możliwość dostosowania treści komunikatu do potrzeb odbiorcy

ǁzależności od jego lokalizacji.



UŁATWIENIE DOSTĘPU DO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA



Warunkiem wykorzystania potencjału społecznoͲĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽĚŽ

budowania kapitału społecznego Polaków jest rozpowszechnienie wiedzy na jego temat,

zwiększenie świadomości dotyczącej wartości lokalnego dziedzictwa oraz zwiększenie

partycypacji społecznej w procesie interpretacji i zachowania zabytków we właściwym stanie.

Zaangażowanie w proces aktywnego i świadomego poznawania zabytków ŝnjŶŝĐŚŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ͕

ũĂŬŽ nj ŝƐƚŽƚŶĞŐŽ ĞůĞŵĞŶƚƵ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕ ũĞƐƚ ǁĂƌƵŶŬŝĞŵŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ z wartości

materialnych i niematerialnych zawartych w tym zasobie. Z tego względu za szczególnie

istotne należy uznać podjęcie działań, których celem będzie jednoczesne zwiększanie dostępu

do zasobu dziedzictwa i ułatwienie jego odbioru społecznego.

Efektem aktywniejszego udziału obywateli w procesie poznawania dziedzictwa i jego ochrony

będzie odtworzenie relacji między społecznościami lokalnymi a dziedzictwem, rozpoznanie

ǁnjĂbytkach ważnego świadectwa naszej historii i źródła tożsamości oraz wzmocnienie

społecznej woli zachowania zabytków we właściwym stanie i w poszanowaniu autentyzmu,

jako wartościwyjątkowej͘







Ϯϳ

Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2022 r. ‒ ĂŶĂůŝnjLJƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶĞ'h^͘





– 22 –

Poz. 1470

ϮϬ

ϰ͘ Z>:K<hDEdD/^dZd'/EzD/



^dZd'/ E Z KWKtIEDZIALNEGO ROZWOJU DO ROKU 2020 (Z PERSPEKTYWĄ 

KϮϬϯϬͿ



'łównym ĐĞůĞŵ ^ƚƌĂƚĞŐŝŝ ŶĂ ƌnjĞĐnj KĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶĞŐŽ ZŽnjǁŽũƵ ;ĚĂůĞũ͗ ^KZͿ ũĞƐƚ ƚǁŽƌnjĞŶŝĞ

warunków wzrostu dochodów mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej przy jednoczesnym

wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym 

ŝƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶLJŵ͘:ĞĚŶLJŵnjnajważniejszychczynników wpływających na realizację tego celu jest

njĂƉĞǁŶŝĞŶŝĞƐŬƵƚĞĐnjŶĞũdziałalnościpaństwa iinstytucji służących wzrostowi oraz włączeniu

społecznemu i gospodarczemu, m.in. dzięki cyfrowemu rozwojowi kraju. WŽĚƐƚĂǁŽǁĞ

założenia transformacji cyfrowej państwa zostały wyrażone w ramach celu szczegółowego III

^KZ ‒ Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu 

ŝ ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŵƵ͕ w zakresie obszaru „ĞͲpaństwo” (kierunek interwencji: Budowa i rozwój 

ĞͲĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝ–orientacja administracji państwa na usługi cyfrowe, jak również w jednym 

z obszarów wspomagających proces rozwoju kraju –„LJĨƌLJnjĂĐũĂ”.



<Z:Kt^dZd'/ZKtK:hZ'/KE>E'KϮϬϯϬ;<^ZZϮϬϯϬͿ



Celem głównym Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030ũĞƐƚĞĨĞŬƚLJǁŶĞǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞ

ǁĞǁŶęƚƌnjŶLJĐŚ ƉŽƚĞŶĐũĂłóǁ ƚĞƌLJƚŽƌŝóǁ ŝ ŝĐŚ ƐƉĞĐũĂůŝnjĂĐũŝ ĚůĂ ŽƐŝąŐĂŶŝĂ njƌóǁŶŽǁĂżŽŶĞŐŽ

ƌŽnjǁŽũƵ ŬƌĂũƵ͕ ĐŽ ƚǁŽƌnjLJć ďęĚnjŝĞ ǁĂƌƵŶŬŝ ĚŽ ǁnjƌŽƐƚƵ ĚŽĐŚŽĚóǁ ŵŝĞƐnjŬĂńĐóǁ WŽůƐŬŝ ƉƌnjLJ

ũĞĚŶŽĐnjĞƐŶLJŵŽƐŝąŐĂŶŝƵƐƉóũŶŽśĐŝǁǁLJŵŝĂƌnjĞƐƉŽłĞĐnjŶLJŵ͕ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJŵ͕śƌŽĚŽǁŝƐŬŽǁLJŵŝ

ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJŵ͘Dookreśla on zatem II cel szczegółowy SOR – Rozwój społecznie wrażliwy i

terytorialnie zrównoważony. 

Cel główny polityki regionalnej do roku 2030 będzie realizowany w oparciu o trzy

uzupełniające się cele szczegółowe:

• Đel szczegółowy I: Zwiększenie spójności rozwoju kraju w wymiarze społecznym,

gospodarczym, środowiskowym i przestrzennym;

• Đel szczegółowy II: Wzmacnianie regionalnych przewag konkurencyjnych;

• Đel szczegółowy III: Podniesienie jakości zarządzania i wdrażania polityk

ƵŬŝĞƌƵŶŬŽǁĂŶLJĐŚƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶŝĞ͘



ttreści SKRR uznano, żecyfryzacja jest podstawowym czynnikiem stymulującym dostęp

obywateli do usług wraz z płynącymi z nich korzyściami natury ekonomicznoͲspołecznej͘

Ponadto SKRR zakłada działania ukierunkowane na nowoczesne technologie cyfrowe w

procesach rozwojowych regionów͗

• rozwój innowacji gospodarczych i technologii informacyjnoͲŬŽŵƵŶŝŬĂĐLJũŶLJĐŚ͖

• zwiększanie cyfrowej dostępności, jakości i efektywności usług publicznych;

• wdrażanie koncepcji inteligentnego miasta i wsi przy wykorzystaniu najnowszych

ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝŽƌĂnjŽƚǁĂƌƚLJĐŚĚĂŶLJĐŚ͖

Ϯϭ



•



– 23 –

kreowanie społeczeństwa informacyjnego przez ograniczenie zjawiska wykluczenia

cyfrowego oraz rozwój umiejętności cyfrowych na każdym poziomieϮϴ͘

STRATEGIA ROZWOJU KAPITAŁU SPOŁECZNEGO 2030



ĞůĞŵ głównyŵ Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2030 ũĞƐƚ wzrost jakości życia

społecznego ikulturalnego Polaków, który odnosi się do zagadnień jednego z obszarów

wpływających na osiągnięcie celów SOR: <Ăpitał ludzki i społeczny. Jest on powiązany również

nj ƌĞĂůŝzacją działań wskazanych w poszczególnych obszarach dla wszystkich trzech celów

szczegółowych Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.

Cel główny SRKS2030 doprecyzowują trzy cele szczegółowe:

• ĐĞůszczegółowy 1: njwiększenie zaangażowania obywateli w życie publiczne;

• ĐĞů szczegółowy 2: ǁnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞ roli kultury w budowaniu tożsamości i postaw

ŽďLJǁĂƚĞůƐŬŝĐŚ͖

• ĐĞůszczegółowy 3: njwiększenie wykorzystania potencjału kulturowego iŬƌĞĂƚLJǁŶĞŐŽ

ĚůĂƌŽnjǁŽũƵ͘

ĂŬƌĞƐ ŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĂ͗ <ƌĂũŽǁLJ ƉƌŽŐƌĂŵ ƉƌnjĞĚĞ ǁƐnjLJƐƚŬŝŵ ƌĞĂůŝnjƵũĞ njĂĚĂŶŝĂ ŬŝĞƌƵŶŬƵ ϰ͘ϭ͘Ϯ͘

KĐŚƌŽŶĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ŝ ƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjĞŐŽ ŽƌĂnj ŬƌĂũŽďƌĂnjƵ͕ ŶŝĞŵŶŝĞũ ũĞĚŶĂŬ

ǁĚŽŬƵŵĞŶĐŝĞ njĂŵŝĞƐnjĐnjŽŶŽ projekty i działania odwołujące się również do trzech

pozostałych kierunków działania SRKS.



^dZd'/ZKtK:hKAPITAŁU LUDZKIEGO 2030



Celem głównym Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego jest wzrost kapitału ludzkiego i spójności

społecznej w Polsce. Odpowiada to celowi szczegółowemu II SOR: Rozwój społecznie wrażliwy

i terytorialnie zrównoważony, przede wszystkim ǁobszarze „Spójność społeczna”͘ Ğů

nawiązuje także do zagadnień wymienionych w ramach obszaru horyzontalnego SOR „Kapitał

ludzki i społeczny”.

SRKL2030 wskazuje, że niezbędnym elementem realizacji strategii będzie wdrożenie

ŶĂũŶŽǁƐnjLJĐŚ ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝ ŝŶĨŽƌŵacyjnych umożliwiających udostępnianie usług społecznych

drogą elektroniczną, jak również cyfryzacja procesów połączona z podnoszeniem kompetencji

cyfrowych społeczeństwa. Przyczyni się to do ułatwienia dostępu obywateli do wielu

świadczeń z zakresu polityki socjalnej, rodzinnej i zdrowotnej. Jednocześnie podkreślono, że

możliwość szerszego zastosowania nowoczesnych rozwiązań jest uwarunkowana poziomem

świadomości istnienia usług cyfrowych oraz korzyści płynących z ich wykorzystania.

ĂŬƌĞƐŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĂ͗<ƌĂũŽǁLJƉƌŽŐƌĂŵƌĞĂůŝnjƵũĞcel szczegółowy SRKL dotyczący podniesienia

ƉŽnjŝŽŵƵŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝŽƌĂnjŬǁĂůŝĨŝŬĂĐũŝŽďLJǁĂƚĞůŝ͕ǁƚLJŵĐLJĨƌŽǁLJĐŚϮϵ͘



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030 (SZRWRIR

ϮϬϯϬͿ





Ϯϴ

Ϯϵ



ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬŝĂͬŬƌĂũŽǁĂͲƐƚƌĂƚĞŐŝĂͲƌŽnjǁŽũƵͲƌĞŐŝŽŶĂůŶĞŐŽͲϮϬϯϬͲŬƐƌƌ

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬŝĂͬƐƚƌĂƚĞŐŝĂͲƌŽnjǁŽũƵͲŬĂƉŝƚĂůƵͲůƵĚnjŬŝĞŐŽͲϮϬϯϬͲƐƌŬůϮϬϯϬ

ϮϮ



Celem głównym Strategii Zrównoważonego ZŽnjǁŽũƵ tƐŝ͕ ZŽůŶŝĐƚǁĂ ŝ ZLJďĂĐƚǁĂ ϮϬϯϬ

ũĞƐƚƌŽnjǁóũ ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJ ǁƐŝ ƵŵŽżůŝǁŝĂũąĐLJ ƚƌǁĂłLJ ǁnjƌŽƐƚ ĚŽĐŚŽĚóǁ ũĞũ ŵŝĞƐnjŬĂńĐóǁ ƉƌnjLJ

ŵŝŶŝŵĂůŝnjĂĐũŝ ƌŽnjǁĂƌƐƚǁŝĞŶŝĂ ĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞŐŽ͕ ƐƉŽłĞĐnjŶĞŐŽ ŝ ƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶĞŐŽ ŽƌĂnj ƉŽƉƌĂǁŝĞ

ƐƚĂŶƵśƌŽĚŽǁŝƐŬĂŶĂƚƵƌĂůŶĞŐŽ͘

^ZtZŝZϮϬϯϬbędzie realizowała założenia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do

roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) przez działania w ramach:

• celu szczegółowego I͗Zwiększenie opłacalności produkcji rolnej i rybackiej;

• celu szczegółowego II͗Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska;

• celu szczegółowego III͗ Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc ƉƌĂĐLJ ŝ

aktywnego społeczeństwa.

tƐƚƌĂƚĞŐŝŝnjŝĚĞŶƚLJĨŝŬŽǁĂŶŽƚƌnjLJŽďƐnjĂƌLJwpływające na realizację celów strategii: (1) Sprawne

zarządzanie rozwojem, (2) Stabilne finansowanie rozwoju, (3) Trwała zdolność kreacji i uczenia

się.

Wykorzystanie potencjału rozwojowego w sektorze rolnoͲspożywczym zależy od umiejętności

zastosowania najnowszych technologii, cyfryzacji i innowacji oraz potencjału ƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

ŝŶŶŽǁĂĐũŝ͗

tnjĂŬƌĞƐŝĞĐĞůƵszczegółowego //͘WŽƉƌĂǁĂjakości życia, infrastruktury i stanu środowiska –ƉůĂŶƵũĞ

się w ramach strategii:

•

•

•

•

dalszy rozwój eͲusług publicznych (wdrażanych zarówno przez administrację samorządową, jak

i rządową) uwzględniający zachodzące przemiany społeczne, gospodarcze oraz

technologiczne, zapewnienie zarówno szerszej oferty usług, jak również dostępu do nich͕

wprowadzenie powszechnego ogólnokrajowego systemu monitoringu usług publicznych,

zbierającego dane z pozŝŽŵƵŐŵŝŶLJ͕

upowszechnianie dostępu do internetu, w tym m.in. również przez rozwój nowoczesnej i

ĞĨĞŬƚLJǁŶĞũĞͲadministracji; przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu na wsi, rozwój eͲusług

ĨŝŶĂŶƐŽǁLJĐŚ͕

zapewnienie powszechnego dostępu do aktualnej informacjŝ Ž ƐƚĂŶŝĞ ŝ ƉƌnjĞnjŶĂĐnjĞŶŝƵ

terenówϯϬ͘





POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA 2030 (PEP2030)



Celem głównym Polityki Ekologicznej Państwa 2030 jest rozwój potencjału środowiska 

na rzecz obywateli i przedsiębiorców, który odpowiada wprost celowi z obszaru „Środowisko”

ǁ^KZ͘ WWϮϬϯϬ ĚŽƉƌĞĐLJnjŽǁƵũĞ njĂƉŝƐLJ ^KZ ŝprzedstawia praktyczne rozwiązania dla

poszczególnych kierunków interwencji.

Ujęto je w trzech celach środowiskowych, dodatkowo wspieranych przez dwa cele

ŚŽƌLJnjŽŶƚĂůŶĞ͗

• ĐĞůszczegółowy I: Środowisko i zdrowie. Poprawa jakości środowiskaŝbezpieczeństwa

ĞŬŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ͖

• ĐĞů szczegółowy II: Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie

zasobami środowiska;



ϯϬ

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬŝĂͬƐƚƌĂƚĞŐŝĂͲnjƌŽǁŶŽǁĂnjŽŶĞŐŽͲƌŽnjǁŽũƵͲǁƐŝͲƌŽůŶŝĐƚǁĂͲŝͲƌLJďĂĐƚǁĂͲϮϬϯϬͲƐnjƌǁƌŝƌ



Poz. 1470

Ϯϯ

ĐĞůszczegółowy III: Środowisko i klimat. Łagodzenie zmian klimatu i adaptacja do nich

oraz zarządzanieryzykiem klęsk żywiołowych;

2 cele horyzontalne: (1) Środowisko i edukacja. Rozwijanie kompetencji (wiedzy,

umiejętnoścŝi postaw) ekologicznych społeczeństwa͖(2) Środowisko i administracja. Poprawa

efektywności funkcjonowania instrumentów ochrony środowŝƐŬĂ͘



•

STRATEGIA PRODUKTYWNOŚCI 2030 (SP2030)



Celem głównym Strategii Produktywności 2030 jest wzrost produktywności w warunkach

gospodarki niskoemisyjnej, o obiegu zamkniętym i opartej na danych. Strategia przewiduje

realizację założeń wskazanych w trzech celach szczegółowych SOR, czemu służyć mają

Ěziałania zaprojektowane wramach siedmiu obszarów interwencji, wraz z przypisanymi 

do nich celami szczegółowymi:



KďƐnjĂƌ/͘ĂƐŽďLJŶĂƚƵƌĂůŶĞ;njŝĞŵŝĂŝƐƵƌŽǁĐĞͿ͗

Wzrost wydajności surowcowej gospodarki, 

Wzrost wykorzystania surowców odnawialnych i ďŝŽŵĂƐLJǁŐŽƐƉŽĚĂƌĐĞ͘



Obszar II. Praca i kapitał ludzki:

Szybki rozwój praktycznego kształcenia przez całe życie,

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŬŽŵƉĞƚĞŶƚŶLJĐŚŬĂĚƌŶĂƉŽƚƌnjĞďLJƐĐLJĨƌLJnjŽǁĂŶĞũŐŽƐƉŽĚĂƌŬŝ͘



Obszar III. Inwestycje (kapitał trwały i finansowy): 

Trwałe zwiększeŶŝĞƐƚŽƉLJŝŶǁĞƐƚLJĐũŝƉƌLJǁĂƚŶLJĐŚ͕

Automatyzacja, robotyzacja i cyfryzacja przedsiębiorstw͘



KďƐnjĂƌ/s͘KƌŐĂŶŝnjĂĐũĂŝŝŶƐƚLJƚƵĐũĞ͗

Podniesienie jakości zarządzania wprzedsiębiorstwachŝŝŶƐƚLJƚƵĐũĂĐŚƉƵďůŝĐnjŶLJĐŚ͕

Stymulowanie mechanizmów współpracy pomiędzy podmiotami ŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJŵŝ͘



KďƐnjĂƌs͘tŝĞĚnjĂ͗

Wzrost intensywności wykorzystania wiedzy i nowych technologii w gospodarce͘



KďƐnjĂƌs/͘ĂŶĞ͗

Szybki rozwój algorytmicznej gospodarki opartej na danych͘



Obszar VII. Umiędzynarodowienie: 

Zwiększenie liczby eksporterów, zwłaszcza ŶĂƌLJŶŬŝƉŽnjĂĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞ͕

Zwiększenie eksportu towarów wobszarze wysokich technologii i kanałamiĞͲĐŽŵŵĞƌĐĞ͘



Działania zorientowane na nowoczesne technologie cyfrowe w ramach strategii wzrostu

produktywności: 

− rozwój i wdrażanie technologii sztucznej inteligencji oraz Internetu rzeczy;

− ďƵĚŽǁĂŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJŝŶƐƚLJƚƵĐũŽŶĂůŶĞũǁĐĞůƵtransformacji cyfrowej przedsiębŝŽƌƐƚǁ͖

− zwiększenie dostępu do danych publicznych i umożliwienie ich automatycznego

ƉƌnjĞƚǁĂƌnjĂŶŝĂ͖

− cyfryzacja procesu zamówień publicznych;





– 26 –

Poz. 1470

Ϯϰ

− ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞĚĂŶLJĐŚƐĂƚĞůŝƚĂƌŶLJĐŚǁĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝƉƵďůŝĐnjŶĞũ͖

− edukacja cyfrowa na wszystkich etapach kształcenia;

− rozwój platform edukacyjnych typu MOOC.

^dZd'/EZhZKW:^</'K//dt<h>dhZKt'KEyy/t/<



Dziedzictwo stanowi nieodnawialne dobro wspólne, a odpowiedzialność za jego zachowanie,

ochronę, konserwację i rozwój spoczywa na całym społeczeństwie, z uwzględnieniem

środowisk politycznych, prawnych i administracyjnych. W odpowiedzi na te wyzwania

ŵŝŶŝƐtrowie państw będących stronami ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ <ŽŶǁĞŶĐũŝ <ƵůƚƵƌĂůŶĞũ ǁ EĂŵƵƌnjĞ

ǁ 2015 r. zgłosili potrzebę strategii, która zdefiniowałaby na nowo miejsce 

i rolę dziedzictwa kulturowego w Europie. Strategia ta opracowana została przez grupę

ekspertów z Komitetu Sterującego ds. Kultury, Dziedzictwa i Krajobrazu, a następnie przyjęta

przez Komitet Ministrów w lutym 2017 r. Konwencja ramowa Rady Europy o wartości

dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa jest dokumentem, który w szczególny sposób

zachęca do podejmowania w ramach „^trategii 21” kolejnych kroków na rzecz spójności, przez

uczynienie ludzi i wartości demokratycznych centralnym elementem międzydyscyplinarnej,

międzysektorowej, ƉŽƐnjĞƌnjŽŶĞũ ŬŽŶĐĞƉĐũŝ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͘ ĂůĞĐĞŶŝĂ ^trategii mają na celu

ƉŽŶŽǁne przybliżenie społeczności do ich dziedzictwa oraz zachęcenie państw członkowskich

i innych zainteresowanych stron do wykorzystywania mechanizmów uczestnictwa opartych 

na „dobrych rządach”.



EUROPEJSKI ZIELONY ŁAD. DOKUMENTY STRATEGICZNE POŚREDNIO

/EdESYFIKUJĄCE PROCESY MODERNIZACYJNE ZABYTKÓW W POLSCE

t ŐƌƵĚŶŝƵ ϮϬϭϵ ƌ͘ Komisja Europejska zaprezentowała najważniejszy dla Unii Europejskiej

;ĚĂůĞũ͗ hͿ ĚŽŬƵŵĞŶƚ ƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶLJ njǁĂŶLJ Europejskim Zielonym Łademϯϭ͘ ĞůĞŵ ƐĂŵĞũ

strategii Zielonego Ładu jest tzw. njŝĞůŽŶĂƚƌĂŶƐĨŽƌŵĂĐũĂgospodarcza krajów członkowskich UE.

Jej nadrzędną misją jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 ƌ. Jednocześnie rozważa

się zwiększenie, już i tak ambitnych celów, redukcji ĞŵŝƐũŝKϮĚŽ60% do 2030 r. Działania te

mają dotyczyć wielu aspektów życia i gospodarki, m.in. poprawy efektywności i

zrównoważonej modernizacji transportu (modernizacje dróg, kolei, mostów),

przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu (promowanie ekologicznych źródeł energii

ŝ ƚĞƌŵŽŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũŝ ƐƚĂƌLJĐŚ ďudynków), silne wsparcie środkami UE wszelkich działań

mających na celu poprawę klimatu i preferencyjne wspieranie działań ekologicznych, co

pośrednio ma znacząco poprawić komfort życia mieszkańców i pobudzić rynek pracy w branży

ďƵĚŽǁůĂŶĞũŝŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌĂůŶĞũϯϮ͘

Poniżej omówione zostały najnowsze międzynarodowe i krajowe dokumenty strategiczne lub

przygotowywane projekty dokumentów strategicznych, które obligują prowadzenie tych

działań także na poziomie służb konserwatorskich, w ramach których prowadzona ũĞƐƚ

intensywna współpraca z organami odpowiedzialnymi za prace przygotowawcze

ŝwdrożeniowe celów Europejskiego Zielonego Ładu, ale także działania zmierzające ĚŽ



ƵƌŽƉĞĂŶ'ƌĞĞŶĞĂů;ƌƵŬƐĞůĂ͕ϭϭ͘ϭϮ͘ϮϬϭϵƌ͘KD;ϮϬϭϵͿϲϰϬĨŝŶĂůͿ͕ŚƚƚƉƐ͗ͬͬĞƵƌͲůĞdž͘ĞƵƌŽƉĂ͘ĞƵͬƌĞƐŽƵƌĐĞ͘

Śƚŵů͍ƵƌŝсĐĞůůĂƌ͗ďϴϮϴĚϭϲϱͲϭĐϮϮͲϭϭĞĂͲϴĐϭĨϬϭĂĂϳϱĞĚϳϭĂϭ͘ϬϬϭϲ͘ϬϮͬKͺϭΘĨŽƌŵĂƚсW&

ϯϮ

Realizacja Europejskiego Zielonego Ładu, https://ec.europa.eu/info/sƚƌĂƚĞŐLJͬƉƌŝŽƌŝƚŝĞƐͲϮϬϭϵͲϮϬϮϰͬĞƵƌŽƉĞĂŶͲ

ŐƌĞĞŶĚĞĂůͬĚĞůŝǀĞƌŝŶŐͲĞƵƌŽƉĞĂŶͲŐƌĞĞŶͲĚĞĂůͺƉ

ϯϭ



Poz. 1470

Ϯϱ

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ standardów i wytycznych dla organów ochrony zabytków i ich

opiekunów/zarządców͕ ƌĞĂůŝnjŽǁĂŶĞ ŶĂ ƉŽnjŝŽŵŝĞ DŝŶŝƐƚĞƌƐƚǁĂ <ƵůƚƵƌLJ ŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͘

NOWA STRATEGIA UE W ZAKRESIE PRZYSTOSOWANIA SIĘ DO ZMIAN KLIMATU 



ŶŝĂϮϰůƵƚĞŐŽϮϬϮϭƌ͘Komisja Europejska przyjęła Nową Strategię Unii EuropejskiejǁnjĂŬƌĞƐŝĞ

przystosowania się do njŵŝĂŶLJ ŬůŝŵĂƚƵ ΀KD;ϮϬϮϭͿ ϴϮ ĨŝŶĂů΁ϯϯ, która stanowi podstawę do

zwiększenia ambicji i spójności polityki ƚLJŵǁnjĂŬƌĞƐŝĞ͘^ƚƌĂƚĞŐŝĂzobowiązuje Unię Europejską

i państwa członkowskie do czynienia stałych postępów na rzecz zwiększania zdolności

adaptacyjnych, wzmocnienia odporności izmniejszenia podatności na zmianę klimatu. WƌnjĞnj

Strategię w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu dąży się do urzeczywistnienia wizji

w pełni odpornej na zmiany ŬůŝŵĂƚLJĐnjŶĞhŶŝŝƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũǁϮϬϱϬƌ͘ϯϰ

EŽǁĂ i poprzednia strategia zakładają poprawę efektywności energetycznej budynków,

pozyskiwanie ekologicznej energii ze źródeł odnawialnych, obniżenie emisyjności

ŝkonieczność innowacyjnych badań poprawiających warunki klimatyczne i przeciwdziałające

ĚĂůƐnjĞũdegradacji klimatu. Na problem ignorowania zagadnień dziedzictwa zwracają uwagę

eksperci ze wszystkich krajów Unii Europejskiej. Powołana w 2020 ƌ͘grupa robocza ekspertów

ǁ <ŽŵŝƐũŝ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ ‒ ƵůƚƵƌĂů ŚĞƌŝƚĂŐĞ ĂŶĚ ĂĚĂƉƚĂƚŝŽŶ ƚŽ ĐůŝŵĂƚĞ ĐŚĂŶŐĞ ‒ wskazała

jednoznacznie na znaczący problem dewastacji dziedzictwa materialnego Europy przez

zastosowanie nowych technologii wspomagających poprawę bilansu energetycznego

ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽ;ƚnjǁ͘ĨĂůĂƌĞŶŽǁĂĐũŝͿ, który jest dużo poważniejszy niż degƌĂĚĂĐũĂ

wywołana negatywnymi zmianami klimatycznymi. Wskazuje się, że strategia powinna

uwzględniać konieczność wyprzedzających badań, planowania i wdrażania środków

ochronnych przed niszczącym wpływem zmian klimatu na dziedzictwo kulturowe, ale przede

ǁƐnjystkim wskazywać innowacyjne rozwiązania i technologie poprawiające jakość klimatu

njjednoczesną strategią łagodzenia skutków mających na celu poprawę efektywności

energetycznej budynków zabytkowych. Konieczne jest opracowanieŝzastosowanie narzędzi

ŽĐĞŶLJ ryzyka, które umożliwiłyby optymalizację zdolności adaptacyjnych dziedzictwa,

krajobrazu kulturowego, budynków historycznych i zbiorów muzealnych.



DŁUGOTERMINOWA STRATEGIA RENOWACJI BUDYNKÓW. WSPIERANIE RENOWACJI

<Z:Kt'K^KhhKt>E'K



Długoterminowa strategia renowacji budynków określa działania, które są niezbędne do

zapewnienia w perspektywie 2050 r. wysokiej efektywności energetycznej i niskoemisyjności

budynków prywatnych i publicznych w Polsce. Przedstawiony w strategii rekomendowany

ƐĐĞŶĂƌŝƵsz renowacji oraz wytyczne w zakresie wsparcia renowacji budynków w Polsce będą

służyć efektywnemu kosztowo przekształceniu krajowego zasobu budowlanego w budynki

Žniemal zerowym zużyciu energii. Renowacja zasobów budowlanych jest jednym



 EŽǁĂ ƐƚƌĂƚĞŐŝĂ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ƉƌnjLJƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ ĚŽ njŵŝĂŶLJ ŬůŝŵĂƚƵ͕ ŚƚƚƉƐ͗ͬͬĞƵƌͲůĞdž͘ĞƵƌŽƉĂ͘ĞƵͬůĞŐĂůͲ

ĐŽŶƚĞŶƚͬW>ͬdydͬW&͍ͬƵƌŝс>y͗ϱϮϬϮϭϬϬϴϮΘĨƌŽŵсĞŶ

ϯϰ

 Nowa Strategia Unii Europejskiej w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu,

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬĞŶĞƌŐŝĂ͘ĞĚƵ͘ƉůͬŶŽǁĂƐƚƌĂƚĞŐŝĂͲƵŶŝŝͲĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũͲǁͲnjĂŬƌĞƐŝĞͲƉƌnjLJƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂͲƐŝĞͲĚŽͲnjŵŝĂŶLJͲŬůŝŵĂƚƵͬ ŽƌĂnj

EĞǁh^ƚƌĂƚĞŐLJKŶĚĂƉƚĂƚŝŽŶdŽůŝŵĂƚĞŚĂŶŐĞ͖ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ĞƵƌŽƉĂƌů͘ĞƵƌŽƉĂ͘ĞƵͬůĞŐŝƐůĂƚŝǀĞͲƚƌĂŝŶͬƚŚĞŵĞͲĂͲ

ĞƵƌŽƉĞĂŶͲŐƌĞĞŶͲĚĞĂůͬĨŝůĞͲŶĞǁͲĞƵͲƐƚƌĂƚĞŐLJŽŶͲĂĚĂƉƚĂƚŝŽŶͲƚŽͲĐůŝŵĂƚĞͲĐŚĂŶŐĞ



ϯϯ

Ϯϲ



njnajwiększych wyzwań infrastrukturalnych Polski do 2050 r. Podobnie jak w pozostałych

państwach członkowskich UE, polskie budynki w długim okresie powinny zostać

zmodernizowane w sposób spójny z transformacją w kierunku gospodarki neutralnej

klimatycznie. Jednocześnie krajowa polityka publiczna musi odpowiedzieć na pilną potrzebę

wymiany najbardziej emisyjnych źródeł ciepła, w celu poprawy jakości powietrza, zapewniając

przy tym efektywność ekonomiczną renowacji oraz sprawiedliwe rozłożenie kosztów

ŝŶǁĞƐƚLJĐũŝǁŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũę budynków.



PROGRAM FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA INFRASTRUKTURĘ, KLIMAT, ŚRODOWISKO 2021‒

ϮϬϮϳ;&E/<^Ϳ

Głównym celem WƌŽŐƌĂŵƵ &Ŷ/<^ jest poprawa warunków rozwoju kraju przez budowę

infrastruktury technicznej i społecznej zgodnie z założeniami zrównoważonego rozwoju.

Program FEnIKS został przyjęty przez KE 6 października 2022 r.

Wrogram dotyczy rozwoju sześciu obszarów tematycznych, tj͗͘ ĂĚĂƉƚĂĐũŝ ĚŽ njŵŝĂŶ ŬůŝŵĂƚƵ͕

ƌŽnjǁŽũƵodnawialnych źródeł energii͕ŽĐŚƌŽŶLJśrodowiska͕ƌŽnjǁŽũƵŽĐŚƌŽŶLJnjĚƌŽǁŝĂ͕ƌŽnjǁŽũƵ

ƚƌĂŶƐƉŽƌƚƵ͕ŬƵůƚƵƌLJŝŽĐŚƌŽŶLJdziedzictwa kulturowego. Dzięki środkom z nowego funduszu

będzie można realizować ŝŶǁĞƐƚLJĐũĞ ważne dla gospodarki i środowiska. Środki te będą

wspierały m.in. wzrost efektywności energetycznej, redukcję gazów cieplarnianych oraz

adaptację do zmian klimatycznych͘ /nwestycje środowiskowe mają wpłynąć na zwiększenie

odporności na zmiany klimatu (w tym na susze i powodzie) oraz zapewnić ochronę dziedzictwa

przyrodniczego (wzrost zdolności retencyjnych oraz poprawę systemów monitorowania

ŝzarządzania kryzysowego). Wśród celów programu są również: poprawa gospodarowania

wodą pitnąŽƌĂnjściekamiŝŽĚƉĂĚĂŵŝŬŽŵƵŶĂůŶLJŵŝ͘/ŶƚĞƌǁĞŶĐũĂƵŬŝĞƌƵŶŬŽǁĂŶĂjest również

ŶĂwzmocnienie ochrony bioróżnorodności i naturalnych ekosystemów oraz rozwój systemów

monitorowania zasobów przyrodniczych‒ǁĐĞůƵułatwiĞŶŝĂŝĐŚŽĐŚƌŽŶLJϯϱ͘

16 PROGRAMÓW FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA REGIONÓWϮϬϮϭͲϮϬϮϳ

Każdez 16 województwŶĂŽďƐnjĂƌnjĞWŽůƐŬŝbędzie posiadać własny program, który sfinansuje

ŝŶǁĞƐƚLJĐũĞŶĂũĞŐŽƚĞƌĞŶŝĞ͗

Wśród pięciu podstawowych celów na które będzie można przeznaczyć środki wyróżnia się:

•

•

•

•

•

rozwój przedsiębiorczości,

lepszy dostęp do ĞĚƵŬĂĐũŝ͕ŽĐŚƌŽŶLJnjĚƌŽǁŝĂŝŬƵůƚƵƌLJ͕

poprawa infrastruktury społecznej,

troska o środowisko,

ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝĞĐLJĨƌŽǁĞ͕ĞŶĞƌŐĞƚLJŬĂŝƚƌĂŶƐƉŽƌƚ

Szczegółowe ŽƉŝƐLJ priorytetów programów regionalnych zakładają ƵƌƵĐŚŽŵŝĞŶŝĞ ǁ

programach Unii Europejskiej dla regionówdziałań, które będą się skupiały m in. na ochronie

ŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘

Ăkres wsparcia jest zróżnicowany w odniesieniu do poszczególnych województw obejmując

ŵ͘ŝŶ͗͘



  Program Fundusze Europejskie na

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬŬůŝŵĂƚͬ&Ŷ/<^

ϯϱ

Infrastrukturę, Klimat, Środowisko

2021‒ϮϬϮϳ ;&Ŷ/<^Ϳ͕

Ϯϳ

•

•

•

•

•

zachowanie, zabezpieczenie a także adaptacja na cele kulturalne obiektów dziedzictwa

kulturowego

oraz obszarów i obiektów zabytkowych (w tym obiektów

poprzemysłowych i powojskowych o wartościach historycznych) oraz zespołów

pałacowoͲogrodowych czy zespołów folwarcznych ulegających degradacji;

Ɖƌnjebudowę͕ ŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũĂ ŝ ĂĚaptacja na cele kulturalne obiektów użyteczności

publicznej m.in. wpisanych do rejestru zabytków lub gminnej ewidencji zabytków;

Projekty na terenie zabytkowych parków i ogrodów wpisanych do rejestru zabytków

ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚnjǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞŵŝĐŚƉotencjału ĚůĂƌŽnjǁŽũƵƚƵƌLJƐƚLJŬŝ͖

zabezpieczenie zabytków przed zniszczeniem lub kradzieżą͖

ochronę i rozwój infrastruktury zabytkowej (w tym zabytków ruchomych) w celu

podniesienia jej atrakcyjności turystycznejϯϲ͘

PLAN STRATEGICZNY DLA WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ NA LAdϮϬϮϯͲϮϬϮϳ;W^tWZϮϬϮϯͲ

ϮϬϮϳͿ

Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej 2023Ͳ2027 będzie wspierać zrównoważony rozwój

polskich gospodarstw, sektora przetwórstwa i poprawę warunków życia i pracy w małych

miejscowościach wiejskich. WPR będzie wspieraćzrównoważone metody gospodarowania, przyjazne

klimatowi i środowisku; chroniące wodę, glebę i powietrze oraz bioróżnorodność. Sprzyjać będzie

produkcji i wykorzystaniu zrównoważonej energii. Wzmacniana będzie różnorodność gospodarcza, w

ƚLJŵ ďŝŽŐŽƐƉŽĚĂƌŬĂ͘ Poprawa dynamiki rozwojowej zwiększy aktywności zawodową i społeczną

mieszkańców terenów wiejskich i osób wykluczonych. W trakcie realizacji planu uwzględniana jest

horyzontalna zasada równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z

niepełnosprawnościami oraz równości szans kobiet i mężczyzn. Upowszechniane i wdrażane będą

rozwiązania naukowe i innowacyjne, w tym cyfrowe, usuwające bariery rozwojowe wsi i rolnictwa.t

ƌĂŵĂĐŚW^tWZϮϬϮϯͲϮϬϮϳrealizowana będzie inicjatywa LEADER/Rozwój LokalnLJ<ŝĞƌŽǁĂŶLJ

przez Społeczność (RLKS)͘

/ŶƚĞƌǁĞŶĐũĂƵŬŝĞƌƵŶŬŽǁĂŶĂũĞƐƚŶĂďƵĚŽǁĂŶŝĞůŽŬĂůŶĞũƚŽżƐĂŵŽśĐŝďĂnjƵũąĐĞũŶĂĂŬƚLJǁŝnjĂĐũŝ

ƐƉŽłĞĐnjŶĞũ ŝ ƉƌnjLJ ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵ ŵŝĞũƐĐŽǁLJĐŚ njĂƐŽďóǁ ǁ ƐƉŽƐóď njĂƉĞǁŶŝĂũąĐLJ ŶĂũůĞƉƐnjĞ

njĂƐƉŽŬŽũĞŶŝĞƉŽƚƌnjĞďƐƉŽłĞĐnjŶŽśĐŝǁŝĞũƐŬŝĐŚ͕ǁƚLJŵƉŽƉƌnjĞnjǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞǁŝĞĚnjLJ͕ŝŶŶŽǁĂĐũŝ

ŝ ƌŽnjǁŝąnjĂń ĐLJĨƌŽǁLJĐŚ͘ tĚƌŽżĞŶŝĞ ŝŶƚĞƌǁĞŶĐũŝ ƉŽůĞŐĂ ŶĂƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ƉƌnjĞnj ůŽŬĂůŶĞ ŐƌƵƉLJ

ĚnjŝĂłĂŶŝĂ ;>'Ϳ ǁLJďƌĂŶLJĐŚ ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ ƌŽnjǁŽũƵ ůŽŬĂůŶĞŐŽ ŬŝĞƌŽǁĂŶĞŐŽ ƉƌnjĞnj ƐƉŽłĞĐnjŶŽść

;>^ZͿŶĂŽďƐnjĂƌĂĐŚǁŝĞũƐŬŝĐŚ͘

ĞůĞŝŶƚĞƌǁĞŶĐũŝďęĚąŽƐŝąŐŶŝęƚĞƉƌnjĞnjƌĞĂůŝnjĂĐũęŽƉĞƌĂĐũŝǁǁŝĞůƵnjĂŬƌĞƐĂĐŚǁƐƉĂƌĐŝĂ͕ǁƚLJŵ

ƉŽƉƌnjĞnjŽĐŚƌŽŶęĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽůƵďƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjĞŐŽƉŽůƐŬŝĞũǁƐŝϯϳ͘

/E/:dztEKtzhZKW:^</h,h^;EͿ

/ŶŝĐũĂƚLJǁĂEŽǁLJƵƌŽƉĞũƐŬŝĂƵŚĂƵƐƚŽŝŶƚĞƌĚLJƐĐLJƉůŝŶĂƌŶLJprojekt zainicjowany przez Komisję

Europejską w 2020 r., oparty na trzech wartościach: pięknie, zrównoważeniu i wspólnocie.

:ĞŐŽ ĐĞůĞŵ jest wsparcie realizacji Europejskiego Zielonego Ładu przez przyspieszenie

transformacji różnych sektorów gospodarki, w tym budownictwa, dla poprawy jakości życia ‒

w kierunku wysokiej jakości projektowania dla zrównoważonego rozwoju, w tym dla

&ƵŶĚƵƐnjLJ Ƶropejskie

dla

Regionów,

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ĨƵŶĚƵƐnjĞĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞ͘ŐŽǀ͘ƉůͬƐƚƌŽŶLJͬŽͲ

ĨƵŶĚƵƐnjĂĐŚͬĨƵŶĚƵƐnjĞͲϮϬϮϭͲϮϬϮϳͬĨƵŶĚƵƐnjĞͲĚůĂͲƌĞŐŝŽŶŽǁ

ϯϳ

/ŶƚĞƌǁĞŶĐũĂ

LEADER/Rozwój

Lokalny

Kierowany

przez

Społeczność

(RLKS)͕

ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬƌŽůŶŝĐƚǁŽͬͲůĞĂĚĞƌƌŽnjǁŽũͲůŽŬĂůŶLJͲŬŝĞƌŽǁĂŶLJͲƉƌnjĞnjͲƐƉŽůĞĐnjŶŽƐĐͲƌůŬƐ

ϯϲ

Ϯϴ



zmniejszenia emisyjności iǁƉƌŽǁĂĚnjĂŶŝĂ ŐŽƐƉŽĚĂƌŬŝ ĐLJƌŬƵůĂƌŶĞũ͘ Działania NEB͕

upowszechniające zrównoważony styl życia, łączące design, ekologię, dostępność społeczną 

i cenową oraz inwestycje͕ koncentrują się ŶĂ ĐnjƚĞƌĞĐŚ głównych osiach tematycznych,

ǁ ŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝƵ ĚŽ ŬŽŶŬƌĞƚŶLJĐŚ miejsc, środowiska sprzyjającego innowacji oraz perspektyw 

i sposobu myślenia:powrót ĚŽŶĂƚƵƌLJ͕odzyskanie poczucia przynależności͕ŶĂĚĂŶŝĞƉƌŝŽƌLJƚĞƚƵ

miejscom i osobom, które tego najbardziej potrzebują͕ transformacja w stronę

długoterminowej wizji, opartej na cyklu życia, odejście od myślenia przemysłowego͘

^ƉŽĚnjŝĞǁĂŶĞ ƌĞnjƵůƚĂƚLJ ŝŶŝĐũĂƚLJwy obejmują trzy sfery͗ przekształcanie miejsc w praktyce,

transformację otoczenia sprzyjającego innowacjomi upowszechnianie nowych znaczeń przez

edukację i kulturę. Przewidywane jest także wprowadzenie wartości NEB do strategii

społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJĐŚŝterytorialnych państw członkowskich oraz możliwość finansowania

projektów transformacyjnych ze środków zewnętrznychϯϴ͘





ϱ͘ ZAŁOŻENIA PROGRAMU 2023–ϮϬϮϲ

CEL GŁÓWNY: ZWIĘKSZENIE ODPORNOŚCI ZASOBU ZABYTKOWEGO W POLSCE

Analizy bieżących problemów dotyczących ochrony zabytków i priorytetów Ɖaństwa 

w zakresie dziedzictwa wykazały konieczność podjęcia tematów, które w sposób szczególny

wpływają na stabilność i efektywność systemu ochrony zabytków. Dynamiczne zmiany 

w podejściu do celów strategicznych kraju ŽƌĂnj zagrożenia uaktywnione na przestrzeni

ostatnich lat ujawniły występującą na wielu płaszczyznach presję, o niespotykanej wcześniej

skali. Zagrożenia antropogeniczne͕ wynikające z intensyfikacji procesów budowlanych,

ŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐLJũŶLJĐŚ ŝ ĂĚĂƉƚĂĐLJũŶLJĐŚ͕ pociągnęły za sobą konieczność przyspieszenia

postępowań administracyjnych. Jednocześnie pandemia Ks/Ͳϭϵ trwająca ŽĚ ϮϬϮϬ ƌ͘

wymusiła cyfryzację procesów budowlanych i przeniesienie baz dokumentacyjnych wielu

ŝŶƐƚLJƚƵĐũŝ ĚŽ /ŶƚĞƌŶĞƚƵ. Istotnym postulatem wpływającym na ocenę działalności organów

administracji państwowej jest realizacja postulatu otwartego rządu, działających

transparentnie i sprawnie instytucji państwowych, których działalność jest opisywana za

pomocą powszechnie dostępnych danych. Wyzwaniem ogólnoświatowym stało się także

przeciwdziałanie zmianom klimatycznym, będące bezpośrednim zagrożeniem trwałości

zabytków, ale także przekształcającym pośrednio oryginalne struktury zabytkowe w ramach

wprowadzanych systemowo nowoczesnych materiałów i technoloŐŝŝ͘ŶŝƐnjĐnjĞŶŝĂĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

w wyniku działań ǁŽũĞŶŶLJĐŚƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚna terenie Ukrainy wskazały również zagrożeniĞ

uznania zabytków za cele działań zbrojnych, które dotychczas wskazywano jako mało realne. 

<ƵŵƵůĂĐũĂjuż występujących lub potencjalnych zagrożeń wskazała njĂcel główny <ƌĂũŽǁĞŐŽ

ƉƌŽŐƌĂŵƵ poszukiwanie nowych lub wzmacnianie istniejących narzędzi i metod

przeciwdziałania degradacji dziedzictwa͘

Cel główny został dookreślony w ƚƌnjĞĐŚcelach szczegółowych oraz w ośmiukierunkach działań

ƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶLJĐŚ͕ƚũ͘ǁ͗



ϯϴ

Inicjatywa „Nowy Europejski Bauhaus” (NEB)͕ŚƚƚƉƐ͗ͬͬǁǁǁ͘ŐŽǀ͘ƉůͬǁĞďͬŬƵůƚƵƌĂͬŶŽǁLJͲĞƵƌŽƉĞũƐŬŝͲďĂƵŚĂƵƐ



Poz. 1470

Ϯϵ

− tĞƌLJĨŝŬĂĐũŝǁLJďƌĂŶĞŐŽzasobu zabytków i ǁnjŵŽĐŶŝĞŶŝƵnarzędzi ochrony dziedzictwa

o wyjątkowej wartości;

− tnjŵŽĐŶŝĞŶŝƵpotencjału organizacyjnego systemu ochrony zabytków;

− ZŽůŝzabytków w zrównoważonym rozwoju (edukacja i partycypacja).



CEL SZCZEGÓŁOWY ϭ͗ tZz&/<: tzZE'K ZASOBU ZABYTKÓW I WZMOCNIENIE

NARZĘDZI OCHRONY DZIEDZICTWA OWYJĄTKOWEJ WARTOŚCI



EŽǁĞ ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝĞ ǁ ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁŝĞ͕ ƚĞƌŵŽŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũĂ͕ ŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũĂ ŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌLJ

drogowej i kolejowej czy dekarbonizacja, stały się nieodzownymi instrumentami realizacji 

w Polsce celów strategicznych Unii Europejskiej. Ekologiczne i pasywne ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁŽ ŽƌĂnj

szybki transport tworzą normy, którym tradycyjne͕ „stare” rozwiązania budowlane nie są

w stanie sprostać. Dlatego konieczna jest weryfikacja zasobu ŽƌĂnj stworzenie narzędzi

kompleksowej

ochrony

i

zarządzania

zwłaszcza

obiektami ŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJŵŝ

ŝƌĞƉƌĞnjĞŶƚĂƚLJǁŶLJŵŝ ĚůĂ ǁLJďƌĂŶĞũ ŬĂƚĞŐŽƌŝŝ ŝ ĐĞĐŚ njĂƐŽďƵ njĂďLJƚŬŽǁĞŐŽ͘ /ƐƚŽƚŶĞ ũĞƐƚ więc

włączenie Polski w najważniejsze programy międzynarodowe we współpracy z gremiami

eksperckimi i wypracowanie spójnych narzędzi przeciwdziałania zagrożeŶŝŽŵ͘ /ŶƚĞŶƐLJǁŶĞ

działania adaptacyjne wymuszają także pilną weryfikację zabytkowych zespołów

ƌŽnjƉƌŽƐnjŽŶLJĐŚ na terenie lasów państwowych ĐnjLJ obiektów i systemów ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ

ŽďƌŽŶŶĞũ͘ Wsparcia merytorycznego służb konserwatorskich, projektantów i właścicieůŝ

wymaga przygotowanie dokumentacji konserwatorskich na różnych szczeblach, zwłaszcza

ǁƉƌnjLJƉĂĚŬƵ obiektów objętych szczególną ochroną i opieką Ɖaństwa͘ ŽƉƌĞĐLJnjŽǁĂŶŝĞ

przepisów i wzmocnienie ustawowych form ochrony zabytków w postaci pomnika historii

ŝŵiejsc UNESCO dadzą podstawy prawne do zarządzania zasobem, który mimo swojej rangi

ŽĐŚƌŽŶLJƐLJƐƚĞŵŽǁĞũ͕ŶŝĞŵĂprzepisów wykonawczych do realizacji koniecznych działań.

Kierunek działań 1.1: Podnoszenie wiedzy o wybranych grupach zasobu zabytkowego kraju

ϭ͘ Kchrona zasobu wielkoobszarowych i wieloelementowych zespołów architektury

ŽďƌŽŶŶĞũ͘

Ϯ͘ Weryfikacja i klasyfikacja zasobu, stanu zachowania z waloryzacją zabytków techniki

ŬŽůĞũŽǁĞũŝnjĂƉůĞĐnjĂŬŽůĞũŽǁĞŐŽ͘

ϯ͘ tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂnjĂƐŽďƵ͕ƐƚĂŶƵnjĂĐŚŽǁĂŶŝĂnjǁaloryzacją zabytków techniki

związanych zprzemysłem wydobywczym/górniczym/kopalnianym,węgla kamiennego

ŝŝŶŶLJĐŚƉĂůŝǁŬŽƉĂůŶLJĐŚ͘

ϰ͘ Weryfikacja i klasyfikacja zasobu, stanu zachowania z waloryzacją zabytków w zakresie

zabytkowej architektury osad służbowych związanych z gospodarką leśną Lasów

Państwowych.

Dotychczasowe analizy zasobu zabytkowego wskazały obszary, które w ostatnich latach

stanowią poważne wyzwanie lub są istotne dla polityki historycznej w Polsce. Ważną grupą ĚůĂ

polityki ochrony zabytków są zabytki należące do zasobu Skarbu Państwa, ǁŽďĞĐ których

Ɖaństwo pełni również funkcjęwłaściciela lub głównego zarządcy przez ŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĞũĞĚŶŽƐƚŬŝ

i spółki, które sprawują bezpośrednią opiekę nad zabytkami. Podwójna rola Ɖaństwa ǁLJŵĂŐĂ

ƵĚnjŝĞůĂŶŝĂ ǁƐƉĂƌcia merytorycznego dla podmiotów, które nie zostały powołane

ϯϬ



bezpośrednio do praktycznego działania konserwatorskiego. <ŽŵƉůĞŬƐŽǁĞ ĂŶĂůŝnjLJ͕

wartościowanie ŝwyłonienieobiektów najcenniejszych i reprezentatywnych ƉŽnjǁŽląsłużbom

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵ ŶĂ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĞĨĞŬƚLJǁŶĞũ ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ ochrony i wspierania działań

zarządczych. Do takiej grupy zaliczono zabytki leżące na terenie lasów państwowych, tereny

ŬŽůĞũŽǁĞŝŽďƐnjĂƌLJǁLJĚŽďLJĐŝĂƉĂůŝǁŬŽƉĂůŶLJĐŚ͘

Szczególnie wysokieśrodki finansowe przeznaczane na modernizację infrastruktury, a także

wdrażanie polityki energetycznej zakładającej dekarbonizację kraju wpłynęły nakonieczność

podjęcia zaawansowanych działań w celu weryfikacji zasobu dziedzictwa kolejowego

ŝkopalnianego, których arsenał w przeciągu najbliższych lat ulegnie znaczącym

przekształceniom modernizacyjnoͲĂĚĂƉƚĂĐLJũŶLJŵ͘ <ŽŶŝĞĐnjŶĞ ũĞƐƚ ǁŝęĐ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ

ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ njĂƐŽďƵ͕ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ŬĂƚĞŐŽƌLJnjĂĐũŝ ũĞŐŽ elementów, ich zwartościowanie 

w ramach różnych kategorii, które po ocenie wartości powinny zostać wskazane do objęcia

adekwatnymi formami ochrony. Kolejną grupą są obszary zabytkoweo dużym rozproszeniu

i konieczności zintegrowanej ochrony wartości zabytkowych, przyrodniczych ŽƌĂnj

krajobrazowych, realizujących zasadę zrównoważonego podejścia do dziedzictwa.

Rozproszony i słabo rozpoznany zasób zabytkowy znajdujący się na terenach leśnych wymaga

wsparcia i współpracy organów ochrony środowiska przyrodniczego i zabytków. Podobnej

weryfikacji wymaga wielkoobszarowy zasób zabytków archŝƚĞŬƚƵƌLJ ŽďƌŽŶŶĞũ͕ ŽƉĂƌƚLJ ŶĂ

zupełnie innych zasadach kompozycji militarnej, wymykającej się zƚƌĂĚLJĐLJũŶĞŐŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝĂ

zasad kształtowania budownictwa utylitarnego. Polska ŶĂnjLJǁĂŶĂ ũĞƐƚ „europejskim

skansenem fortyfikacyjnym”͘ Kpracowała wstępną koncepcję ŽĐŚƌŽŶLJ ǁŝĞůŬŽŽďƐnjĂƌŽǁLJĐŚ

zespołów, którą w ramach zadania można poddać weryfikacji imodelowemu wdrożeniu.

Kierunek działań 1.2: Ochrona zabytków i zarządzanie zabytkami o wyjątkowej wartości





ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

ϱ͘

Model i system wartościowania zabytków͘

Plany zarządzania dla pomników historii

Wsparcie procesu tworzenia planów ochrony parków kulturowych͘

System bezpieczeństwa zabytków͘

WƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ͘

Wieloletnie doświadczenia służb konserwatorskich wynikające ze słabego umocowania

najcenniejszych zabytków w polskim systemie ochrony zabytków przez zapisy ustawowe

wskazały aktualny kierunek działań jako istotny w uzupełnieniu systemu ochrony zabytków.

Aktualne przepisy wskazują jedynie na reprezentacyjny charakter ƉŽŵŶŝŬĂ ŚŝƐƚŽƌŝŝ, którego

realna ochrona może odbywać się jedynie na poziomie wojewódzkich lub miejskich służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ƉƌnjĞnj ǁƉŝƐ do rejestru zabytków ƉĂƌŬ ŬƵůƚƵƌŽǁLJ͘ <ŽŶŝĞĐnjŶĞ ũĞƐƚ

wypracowanie narzędzi kompleksowej, zintegrowanej ochrony ŝ ƌĞĂůŶĞŐŽ ŶĂĚnjŽƌƵ ŶĂĚ

polityką konserwatorską względem najcenniejszego zasobu zabytkowego kraju. Niejasne są

również przesłanki uznawania wybranych zabytków za ƉŽŵŶŝŬŝ ŚŝƐƚŽƌŝŝ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ

zrównoważonej strategii zarządzania Ŷŝŵŝ oraz możliwości uznawania cennego zasobu

ƌŽnjƉƌŽƐnjŽŶĞŐŽ–tzw. wpisów seryjnych͘Jednocześnie ƉŽŵŶŝŬi historii są zabytkami, które są

i powinny być podstawową formą ochrony umożliwiającą ĂƉůŝŬŽǁĂŶŝĞ ĚŽ ǁƉŝƐĂŶŝĂ ĚĂŶĞŐŽ



Poz. 1470

ϯϭ

dobra na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – z tego względu wydaje się zasadne

wypracowanie narzędzi i przepisów analogicznych do zaleceń międzynarodowych. 

Kierunek działań ma na celu określenie modelu i systemu wartościowania zabytków, 

na którego podsƚĂǁŝĞ zostanie wypracowana metodyka oceny wartości zabytkowych dla

pomników historii, z możliwością wykorzystania wypracowanych zasad dla całego zasobu

njĂďLJƚŬŽǁĞŐŽ–biorąc pod uwagę, że takie wytyczne dla obecnej ustawy nigdy nie powstały.

ĂĚĂŶŝĞ ĚŽƚLJĐnjące planów zarządzania dla pomników historii pozwoli poddać ewaluacji

właściwy zakres ochrony, opieki, sposobów zagospodarowania w powiązaniu z mechanizmami

finansowania i efektywnego nadzoru służb konserwatorskich oraz stworzy narzędzie do

ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝŬŽŵpetencji zarządczych, dając możliwość reagowania służbŽŵŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵ

ǁsytuacjach potencjalnych lub realnie występujących zagrożeń, a nie dopiero ǁƚĞĚLJ͕ ŐĚLJ

Ɖaństwo ƉŽůƐŬŝĞrozpoczyna procedurę weryfikacji systemu zarządzania zabytkiem przy wpisie

ŶĂ >istę ŚǁŝĂƚŽǁĞŐŽ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ UNESCO. Jednostki lokalne zarządzające najcenniejszymi

zabytkami kraju dowiadują się więc o brakach i uchybieniach w zarządzaniu dopiero przy okazji

aplikowania do poziomu ochrony międzynarodowej.

Ponadto w ramach wsparcia służbkonserwatorskich, zarządów i właścicieli realizujących prace

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ ǁ njĂďLJƚŬĂĐŚ njŽƐƚĂŶŝĞ ǁLJƉƌĂĐŽǁĂŶLJ ƐƚĂŶĚĂƌĚ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂ ŵŽĚĞůŽǁĞŐŽ

zakresu dokumentacji projektu konserwatorskiego, składania dokumentacji powykonawczej

ŝƌĞĂůŝnjĂĐũŝƉƌŽĨŝůĂŬƚLJŬŝŬonserwatorskiej, której zapisy powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie

w uaktualnionych przepisach wykonawczych do ustawy o ochronie zabytków i opiece nad

njĂďLJƚŬĂŵŝ͘

Obecny system ochrony zabytków wskazuje formę ƉŽŵŶŝŬĂ Śistorii jako formę ochrony

ǁLJďŝƚŶLJĐŚ i wyjątkowych cech zabytków, których zachowanie leży jednak w zakresie

kompetencji lokalnych samorządów lub zarządców nieposiadających wyspecjalizowanych

jednostek zarządzania dziedzictwem. Dlatego kolejne zadania mają na celu wsparcie lokalnych

ŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJǁwypracowywaniu już istniejących narzędzi ochrony i zarządzania dostępnych

w polskim systemie ochrony zabytków ŽƌĂnj ŝĐŚ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũę pod kątem aktualnych potrzeb 

ŝ uchybień njĚŝĂŐŶŽnjŽǁĂŶLJĐŚ ǁ ƉŽƉƌnjĞĚŶŝĐŚ ůĂƚĂĐŚ͘ ZĞĂůŝnjĂĐũĂ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ

i aktualizacja poradników metodycznych w zakresie planu ochrony parku kulturowego pozwoli

również na dostosowanie istniejących instrukcji do aktualnych oczekiwań i zmieniających się

przepisów. 

Aktualna sytuacja geopolityczna i destabilizacja klimatyczna wskazują ŶĂ możliwość

występowania zagrożeń dziedzictwa, które dotychczas uznawano na rzadko występujące.

Dlatego jednym z zadań jest również udzielenie wsparcia służbŽŵ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵ

ŝ ŽƉŝĞŬƵŶŽŵ zabytków ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ njĂƉĞǁŶŝĂŶŝĂ bezpieczeństwa njĂďLJƚŬŽŵ ǁƐLJƚƵĂĐũĂĐŚ

ŬƌLJnjLJƐŽǁLJĐŚ ŝ w wypadku konfliktów njďƌŽũŶLJĐŚ͘ <ŽŶĐĞƉĐũĂ njŝŶƚĞŐƌŽǁĂŶĞŐŽ ƐLJƐƚĞŵƵ

bezpieczeństwa zabytków może się stać podstawą do zmianLJ przepisów, wypracowania

mechanizmów szybkiego reagowania i dopracowania działań koordynacyjnych we współpracy

ze służbami konserwatorskimi.

Kierunek działań 1.3: Realizacja międzynarodowych zobowiązań 

ϭ͘ Implementacja konwencji UNESCO z 1972 do ustawy o ochronie zabytków͘



Poz. 1470

ϯϮ

Ϯ͘ Wdrożenie Konwencji UNESCO zϮϬϬϭ͘

ϯ͘ Współpraca międzynarodowa z UNESCOͲ/KDK^Ͳ/ZKDͲh͘

ϰ͘ tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂplanów zarządzania dla miejsc światowego dziedzictwa

ǁWŽůƐĐĞ͘

Miejsca znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO są chronione przepisami

prawa międzynarodowego na podstawie Konwencji UNESCO w sprawie ochrony światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽŝŶĂƚƵƌĂůŶĞŐŽnjϭϵϳϮƌ͘, które po ratyfikacji przez Polskę w 19ϳϲƌ͘

wymagają dalszej implementacji do przepisów krajowych. Przepisy wykonawcze do Konwencji 

zawierają wciąż uaktualniany dokument dotyczący ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ ŽƉĞƌĂĐLJũŶLJĐŚ ‒ KƉĞƌĂƚŝŽŶĂů

'ƵŝĚĞůŝŶĞƐ ĨŽƌ ƚŚĞ /ŵƉůĞŵĞŶƚĂƚŝŽŶ ŽĨ ƚŚĞ tŽƌůĚ ,ĞƌŝƚĂŐĞ ŽŶǀĞŶƚŝŽŶ, który wƐŬĂnjƵũĞ

chociażby na konieczność wyznaczenia strefy buforowej, opracowania ƉƌŽũĞŬƚƵ ƉůĂŶƵ

zarządzania lub oceny odziaływania inwestycji na dziedzictwo dla Miejsca Światowego

Dziedzictwa. Przepisy te nie zostały zaimplementowane do krajowego porządku prawneŐŽ͕

dlatego podlegają ĚŽǁŽůŶĞũƌĞĂůŝnjĂĐũŝ, a w przypadku narzędzi monitorowania stanu ochrony

i jakości zarządzania miejscem UNESCO na poziomie służb konserwatorskich, Departamentu

Ochrony Zabytków i wspierającej roli Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie istnieją przepisy

wskazujące wymóg realizacji wytycznych operacyjnych, które jako przepisy wykonawcze

konwencji muszą być przez Ɖaństwo realizowane właściwie i podlegają kontroli ze strony

Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. 

WŽŶĂĚƚŽ ĚĂůƐnjLJĐŚ ĂŶĂůŝnj͕ ŝŵplementacji zapisów konwencji lub uaktualnianych wytycznych

oraz nowych narzędzi wdrożeniowych wymagają inne konwencje międzynarodowe, które

powinny być częścią polityki ochrony zabytków w Polsce. Działań weryfikacyjnych wymaga

<ŽŶǁĞŶĐũĂhE^KǁƐƉƌĂǁŝĞŽĐŚƌŽŶLJŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽnjϮϬϬϯƌ͕͘

Zalecenia UNESCO w sprawie zachowania i dostępu do dziedzictwa dokumentacyjnego, w tym

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ĐLJĨƌŽǁĞŐŽ nj ϮϬϭϱ ƌ͕͘ <ŽŶǁĞŶĐũĂ ƌĂŵŽǁĂ Rady Europy o wartości dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽĚůĂspołeczeństwa, Faro͕njϮϬϬϱƌ͘

Wstępnego rozpoznania i wypracowania kierunków dalszego działania wymagają nowe

zalecenia dotyczące zmian klimatycznych, szlaków kulturowych i wzmacniania kwalifikacji

zawodowych w ochronie dziedzictwa. Z tego też względu wskazane jest większe

zaangażowanie Polski w prace eksperckich organizacji międzynarodowych: UNESCO, ICCROM,

/KDK^͕hŶŝŝƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũczy federacji organizacji pozarządowych͕ƚĂŬŝĐŚũĂŬƵƌŽƉĂEŽƐƚƌĂ͘

Włączenie się ŶĂƐnjĞŐŽ ŬƌĂũƵ w międzynarodowe inicjatywy, ƉƌŽũĞŬƚLJ͕ ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ ĐnjLJ ŐƌƵƉLJ

ƌŽďŽĐnjĞ wpłynie na ǁnjƌŽƐƚ njŶĂĐnjĞŶŝĂ WŽůƐŬŝ ŝ ũĞũ ĚŽƌŽďŬƵ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

na arenie międzynarodowej.



CEL SZCZEGÓŁOWY 2: WZMOCNIENIE POTENCJAŁU ORGANIZACYJNEGO SYSTEMU

OCHRONY ZABYTKÓW 



Znaczący wzrost liczby postępowań administracyjnych w zakresie ochrony zabytków;ƌŽĐnjŶŝĞ

Ž ϮϬ‒30%) wskazuje na konieczność poprawy efektywności i usprawnienia dostępu do baz

ĚĂŶLJĐŚĐLJĨƌŽǁLJĐŚǁĐĞůƵƉƌnjLJƐƉŝĞƐnjĞŶŝĂǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝĚŽŬƵŵĞŶƚów niezbędnLJĐŚĚŽĨŽƌŵĂůŶĞũ

ϯϯ



ŝŵĞƌLJƚŽƌLJĐnjŶĞũ ŽĐeny zgromadzonych materiałów, a także niezbędnej reformy systemu

finansowania ochrony i opieki nad zabytkami we współpracy międzyresortowej wnjĂŬƌĞƐŝĞ

m.in. kredytów preferencyjnych, crowĚĨƵŶĚŝŶŐƵ ŽƌĂnj ulg i zwolnień od podatku prac

ƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚƉƌnjLJnjĂďLJƚŬƵĐŚƌŽŶŝŽŶLJŵ͘

Z tego względu w ramach realizacji celu konieczne jest usprawnienie działań opartych 

na cyfryzacji postępowań budowalnych i archeologicznych oraz stworzenie narzędzi cyfrowych

ĚŽ ŐĞŶĞƌŽǁĂŶŝĂ niezbędnych danych statystycznych w funkcjonowaniu służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘/ƐƚŽƚŶLJŵnjĂĚĂŶŝĞŵbędzie również rozbudowanie bazy danych ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů͕

stanowiąceũkompendium wiedzy cyfrowej o poszczególnych zabytkach oraz programu AZP+

‒ jako narzędzia zarządzania dziedzictwem archeologicznym. Uzupełniające zadania 

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞdokumentowania zabytków z wykorzystaniemƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝϯŝƌŽnjďƵĚŽǁLJƐĞƌǁŝƐƵ

ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů stanowią szeroko zakrojone działania mające na celu digitalizację dokumentacji 

o zabytkach, która w wersji papierowej może ulec bezpowrotŶĞŵƵ njŶŝƐnjĐnjĞŶŝƵ, a także

ułatwienie dostępu cyfrowego do wiedzy o zabytkach o zasięgu globalnym i bardzo szerokim

profilu użytkowaniaszerszemu gronu odbiorców͘

Kierunek działań 2.1: Cyfryzacja procesów administracyjnych 

ϭ͘ LJĨƌLJnjĂĐũĂƉƌŽĐĞƐƵŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲbudowlanego w zakresie ochrony zabytków͘

Ϯ͘ Opracowanie i realizacja programu szkoleń specjalistycznych dla pracowników

wojewódzkich urzędów ochrony zabytków͘

Zmiany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, konsekwencje ƉĂŶĚĞŵŝŝ

Ks/Ͳϭϵ͕ a także rosnąca liczba postępowań administracyjnych dotyczących ŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków, które powinny być prowadzone bez zbędnej zwłoki͕ ƚŽ okoliczności wymagające

wzmocnienia technologicznego organów ochrony zabytków przez cyfryzację postępowań 

ǁ ŽďƐnjĂƌnjĞ ďƵĚownictwa dotyczącego obiektów zabytkowych͘ /ƐƚŽƚŶLJŵ ǁLJŵŝĂƌĞŵ ƚĞŐŽ

kierunku działań jest wprowadzenie programu szkoleń dla pracowników wojewódzkich

urzędów ochrony zabytków, którego konsekwencją będzie podniesienie jakości realizacji

ƉƌŽĐĞĚƵƌLJǁnjĂŬƌĞƐŝĞŽĐhrony zabytków.

Kierunek działań 2.2: Wzmacnianie zastosowania nowych technologii w ochronie zabytków

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

Wdrożenie i rozwój programu AZP+͘

Digitalizacja i udostępnianie zasobu archiwalnego͘

Rozwój zasobu dokumentacyjnego 3D͘

Rozwój portalu ĂďLJƚĞŬƉů͘

tLJŬŽƌnjystanie nowych technologii cyfrowych w ochronie zabytków będzie realizowane 

ƉƌnjĞnjEĂƌŽĚŽǁLJ/ŶƐƚLJƚƵƚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕ũĂŬŽŬŽŶƚLJŶƵĂĐũĂnjĂĚĂŶŝĂ<WKŝKŶŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ͕

głównie w ramach rozwijania portalu ĂďLJƚĞŬ͘ƉůŽƌĂnjƉƌŽŐƌĂŵƵWн͘

Program AZP+ ma funkcjonować jako nieinwazyjne wsparcie zarządzania dziedzictwem

ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJŵ ǁ WŽůƐĐĞ͘ Realizacja celów Programu AZP+ pozwoli na nowoczesne

zarządzanie dziedzictwem archeologicznym w ŶĂƐnjLJŵŬƌĂũƵoraz skuteczniejsze wypełnianie

założeń ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ ŬŽŶǁĞŶĐũŝ Ž ŽĐŚƌŽŶŝĞ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ ƉƌnjĞnj ƚǁŽƌnjĞŶŝĞ

warunków do ochrony reliktów archeologicznych ŝŶƐŝƚƵŽƌĂnjƌŽnjƉŽnjŶĂǁĂŶŝĞĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂƉƌnjLJ



Poz. 1470

ϯϰ

pomocy nieinwazyjnych badań archeologicznych. Wprowadzenie centralnej i cyfrowej bazy

ĚĂŶLJĐŚ o dziedzictwie archeologicznym przyczyni się do poprawy działania służb

konserwatorskich, instytucji badawczych oraz firm i organizacji pozarządowych prowadzących

działalność archeologiczną.

ĂďLJƚĞŬ͘Ɖůto serwis, który w nowoczesny sposób udostępnia ŝŶĨŽƌŵĂĐũĞŽƉŽůƐŬŝĐŚnjĂďLJƚŬĂĐŚ

wraz z ich opisami i multimedialnymi treściami: archiwalnymi i aktualnymi zdjęciami, skanami

dokumentacji z krajowej ewidencji zabytków, modelami 3D obiektów, chmurami punktów,

zdjęciami panoramicznymi, filmami dokumentalnymŝ ŽƌĂnjlokalizacją obiektów. W ramach

działania zakłada się kontynuację zasilania bazy przez digitalizację materiału archiwalnego,

njĚĞƉŽŶŽǁĂŶĞŐŽ ǁ ĂƌĐŚŝǁƵŵ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ /ŶƐƚLJƚƵƚƵ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŽƌĂnj ĂƌĐŚŝǁĂĐŚ

ǁojewódzkich Ƶrzędów ŽĐŚƌŽŶLJ njabytków͘ ĚŝŐŝƚĂůŝnjŽǁĂŶĞ dane będą przechowywane

w infrastrukturze NID, dlatego też konieczna będzie rozbudowa zasobów serwerowych (zakup

ŵĂĐŝĞƌnjLJ ĚLJƐŬŽǁLJĐŚͿ͘ Dodatkowo NID wskazuje wykonanie skaningu 3D dla obiektów

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ‒wykonana tą techniką dokumentacja zasili pulę materiałów opublikowanych

ŶĂƉŽƌƚĂůƵ͘

Kierunek działań 2.3: Reforma finansowania ochrony i opieki nad zabytkami

ϭ͘ WƌĞŵŝĂnjĂďLJƚŬŽǁĂ͘

Ϯ͘ tƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĂůƚĞƌŶĂƚLJǁŶĞŐŽ ƐƉŽƐŽďƵ ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ –

ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐ͘

Kprócz ƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚ ĨŽƌŵ ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂ ƉƌĂĐ ƉƌnjLJ njĂďLJƚŬĂĐŚ͗ ĚŽƚĂĐũŝ ze środków budżetu

państwaŝjednostek samorządu terytorialnego͕jak również z programów europejskich͕należy

wprowadzić katalog alternatywnych źródeł finansowania ochrony zasobu zabytkowego.

WŽĚƐtawowym założeniem wprowadzenia nowych mechanizmów jest uruchomienie

w większym stopniu środków prywatnych. Temu celowi służy propozycja wprowadzeniĂ

premii kredytowej pozwalającej na pozyskiwanie kredytów na inwestycje przy zabytkach 

na preferencyjnych warunkach oraz wsparcie dla crowdfundingu, służącego finansowaniu

projektów dotyczących materialnego dziedzictwa kulturowego. 



CEL SZCZEGÓŁOWY ϯ͗ ROLA ZABYTKÓW W ZRÓWNOWAŻONYM ROZWOJU (EDUKACJA 

/WZdzzW:Ϳ



Zrównoważony rozwój jestjednym z celów strategicznych Unii Europejskiej. Do realizacji ƚLJĐŚ

celów zobligowane są wszystkie kraje h͕które powinny intensyfikowaćdziałania na poziomie

krajowym w ramach wyznaczonych priorytetów. Działania dotyczące ŬůŝŵĂƚƵ ǁzwiązku

njnasilającymi się i trudnymi do opanowania zmianami klimatycznymi stanowią obecnie jedno

z ważniejszych zadań również w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami. ŽŬƵŵĞŶƚLJ

ƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶĞodnoszące się doŽŐƌĂŶŝĐnjĞŶŝĂnjŵŝĂŶŬůŝŵĂƚLJĐnjŶLJĐŚwymagają włączenia zasoďƵ

zabytkowego, tradycyjnych materiałów oraz technik budowalnych do zagadnień

wspierających cele zrównoważonego rozwoju.

ϯϱ



Dlatego konieczne jest wypracowanie narzędzi strategicznego i lokĂůŶĞŐŽ ǁƉŝĞƌĂŶŝĂ

ŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJ͕na zasadach równości i szacunku dla ƚƌĂĚLJĐũŝŝekologii. Zadania mające na celu

wypracowanie narzędzi przeciwdziałania zmianom klimatycznym powinny identyfikować 

i promować tradycyjne rozwiązania budowlane, ale ƚakże zrównoważone podejście do

eksploatowania zabytków, ich roli w środowisku, stabilizowaniu ekosystemów, budowaniu

bioróżnorodnościi wpierania lokalnych samorządów i społeczności͘



ZLJĐ͘ϱ͘Cele Zrównoważonego Rozwoju–genda ONZ na rzecz zrównoważonego

ƌŽnjǁŽũƵϮϬϯϬ͘



Kierunek działań 3.1: Wzmacnianie narzędzi ochrony zabytków wobec zmian klimatycznych

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

Strategia przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych dla zachowania zabytków͘

Wsparcie procesu tworzenia gminnych programów opieki nad zabytkami͘

Twój dom ‒dialog z tradycją͘

Upowszechnianie tradycyjnych, neutralnych dla środowiska, metod i technik

rzemieślniczych ‒„Szkoła rzemiosł CAD”.

ϱ͘ tĂƌƐnjƚĂƚLJŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ–ƉƌĂŬƚLJŬĂƉƌĂĐŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘

ϲ͘ Wzmacnianie kompetencji zawodów rzemieślniczych͘

ϳ͘ WƌŽĐĞƐƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŝŶǁĞƐƚLJĐũŝǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ–szkolenia dla samorządów͘

Wzmacnianie narzędzi ochrony zabytków wobec zmian klimatycznych ƚŽ ŬŝĞƌƵŶĞŬ ŽƉĂƌƚLJ

na roli zrównoważonego rozwoju w zachowaniu i trwałości dziedzictwa, wskazujący 

na systemowe powiązania uwarunkowań przyƌŽĚŶŝĐnjLJĐŚ njƚƌĂĚLJĐLJũŶLJŵ͕ ŶĞƵƚƌĂůŶLJŵ ĚůĂ

środowiska sposobem budowania, konserwacji i pielęgnacji zabytków, jako główne narzędzie

budowania odporności dziedzictwa na trwałe uszkodzenie izniszczenie. Najważniejszym

zadaniem będzie opracowanie ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych dla

zachowania zabytków, ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ǁLJƚLJƉŽǁĂŶLJĐŚ ŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJĐŚ miejsc światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ hE^K͕ które staną się podstawą do weryfikacji zagrożeń i sposobów

przeciwdziałania ƐŬƵƚŬŽŵ njŵŝĂŶ ŬůŝŵĂƚLJĐnjŶLJĐŚ w ramach aktualizacji planów zarządzania

i planów ochrony zabytków na wypadek konfliktów zbrojnych i sytuacji kryzysowych 

ϯϲ



na poziomie krajowym i wojewódzkim, ale także podstawą do wypracowywania ĞǁĞŶƚƵĂůŶLJĐŚ

nowych narzędzi we współpracy z Ministerstwem ŚƌŽĚŽǁŝƐŬĂ͘

Wsparcie przeciwdziałania zmianom klimatycznym na poziomie lokalnym zostanie

opracowane w postaci zaktualizowanej wiedzy dotyczącej tworzenia modelowych gminnych

programów opieki nad zabytkami oraz w odniesieniu do właścicieli zabytków lub inwestorów

przekształcających tradycyjny krajobraz historyczny w ramach nowych inwestycji, jako

poradnik zawierający współczesne projekty domów pozytywnie korespondujące zotaczającą

zabudową zabytkową. Konieczne będzie także uwzględnienie zmian wynikających 

njŶŽǁĞůŝnjĂĐũŝƵƐƚĂǁLJŽƉůĂŶŽǁĂŶŝƵŝnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝƵƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJŵ͘

Jako istotne wskazano także zadania wzmacniające odporność środowiska kulturowego 

ŝƉƌnjLJƌŽĚŶŝĐnjĞŐŽƉƌnjĞnjƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚ͕ŶĞƵƚƌĂůnych dla środowiska materiałów

ŝƚĞĐŚŶŝŬŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚǁƉƌĂĐĂĐŚŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘ĂĚĂŶŝĂbędą ƌĞĂůŝnjŽǁĂŶĞǁƌĂŵĂĐŚ

ĞŶƚƌƵŵ ƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ ƌĞǁŶŝĂŶĞũ ;E/Ϳ ŽƌĂnj warsztatów i szkoleń ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ E/<͘

ostałLJ ŽŶĞ njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶĞ ĚůĂ użytkowników͕ ǁLJŬŽŶĂǁĐów ƉƌĂĐ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͕

rzemieślników͕ ƉƌĂĐŽǁŶŝŬów służb konserwatorskich ŝ samorządów ǁƐnjĞůŬŝĐŚ ƐnjĐnjĞďůŝ͘

Zadania dotyczą także warsztatów praktycznych iŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ

konserwatorskich oraz materiałów instruktażowych dla różnych grup zabytków͕

ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶLJĐŚĚůĂwielu grup opiekunów zabytków͘

Kierunek działań 3.2: ĚƵŬĂĐũĂŝƉŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞświadomości społecznej wartości dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

ϱ͘

Włączenie edukacji ochrony zabytków do programów nauczania w szkołach͘

ĂĚĂŶŝĂspołeczne i statystyczne dotyczące dziedzictwa kulturowego͘

Pomiar wpływu kultury i dziedzictwa na rozwój społeczny͘

Kampanie społecznoͲedukacyjne dotyczące zagrożeń dziedzictwa kulturowego͘

Wsparcie merytoryczne służb mundurowych oraz organów wymiaru sprawiedliwości

w sprawach dotyczących przestępczości przeciwko zabytkom͘

ϲ͘ Edukacja o dziedzictwie kulturowym, z uwzględnieniem dostępności dla osób

njĞszczególnymi potrzebami͘

ϳ͘ Utworzenie i rozwój działalności Forum Posiadaczy Zabytków przy Generalnym

Konserwatorze Zabytków͘



Edukacja i podnoszenie świadomości społecznej dotyczącej wartości dziedzictwa kulturowego

ƚŽŬŝĞƌƵŶĞŬƐnjĞƌŽŬŝĐŚdziałań o charakterze ogólnym, edukacyjnoͲspołecznym, ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶLJ

ĚůĂ grup, które nie są bezpośrednio odpowiedzialne za ochronę zabytków. Ma na celu

zwiększenienjĂŝŶƚĞƌĞƐŽǁĂŶŝĂĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĞŵŝƐŬƵƚĞĐnjŶŝĞũƐnjĞdocieranie z treściami istotnymi

dla ochrony dziedzictwa do odbiorców nieposiadających ugruntowanej wiedzy o dziedzictwie

i zabytkach. Proponowane kampanie dotyczą opracowania programów edukacyjnych i zmian

w podstawach programowych dla szkół podstawowych i średnich ǁ ĐĞůƵ pogłębienie

wrażliwości

młodego ƉŽŬŽůĞŶŝĂ ŶĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŽ͕ njĂďLJƚŬŝ ĂƌĐŚŝƚĞŬƚŽŶŝĐnjŶĞ

ŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞ͘



Poz. 1470

ϯϳ

Kolejne zadania mają na celu wprowadzenie narzędzi badań statystycznych do

popularyzowania i uzasadniania zadań realizowanych w zabytkach dzięki badaniom i raportom

ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJŵ͘ WŽŵŝĂƌLJ ŵĂją określić stosunek Polaków do dziedzictwa kulturowego,

tożsamości kulturowej, zaangażowania społecznego i edukacji na rzecz dziedzictwa. ĂĚĂŶŝĂ

będąobejmować dwa duże badania socjologicznedotycząceĚŝĂŐŶŽnjLJspołecznĞũsposobów

użytkowania dziedzictwa ŽƌĂnjƐĞŐŵĞŶƚĂĐũŝużytkownikówĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͘

Następne zadanie zostało sformułowane w celu uwrażliwienia społeczeństwa na niszczenie

zabytków, niewłaściwe zarządzanieŶŝŵŝi przeciwdziałanie zmianom klimatu –są to kampanie

ŵĞĚŝĂůŶĞ͕ƚĞůĞǁŝnjLJũŶĞŝƉƌĂƐŽǁĞ͘

Dla osób ze szczególnymi potrzebami zostało dedykowane zadanie dotyczące nowych

funkcjonalności strony internetowej NID i stworzenia pakietów edukacyjnych wƌĂŵĂĐŚ

dostępności informacyjnej, które umożliwią dostępĚŽzabytków o wyjątkowej wartości, bez

ƵƐnjĐnjĞƌďŬƵ ĚůĂ ŝĐŚ ƐƵďƐƚĂŶĐũŝ njĂďLJƚŬŽǁĞũ͕ którLJ ŵógłby nastąpić w przypadku konieczności

pełnej dostępności architektonicznej͕ np. wież kościelnych, piwnic średniowiecznych,

poddaszy z cenną więźbą dachową itp.

Ostatnie zadanie przewiduje realizację wysoko wyspecjalizowanych szkoleń dla

przedstawicieli sądów i prokuratury, Policji, Krajowej Administracji Skarbowej i Straży

Granicznej w zakresie charakterystyki zagrożeń dziedzictwa kulturowego oraz zwalczania

i zapobiegania przestępczości przeciwko zabytkom. WŽŶĂĚƚŽ ĐŝĞŬĂǁLJŵ rozwiązaniem jest

zainicjowanie Forum Posiadaczy Zabytków ƉƌnjLJ '<͕ jako miejsca wymiany doświadczeń 

i wspólnych inicjatyw różnych grup interesariuszy.





ϭ͘ϭ

WŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞ

ǁŝĞĚnjLJ Ž ŐƌƵƉĂĐŚ

njĂƐŽďƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽ

ϭ͘ϭ͘ϭKĐŚƌŽŶĂ

ǁŝĞůŬŽŽďƐnjĂƌŽǁLJĐŚ

zespołów architektury

ŽďƌŽŶŶĞũ;KͿ



ϭ͘ϭ͘Ϯ

tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂ

ŝ

ŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

zabytków

techniki

ŬŽůĞũŽǁĞũ

;E/<Ϳ

ϭ͘ϭ͘ϯtĞƌLJĨŝŬĂĐũĂ

ŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

zabytków techniki

związanych 

z przemysłem

ǁLJĚŽďLJǁĐnjLJŵ;E/<Ϳ

ϭ͘ϭ͘ϰtĞƌLJĨŝŬĂĐũĂ

ŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

njĂďLJƚŬŽǁĞũ

ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽƐĂĚ

związanych 

ĂĚĂŶŝĞϭ

ĂĚĂŶŝĞϮ

ĂĚĂŶŝĞϯ

ĂĚĂŶŝĞϰ

ϭ͘Ϯ͘ϯtƐƉĂƌĐŝĞ

ƉƌŽĐĞƐƵ

ƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

planów ochrony

parków

ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ

;E/Ϳ

ϭ͘Ϯ͘ϰ^LJƐƚĞŵ

bezpieczeństwa

zabytków (DOZ) 

ϭ͘ϯ͘ϯ

Współpraca

międzynarodow

ĂnjhE^K–

/KDK^Ͳ

Ͳ/ZKDͲh

;KͿ

ϭ͘ϯ͘ϰtƐƉĂƌĐŝĞ

ƉƌŽĐĞƐƵ

ƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

planów

zarządzania dla

ϭ͘ϯ͘ϭ

/ŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũĂ

ŬŽŶǁĞŶĐũŝ

hE^KnjϭϵϳϮ

ĚŽƵƐƚĂǁLJ

ŽŽĐŚƌŽŶŝĞ

zabytków (DOZ)

1.3.2 Wdrożenie

<ŽŶǁĞŶĐũŝ

nj

ϮϬϬϭƌ͘;KͿ

ϭ͘ϯ͘ZĞĂůŝnjĂĐũĂ

międzynarodoͲ

ǁLJĐŚ

zobowiązań 

Ϯ͘Ϯ͘EŽǁĞ

ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝĞ

ǁŽĐŚƌŽŶŝĞ

zabytków





Ϯ͘ϭ͘Ϯ

WƌŽŐƌĂŵ

szkoleń

ƐƉĞĐũĂůŝƐƚLJĐnjŶLJĐŚ

ĚůĂ pracowników

wojewódzkich

urzędów ochrony

zabytków (DOZ)

2.2.4 Rozwój

ƉŽƌƚĂůƵĂďLJƚĞŬ͘Ɖů

;E/Ϳ

2.2.3 Rozwój

njĂƐŽďƵ

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶĞŐŽ

ϯ;E/Ϳ

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ ŝŐŝƚĂůŝnjĂĐũĂ

i

udostępnianie

njĂƐŽďƵ

ĂƌĐŚŝǁĂůŶĞŐŽ;E/Ϳ

Ϯ͘ϭ͘ϭLJĨƌLJnjĂĐũĂ

ƉƌŽĐĞƐƵ

ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲ

2.2.1 Rozwój

ͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵWн

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞŽĐŚƌŽŶLJ

;E/Ϳ

zabytków (DOZ)

Ϯ͘ϭ͘LJĨƌLJnjĂĐũĂ

procesów

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚ



Ϯ͘ϯ͘Ϯ

ůƚĞƌŶĂƚLJǁŶLJ

sposób

ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂ

ŽƉŝĞŬŝ

ŶĂĚ

njĂďLJƚŬĂŵŝ –

ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐ

;KͿ



ϯ͘ϭ͘ϰ͘hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞ

ƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚ͕

ŶĞƵƚƌĂůŶLJĐŚĚůĂ

środowiska metod 

i technik rzemieślniczych

3.1.3. Twój dom ‒ ĚŝĂůŽŐ

z tradycją (NID)

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ tƐƉĂƌĐŝĞ ƉƌŽĐĞƐƵ

ƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

ŐŵŝŶŶLJĐŚ

programów opieki nad

njĂďLJƚŬĂŵŝ;E/Ϳ

Ϯ͘ϯ͘ZĞĨŽƌŵĂ

ϯ͘ϭ͘tnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞ

ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂ

ochrony zabytków

ŽĐŚƌŽŶLJ ǁŽďĞĐnjŵŝĂŶ

ŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚ

ŬůŝŵĂƚLJĐnjŶLJĐŚ

njĂďLJƚŬĂŵŝ



ϯ͘ϭ͘ϭ͘^ƚƌĂƚĞŐŝĂ

przeciwdziałania

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘WƌĞŵŝĂ

ƐŬƵƚŬŽŵnjŵŝĂŶ

njĂďLJƚŬŽǁĂ

ŬůŝŵĂƚLJĐnjŶLJĐŚĚůĂ

;KͿ

zachowania zabytków

;E/Ϳ

ϯ͘Ϯ͘ϰ͘<ĂŵƉĂŶŝĞ

społecznoͲĞĚƵŬĂĐLJũŶĞ

dotyczące ochrony

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;E/Ϳ

3.2.3. Pomiar wpływu

ŬƵůƚƵƌLJŝĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

na rozwój społeczny

;E/Ϳ

3.2.2 Badania społeczne

ŝstatystyczne dotyczące

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

;E/Ϳ

3.2.1 WłączĞŶŝĞĞĚƵŬĂĐũŝ

ochrony zabytków do

programów nauczania

w szkołach (NIKZ)

ϯ͘Ϯ͘ĚƵŬĂĐũĂ

w zakresie wartości

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

ϯ͘Rola zabytków w zrównoważonym

ƌŽnjǁŽũƵ;ĞĚƵŬĂĐũĂŝƉĂƌƚLJĐLJƉĂĐũĂͿ

Monitor Polski

ϭ͘Ϯ͘Ϯ

WůĂŶLJ

zarządzania dla

pomników

ŚŝƐƚŽƌŝŝ;KͿ

ϭ͘Ϯ͘ϭDŽĚĞů

ŝƐLJƐƚĞŵ

wartościowania

zabytków (DOZ)

ϭ͘Ϯ͘KĐŚƌŽŶĂ

i zarządzanie

njĂďLJƚŬĂŵŝ

Žwyjątkowej

wartości

Ϯ͘Wzmocnienie potencjału organizacyjnego

systemu ochrony zabytków

<WKϮϬϮϯ‒2026: Zwiększenie odporności njĂƐŽďƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽǁWŽůƐĐĞ

ϭ͘tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂǁLJďƌĂŶĞŐŽzasobu zabytków

ŝwzmocnienie narzędzi ochrony ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

o wyjątkowej wartości

<ŝĞƌƵŶĞŬ

działań

Ğů

szczegółowy

Cel główny

Tabela nr 1. Schemat podziału zadań ‒kierunki rozwoju Krajowego Programu Ochrony Zabytków na lata 2023‒ϮϬϮϲ͘

SCHEMAT PODZIAŁU ZADAŃ ‒</ZhE</ZKtK:h





ĂĚĂŶŝĞϲ

ĂĚĂŶŝĞϳ





ϭ͘Ϯ͘ϱ

WƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĞ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ

;KͿ





ŵŝĞũƐĐ

światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

ǁWŽůƐĐĞ;E/Ϳ























ϯ͘ϭ͘ϳ͘WƌŽĐĞƐ

ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŝŶǁĞƐƚLJĐũŝ

ǁŽďŝĞŬƚĂĐŚ

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚͲƐnjŬŽůĞŶŝĂ

ĚůĂsamorządów;E/<Ϳ

ϯ͘ϭ͘ϲ͘tnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞ

kompetencji zawodów

rzemieślniczych;E/<Ϳ

ϯ͘ϭ͘ϱ͘tĂƌƐnjƚĂƚLJ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ–

ƉƌĂŬƚLJŬĂƉƌĂĐ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ;E/<Ϳ

‒„Szkoła rzemiosł CAD"

;E/Ϳ

dĂďĞůĂŶƌϭ͘Schemat podziału zadań ͲŬŝĞƌƵŶŬŝƌŽnjǁŽũƵKrajowego Programu Ochrony Zabytków na lata 2023ͲϮϬϮϲ͘KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞK



ĂĚĂŶŝĞϱ

z gospodarką leśną

;E/<Ϳ

ϯϵ

ϯ͘Ϯ͘ϱ͘tƐƉĂƌĐŝĞ

merytoryczne służb

ŵƵŶĚƵƌŽǁLJĐŚŽƌĂnj

organów wymiaru

sprawiedliwości 

w sprawach dotyczących

przestępczości przeciwko

njĂďLJƚŬŽŵ;E/Ϳ

ϯ͘Ϯ͘ϲĚƵŬĂĐũĂ

ŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŝĞ

z uwzględnieniem

dostępności dla osób ze

szczególnymi potrzebami

;E/Ϳ

ϯ͘Ϯ͘ϳ&ŽƌƵŵWŽƐŝĂĚĂĐnjLJ

abytków przy

'ĞŶĞƌĂůŶLJŵ

Konserwatorze Zabytków

;E/<Ϳ

Monitor Polski







Poz. 1470

ϲ͘ KARTY ZADAŃ ‒OPISY SZCZEGÓŁOWE

ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϭ͘ϭ͘

Ochrona wielkoobszarowych zespołów architektury obronnej



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Polska posiada wyjątkowy, bogaty zasób zabytków fortyfikacji nowożytnej i najnowszej. Zasób ten odznacza się

uniwersalną wartością͕ stanowiąc reprezentatywną i unikatową w ƐǁŽũĞũ przeglądowości kolekcję europejskich idei,

praktyk fortyfikacyjnych, utrwalonych w materialnej formie oraz w historycznych i współczesnych treściach i znaczeniach.

Tak zróżnicowany i dobrze zachowany zasób występujący na terenie Polski jest unikatowy na skalę europejską oraz

współdecyduje w istotny sposób o tożsamości kulturowej i krajobrazowej naszego kraju. Są to zabytki wielostrukturalne,

wieloznaczne, dokumentujące zarówno wartości związane z osobami projektantów, obrońców,z ważnymi, dramatycznymi

i przełomowymi wydarzeniami historycznymi, często z martyrologią, jak i wartości wynikające z ich postmilitarnych

przekształceń ‒ekologiczne, krajobrazowe miastotwórcze, społeczne. Wymagają kompetentnego, wyjątkowo uważnego,

holistycznego podejścia konserwatorskiego oraz wsparcia specjalistów Ž ǁLJƐŽŬŝĐŚ ŬǁĂůŝĨŝŬĂĐũŝ ƐƉĞĐũĂůŝƐƚLJĐnjŶLJĐŚ

ŝŝŶƚĞƌĚLJƐĐLJƉůŝŶĂƌŶLJĐŚ͘

Zespoły fortyfikacji stanowią historyczny dokument zmian geopolitycznych w Europie; złożonej, dramatycznej historii

Polski oraz martyrologii i przetrwania naszej narodowej tożsamości͘ Reprezentują jednocześnie osiągnięcia techniczne

swoich epok, często pionierskie, wyznaczające kierunki rozwoju budownictwa i architektury cywilnej. Wartości zabytkowe

ŝŬƌĂũŽďƌĂnjŽǁŽͲprzyrodnicze tworzą dziś atrakcyjny potencjał kulturowy, dydaktyczny i gospodarczy kraju ŽƌĂnjůŽŬĂůŶLJĐŚ

samorządów. 

Istotną częścią krajowego zasobu architektury obronnej jest ponad 120 zespołów wielkoobszarowych

ŝǁŝĞůŽĞůĞŵĞŶtowych umocnień wzniesionych od połŽǁLJys///ǁŝĞŬƵdo połŽǁLJyyǁŝĞŬƵ, które zgodnie z historycznymi

doktrynami militarnymi stanowiły zintegrowane funkcjonalnie i przestrzennie systemy obronne. Ich wielkoobszarowy

charakter sprawia, że wykraczają poza granice gmin, powiatów i województw. Wymagają zatem skorelowanej ochrony 

na różnych poziomach zarządzania dziedzictwem: 

•

ǁƐŬĂůŝnjĂƐŽďƵŬƌĂũŽǁĞŐŽ‒ewaluacji wskazującej na zespoły i obiekty reprezentatywne, wymagające wzmożonej

ŽĐŚƌŽŶLJ ŽƌĂnj pilotażowych opracowań wieloletnich strategii zarządzania i ƉƌĞĨĞƌŽǁĂŶĞ ĚŽ ƌŽůŝ ŬƌĂũŽǁLJĐŚ

„poligonów konserwatorskich” (obiektów, w których w szerokim zakresie prowadzone są ǁnjŽƌĐŽǁĞ ƉƌĂĐĞ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞŝĂĚĂƉƚĂĐLJũŶŽͲŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐLJũŶĞͿ͖

•

ǁƐŬĂůŝƌĞŐŝŽŶĂůŶĞũ‒ǁnjĂŬƌĞƐŝĞǁŽũewódzkich strategii ochrony i audytów krajobrazowych; 

•

ǁ ƐŬĂůŝ ůŽŬĂůŶĞũ – ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ŝ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ ŶĂ ƉŽnjŝŽŵŝĞ ƉůĂŶŽǁĂŶŝĂ ŵŝĞũƐĐŽǁĞŐŽ ŝ ũĞĚŶŽƐƚĞŬ

zarządzających zabytkowymi strukturami; 

•

w odniesieniu do poszczególnych elementów założeń fortyfikacyjnych –ŵĞƚŽĚŬŽŶƐĞƌǁĂĐũŝŝĂĚĂƉƚĂĐũŝďƵĚŽǁůŝ

uwzględniających ich kulturowoͲprzyrodniczą specyfikę. 



Podstawową dokumentacją wyjściową (wymagającą bieżącej aktualizacji) jest opracowanie z 19ϵϳƌ͕͘Ɖƚ͘„<ĂƌƚŽŐƌĂĨŝĐnjŶĞ

udokumentowanie zasobów budownictwa obronnego w Polsce od połowy XVIII w. do 1945 r.”͕ ŽƌĂnj ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĞ

historyczne i konserwatorskie wykonywane dla poszczególnych obszarów od lat 90. XX wieku.

W obowiązujących regulacjach ƉƌĂǁŶLJĐŚ ďƌĂŬƵũĞ instrumentów i standardów zapewniających kompleksową ochronę

wielkoobszarowych zespołów obronnych i ich wartości krajobrazowych. W ramach obowiązujących procedur

rozstrzygnięcia konserwatorskie są podejmowane (z inicjatywy właścicieli pojedynczych obiektów) często niezależnie od

zasad ochrony i uwarunkowań zagospodarowania całego zespołu. Kompleksową ochronę i spójność decyzji

konserwatorskich w skali zespołu mogą zapewnić wieloletnie strategie ochrony i njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂƚƌĂŶƐŵŝƚŽǁĂŶĞ͕ƉƌnjĞnj

mechanizm zaleceń i uzgadniania z t<, do dokumentów planistycznych i prawa miejscowego. 



Cechy budowli obronnych determinowane wielkoobszarową i wieloelementową skalą przestrzenną, integralnością ze

środowiskiem przyrodniczym i rozwiązaniami konstruŬĐLJũŶŽͲďƵĚŽǁůĂŶLJŵŝ ĚŽƐƚŽƐŽǁĂŶLJŵŝ ĚŽ ŝĐŚ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞũ ĨƵŶŬĐũŝ

decydują o specyfice metod ochrony, konserwacji i ograniczonych możliwościach adaptacji do współczesnych form

użytkowania. 

Jednocześnie dostrzegany współcześnie potencjał turystyczny tych obiektów, możliwości tworzenia istotnych dla

środowisk międzynarodowych szlaków kulturowych oraz niewykorzystany potencjał magazynów zabytkowych (miejsce

przechowywania zabytków na wypadek zagrożeń) czynią zasób ważnym zagadnieniem polityki konserwatorskiej.

hǁnjględnienie wyżej wymienionych zadań w Krajowym WƌŽŐƌĂŵŝĞ KĐŚƌŽŶLJ abytków i KƉŝĞŬŝ ŶĂĚ ĂďLJƚŬĂŵŝ ƐƚĂŶŽǁŝ

realizację Uchwały nr 3 Rady Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury ŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ podjętej Ϯϲ ŵĂũĂ

2021 r., dotyczącej działań na rzecz doskonalenia ochrony zabytków fortyfikacyjnych i militarnych – dzieł architektury

ŽďƌŽŶŶĞũ;ǁƌĂnjz załącznikiem nr 2). Ogólne zasady postępowania z zabytkami fortyfikacyjnymi określone zostały również

w Wytycznych Generalnego Konserwatora RP dotyczących ochrony zabytkowych dzieł budownictwa obronnego ‒

ϰϭ





Poz. 1470

fortyfikacji wzniesionych od połŽǁLJ ys/// ǁŝĞŬƵ do końca I wojny światowej (21.10.2021 r.) oraz w dokumencie

ĚŽŬƚƌLJŶĂůŶLJŵ‒<ĂƌĐŝĞKĐŚƌŽŶLJ&ŽƌƚLJĨŝŬĂĐũŝW<E/KDK^;ϮϬϮϭƌ͘Ϳ͘



Specjalistyczna terminologia, złożoność strukturalna zespołów pofortecznych oraz swoistość metod ochrony na różnych

poziomach wymagają pogłębionej, praktycznej wiedzy służb konserwatorskich i właścicieli obiektów o uwarunkowaniach

ochrony, źródłach zagrożeń i technikach zapobiegania ich degradacji oraz możliwościach i metodach modernizacji 

i adaptacji do współczesnych potrzeb użytkowych. Niezbędne są zatem ustawiczne formy, zwłaszcza ƉƌĂŬƚLJĐnjŶĞŐŽ͕

szkolenia adresowane do pracowników WUOZ i ich delegatur, samorządowych konserwatorów zabytków, właścicieli

obiektów, pracowników firm wykonawczych specjalizujących się w pracach konserwatorskoͲremontowych oraz uczniów͕

Ɛtudentów szkół i uczelni o profilu ochrony dóbr kultury. Problematyka szkoleń powinna być zróżnicowana w swŽŝĐŚ

formach, odpowiadać poziomom zarządzania zasobami i uwzględniać:

•

seminaria i konferencje dotyczące ochrony na poziomie krajowym i wojewódzkim – ĂĚƌĞƐŽǁĂŶĞ ĚŽ

pracowników WUOZ, samorządów i zarządców (po opracowaniu standardów strategii);

•

ƉƌĂŬƚLJĐnjŶĞ Ɛnjkolenia dla pracowników WUOZ, w zakresie specyfiki terminologicznej, struktury budowlanoͲ

Ͳkonstrukcyjnej, zagrożeń, metod konserwacji i modernizacji –realizowane w zespołach uznanych za „ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ

konserwatorskie”;

•

ŬƵƌƐLJ ŝ ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ ƉƌĂŬƚLJĐnjŶĞ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ prac projektowych, konserwatorskich i remontów konserwatorskoͲ

ͲďƵĚŽǁůĂŶLJĐŚ ǁ ƵƚǁŽƌnjŽŶLJŵ ĞŶƚƌƵŵ <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ ‒ ośrodku rzemiosł i technik konserwatorskich,

zlokalizowanym w wybranym zespole pofortecznym i obiekcie adaptowanym do tej funkcji. Kształcenie

Ɖraktyczne powinno być adresowane do młodych pracowników służb konserwatorskich, pracowników firm

budowlanych specjalizujących się w pracach przy zabytkach oraz uczniów͕ studentów szkół 

i uczelni wyższycho profilu ochrony dóbr kultury (praktyki zawodowe).

Zespoły obronne reprezentują szeroki zakres problematyki konserwatorskiej właściwej dla innych grup typologicznych

zabytków i ich materiałów (drewno, cegła, beton, metal, ziemia, zieleń). Utworzenie i działalność Centrum <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ

może służyć szerokiemu gronu odbiorców zainteresowanych ochroną zabytków, skupiając specjalistów

interdyscyplinarnych dziedzin ochrony kulturowego dziedzictwa i wykorzystując praktyczne szkolenia w konserwacji

profilaktycznej zespołu obiektów, w którym ośrodek jest zlokalizowĂŶLJ͘

>Ɖ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

ϭ͘ ^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞƉŽĚƐƚĂǁ

ĞĨĞŬƚLJǁŶĞũ͕ƐLJƐƚĞŵŽǁĞũ

ŽĐŚƌŽŶLJŬƌĂũŽǁĞŐŽ

njĂƐŽďƵ

ǁŝĞůŬŽŽďƐnjĂƌŽǁLJĐŚ

ŝǁŝĞůŽĞůĞŵĞŶƚŽǁLJĐŚ

zabytków (zespołów

ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽďƌŽŶŶĞũͿ

•

•

•

•

•

Ϯ͘

hƌƵĐŚŽŵŝĞŶŝĞĨŽƌŵ

•

ƵƐƚĂǁŝĐnjŶĞŐŽ͕

zwłaszczaƉƌĂŬƚLJĐnjŶĞŐŽ͕

ƐnjŬŽůĞŶŝĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJ

ƉƌŽĐĞƐƵŽĐŚƌŽŶLJ•

ŝnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ

njĂďLJtków–ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚ

zespołów fortyfikacji

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

opracowanie raportu dotyczącego wyników ewaluacji wskazującej zespoły

i obiekty reprezentatywne dla zasobu, wymagające opracowania

pilotażowych, wieloletnich strategii ochrony i zagospodarowania oraz

wskazanie „warsztatów konserwatorskich”. Wskaźnik: ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ

ƌĂƉŽƌƚƵ͘

opracowanie standardu wojewódzkiej, wieloletniej (15‒ϮϬͲůĞƚŶŝĞũͿƐƚƌĂƚĞŐŝŝ

ŽĐŚƌŽŶLJ͕ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ i zarządzania dla wielkoobszarowych

i wieloelementowych zespołów zabytkowych jako elementu regionalnej

polityki ochrony zabytków, środowiska i krajobrazu kulturowego (na

przykładzie zabytków obronnych). Wskaźnik:ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƐƚĂŶĚĂƌĚƵ͘

ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ŵŝŶ͘ ũĞĚŶĞŐŽ pilotażowego opracowania dokumentacji

wieloletniej, wojewódzkiej lub ponadlokalnej strategii ochrony 

i zagospodarowania zespołów obronnych dla wybranego zespołu

ƌĞƉƌĞnjĞŶƚĂƚLJǁŶĞŐŽ͘Wskaźnik:ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŵŝŶ͘ũĞĚŶĞũĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

opracowanie projektu zmian legislacyjnych umożliwiających ochronę

wielkoobszarowych zespołów na poziomie ponadlokalnym (wskazanie

potencjału audytu krajobrazowego w tym zakresie);

wszczęcie procedur legislacyjnych wdrażających przyjęte standardy 

i obligacje do sporządzania wieloletnich, wojewódzkich lub ponadlokalnych

ƐƚƌĂƚĞŐŝŝŽchrony i zagospodarowania zespołów wielkoobszarowych

(współpraca z MinŝƐƚĞƌƐƚǁĞŵZŽnjǁŽũƵŝdĞĐŚŶŽůŽŐŝŝŽƌĂnjDŝŶŝƐƚĞƌƐƚǁĞŵ

Klimatu i Środowiska. Wskaźnik͗ƉƌŽũĞŬƚnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

zdefiniowanie założeń i problematyki konferencji, programów kursów

i szkoleń w pełnym (uzupełnionym o standardy ochrony wielkoobszarowych

zespołów) zakresie ochrony zabytków budownictwa obronnego. Wskaźnik:

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĂ͘

prowadzenie szkoleń i warsztatów dla służb konserwatorskich i właścicieli

ǁ njĂďLJtkowych obiektach wytypowanych jako krajowe „ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ

konserwatorskie”. Wskaźnik͗ ŵŝŶ͘ ƚƌnjLJ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ ŝ ƚƌnjLJ ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ ŶĂ

wybranych zespołach reprezentatywnych ‒ůŝĐnjďĂ ƉƌnjĞƐnjŬŽůŽŶLJĐŚ ŵŝŶ͘ ϭϬϬ

osób͘

ϰϮ



ƵƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ĞŶƚƌƵŵ <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ ‒ szkoleniowego ośrodkĂ ĚŽƌĂĚnjƚǁĂ͕

rzemiosł i technik konserwatorskich w adaptowanym do tego celu obiekcie

ƉŽĨŽƌƚĞĐnjŶLJŵ͘ Wskaźnik͗ ĞƚĂƉ / – ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĂ ĚŽƚycząca ƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

ĞŶƚƌƵŵ <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ͘ ƚĂƉ // – ĂĚĂƉƚĂĐũĂ ďƵĚLJŶŬƵ͕ ƌĞŵŽŶƚ͕ njĂŬƵƉ

wyposażenia͖

•

powołanie kadry zarządzającej oraz zapewnienie zaplecza specjalistów

prowadzących kursy i zajęcia praktyczne͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Ewaluacja

krajowego

zasobu

wielkoobszarowych

zespołów /‒III kwartał 2024ƌ͘

ĨŽƌƚLJĨŝŬĂĐLJũŶLJĐŚ͘ Opracowanie raportu dotyczącego wyników ewaluacji

wskazującej zespoły i obiekty reprezentatywne dla zasobu, wymagające

opracowania

pilotażowych,

wieloletnich

strategii

ochrony

ŝnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ oraz objęcia statusem krajowych „ǁĂƌƐnjƚĂƚów

konserwatorskich”͘

tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂ ƐƚĂŶĚĂƌĚƵ ŝ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƉŽƌĂĚŶŝŬĂ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ IV kwartał 2024ƌ͘

wojewódzkiej,

wieloletniej

(15–ϮϬͲůĞƚŶŝĞũͿ ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ ŽĐŚƌŽŶLJ͕

zagospodarowania

i

zarządzania

dla

wielkoobszarowych

ŝwieloelementowych zespołów zabytkowych jako ĞůĞŵĞŶƚƵ ƌĞŐŝŽŶĂůŶĞũ

polityki ochrony zabytków, środowiska i krajobrazu kulturowego͘

Konferencja naukowa prezentująca wyniki etapów 1.1.1.ϭ–ϭ͘ϭ͘ϭ͘Ϯ

IV kwartał 2024ƌ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ŵŝŶ͘ ũĞĚŶĞŐŽ pilotażowego opracowania dokumentacji I kwartał 2025 ƌ͘ ‒

wojewódzkiej strategii ochrony i zagospodarowania zespołu obronnego dla II kwartał 2026ƌ͘

wybranego zespołu reprezentatywnego wyłonionego z raportu –

przekazanie do użytku t<i gmin objętych opracowaniem do wdrożenia͘

WƵďůŝŬĂĐũĂ ‒ synteza ukazująca wyjątkową i uniwersalną wartość zasobu ///‒IV kwartał 2026ƌ͘

architektury obronnej w Polsce, w skali zabytkowych krajobrazów

warownych oraz źródła, kierunki, osiągnięcia (dobre praktyki)

ŝǁLJƉƌĂĐŽǁĂŶĞ ŬŝĞƌƵŶŬŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ŝ ƌĞǁĂůŽƌLJnjĂĐũŝ ǁŝĞůŬŽŽďƐnjĂƌŽǁLJĐŚ

ŝwieloelementowych zespołów architektury obronnej͘

Opracowanie projektu zmian legislacyjnych umożliwiających ochronę ///‒IV kwartał 2026ƌ͘

wielkoobszarowych zespołów zabytkowych. Wszczęcie procedur

ůĞŐŝƐůĂcyjnych wdrażających standardy i obligacje do sporządzania

wieloletnich,

wojewódzkich

i

lokalnych

strategii

ochrony

ŝzagospodarowania zespołów obronnych͘

Ustalenie formuły, lokalizacji oraz warunków i procedur utworzenia ///‒IV kwartał 2025ƌ͘

ŝĨƵŶŬĐũŽŶŽǁĂŶŝĂ ĞŶƚƌƵŵ <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ ‒ ośrodka doradztwa, rzemiosł

ŝƚĞĐŚŶŝŬŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘

Opracowanie merytorycznych i systemowych założeń programowych /‒IV kwartał 2026ƌ͘

szkoleń z uwzględnieniem różnych poziomów ochrony i ich adresatów.

Prowadzenie szkoleń i warsztatów dla służb konserwatorskich i zarządców

w zabytkowych obiektach wytypowanych jako krajowe „poligony

konserwatorskie”.

hƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ĞŶƚƌƵŵ <ŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ ‒ ośrodka ƐnjŬŽůĞŶŝŽǁĞŐŽ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ /‒IV kwartał 2026ƌ͘

rzemiosł dawnych i technik konserwatorskich ‒ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͗

•

założeń formalnych i koncepcji funkcjonalnej adaptacji͖

wybranego obiektu do potrzeb ośrodka͖

•

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝƉƌŽũĞŬƚŽǁĞũĂĚĂƉƚĂĐũŝ͕ŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũŝŝǁLJƉŽƐĂżenia

obiektu (w tym ekspertyz i dokumentacji branżowych);

•

procedur powołania kadry zarządzającej oraz zapewnienia 

zaplecza specjalistów prowadzących kursy i zajęcia praktyczne

•

>Ɖ͘

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϭ͘



ϭ͘ϭ͘ϭ͘Ϯ͘

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϯ͘

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϰ

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϱ

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϲ

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϳ

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϴ

ϭ͘ϭ͘ϭ͘ϵ















ϰϯ





ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϭ͘Ϯ

Weryfikacja i klasyfikacja zabytków techniki kolejowej



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ



Weryfikacja i klasyfikacja zasobu, stanu zachowania z waloryzacją zabytków techniki kolejowej i zaplecza kolejowego

obejmie weryfikację wyżej wymienionej grupy zabytków, której ronjƉŽnjŶĂŶŝĞ͕ƐƚĂŶ njĂĐŚŽǁĂŶŝĂ͕ ǁĂůŽƌLJnjĂďLJƚŬŽǁĞ ŽƌĂnj

stopień i zakres ochrony prawnej (analiza ĚĞƐŬƌĞƐĞĂƌĐŚ) wskazuje na potrzebę jej dokonania. 

Do chwili obecnej zasób obiektów reprezentujących wyżej wymienionągrupę zabytków pozostaje w pełni nierozpoznanLJ͘

Prawną ochroną przez wpis do rejestru zabytków objęto w skali kraju jedynie ponad 900 obiektów nieruchomych. Są to

m.in. zespoły zabudowań i urządzeń technicznych stacji kolejowych, budynki dworców kolejowych, wieże cieśnień, hale

i wiaty peronowe, lokomotywownie, magazyny, sanitariaty, mosty i wiadukty kolejowe, linie, stacje kolei wąskotorowej



ŝŝŶŶĞobiekty wchodzące w skład zespołów funkcjonalnych stacji kolejowych. Ich zasoby zostały w ostatnim półwieczu͕

ǁƐŬƵƚĞŬŽŐƌĂŶŝĐnjĞŶŝĂůŝĐnjďLJůŝŶŝŝŬŽůĞũŽǁLJĐŚŽƌĂnjŵŽĚĞƌŶŝnjĂĐũŝ͕njŶĂĐnjŶŝĞƵƐnjĐnjƵƉůŽŶĞ͕ĂƚŽ͕ĐŽnjŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞũnjĂďƵĚŽǁLJ

pozostało͕nie było poddane wnikliwej ocenie i waloryzacji. Rozpoznanie i waloryzacja nie objęły zarówno infrastruktury

kolejowej (mostów, wiaduktów, kładek, przepustów i przejść), jak i ruchomego wyposażenia technicznego stanowiącego

świadectwo niemĂů ĚǁƵƐƚƵůĞƚŶŝĞŐŽ technologicznego rozwoju kolejnictwa na ziemiach polskich. Duża część obiektów

ruchomych nadal pozostaje poza wojewódzką i gminną ewidencją zabytków. 

W kontekście potrzeb ewidencji i prawnej ochrony tej grupy zabytków obserwuje się również brak opracowanych



i wdrożonych odpowiednich, dostosowanych do specyfiki industrialnego dziedzictwa związanego z kolejnictwem͕narzędzi

działań merytorycznych skutkujących w efekcie wprowadzeniem realnej prawnej ochrony tychże zabytków. Do dziś ŶĂĚĂů

ŶŝĞ ǁŝĞŵLJ͕ jak duży jest zasób obiektów nieruchomych i ruchomych związanych z kolejnictwem. Dlatego też istotnym

działaniem zrealizowanym w ramach niniejszego projektu będzie wykonanie uzupełnienia ewidencji zabytków związanych

z tą grupą, według ściśle zakreślonych reguł opartych na zasadach naukowego rozpoznania, badania, waloryzacji i opisu

obiektów͕uwzględniających ich specyfikę. 

Wykonanie niniejszego zadania ma duże znaczenie strategiczne dla rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽ WŽůƐŬŝ

realizowanego w ramach priorytetów programu Unii Europejskiej: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,

Środowisko 2021‒2027 (celu szczegółowego͗  &ZZ͘Wϰ͘s/ ‒ Wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki 

w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych), Instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021‒

2027 oraz europejskiej inicjatywy „Nowy Europejski Bauhaus”, łączącej zrównoważony rozwój z estetyką, stylem i jakością

życia͕włączając potrzeby różnych grup społecznych. 

Wnioski płynące z weryfikacji terenowej posłużą do wykonania zasadniczej części raportu dotyczącej zasobów,

zabytkowych walorów tej architektury i budownictwa, techniki kolejowej oraz ich stanu zachowania. Treść raportu

wzbogacona zostanie o wieloaspektową prezentację statystyki ochrony zabytków ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ďĂĚĂńͬĚĂŶLJĐŚ

njŐƌŽŵĂĚnjŽŶLJĐŚƉƌnjĞnj'h^͕E/ŽƌĂnjthK͘Współpraca z nielicznymi, ale wyspecjalizowanymiplacówkami muzealnymi

chroniącymi dziedzictwo kolejowe oraz szeroką rzeszą entuzjastów kolejnictwa zrzeszonych w klubach,ƐƚŽǁĂƌnjLJƐnjĞŶŝĂĐŚ

i organizacjach pozarządowych. Wykorzystanie wielu istniejących baz danych sporządzonych (najczęściej wyrywkowo)

przez lokalnych miłośników kolei͘ Nieodłącznym elementem raportu będzie sformułowanie rekomendacji dotyczących

prowadzenia polityki państwowej w zakresie ochrony zabytków nieruchomych w ramach wybranej grupy, jak również ich

ruchomego zabytkowego wyposażenia technicznego. Rekomendacje zostaną przygotowane w sposób umożliwiający ich

wdrożenie również przez :^d͘

>Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵ

określającego stan zachowania,

walory zabytkowe oraz stopień

ŝnjĂŬƌĞƐŽĐŚƌŽŶLJƉƌĂǁŶĞũ

zabytków techniki kolejowej 

ŝnjĂƉůĞĐnjĂŬŽůĞũŽǁĞŐŽ



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

1. Wykonanie założeń ƌĂƉŽƌƚƵ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjzałożeń raportu͘

Ϯ͘ ǁĂůƵĂĐũĂ zasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych

w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych w ƌĂƉŽƌƚĂĐŚ

środków trwałych przedsiębiorstw związanych z kolejnictwem. Wskaźnik͗

ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂ–ŵŝŶ͘ϱ000 obiektów͘

3. Opracowanie wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania͘ Wskaźnik͗ ŵŝŶ͘ ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϰ͘ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ƉůĂŶƵ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ ƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘ Wskaźnik͗ ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ–ƉůĂŶ͘

5. Przeprowadzenie szkoleń dla wykonawców prac ewidencyjnych/

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘Wskaźnik:ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞŵŝŶ͘60 osób͘

ϲ͘ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ ƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘ Wskaźnik͗ ŵŝŶ͘ 500 obiektów

nieruchomych i 2000 obiektów ruchomych.

ϳ͘ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ƌĂƉŽƌƚƵ͘ Wskaźnik: raport będzie zawierał dane min͘ ϲϬϬϬ

obiektów͘



ϰϰ



ϴ͘^njŬŽůĞŶŝĂƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<Wskaźnik:ŵŝŶ͘100 osób͘

ϵ͘ĂnjĂĚĂŶLJĐŚĚŽƚyczącychzasobu dostępna dla służďŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚŝ'/'͘

Wskaźnik:ƵƚǁŽƌnjĞŶŝĞďĂnjLJŝǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞĚĂŶLJĐŚŵŝŶ͘Ϯϱ00 zabytków͘

10. Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych koniecznych do ochrony

prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ;KͲt<Ϳ ŽƌĂnj ƉƌŽũĞŬƚ ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ '< ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ

postępowania͘Wskaźnik: przygotowanie trzech rodzajów dokumentacji͘



>Ɖ͘

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϭ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘Ϯ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϯ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϰ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϱ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϲ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϳ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϴ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϵ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘ϭϬ



– 46 –

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

Wykonanie założeń ƌĂƉŽƌƚƵ͘

Opracowanie zasobu obiektów ujętych w ewidencji zabytków (ruchomych i

nieruchomych) oraz ujętych w ƌĂƉŽƌƚĂĐŚśrodków trwałych spółek Grupy PKP i

Polskie Koleje Państwowe SA͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania͘

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej oraz wyłonienie wykonawców

ƉƌĂĐ͘

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚzenie szkoleń stacjonarnych dla wykonawców prac ewidencyjnych/

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘

tLJŬŽŶĂŶŝĞǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

I kwartał 2024 ƌ͘

//kwartał 2024ƌ͘

///kwartał 2024ƌ͘

///kwartał 2024ƌ͘



/skwartał 2024 ƌ͘



I kwartał 2025 r. ‒

/I kwartał 2026ƌ͘

//‒III kwartał 2026ƌ͘

///‒IV kwartał 2026ƌ͘

konserwatorskich 

///‒IV kwartał 2026ƌ͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵŝďĂnjLJĚĂŶLJĐŚ͘

^njŬŽůĞŶŝĂĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<͘

Bazy danych dot. zasobu dostępnego dla służb

i przedsiębiorstw͘

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych koniecznych do ochrony ///‒IV kwartał 2026ƌ͘

prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ;KͲt<Ϳ ŽƌĂnj ƉƌŽũĞŬƚ ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ '< ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ

postępowania͘



ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϭ͘ϯ

tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂzabytków techniki związanych z przemysłem wydobywczym

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ZĂƉŽƌƚ„Weryfikacja i klasyfikacja zasobu, stanu zachowania z waloryzacją zabytków techniki związanych z przemysłem

wydobywczym/górniczym/kopalnianym, węgla kamiennego i innych paliw kopĂůŶLJĐŚ” obejmie weryfikację wyżej

ǁLJŵŝĞŶŝŽŶĞũ grupy zabytków, której rozpoznanie, stan zachowania, walory zabytkowe oraz stopień i zakres ochrony

ƉƌĂǁŶĞũ;ĂŶĂůŝnjĂĚĞƐŬƌĞƐĞĂƌĐŚ) wskazuje na potrzebę jej dokonania. 

Do chwili obecnej zasób obiektów reprezentujących wyżej wymienionągrupę zabytków pozostaje w pełni nierozpoznany.

Prawną ochroną przez wpis do rejestru zabytków objęto w skali kraju ũĞĚLJŶŝĞ niewiele więcej niż 160 obiektów

nieruchomych. Są to m.in. szyby kopalniane, maszynownie szybów, budynki maszyn wyciągowych, łaźnie, lampiarnie,

ƐŽƌƚŽǁŶŝĞ͕ ŶĂĚƐnjLJďŝĂ͕ ŚĂůĞ ŵĂƐnjLJŶŽǁŶŝ͕ ŵĂƌŬŽǁŶŝĞ͕ ƐnjLJďLJ ǁĞŶƚLJůĂĐLJũŶĞ ŝ ŝŶŶĞ obiekty wchodzące w skład zespołów

kopalni. Ich zasoby zostały od lat 90. XX wŝĞŬƵ͕ ǁƐŬƵƚĞŬ ŽŐƌĂŶŝĐnjĞŶŝĂ ǁLJĚŽďLJĐŝĂ ŽƌĂnj ƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞũ ůŝŬǁŝĚĂĐji kopalń͕

njŶĂĐnjŶŝĞ ƵƐnjĐnjƵƉůŽŶĞ͕ Ă ƚŽ͕ co z historycznej zabudowy pozostało͕ nie zostało poddane wnikliwej ocenie i waloryzacji.

Rozpoznanie nie objęło również ich ruchomego wyposażenia technicznego stanowiącego świadectwo wielowiekowego

ƚĞĐŚŶŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ ƌozwoju przemysłu górniczego. Większość obiektów ruchomych nie zostało ujętych w wojewódzkiej

ŝgminnej ewidencji zabytków. 

W kontekście potrzeb ewidencji i prawnej ochrony tej grupy zabytków obserwuje się również brak opracowanych

ŝwdrożonych odpowiednich, dostosowanych do specyfiki industrialnego dziedzictwa związanego z przemysłem

wydobywczym/górniczym/kopalnianym narzędzi działań merytorycznych skutkujących wprowadzeniem realnej prawnej

ochrony tychże zabytków. Do dziśŶĂĚĂůŶŝĞǁŝĂĚŽŵŽ͕ũĂŬie są zasoby obiektów nieruchomych iruchomych związanych 

z tą gałęzią przemysłu, co w nich wymaga zachowania dla przyszłych pokoleń przez wpis do rejestru zabytków, ujęcie 

ǁ ŵŝĞũƐĐŽǁLJĐŚ ƉůĂŶĂĐŚ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽ͕ ǁƌĞƐnjĐŝĞ ‒ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁĞŐŽ ƵĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶŝĂ ǁ ĞǁŝĚĞŶĐũŝ

konserwatorskiej. Dlatego też istotnym działaniem zrealizowanym w ramach niniejszego projektu będzie wykonanie pełnej

ewidencji zabytków związanych z przemysłem wydobywczym/górniczym/kopalnianym, według ściśle zakreślonych reguł

ϰϱ





Poz. 1470

Žpartych na zasadach naukowego rozpoznania, badania, waloryzacji i opisu obiektów, uwzględniających ich charakter 

i specyfikę.

Wykonanie niniejszego zadania ma duże znaczenie strategiczne dla rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽ WŽůƐŬŝ

ƌĞĂůŝnjŽǁĂŶĞŐŽ ǁ ƌĂŵĂĐŚ Ɖƌiorytetów programu Unii Europejskiej: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,

Środowisko 2021‒2027 (celu szczegółowego: EFRR.CP4.VI ‒ Wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki 

w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych), Instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021‒

2027 oraz europejskiej inicjatywy „Nowy Europejski Bauhaus”, łączącej zrównoważony rozwój z estetyką, stylem i jakością

życia͕ włączając potrzeby różnych grup społecznych. Wnioski płynące z weryfikacji terenowej posłużą do wykonania

zasadniczej części raportu dotyczącej zasobów, zabytkowych walorów tej architektury oraz jej stanu zachowania. Treść

raportu wzbogacona zostanie o wieloaspektową prezentację statystyki ochrony zabytków na podstawie badańͬĚĂŶLJĐŚ

njŐƌŽŵĂĚnjŽŶLJĐŚprzez GUS, NID oraz WUOZ. Niezbędna będzie współpraca z samorządowymi konserwatorami zabytków

njrejonu dawnych i obecnych obszarów wydobywczych oraz organizacjami grupującymi pasjonatów i ekspertów zabytków

techniki, zwłaszcza przemysłu wydobywczego. Nieodłącznym elementem raportu będzie sformułowanie rekomendacji

dotyczącychprowadzenia polityki państwowej w zakresie ochrony zabytków nieruchomych w ramach wybranej grupy, jak

również ich ruchomego zabytkowego wyposażenia technicznego. ZĞŬŽŵendacje zostaną przygotowane w sposób

umożliwiający ich wdrożenie również przez:^d͘

ϭ͘

>Ɖ͘



>Ɖ͘

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϭ

ϭ͘ϭ͘ϯ͘Ϯ

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϯ

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϰ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵ

określającego stan zachowania,

walory zabytkowe oraz stopień

ŝnjĂŬƌĞƐŽĐŚƌŽŶLJƉƌĂǁŶĞũ

zabytków techniki związanych

z przemysłem

wydobywczym/górniczym/

<ŽƉĂůŶŝĂŶLJŵ

ĞůĞ

Opis wskaźników celu projektu

1.Wykonanie założeń raportu͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjƌĂƉŽƌƚƵ͘

Ϯ͘ǁĂůƵĂĐũĂzasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych 

w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych

ǁƌĂƉŽƌƚĂĐŚśrodków trwałych przedsiębiorstw͘

ǁLJdobywczych/górniczych/kopalnianych͘Wskaźnik͗ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnj

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ‒ŵŝŶ͘3000 obiektów͘

3. Opracowanie wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania͘ Wskaźnik: ŵŝŶ͘ ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϰ͘tLJŬŽŶĂŶŝĞ ƉůĂŶƵ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ ƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘ Wskaźnik: ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ–ƉůĂŶ͘

ϱ͘ Przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych dla wykonawców prac

ĞǁŝĚĞŶĐLJũŶLJĐŚͬĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘Wskaźnik:ŵŝŶ͘60 osób͘

ϲ͘ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ ƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘ Wskaźnik: ŵŝŶ͘ ϯ00 obiektów

nieruchomych i 2000 obiektów ruchomych͘

ϳ͘WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϴ͘^njŬŽůĞŶŝĂƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<͘Wskaźnik͗ŵŝŶ͘100 osób͘

ϵ͘ĂnjĂĚĂŶLJĐŚĚŽƚyczącychnjĂƐŽďƵ͕dostępna dla służďŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ

ŝ'/'͘Wskaźnik:ƵƚǁŽƌnjĞŶŝĞďĂnjLJŝǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞϮϯ00 obiektów͘

10. Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających

ochrony prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ;KͲt<Ϳ ŽƌĂnj ƉƌŽũĞŬƚ ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ '< ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ

postępowania͘Wskaźnik:ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƚƌnjĞĐŚrodzajów ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

Wykonanie założeń raportu͘

Opracowanie zasobu obiektów ujętych w ewidencji zabytków (ruchomych i

nieruchomych) oraz ujętych w ƌĂƉŽƌƚĂĐŚ środków trwałych przedsiębiorstw

wydobywczych/górniczych/kopalnianych͘

Opracowanie wzorów dokumentacji, w tym kart ewidencyjnych zasobów

zabytkowych, wraz z instrukcją ich wypełniania͘

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϲ

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej oraz wyłonienie

wykonawców prac oraz wyłonienie wykonawców͘

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ szkoleń dla wykonawców prac ewidencyjnych/

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘

tLJŬŽŶĂŶŝĞǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϳ

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵŝďĂnjLJĚĂŶLJĐŚ͘

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϱ

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

I kwartał 2024ƌ͘

//kwartał 2024ƌ͘

//kwartał 2024ƌ͘

//I kwartał 2024ƌ͘



/skwartał 2024ƌ͘

I kwartał 2025 ƌ͘ –

I kwartał 2026ƌ͘

//–III kwartał 2026ƌ͘

ϰϲ



ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϴ

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϵ

ϭ͘ϭ͘ϯ͘ϭϬ



^njŬŽůĞŶŝĂƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<͘

///‒IV kwartał 2026ƌ͘

ĂnjĂĚĂŶLJĐŚĚŽƚyczącychnjĂƐŽďƵ͕dostępna dla służb konserwatorskich i GIG͘

///–IV kwartał 2026ƌ͘

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających ŽĐŚƌŽŶLJ ///–IV kwartał 2026 ƌ͘

prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ;KͲt<Ϳ ŽƌĂnj ƉƌŽũĞŬƚ ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ '< ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ

postępowania͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϭ͘ϰ

Weryfikacja i klasyfikacja zabytków architektury osad związanychz gospodarką leśną



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ZĂƉŽƌƚ„Weryfikacja i klasyfikacja zasobu, stan zachowania z waloryzacją zabytków zakresie zabytkowej architektury osad

służbowych związanych z gospodarką leśną Lasów Państwowych”obejmie weryfikację wyżej wymienionejgrupy zabytków,

której rozpoznanie, stan zachowania, walory zabytkowe oraz stopień i zakres ochrony prawnej (analiza ĚĞƐŬ ƌĞƐĞĂƌĐŚͿ

wskazuje na potrzebę jej dokonania. 

Do chwili obecnej zasób obiektów reprezentujących wyżej wymienioną grupę zabytków pozosƚĂũĞ ƉƌĂŬƚLJĐnjŶŝĞ

nierozpoznany. Prawną ochroną przez wpis do rejestru zabytków objęto w skali kraju jedynie ponad 60 obiektów

nieruchomych. Są ƚŽnajczęściej pojedyncze obiekty leśniczówek/gajówek lub zespoły obiektów związanych z gospodarką

leśną Lasów WĂństwowych. Ich zasoby w ostatnim półwieczu zostały znacznie uszczuplone, a to͕ĐŽnjŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞũnjĂďƵĚŽǁLJ

pozostało͕nie zostało poddane wnikliwej ocenie i waloryzacji. Rozpoznanie i waloryzacja nie objęły również elementów

ruchomego wyposażenia technicznego stanowiącego świadectwo wielowiekowego technologicznego rozwoju gospodarki

leśnej na ziemiach polskich. Duża część obiektów͕ zarówno nieruchomych jak i ruchomych͕ ŶĂĚĂů ƉŽnjŽƐƚĂũĞ ƉŽnjĂ

wojewódzką i gminną ewidencją zabytków. 

W kontekście potrzeb ewidencji i prawnej ochrony tej grupy zabytków obserwuje się również brak opracowanych

i wdrożonych odpowiednich, dostosowanych do specyfiki dziedzictwa związanego z gospodarką leśną narzędzi działań

merytorycznych skutkujących wprowadzeniem realnej prawnej ochrony tychże zabytków. Do dziśŶĂĚĂůŶŝĞǁŝĂĚŽŵŽ͕ũĂŬ

duży jest zasób obiektów nieruchomych i ruchomych związanych z >ĂƐĂŵŝWaństwowymi͕ĐŽǁLJŵĂŐĂǁƉŝƐƵĚŽƌĞũĞƐƚƌƵ

zabytków, ujęciĂ ǁ ŵŝĞũƐĐŽǁLJĐŚ ƉůĂŶĂĐŚ njĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽ ŝ ƉŽĚƐƚĂǁŽǁĞŐŽ ƵĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶŝĂ

w ewidencji konserwatorskiej. Dlatego też istotnym działaniem zrealizowanym w ramach niniejszego projektu będzie

wykonanie rozpoznania zasobu tych obiektów oraz wykonanie ewidencji zabytków, według ściśle Žkreślonych reguł

opartych na zasadach naukowego rozpoznania, waloryzacji i opisu, uwzględniających ich charakter

i specyfikę.

Wykonanie niniejszego zadania ma duże znaczenie strategiczne dla rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽ WŽůƐŬŝ͕

realizowanego w ramach priorytetów programu Unii Europejskiej: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,

Środowisko 2021‒2027 (celu szczegółowego: EFRR.CP4.VI ‒ Wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki 

w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych), Instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021‒

ϮϬϮϳŽƌĂnjĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũŝŶŝĐũĂƚLJǁLJEŽǁLJƵƌŽƉĞũƐŬŝĂƵŚĂƵƐ, łączącej zrównoważony rozwój z estetyką, stylem i jakością

życia͕włączając potrzeby różnych grup społecznych. 

Wnioski płynące z weryfikacji terenowej posłużą do wykonania zasadniczej części raportu dotyczącej zasobów,

zabytkowych walorów tej architektury oraz jej stanu zachowania. Treść raportu wzbogacona zostanie o wieloaspektową

prezentację statystyki ochrony zabytków ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ďĂĚĂŶŝĂͬĚĂŶLJĐŚ njŐƌŽŵĂĚnjŽŶLJĐŚ ƉƌnjĞnj 'h^͕ E/ ŽƌĂnj thK͘

Współpraca z Ośrodkiem Kultury Leśnej w Gołuchowie, a za jego pośrednictwem z ƌĞŐŝŽŶĂůŶLJŵŝ ĚLJƌĞŬĐũĂŵŝ Lasów

Państwowych. Nieodłącznym elementem raportu będzie sformułowanie ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ ĚŽ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ ƉŽůŝƚLJŬŝ

państwowej w zakresie ochrony zabytków nieruchomych w ramach wybranej grupy, jak również ich ruchomego

zabytkowego wyposażenia związanego z szeroko rozumianą gospodarką leśną. Rekomendacje zostaną przygotowane 

w sposób umożliwiający ich wdrożenie również ƉƌnjĞnj:^d͘

>Ɖ͘

ϭ͘

ĞůĞ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Opis wskaźników celu projektu

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵ

1. Wykonanie założeń raportu͘Wskaźnik –ũĞĚĞŶƌĂƉŽƌƚ͘

określającego stan zachowania,

Ϯ͘ ǁĂůƵĂĐũĂ zasobu obiektów objętych ochroną prawną, ujętych

walory zabytkowe oraz stopień w ewidencji zabytków (ruchomych i nieruchomych) oraz ujętych 

ŝnjĂŬƌĞƐŽĐŚƌŽŶLJƉƌĂǁŶĞũ

ǁ ƌaportach środków trwałych przedsiębiorstw związanych z gospodarką

njĂďLJƚŬŽǁĞũĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽƐĂĚ

leśną >asów Państwowych.Wskaźnik–ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ–

służbowych związanych ŵŝŶ͘2000 obiektów͘

z gospodarką leśną Lasów

3. Opracowanie instrukcji wypełnianŝĂ ŬĂƌƚ ĞǁŝĚĞŶĐLJũŶLJĐŚ ;ǁ ƚLJŵ ǁnjŽƌƵ

Państwowych

ŬĂƌƚǁĂůŽƌLJnjĂĐũŝŽďŝektów –ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚŝƌƵĐŚŽŵLJĐŚͿ͘Wskaźnik –ŵŝŶ͘

ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϰ͘ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ƉůĂŶƵ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝ ƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘ Wskaźnik: ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϰϳ



5. Przeprowadzenie szkoleń dla wykonawców prac ewidencyjnych/

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘Wskaźnik͗ŵŝŶ͘60 osób͘

ϲ͘tLJŬŽŶĂŶŝĞǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘Wskaźnik͗ŵŝŶ͘2000 obiektów͘

ϳ͘WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

ϴ͘^njŬŽůĞŶŝĂĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<͘Wskaźnik:ŵŝŶ͘100 osób͘

ϵ͘ĂnjĂĚĂŶLJĐŚĚŽƚyczącychnjĂƐŽďƵ͕dostępna dla służďŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ

ŝ>asów Waństwowych.Wskaźnik:ƵƚǁŽƌnjĞŶŝĞďĂnjLJĚĂŶLJĐŚŝǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ

ĚĂŶLJĐŚĚůĂŵŝŶ͘2000 obiektów͘

10. Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających

ochrony prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ;KͲt<) oraz wytyczne GKZ i standardy postępowania

Wskaźnik:ƚƌnjLJĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĞĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘



>Ɖ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϭ

Wykonanie założeń raportu͘

ϭ͘ϭ͘ϰ͘Ϯ

Opracowanie zasobu obiektów ujętych w ewidencji zabytków (ruchomych i

nieruchomych) oraz ujętych w ƌĂƉŽƌƚĂĐŚśrodków trwałych >asów Państwowych͘

Opracowanie instrukcji wypełniana kart ewidencyjnych (w tym wzorów kart

waloryzacji obiektów –ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚŝƌƵĐŚŽŵLJĐŚͿ͘

Wykonanie planu realizacji weryfikacji terenowej oraz wyłonienie wykonawców

ƉƌĂĐ͘

Przeprowadzenie

szkoleń

dla

wykonawców

prac

ewidencyjnych/

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶLJĐŚ͘

tLJŬŽŶĂŶŝĞǁĞƌLJĨŝŬĂĐũŝƚĞƌĞŶŽǁĞũ͘

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϯ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϰ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϱ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϲ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϳ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϴ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϵ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘ϭϬ

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

I kwartał 2024ƌ͘

//kwartał 2024ƌ͘

//kwartał 2024ƌ͘

/II kwartał 2024ƌ͘

/skwartał 2024ƌ͘

I kwartał 2025 r.

I kwartał 2026ƌ͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵŝďĂnjLJĚĂŶLJĐŚ͘

//–III kwartał 2026ƌ͘

^njŬŽůĞŶŝĂĚůĂŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJŝt<͘

///–IV kwartał 2026ƌ͘

ĂnjĂ ĚĂŶLJĐŚ ĚŽƚyczących zasobu dostępna dla służb konserwatorskich  ///‒IV kwartał 2026ƌ͘

i przedsiębiorstw związanych z gospodarką leśną͘

Wykaz obiektów i elementów reprezentatywnych wymagających ŽĐŚƌŽŶLJ ///–IV kwartał 2026ƌ͘

prawnej, z harmonogramem pilności działań ochronnych dla służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ;KͲt<Ϳ ŽƌĂnj ƉƌŽũĞŬƚ ǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚ '< ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ

postępowania͘



ĂĚĂŶŝĞϭ͘Ϯ͘ϭ͘

DŽĚĞůi system wartościowania zabytków



‒

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Podstawowym celem projektu jest opracowanie modelu i systemu wartościowania zabytków. 

Model wartościowania zabytku jest rozumiany jako metoda określania jego wartości (co najmniej określonych w ustawie

njϮϬϬϯƌ͘), która wiąże je z materialnymi i niematerialnymi atrybutami (nośnikami). Powiązanie wartości z ich atrybutami

jest podstawą planowania prac konserwatorskich i ingerencji budowlanych –pozwala określić ich zakres i granice. 

System wartościowania zabytków jest rozumiany jako metoda różnicowania określonego zabioru zabytków (nawet całego

njĂƐŽďƵͿna podstawie ich wartości. System wartościowania ma określić czytelne różnice pomiędzy zabytkami objętymi

ĨŽƌŵĂŵŝŽĐŚƌŽŶLJƉƌnjĞǁŝĚnjŝĂŶLJmi w polskim systemie ochrony zabytków. Aktualnie w polskim systemie ochrony zabytków

nie funkcjonuje jednolity model wartościowania zabytków, ani też przejrzysty system wartościowania zabytków –

uznaniowość służb konserwatorskich generuje różnice w rozstrzygnięciach administracyjnych i orzecznictwie sądowym,

niezrozumiałość zasad generuje koszty͕ zwłaszcza po stronie dużych inwestorów wskazujących niejednolitość zasad

konserwatorskich w różnych częściach Polski. Dlatego istnieje pilna potrzeba opracowania i wdrożenia zarówno modelu͕

jak i systemu wartościowania zabytków, który umożliwi również usprawnienie narzędzi zarządzania zabytkĂŵŝ

ŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJŵŝĚůĂWŽůƐŬŝŝĐŚŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐƵ͘

Wartościowanie zabytków jest potrzebne w ochronieŝŽƉŝĞĐĞŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘tLJŬorzystanie wartościowania w ochronie

zabytków͕czyli działaniach prowadzonych przez służby konserwatorskie͕ƉŽůĞŐĂŶĂŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝƵŝǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵŵŽĚĞůƵ

i systemu wartościowania zabytków w rozstrzygnięciach dotyczących priorytetów działań konserwatorskich,możliwości

ingerencji w poszczególne elementy zabytku oraz wzmocnienia narzędzi monitoringu. Natomiast wykorzystanie

wartościowania w opiece nad zabytkami polega na użyciu czytelnej informacji o zabytkowych wartościach do przekonania

pozostałych interesariuszy (nie konserwatorów) do aktywnego wsparcia procesu zarządzania zabytkami. W praktyce

wartości zabytkowe muszą konkurować z wartościami utylitarnymi, dlatego powinny być odpowiednio pokazywane

ϰϴ





Poz. 1470

ŝnjŝŶƚĞƌƉƌĞƚŽǁĂŶĞ͘tĂƌƵŶŬŝĞŵƐŬƵƚĞĐnjŶĞũŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵi jest zatem nadanie zrozumiałego znaczenia i właściwej

rangi wartościom zabytkowym. 

W polskim systemie ochrony zabytków nie ŵĂzadawalającLJĐŚǁnjŽƌĐówprezentacji wartości zabytkowych jako wsparcia

dla procesu zarządzania i opieki nad zabytkami –ĚůĂƚĞŐŽtrzeba je opracować i wdrożyć. 

Wymienione obszary działań są bezpośrednim rozwinięciem problematyki wartościowania zabytków. Co ważne, każde 

z tych działań ma charakter praktyczny, ma zastosowanie w systemie ochronyzabytków͕ŽƉŝĞŬŝŶĂĚŶŝŵŝŝzarządzania Ŷŝŵŝ

ŽƌĂnjŝĐŚŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝĂ–a więc wypełnia istotne luki w istniejącym systemie. Jednocześnie poszczególne działania są

spójne, tnjŶ͘informacje na temat zabytkowych wartości są wykorzystywane w kolejnych działaniach. 

Z perspektywy całego systemu ochrony zabytków szczególnie ważne jest stworzenie systemu wartościowania, który będzie

miał zastosowanie do całego zasobu zabytków. Co bardzo istotne, planowany system wartościowania nie będzie

wprowadzał dodatkowych podziałów/kategorii zabytków, ale dostosuje się do istniejącego systemu, różnicując wartość

zabytków w kontekście ustawowych form ochrony. Taka koncepcja nie narusza spoistości istniejącego systemu, natomiast

znacząco poprawi jego funkcjonalność. Poszczególne formy ochrony zabytków zostaną czytelnie uzasadnione.

Jednocześnie analityczne określenie wartości (opracowane w ramach modelu wartościowania) ułatwi obiektywną ocenę

njĂŬƌĞƐƵƉƌĂĐŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚŽƌĂnjingerencji w poszczególnych zabytkach. 

tƉŝĞƌǁƐnjĞũĨĂnjŝĞƌĞĂůŝnjĂĐũŝnjĂĚĂŶŝĂnjŽƐƚĂną przeanalizowane i ocenione systemy wartościowania i różnicowania zabytków

istniejące w wybranych krajach europejskich. Funkcjonowanie tych systemów zostanie krytycznie ocenione, zostaną

opracowane wnioski dotyczące ich wykorzystania w polskich realiach. W zadaniu zostaną również przenalizowane

i wykorzystane wyniki wstępnych prac zespołu powołanego z inicjatywy D<ŝEƉƌnjLJEĂƌŽĚŽǁLJŵ/ŶƐƚLJƚƵĐŝĞnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕

który w roku 2021 opracował materiał roboczy do Karty Oceny Wartości. 

ĂĚĂŶŝĂbędą miały formę instrukcji, wytycznych i publikacji. Formę instrukcji będą miały͗model oceny wartości zabytku

ŝsystem oceny wartości zabytków. Taka forma ułatwi wdrożenie tych rozwiązań do systemu ochrony. Formę publikacji

będą miały͗ƌĂƉŽƌƚŶĂƚĞŵĂƚsystemów wartościowania i różnicowaniazabytków w wybranych krajach europejskichŽƌĂnj

monografia na temat prezentacji zabytkowych wartości w procesie opieki nad zabytkami. 

Poszczególne działania/etapy projektu będą się wiązały njorganizacją seminariów ŝŬonferencji, które pozwolą w szerszym

gronie specjalistów zebrać materiały, przedstawić i ocenić proponowane rozwiązania. Przewiduje się, że spotkania te będą

miały również charaktermiędzynarodowy͘

Na zakończenie projektu przewiduje się szkolenia dla służb konserwatorskich oraz zarządców zabytków͘

>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚĚŽ

ƐƚǁŽƌnjĞŶŝĂŵŽĚĞůƵŝƐLJƐƚĞŵƵ

wartościowania zabytków 

;ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĐŚ

doświadczeń)

Ϯ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŵŽĚĞůƵŽĐĞŶLJ

wartości zabytku oraz ŝŶƐƚƌƵŬĐũŝ

ũĞŐŽƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ

ϯ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƐLJƐƚĞŵƵ

wartościowana zabytków

(rozróżniającego grupy zabytków)

ŽƌĂnjŝŶƐƚƌƵŬĐũŝũĞŐŽƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wytyczne zostaną opracowane jako efekt analiz współczesnych metod

wartościowania i różnicowania zabytków, stosowanych w systemach

ochrony zabytków wybranych krajów europejskich. Analizy i wytyczne

zostaną przedstawione w formie raportu „Wartościowanie 

ŝƌóżnicowanie zabytków w wybranych europejskich systemach ochrony”͘

Raport będzie zawierał krytyczną analizę funkcjonowania systemów

wartościowania opracowaną ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ǁLJǁŝĂĚów nj ƉƌĂĐŽǁŶŝŬĂŵŝ

njĂƚƌƵĚŶŝŽŶLJŵŝǁƚLJĐŚƐLJƐƚĞŵĂĐŚ͘ędzie również zawierał ocenę potrzeb

w zakresie wartościowania i różnicowania zabytków dokonaną 

ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞdoświadczeńpolskich służb konserwatorskich. 

Elementem realizacji zadania będzie międzynarodowa konferencja,

podczas której zostaną przedstawione i przedyskutowane współczesne

doświadczenia w zakresie wartościowania zabytków. Wskaźniki: ũĞĚĞŶ

raport na podstawie przeanalizowanych systemów wartościowania 

ǁdziesięciu ŬƌĂũĂĐŚ͕ũĞĚŶĂŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ͘

Model wartościowania zabytku określŝ jego zabytkowe wartości oraz

powiąże je z materialnymi i niematerialnymi nośnikami (atrybutami).

Model pozwoli określić wartości zbytków (służące ich różnicowaniu),

natomiast atrybuty wartości pozwolą planować i oceniać prace

konserwatorskie i remontowe w zabytku. Model będzie miał charakter

uniwersalny, natomiast możliwe będzie jego dostosowywanie do

specyfiki poszczególnych grup typologicznych zabytków. Wskaźnik:ũĞĚŶŽ

opracowanie (różne grupLJƚLJƉŽůŽŐŝĐnjŶĞ–30 zabytków o najcenniejszych

wartościach)͘

System wartościowania zabytków umożliwi czytelne zróżnicowanie

zabytków ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ŝĐŚ wartośĐŝ͘ ędzie wykorzystywał informacje

wynikające z indywidualnej oceny wartości zabytku (modelu

wartościowania) ŝ będzie dostosowany do specyfiki form ochrony 

ǁƉŽůƐŬŝŵƐLJƐƚĞŵŝĞ–klasyfikacja będzie dostosowana do formy ochrony

ĞǁŝĚĞŶĐũĂ njĂďLJƚków, rejestr zabytków, ƉŽŵŶŝŬ ŚŝƐƚŽƌŝŝ, wpis na Listę

ϰϵ



UNESCO. Instrukcja do systemu wartościowania umożliwi czytelne

rozgraniczenie zabytków i przypisanie im odpowiednich form ochrony. 

Etapem

realizacji

zadania

będzie

międzynarodowe

ƐĞŵŝŶĂƌŝƵŵͬmiędzynarŽĚŽǁĂ ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ na temat systemów

wartościowania zabytków. Wskaźnik:ũĞĚŶŽŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ;ĚŽƚycząceϯϬ

zabytków), ũĞĚŶŽƐĞŵŝŶĂƌŝƵŵͬũĞĚŶĂŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ‒ŵŝŶ͘80 osób͘

Opracowanie materiałów  Publikacja przedstawi formy i możliwości interpretacji i wykorzystania

ŝǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚŶĂƚĞŵĂƚ

informacji na temat wartości zabytkowych w procesie zarządzania,

wykorzystania wartości

ŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐƵ ŝ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ ŽƌĂnj argumentację, którą będzie

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚǁƉƌŽĐĞƐŝĞŽƉŝĞŬŝ można wykorzystać w promowaniu ochrony zabytków ǁƌĞůĂĐũĂĐŚ

i zarządzania zabytkami

njŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjĂŵŝ(właściciele i zarządcy zabytków, lokalne społeczności

i władze, media etc.). W publikacji będzie przedstawiona forma

ǁLJŬorzystana informacji o zbytkowych wartościach ujawnionych podczas

analizy zabytku (model i system wartościowania zabytków). 

Wskaźnik:ũĞĚŶĂƉƵďůŝŬĂĐũĂ͘

Przeprowadzenie szkoleń dla służb Pracownicy służb konserwatorskich zostaną przeszkoleni w zakresie

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ

wykorzystania modelu i systemu wartościowania zabytków. Szkolenia

obejmą zasady stosowania modelu i systemu wartościowania oraz

zastosowanie ich w praktyce (na przykładach) oraz możliwe narzędzia

zarządzania i monitorowania zabytków najcenniejszych. Wskaźnik

ƐnjŬŽůĞŶŝĞĚůĂŵŝŶ͘150 osób͘

ϰ͘

ϱ͘



>͘Ɖ͘

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘ϭ

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘Ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘ϰ

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘ϱ



– 51 –

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘ϲ

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Raport dotyczący wartościowania i różnicowania zabytków w wybranych

ĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĐŚ ƐLJƐƚĞŵĂĐŚ ochrony. Ocena wartości dobra kultury w systemie

Światowego Dziedzictwa UNESCO͘

Opracowanie wytycznych do stworzenia modelu i systemu wartościowania

zabytków (na podstawie europejskich doświadczeń)͘

Opracowanie modelu oceny wartości zabytku oraz instrukcji jego stosowania͘

Opracowanie systemu wartościowana zabytków (rozróżniającego grupy

zabytków) ŽƌĂnj ŝŶƐƚƌƵŬĐũŝ ũĞŐŽ ƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ͕ ƉƌĞnjĞŶƚĂĐũĂ założeń podczas

konferencji międzynarodowej.

Opracowanie materiałów i wytycznych na temat wykorzystania wartości

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚǁƉƌŽĐĞƐŝĞŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐƵŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞszkoleń dla służb konserwatorskich͘

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/s kwartał ϮϬϮϯ ƌ͘ –

//kwartałϮϬϮϰƌ͘



///‒/skwartałϮϬϮϰƌ͘



/Ͳ//kwartałϮϬϮϱƌ͘

///‒/skwartałϮϬϮϱƌ͘



/‒//kwartałϮϬϮϲƌ͘



///‒/sŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘Ϯ͘Ϯ

Plany zarządzania dla pomników historii

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

W polskim systemie ochrony zabytków nie funkcjonują zadawalające wzorce wsparcia dla procesu zarządzania zabytkami͕

zwłaszcza w przypadku zabytków szczególnie istotnych dla systemu ochrony zabytków –pomników hŝƐƚŽƌŝŝ͘

W ramach systemu ochrony zabytków, opartego przede wszystkim ŶĂdziałaniĂĐŚsłużb konserwatorskich, nie jest możliwe

kontrolowanie procesu zarządzania zabytkiem. Jest on zbyt złożony, kosztowny, długotrwały, realizowany przez wielu

niezależnych od siebie interesariuszy, a możliwości sprawcze służb konserwatorskich są zbyt ograniczone. Natomiast

realnym działaniem jest opracowanie planu zarządzania, który powinien całościowo określić  ǁĂƌƵŶŬŝ ŝ ĨŽƌŵLJ

postępowania zzabytkiem, przyjmując jako priorytet ochronę zabytkowych wartości. Plan zarządzania oparty ŶĂĂŶĂůŝnjŝĞ

ŝŽĐŚƌŽŶŝĞzabytkowych wartości, powinien być dokumentem obligatoryjnym dla dóbr o największej wartości –ƉƌnjĞĚĞ

wszystkim pomników historii oraz dóbr wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wyjątkowa wartość oraz

szczególna rola Ɖaństwa w zarządzaniu tyŵŝ ĨŽƌŵĂŵŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ŝ ŝĐŚ ŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝƵ ;ƉƌĞĨĞƌĞŶĐLJũŶĞ ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĞ ƉƌĂĐ͕

ĚŽĚĂƚŬŽǁĞ ŽƉŝŶŝĞ ĞŬƐƉĞƌĐŬŝĞͿ ǁLJŵĂŐĂją podjęcia kroków mających na celu większą siłę sprawczą w zrównoważonym 

ŝwieloletnim planie działaniaŽƌĂnjdecydowaniu o ich roli dla kraju i społeczeństwa.

Zgodnie ze współczesną doktryną konserwatorką plan zarządzania powinien być kompleksowym dokumentem,

uwzględniającym również współczesne funkcjonowanie zabytku. Dlatego powinien obejmować trzy zasadnicze obszary͗

ochronę, udostępnianie ŝ użytkownie. W polskim ustawodawstwie dotyczącym zabytków nie ma przepisów i narzędzi

ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶLJĐŚdo właściwej ochrony i monitorowania pomników historii i miejsc UNESCOoraz zarządzania nimi,a także

obowiązku prawnego opracowania i wdrożenia planu zarządzania důĂƚLJĐŚĨŽƌŵŽĐŚƌŽŶLJ͘

ϱϬ





Działanie ma charakter praktyczny, ma zastosowanie w systemie ochrony, opieki, zarządzania i monitorowania zabytków͕

a więc wypełnia istotne luki w istniejącym systemie. Jednocześnie poszczególne działania są spójne, to znaczy, 

że informacje na temat zabytkowych wartości są wykorzystywane w kolejnych działaniach͘



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŵŽĚĞůƵƉůĂŶƵ

zarządzania ĚůĂpomników

ŚŝƐƚŽƌŝŝ



Opis wskaźników celu projektu

Model planu zarządzania njŽƐƚĂŶŝĞ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶLJ ĚůĂ pomników historii

ŝbędzie oparty ŶĂĂŶĂůŝnjŝĞwartości zabytkowych. Plan zarządzania będzŝĞ

obejmował trzy najważniejszeŽďƐnjĂƌLJŝƐƚŽƚŶĞĚůĂnjĂƌnjĂĚnjĂŶŝĂnjĂďLJƚŬŝĞŵ͗

ochronę, udostępnianie i użytkowanie zabytku. Model ƉůĂŶƵzarządzania

zostanie opracowany w formie publikacji, w której będą przedstawione

przykłady ilustrujące zastosowanie modelu planu zarządzania͘Wskaźnik:

ũĞĚŶŽŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͕ũĞĚŶĂŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂĚůĂŵŝŶ͘100 osób͘

ŽƐƚĂŶŝĞnjŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶĂŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂŶĂƚĞŵĂƚŵŽĚĞli i form zarządzania

ƉŽŵŶŝŬĂŵŝŚŝƐƚŽƌŝŝ͘

Ϯ͘

Przeprowadzenie szkoleń dla

służb konserwatorskich oraz

zarządców pomników historii

Pracownicy służb konserwatorskich zostaną przeszkoleni w zakresie

ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ ƐLJƐƚĞŵƵ njĂƌnjĂĚnjĂŶŝĂ njĂďLJƚŬĂŵŝ. Szkolenia obejmą

możliwe narzędzia zarządzania pomników historii ŽƌĂnj ŝĐŚ

ŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝĂ͘

Zarządcy pomników historii zostaną przeszkoleni w zakresie opracowania

ƉůĂŶƵzarządzania͘Wskaźnik:ƐnjŬŽůĞŶŝĂĚůĂŵŝŶ͘150 osób͘



>Ɖ͘

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘ϭ

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘Ϯ

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘ϯ

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘ϰ

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘ϱ



Poz. 1470

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień ŵŝůŽǁLJ

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Opracowanie materiałów i wytycznych na temat procesu usprawnienia

zarządzania, moŶŝƚŽƌŝŶŐƵŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJŵŝnjĂďLJƚŬĂŵŝ

Opracowanie modelu planu zarządzania dla pomników historii

ŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŝĞŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝdla min. 100 osób

Przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych dla służb konserwatorskich oraz dla

zarządców pomników historii͘

Opracowanie projektu zmian legislacyjnych umożliwiających ochronę,

zarządzanie i monitorowanie form ochrony ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶLJĐŚĚůĂŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJĐŚ

zabytków –ƉŽŵŶŝŬówŚŝƐƚŽƌŝŝ͘

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/s kwartał ϮϬϮϯ – //

kwartałϮϬϮϱ

///Ͳ/skwartał ϮϬϮϱ

/–//kwartałϮϬϮϲ

/–/skwartałϮϬϮϲ

/–/skwartałϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘Ϯ͘ϯ͘

Wsparcie procesu tworzenia planów ochrony parków kulturowych



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĂƐĂĚŶŝĐnjLJŵĐĞůĞŵnjĂĚĂŶŝĂũĞƐƚǁnjŵŽĐŶŝĞŶŝĞŽƌĂnjƵƐƉƌĂǁŶŝĞŶŝĞŽĐŚƌŽŶLJŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞůŽŬĂůŶLJŵ

przez wsparcie samorządów w zakresie opracowywania planów ochrony parków kulturowych i zarządzania nimi. 

Parki kulturowe są jedną z form ochrony zabytków i ochrony krajobrazu kulturowego, stanowią ważne narzędzie

zarządzania dziedzictwem kulturowym na poziomie lokalnym. Ich ƵƐƚĂŶŽǁŝĞŶŝĞƉŽǁŝŶŶŽwynikać z dobrego rozeznania

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ǁ ŐŵŝŶŝĞ ŽƌĂnj ze świadomości istnienia wyróżniającego się krajobrazu kulturowego wartego

specjalnej ochrony. Dlatego powinno być decyzją przemyślaną i dobrze uzasadnioną, jak chce tego ustawodawca, a także

konsultowaną ze społecznością lokalną i pozytywnie zaopiniowaną ƉƌnjĞnj t<. Konsekwencją podjęcia uchwały

powołującej park kulturowy jest konieczność przygotowania w uzgodnieniu z t<ƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJƉĂƌŬƵ͘dĂŬŝƉůĂŶǁLJŵĂŐĂ

również zatwierdzenia przez Radę Gminy. Plan ochrony parku, jako opracowanie planistyczne dotyczące terenów

szczególnie cennych kulturowo i krajobrazowo, powinien określać podstawowe uwarunkowania i zasady ochrony

tożsamości kulturowej obszaru oraz formułować wynikające z nich wnioski dotyczące dopuszczalnych funkcji,

ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂterenów oraz kształtoǁĂŶŝĂŬƌĂũŽďƌĂnjƵŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕njƉƌnjĞnjŶĂĐnjĞŶŝĞŵĚŽǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂƉƌnjLJƚǁŽƌnjĞŶŝƵ

miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, sporządzanych obligatoryjnie dla terenu parku kulturowego. Ma

on więc funkcję szerokich wytycznych͕również wytycznych konserǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚĚŽŵƉnjƉdla parku. Głównym przedmiotem

ƉůĂnu ochrony jest środowisko kulturowe obszaru w całej złożoności strukturalnej i funkcjonalnej, z pełnym określeniem

potrzeb ochrony oraz możliwości użytkowych, wraz z zakazami i ograniczeniami dotyczącymi zagadnień wskazanych 

ǁƵƐƚĂǁŝĞ

W zależności od parku i sposobów realizacji zadań związanych z jego ochroną, w planie wskazane jest również

umieszczenie informacji o sposobie zarządzania parkiem. 

ϱϭ





Dotychczasowa analiza i monitoring działań w tym zakresiĞƉŽŬĂnjƵũą, że w większości powołanych parków kulturowych

nie został przyjęty plan ŝĐŚŽĐŚƌŽŶLJ͕ĂƉůĂŶLJistniejące nie odpowiadają ƐƚŽƐŽǁŶLJŵwymaganiom. Taki stan rzeczy może

być spowodowany brakiem standardu opracowania planów ochrony parków kulturowych. t ϮϬϬϱ ƌ͘ ǁ /ŶƐƚLJƚƵĐŝĞ

ƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ <ƌĂũŽďƌĂnjƵ WŽůŝƚĞĐŚŶŝŬŝ <ƌĂŬŽǁƐŬŝĞũ ƉŽĚ ŬŝĞƌŽǁŶŝĐƚǁĞŵ ƉƌŽĨ͘ ďŝŐŶŝĞǁĂ DLJĐnjŬŽǁƐŬŝĞŐŽ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŽ

„Zasady tworzenia parku kulturowego, zarządzania nim i sporządzania planu jego ochrony”. Opracowanie to nie zostało

ũĞĚŶĂŬprzekształcone w standard dokumentacji i upowszechnione wśród planistów, samorządów i t<͘

Środkiem do realizacji celu jest przygotowanie przez NID poradnika metodycznego, który z założenia będzie pogłębieniem

i rozszerzeniem zaproponowanego wówczas scheŵĂƚƵ ŝ ƐƚĂŶĚĂƌĚĞŵ ĚŽŬƵŵĞŶƚƵ ƉůĂŶŝƐƚLJĐnjŶĞŐŽ ǁ ĨŽƌŵŝĞ ŝŶƐƚƌƵŬĐũŝ

przygotowania planu wraz z propozycją wzorcowej formy zarządzania parkiem kulturowym. 

W tej formie może być wsparciem zarówno dla gmin przygotowujących się do podjęcia uchwały powołującej park

ŬƵůƚƵƌŽǁLJ͕ũĂŬŝƚLJĐŚ͕na terenie których parki już istnieją. Bez wątpienia będzie on istotny dla samorządów, projektantów

pracujących nad planami ochrony oraz t<uzgadniających plany. 

W ramach realizacji zadania zostaną wykonane następujące działania:

•

njĞďƌĂŶŝĞi analiza treści dotychczas opracowanych planów ochrony parków kulturowych z terenu całej Polski͖

•

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ankiety oraz przeprowadzenie rozmów z zarządzającymi Parkami w Polsce w celu zebrania

ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝŽĨƵŶŬĐũŽŶŽǁĂŶŝƵƉarków ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚŝzarządzaniu nimi͖

•

ĂŶĂůŝnjĂzebranego materiału ŽƌĂnjwskazanie najciekawszych rozwiązań i najskuteczniejszych metod zarządzania

do opracowania, w tym również rozwiązań technicznych związanych z udostępnianiem informacji o parku

ŬƵůƚƵƌŽǁLJŵ͖

•

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐƉĞŬƚƵƉŽƌĂĚŶŝŬĂmetodycznego, w którym zostanie zaproponowany standard dokumentacji

dotyczącej opracowywania i wdrażania planów ochrony parków kulturowych i zarządzania Ŷŝŵŝ͖

•

ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞstandardów dotyczącychĚĂŶLJĐŚŐĞŽƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶLJĐŚparków kulturowychoraz przykładowych map

do planów w systemie umożliwiającym agregację danych do systemów informatycznych gmin͖

•

ŬŽŶƐƵůƚĂĐũĞzaproponowanego konspektu z ekspertami zewnętrznymi͖

•

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŵŽĚĞůƵƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJŝnjĂƌnjąĚnjĂŶŝĂ–ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞŽƉƌĂĐŽǁĂŶLJĐŚdwóch wzorcowych planów

ochrony parków kulturowych dla parków zróżnicowanych tematycznie, njĞ szczególnym wskazaniem na parki

obejmujące miejsca leżące na obszarach wpisanych na Listę ŚǁŝĂƚŽǁĞŐŽnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂhE^KůƵďƵnjŶĂŶLJĐŚnjĂ

ƉŽŵŶŝŬŚŝƐƚŽƌŝŝ͕których zarządcy wskazują na konieczność pomocy w tym zakresie͖

•

ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂdotycząca realizowanego zadania͖

•

ŽƐƚĂƚĞĐnjŶĂƌĞĚĂŬĐũĂƉŽƌĂĚŶŝŬĂŝpublikacja w otwartym dostępie w /ŶƚĞƌŶĞĐŝĞ͕

•

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ cyklu szkoleń stacjonarnych dotyczących opracowania i wdrożenia planów ochrony parków

kulturowych i zarządzania nimi. Szkolenia skierowane do przedstawicieli samorządów lokalnych i t<, zostaną

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞwcześniej ǁLJŬŽŶĂŶLJĐŚŵŽĚĞůŽǁLJĐŚŽƉƌĂĐŽǁĂńŽƌĂnjnjŐŽĚŶŝĞnjƉƌŽƉŽŶŽǁĂŶLJŵŝ

ǁ ƉŽƌĂĚŶŝŬƵ ŵĞƚŽĚĂŵŝ͕ ƐƚĂŶĚĂƌĚĂŵŝ͕ ƉƌŽĐĞĚƵƌĂŵŝ ‒ 16 szkoleń ŽŶůŝŶĞ͕ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ dla każdego

województwa͘^njŬŽůĞŶŝĂbędą prowadzić pracownicy NID͘

>Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞƐƚĂŶĚĂƌĚƵ

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJ

ƉĂƌŬƵŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ



Ϯ͘

tƐŬĂnjĂŶŝĞŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ

opracowań planu ochrony

ƉĂƌŬƵŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

i zarządzania paƌŬŝĞŵ

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ

o standardzie sporządzania

ƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJƉĂƌŬƵ

kulturowego i zarządzania

ƉĂƌŬŝĞŵ

ϯ͘









Poz. 1470

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

KƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞ ƉŽƌĂĚŶŝŬĂ ŵĞƚŽĚLJĐnjŶĞŐŽ ĚŽ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ ƉůĂŶƵ ŽĐŚƌŽŶLJ

ƉĂƌŬƵŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͕ƉŽnjĂƚǁŝĞƌĚnjĞŶŝƵƉƌnjĞnjD<ŝE͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƚƌnjĞĐŚ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ projektów planów ochrony parku

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘ Wskaźnik: ƉŽƌĂĚŶŝŬ – ũĞĚĞŶ ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj͕ ĚǁĂ projekty planów

ŽĐŚƌŽŶLJĚůĂǁLJďƌĂŶLJĐŚobszarówŝũĞĚĞŶŵŽĚĞůƵƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJ͘

Konferencja upowszechniająca wzorcowe plany ochrony parku kulturowego

i zarządzania parkiem. Wskaźnik:ŵŝŶ͘100 osób͘

ZĞĂlizacja cyklu szkoleń ŽŶůŝŶĞ (16 województw) dotyczących opracowania 

i wdrażania planów ochrony parków kulturowych. 

Wrezentacja wzorcowych planów ochrony parku kulturowego i zarządzania

ƉĂƌŬŝĞŵŬƵůƚƵƌŽǁLJŵ͘

Poradnik będzie dystrybuowany bezpłatnŝĞ ǁ ĨŽƌŵŝĞ ĞůĞŬƚƌŽŶŝĐnjŶĞũ ;ĚŽ

pobrania ze strony samorząd.nid.pl). Wskaźnik͗ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ ŽŶůŝŶĞ ‒ ŵŝŶ͘ ϯϬϬ

osób͖ƉŽƌĂĚŶŝŬopublikowany w otwartym dostępie͘



Poz. 1470

ϱϮ

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>Ɖ͘

Kamień milowy (produkt)

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘ϭ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐƉĞŬƚƵƉŽƌĂĚŶŝŬĂ 

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘Ϯ Opracowanie wzorcowych planów ochrony parku kulturowego 

i zarządzania – ŵŽĚĞů ŽƌĂnj ĚǁĂ ƉƌŽũĞŬƚLJ parków ŬƵůƚƵƌŽǁLJĐŚ

zróżnicowanych tematycznie oraz wielkościowo

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘ϯ KƐƚĂƚĞĐnjŶĞŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƉŽƌĂĚŶŝŬĂŝƉƵďůŝŬĂĐũĂǁ/ŶƚĞƌŶĞĐŝĞ

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘ϰ Konferencja przedstawiająca przygotowany poradnik oraz wzorcowe

ƉůĂŶLJŽĐŚƌŽŶLJ

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘ϱ Cykl szkoleń ŽŶůŝŶĞ ĚůĂ samorządów z 16 województw͕ dotyczącLJĐŚ

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂƉůĂŶƵŽĐŚƌŽŶLJƉĂƌŬƵ–ŵŝŶ͘300 osób

Planowana data osiągnięcia

/skwartałϮϬϮϰƌ͘

///kwartałϮϬϮϰƌ͘–/skwartałϮϬϮϱƌ͘

/skwartałϮϬϮϱƌ͘–//kwartałϮϬϮϲƌ͘

/–//kwartałϮϬϮϲƌ͘

//–/skwartałϮϬϮϲƌ͘



ĂĚĂŶŝĞϭ͘Ϯ͘ϰ

System bezpieczeństwa zabytków



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Zagrożenia kryzysowe, do których należą czynniki naturalne (wiatr, woda, ogień, katastrofy naturalne), działalność

człowieka (kradzieże, niszczenie mienia, terroryzm, awarie) oraz konflikty zbrojne powodują zniszczenia i uszkodzenia

obiektów zabytkowych, a czasem bezpowrotną utratę dziedzictwa. Sprawujący opiekę nad zabytkiem powinien być

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶLJ na możliwe zagrożenia. W odniesieniu do tych zagrożeń powinien opracować plan ochrony zabytku 

na wypadek ich wystąpienia. Działania planistyczne powinny mieć ŶĂ ĐĞůu zminimalizowanie wpływu możliwych do

przewidzenia zdarzeń kryzysowych stanowiących zagrożenie stanu zachowania zabytku. Planowanie ochrony zabytków 

na wypadek zdarzeń kryzysowych i wojny realizują również jednostki samorządowe i administracja rządowa. 

Ochrona zabytków (objętych prawną formą ochrony) nieruchomych na wypadek konfliktu zbrojnego powinna polegać 

ŶĂnjĂďĞnjƉŝĞĐnjĞŶŝƵŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJĐŚĞůĞŵĞŶtów architektonicznych zewnętrznych i wewnętrznych przed uszkodzeniem lub

zniszczeniem, natomiast zabytków ruchomych ‒ na ich zabezpieczeniu przed zniszczeniem, uszkodzeniem, kradzieżą 

lub utratą, w miejscu stałego przechowywania, przeniesieniu do innych pomieszczeń w ramach jednostki organizacyjnej,

rozśrodkowania do innych przygotowanych obiektów w tej samej miejscowości, ewakuacji do uprzednio przygotowanych

obiektów poza miejscowością ich stałego przechowywania lub ewakuacji za granicę.

 ƵǁĂŐŝ ŶĂ ƚĂŬ szerokie spektrum zagrożeń oraz możliwość pojawienia się kilku zagrożeń w jednym czasie ochrona

zabytków powinna być realizowana w sposób zapewniający maksymalne bezpieczeństwo zabytków nieruchomych

ŝƌƵĐŚŽŵLJĐŚ͕ nj ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞŵ ŶĂũŶŽǁƐnjLJĐŚ osiągnięć ƚĞĐŚŶiki oraz nauki, a także powinna być dostosowana do

chronionych obiektów, zapewniając ich maksymalne zabezpieczenie.

Najlepszym sposobem ochrony zabytków jest zapewnienie im odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa już na etapie

ƉůĂŶŽǁĂŶŝĂŝŝĚĞŶƚLJĨŝŬĂĐũŝnjĂŐƌŽżeń, szacowania ryzyka oraz szczegółowej analizy chronionych zabytków oraz zapewnienie

odpowiednich metod reagowania na te zagrożenia. Kompleksowy plan ochrony zabytków powinien zawierać możliwe 

do przewidzenia zagrożenia oraz optymalne sposoby reakcji nate zagrożenia. Strategia zapobiegania i przeciwdziałania

zagrożeniom powinna w pełni uwzględniać troskę o dziedzictwo kulturowe, zarówno na etapie planowania, jak 

ŝ ŽƉƌĂĐŽǁLJǁania procedur i zasad reagowania na zagrożenia, wraz z wykorzystaniem zabezpieczeń organizacyjnych,

technicznych i mechanicznych, z uwzględnieniem najnowszych rozwiązań czynnych i biernych systemów zabezpieczeń.

KďĞĐŶŝĞ właściwa ochrona zabytków, jak również opieka nad nimi͕ są njŶĂĐnjŶŝĞ ƵƚƌƵĚŶŝŽŶĞ nj ƵǁĂŐŝ ŶĂ ďƌĂŬ ƐnjLJďŬŝĞŐŽ

dostępu do kompleksowej informacji o zasobach zabytkowych, możliwych zagrożeniach, jak również informacji o ich

charakterystyce, stanie zachowania oraz rozmieszczeniu w terenie. W celu efektywnego zarządzania ochroną zbytków 

ŶĂǁLJƉĂĚĞŬƐLJƚƵĂĐũŝŬƌLJnjLJƐŽǁLJĐŚůƵďŬŽŶĨůiktu zbrojnego potrzebne jest stworzenie wielopłaszczyznowego ipołączonego

teleinformatycznego systemu ochrony zabytków, który umożliwi: wsparcie wojewódzkich konserwatorów zabytków 

w prowadzaniu rejestru zabytków oraz wojewódzkiej ewidencji zbytków; sprawną realizację zadań obronnych

administracji ochrony zabytków na poziomie województwa, powiatu ŝ ŐŵŝŶLJ, w przypadku podniesienia gotowości

obronnej państwa; wsparcie jednostek samorządowych w realizacji obowiązku ochrony zabytków (prowadzenie gminnej

Ğwidencji zabytków); uzyskanie jasnego podziału kompetencji i zadań wszystkich podmiotów zaangażowanych w ochronę

zabytków na poziomie jednostki organizacyjnej, gminy, powiatu, województwĂ͕ ministerstwa oraz włączenie ochrony

zabytków do wojewódzkich i krajowych planów zarządzania kryzysowego; wprowadzenie rzeczywistego katalogu zagrożeń

z historią ich występowania na terenie całego kraju; uzyskanie natychmiastowej aktualizacji danych i realizacji

wyznaczonych zadań w systemie kwartalnym, półrocznym iƌŽĐnjŶLJŵ͖ uzyskanie spójnego systemu powiadomień 

i przypomnień dla całego kraju (informacje wysyłane w formie ĞͲŵĂŝůĂ͕ wiadomości tekstowej SMS͕ ŬŽŵƵŶŝŬĂƚƵ

głosowego); uzyskanie spójnej komunikacji pomiędzy jednostką organizacyjną, gminą, powiatem, wojewódzkim urzędem

konserwacji zabytków i służbami ochrony oraz służbami ratowniczymi; uzyskanie informacji wyświetlanych w czasie

ƌnjĞĐnjLJǁŝƐƚLJŵǁƚƌĂŬĐŝĞpotencjalnego zagrożenia (co jest najważniejsze ǁƐLJƚƵĂĐũĂĐŚkryzysowych, ćwiczeniachŝbieżącej

ŬŽŵƵŶŝŬĂĐũŝͿ͖integrację służb mundurowych zaangażowanych wochronę zabytków, pionów administracji samorządowej

i rządowej, interesariuszy zewnętrznych i jednostek organizacyjnych; szybki dostęp do informacji przez dyspozytora służb

ratowniczych (na przykład P^W͕ K^WͿ͕ Ŭƚóry w czasie rzeczywistym będzie przekazywał Kierującemu Działaniem

Ratowniczym (KDR) informacje dotyczące zagrożonego obiektu, stanowiące element rozpoznania i dalszego przekazania

ϱϯ





– 55 –

podmiotom zaangażowanym w ochronę;ułatwienie planowania taktycznoͲŽƉĞƌĂĐLJũŶĞŐŽ–podniesienie poziomu i jakości

współpracy z Siłami Zbrojnymi RP przez integrację z oprogramowaniem HMS C3IS JAŚMIN; ƵnjLJƐŬĂŶŝĞ ƐƉƌĂǁĚnjŽŶĞŐŽ͕

ũĞĚŶŽůŝƚĞŐŽƐLJƐƚĞŵƵƐnjŬŽůĞŶŝĂ͖trwałąwspółpracęmiędzyresortową͕współpracęĐLJǁŝůŶŽͲǁŽũƐŬŽǁą, możliwość oƌŐĂŶŝnjĂĐũŝ

wspólnych ćwiczeń, zaangażowanie służb do wykorzystywania systemu w pełnieniu obowiązków; szybką i bezpieczną

łączność w czasie rzeczywistym pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi podmiotami i służbami; szybki dostęp do zasobów

ƐƵďƐƚĂŶĐũŝnjĂďLJƚŬŽǁĞũw gminie, powiecie, województwie i kraju; wsparcie merytoryczne do opracowania i aktualizacji

gminnych, powiatowych, wojewódzkich ŽƌĂnjŬƌĂũŽǁĞŐŽ ƉůĂŶów ochrony zabytków; skuteczniejszą ŽĐŚƌŽŶę ƐƚĂŶŽǁŝƐŬ

ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJĐŚ͘

W celu efektywnego zarządzaŶŝĂochroną zbytków na wypadek sytuacji kryzysowych lub konfliktu zbrojnego oraz mając

na uwadze kwestie właściwej jej organizacji, proponuje się stworzenie kompleksowego wsparcia opieki ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ

ŝ ŝĐŚ ochrony, przez wdrożenie Krajowego Zintegrowanego Teleinformatycznego Systemu Bezpieczeństwa Zabytków,

obejmującego działaniem Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ǁojewódzkie Ƶrzędy ŽĐŚƌŽŶLJnjabytków, służby

ratownicze, Siły Zbrojne RP, Policję, administrację zespoloną i niezespoloną oraz ich opiekunów, tj. właścicieli i zarządców

zabytków. Fundamentem nowego systemu będzie platforma wielośrodowiskowego zautomatyzowanego ƐLJƐƚĞŵƵ

zarządzania kryzysowego͘

Projekt ma na celu przeprowadzenie prac merytorycznych i planistycznych umożliwiających stworzĞŶŝĞ <ƌĂũŽǁĞŐŽ

Systemu Bezpieczeństwa Zabytkówna bazie działającego Systemu Zarzadzania KryzysowegoJAŚMINoraz wdrożenie go 

w dwóch powiatach „testowych”, a docelowo ‒na terenie województwa. 

<ƌĂũŽǁLJ^LJƐƚĞŵBezpieczeństwa Zabytkówna wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych będzie innowacyjnym

narzędziem wsparcia ochrony zabytków zarówno ǁ ƐŬĂůŝ ŬƌĂũƵ͕ ũĂŬ ŝ ǁ ƐŬĂůŝ ĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ͕ ĐŽ ƉŽnjǁŽůŝ ŶĂ ƉƌŽŵŽǁĂŶŝĞ

krajowych rozwiązań na arenie międzynarodowej. Wdrożenie systemu ƵŵŽżliwipodmiotom odpowiedzialnym za ochronę

zabytków ŽƌĂnj ich opiekunom na szybkie i sprawne zarządzanie ich ochroną, ƚĂŬ na wypadek zdarzeń kryzysowych,

ũĂŬǁŽũŶLJ͘

t ramach projektu założono współpracę ze środowiskiem akademickim, eksperckim oraz służbami, ŝŶƐƉĞŬĐũĂŵŝ

i strażami. Wdrożenie systemu będzie wymagałoǁƐƉĂƌĐŝĂze środkówzewnętrznych͘



>͘Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

ϱ͘

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Opis wskaźników celu projektu

Warsztaty dla pracowników t<

Wynikiem będzie uzyskanie informacji o potrzebach, spójnej komunikacji

i służb współpracujących

pomiędzy jednostką organizacyjną, gminą, powiatem, wojewódzkim

urzędem ochrony zabytków oraz służbami ratoǁŶŝĐnjLJŵŝ͖ŝŶƚĞŐƌĂĐũĂsłużb

mundurowych zaangażowanych w ochronę zabytków, pionóǁ

administracji samorządowej i rządowej, interesariuszy zewnętrznych 

ŝ ũĞĚŶŽƐƚĞŬ ŽƌŐĂŶŝnjĂĐLJũŶLJĐŚ͘ Wskaźnik: ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ ĚůĂ ŵŝŶ͘ 300 osób,

ƌĂƉŽƌƚŽƉŽƚƌnjĞďĂĐŚ–ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnj͘

ŝĂŐŶŽnjĂƐƚĂŶƵ

Opracowanie macierzy zakresu kompetencji i uprawnień podmiotów

publicznych oraz innych, realizujących zadania w zakresie ochrony

zabytków i opieki nad zabytkami, na wypadek konfliktu zbrojnego lub

ƐLJƚƵĂĐũŝŬƌLJnjLJƐŽǁLJĐŚ͘Wskaźnik:ŵĂĐŝĞƌnj͘

tLJƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŬĂƚĂůŽŐƵ

Opracowanie katalogu zabytków w wybranym województwie 

ŝƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ

nj ƉŽĚnjŝĂłem ŶĂ ŬĂƚĞŐŽƌŝĞ ;ǁedług kryterium wartości dla dziedzictwa)

spośród obiektów wpisanych do rejestru zabytków i gminnych ewidencji

zabytkóǁ͕ ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ĚĂŶLJĐŚ ƉŽnjLJƐŬĂŶLJĐŚ ŽĚ t<, umożliwiające

ƉƌnjLJƉŝƐĂŶŝĞ ŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĞũ ŬĂƚĞŐŽƌŝŝ ŽďŝĞŬƚŽŵ njĂďLJƚŬŽǁLJŵ ŽƌĂnj

ǁLJƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ ĚůĂ ǁƐnjLJƐƚŬŝĐŚ t< ǁ WŽůƐĐĞ͘ Wskaźnik:

ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjŬĂƚĂůŽŐƵŝƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ͘

Macierz profilu użytkownika ŽƌĂnj

Opracowanie koncepcji macierzy profilu użytkownika oraz profilu zabytku

ƉƌŽĨŝůnjĂďLJƚŬƵǁƐLJƐƚĞŵŝĞ

w systemie informatycznym wraz z ich funkcjonalnością oraz

ŝŶĨŽƌŵĂƚLJĐnjŶLJŵ

dostosowanie zakresu dostępu do zapisanych w systemie danych dla

poszczególnychużytkowników zaangażowanych w ochronę i opiekę nad

zabytkami (pracownicy instytucji, administracji samorządowej i rządowej,

PSP, Policja, Siły Zbrojne i inni zdefiniowani na etapie diagnozy).

Wskaźnik:ũĞĚŶĂkoncepcja macierzy użytkownika oraz profilu zabLJƚŬƵ͘

Szkolenia administratorów

Opracowanie programu szkoleń dla wojewódzkich administratorów

ǁŽjewódzkich 

ƐLJƐƚĞŵƵ;ǁojewódzcy ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌnjLJnjabytków i specjaliści ds. ochrony

i użytkowników

zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych) oraz

zdefiniowanych użytkowników w wybranym województwie. Wskaźnik͗

ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjprogramu szkoleń i przeprowadzenie szkoleń dla ŵŝŶ͘

100 osób

ϱϰ



ϲ͘

WŽƉƵůĂƌLJnjĂĐũĂǁLJƉƌĂĐŽǁĂŶLJĐŚ

narzędzi teleinformatycznych



Organizacja konferencji, publikacja opracowań i podręczników dla

użytkowników (pozioŵ ũĞĚŶŽƐƚŬŝ ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶĞũ ‒ ŐŵŝŶLJ͕ ƉŽǁŝĂƚƵ͕

województwa, kraju), działania upowszechniające wdrażany projekt

ŝŶĨŽƌŵĂƚLJĐnjŶLJ͘ Wskaźniki: ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ ŶĂ ŵŝŶ͘100 osób, podręczniki –

ϯϬϬĞŐnjĞŵƉůĂƌnjLJ͕ũĞĚŶĂƉƵďůŝŬĂĐũĂ

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>Ɖ͘

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘ϭ

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘Ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘ϰ

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘ϱ



ϭ͘Ϯ͘ϰ͘ϲ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Warsztaty inicjujące projekt

/kwartałϮϬϮϰƌ͘



ĚĞĨŝŶŝŽǁĂŶŝĞŬĂƚĂůŽŐƵużytkowników systemu

/‒//kwartałϮϬϮϰƌ͘



Opracowanie katalogu zabytków w wybranym województwie nj ƉŽĚnjŝĂłem /// Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ ‒

ŶĂ ŬĂƚĞŐŽƌŝĞ ;ǁedług kryterium wartości dla dziedzictwa) spośród obiektów II kwartał 2025ƌ͘

wpisanych do rejestru zabytków i gminnych ewidencji zabytków



Schemat koncepcji profilu użytkownika oraz profil zabytku w systemie /// Ŭǁartał ϮϬϮϱ r. ‒

ŝŶĨŽƌŵĂƚLJĐnjŶLJŵ

II kwartał 2026ƌ͘

Szkolenia administratorów wojewódzkich i użytkowników

///‒/skwartałϮϬϮϲƌ͘



Wodręcznik i popularyzacja wypracowanych narzędzi teleinformatycznych

///‒/skwartałϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘Ϯ͘ϱ͘

WƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Celem głównym zadania jest wsparcie służb konserwatorskich, projektantów oraz opiekunów zabytków w optymalizacji

ƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ ŝ ĚŽďŽƌnjĞ ŶĂũďĂƌĚnjŝĞũ ŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĐŚ ŵĞƚŽĚ ƌŽnjƉŽnjŶĂǁĂŶŝĂ͕ ĚŝĂŐŶŽnjŽǁĂŶŝĂ ŽƌĂnj ƉŽĚĞũŵŽǁĂŶŝĂ ĚĞĐLJnjũŝ

o kierunkach i metodach prawidłowego postępowania w odniesieniu do zabytków architektury i bƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂ͘

WŽĚƐƚĂǁŽǁĞĞůĞŵĞŶƚLJƉƌŽũĞŬƚƵƚŽ͗

ϭ͘Działania na poziomie organizacyjnym͘W Polsce nie udało się dotąd wprowadzić zasad systemowych (realizowanych

wcześniej przez PP PKZ), kompleksowych badań i opracowań eksperckich, zapewniających obiektywną ocenę stanu 

i faktycznych potrzeb konserwatorskich poszczególnych zabytków. Wyniki takich badań służą prawidłowemu

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝƵƉƌŽĐĞƐƵŬŽŶƐĞƌǁĂĐũŝŝƌĞƐƚĂƵƌĂĐũŝ͘/ĐŚďrak otwiera pole do działań wyrywkowych, niespójnych, niekiedy

wręcz szkodliwych i niszczących zabytki. tŽďĞĐŶLJĐŚƉƌnjĞƉŝƐĂĐŚďƌĂŬƵũĞŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĞŐŽƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂƉƌĂĐŝǁƐŬĂnjĂŶŝĂ͕

kto ma obowiązek dokonać takiego przygotowania. Lukę tę należy wypełnić przez wdrożenie zasad ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ „ƉƌŽũĞŬƚƵ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞŐŽ” ĚůĂ njĂďLJƚŬƵ͕ przy którym planowane są prace. Równoległym działaniem

organizacyjnym będzie powołanie zespołów specjalistów o najwyższych kwalifikacjach, wspierających służby

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ ƉƌnjLJ ocenianiu merytorycznej wartości projektów (np. ocena projektów prac osuszeniowych,

ŬŽŶƐƚƌƵŬĐLJũŶLJĐŚ͕ŽĐĞŶĂwartościowania itp.)͘

Ϯ͘ Działania na poziomie legislacyjnym͘ Podjęcie prac legislacyjnych wskazujących zakres przygotowania projektu

konserwatorskiego (zweryfikowanego przez specjalistów), który poprawi jakość i skuteczność wykonywanych prac przy

ŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͘WŽnjǁŽůŝŽŶna eliminowanie przypadkowości i rozwiązań przenoszonych wprost ze współczesnego

budownictwa, a niesprawdzających się w obiektach historycznych.Zasadne wydaje się wprowadzenie w ustawie pojęcia

„ƉƌĂĐĞďƵĚŽǁůĂŶŽͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝe”ŝwyraźnego odróżnienia ich od robót budowlanych oraz wprowadzenie w ustawie

definicji prac z obszaru konserwacji profilaktycznej (zapobiegawczej). Ważnym aspektem zadania będzie wprowadzenie

rozwiązań wskazujących na konieczność dokumentowania prac przy wszelkiego typu zabytkach (dotychczas obowiązek

dokumentacji konserwatorskiej dotyczył tylko zabytków ruchomych), ewidencjonowania nazwisk wykonawców prac.

Należy zastanowić się nad obowiązkiem sprawowania nadzoru merytorycznego nad ich przebiegiem.

ϯ͘ Działania na poziomie edukacyjnym͘ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ŬŽŶĐĞƉĐũŝ ŵŽĚĞůŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ŶĂƵĐnjĂŶŝĂ ĂŬĂĚĞŵŝĐŬŝĞŐŽ

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞokreślonych specjalności (konserwacjaŝƌĞƐƚĂƵƌĂĐũĂĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽƌĂnjdetalu), a następnie wdrożenie rozwiązań

ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚŶĂǁLJďƌĂŶLJĐŚƵĐnjĞůŶŝĂch (program studiów podyplomowych).

>Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Działania na poziomie organizacyjnym 





ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Analiza możliwości wdrożenia do praktyki zasad opracowywania

strategii ochrony i projektów konserwatorskich dla

poszczególnych obiektów wraz ze sposobami ich inicjowania 

ϱϱ



Ϯ͘

ϯ͘



>Ɖ͘

ϭ͘Ϯ͘ϱ͘ϭ

ϭ͘Ϯ͘ϱ͘Ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϱ͘ϯ

ϭ͘Ϯ͘ϱ͘ϰ

ϭ͘Ϯ͘ϱ͘ϱ



Poz. 1470









Działania na poziomie legislacyjnym 



Działania na poziomie edukacyjnym 



ŝĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽƌĂnjƵƐƉƌĂǁŶŝĞŶŝĞƐLJƐƚĞŵƵŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝĂƐƚĂŶƵ

njĂĐŚŽǁĂŶŝĂ Žbiektów

zabytkowych

i

ich

potrzeb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘Wskaźniki:ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞĂŶĂůŝƚLJĐnjŶĞ͘

tƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ƐƚĂŶĚĂƌĚƵ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ ƉƌĂĐ ƉƌnjLJ njĂďLJƚŬĂĐŚ͕

zwłaszcza

nieruchomych͕

ŶĂ

ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ

ƉƌŽũĞŬƚƵ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞŐŽ͕ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ǁLJŵŽŐƵ ƉƌĂǁŶĞŐŽ

ĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶŝĂ ƉƌĂĐ ƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ ƉƌnjLJ njĂďLJƚŬĂĐŚ

ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚ͘ Wskaźniki: ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƐƚĂŶĚĂƌĚƵ ŝ ƉƌŽũĞŬƚƵ

njŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶie koncepcji modelowych programów ŶĂƵĐnjĂŶŝĂ

ĂŬĂĚĞŵŝĐŬŝĞŐŽǁnjĂŬƌĞƐŝĞokreślonych specjalności (konserwacja

ŝ ƌĞƐƚĂƵƌĂĐũĂ ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ ŽƌĂnj detalu), a następnie wdrożenie

rozwiązań modelowych na wybranych uczelniach (program

studiów podyplomowych)͘Wskaźniki:ũĞĚĞŶƉƌŽŐƌĂŵŶĂƵĐnjĂŶŝĂ

njwdrożeniem pilotażowyŵĚůĂŵŝŶ͘30 uczestników͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Analiza możliwości wdrożenia do praktyki zasad opracowywania strategii ochrony

i projektów konserwatorskich͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƐƚĂŶĚĂƌĚƵ ƉƌŽũĞŬƚƵ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞŐŽ ŝ ƉƌŽũĞŬƚƵ njŵŝĂŶ

ůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ŬŽŶĐĞƉĐũŝ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ ƉƌŽŐƌĂŵów ŶĂƵĐnjĂŶŝĂ ĂŬĂĚĞŵŝĐŬŝĞŐŽ

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞokreślonych specjalności (konserwacjaŝƌĞƐƚĂƵƌĂĐũĂĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽƌĂnj

ĚĞƚĂůƵͿ͘

Wdrożenie rozwiązań modelowych na wybranych uczelniach͘

ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞ dotyczące dalszych zmian w szkolnictwie wyższym kształcącym

specjalistów biorących udział w procesie inwestycyjnym przy zabytkach 

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞƉƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĂŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞŐŽ͘

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/‒/sŬǁartałϮϬϮϰƌ͘

/‒/skwartałϮϬϮϱƌ͘

/s Ŭǁartał ϮϬϮϯ ƌ͘ –

//ŬǁartałϮϬϮϰƌ͘

/// Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

//ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

///–IV kwartał 2026ƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϯ͘ϭ

/ŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũĂ<ŽŶǁĞŶĐũŝhE^KnjϭϵϳϮƌ͘do ustawy o ochronie zabytków











KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Dobra kultury będące na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO są chronione przepisami międzynarodowymi Konwencji

Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO z 1972 r͘, które po ratyfikacji przez Polskę w 1976 r͘

wymagają dalszej implementacji do przepisów krajowych. Przepisy wykonawcze do Konwencji zawierają wciąż

ƵĂŬƚƵĂůŶŝĂŶLJĚŽŬƵŵĞŶƚǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚŽƉĞƌĂĐLJũŶLJĐŚ„KƉĞƌĂƚŝŽŶĂů'ƵŝĚĞůŝŶĞƐĨŽƌƚŚĞŝŵƉůĞŵĞŶƚĂƚŝŽŶŽĨƚŚĞtŽƌůĚ,ĞƌŝƚĂŐĞ

ŽŶǀĞŶƚŝŽŶ”,który wskazuje chociażby na konieczność wyznaczenia strefy buforowej, opracowania planu zarządzania lub

oceny odziaływania inwestycji na dziedzictwo dla Miejsca Światowego Dziedzictwa. Przepisy te nie zostały

zaimplementowane w dotychczasowym ustawodawstwie krajowym, dlatego podlegają dowolności realizacyjnej,

Ă ǁ przypadku narzędzi monitorowania stanu ochrony i jakości zarządzania miejscem UNESCO na poziomie służb

konserwatorskich, Departamentu Ochrony Zabytków i wspierającej roli Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Nie istnieją

przepisy wskazujące wymóg realizacji wytycznych operacyjnych, które jako przepisy wykonawcze konwencji muszą być

ƉƌnjĞnjƉaństwo realizowane właściwie i podlegają kontroli ze strony UNESCO. 

Działanie ma charakter praktyczny, ĂnjĂƐƚŽƐŽǁĂŶŝĞ‒w systemie ochrony, opieki, zarządzania i monitorowania zabytków͕

a więc wypełnia istotne luki w istniejącym systemie. Jednocześnie poszczególne działania są spójne, to znaczy, 

że informacje na temat zabytkowych wartości są wykorzystywane w kolejnych działaniach

ϱϲ





>͘Ɖ͘

ϭ͘

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ



EĂnjǁĂĐĞůƵ

KƉŝƐwskaźników celu projektu

Opracowanie i nowelizacja przepisów Realizacja zaleceń konwencji i wytycznych operacyjnych, które jako

wdrażających cele konwencji przepisy wykonawcze konwencji muszą być przez Ɖaństwo ƌĞĂůŝnjŽǁĂŶĞ

na poziomie przepisów prawa krajowego. 

ŝǁLJƚLJĐnjŶĞŽƉĞƌĂĐLJũŶĞhE^K

Wskaźniki: ũĞĚĞŶ ƌĂƉŽƌƚ dotyczący aktualnych wymogów konwencji

ŝǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚŽƉĞƌĂĐLJũŶLJĐŚ͕ƉƌŽũĞŬƚnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

Ϯ͘

Diędzynarodowa

ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ

na temat wdrożenia konwencji

Przeprowadzenie szkoleń dla służb

konserwatorskich oraz zarządców

najcenniejszych zabytków 

ϯ͘



>Ɖ͘

ϭ͘ϯ͘ϭ͘ϭ

ϭ͘ϯ͘ϭ͘Ϯ

ϭ͘ϯ͘ϭ͘ϯ

ϭ͘ϯ͘ϭ͘ϰ



Poz. 1470

Wskaźniki:ũĞĚŶĂkonferencja międzynarodowa –ŵŝŶ͘ϭ00 osób͘



Wskaźniki: ƐnjŬŽůĞŶŝĞ ĚůĂ t< i zarządców WŽŵŶŝŬów ,ŝƐƚŽƌŝŝ ;ĚǁĂ

ƐnjŬŽůĞŶŝa ‒ ŵŝŶ͘100 osób)͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Raport dotyczący aktualnych wymogów konwencji ŽƌĂnjǁLJƚLJĐnjŶLJĐŚŽƉĞƌĂĐLJũŶLJĐŚ

/‒/sŬǁartał ϮϬϮϰƌ͘

i możliwości ŝĐŚƌĞĂůŝnjĂĐũŝƉƌnjĞnjƉŽůƐŬŝƐLJƐƚĞŵƉƌĂǁŶLJ͘

Opracowanie projektu zmian legislacyjnych umożliwiających ochronę, /s ŬǁĂƌtał 2024 ƌ͘ –

zarządzanie i monitorowanie form ochrony ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶLJĐŚĚůĂŶĂũĐĞŶŶŝĞũƐnjLJĐŚ II kwartał 2025ƌ͘

zabytków UNESCOŽƌĂnjdziałania upowszechniające͘

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶie szkoleń dla służb konserwatorskich oraz zarządców // kwartał 2025 ƌ͘ ‒

najcenniejszych zabytków͘

//Ŭǁartał ϮϬϮϲƌ͘

Nowelizacja i wdrożenie przepisów do polskiego systemu prawnego͘

III kwartał 2025 ƌ͘ ‒

/sŬǁartał ϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϯ͘Ϯ͘

Wdrażanie Konwencji UNESCO z 2001 r.

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Zadanie realizowane przy współpracy DOZ z Muzeum Morskim w Gdańsku ma na celu ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞĚĂůƐnjLJĐŚƉƌĂĐŶĂĚ

wdrażaniem zaleceń <ŽŶǁĞŶĐũŝhE^KŽŽĐŚƌŽŶŝĞƉŽĚǁŽĚŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽnjϮϬϬϭƌ͕͘ƌĂƚLJĨŝŬŽǁĂŶĞũƉƌnjĞnj

Polskę w 2021 r.

ZĞĂůŝnjĂĐũĂnjĂĚĂŶŝĂƉŽwinna, między innymi, odpowiedzieć na pytania:

− czy ewidencja zabytków prowadzona przez dyrektorów urzędów morskich jest tożsama z ewidencją zabytków

archeologicznych prowadzoną przez WUOZ͍͖

− ũĂŬĂ ũĞƐt rola i wzajemne relacje między urzędami morskimi, WUOZ oraz NMM w kontekście tworzenia

ĞǁŝĚĞŶĐũŝ͍͖

− kto weryfikuje poprawność danych wprowadzanych do kart KEZAPM͍͖

− czy wpis do ewidencji zabytków prowadzonej przez dyrektorów urzędów morskich jest wystarczającą podstawą

ĚŽŽĐŚƌŽŶLJŝŶƐŝƚƵZPM w zakresie zgodnym z definicją ochrony PDK w Konwencji UNESCO 2001͍



Celem szkoleń będzie zapoznanie przedstawicieli służb (Straż Graniczna, Izba Celna, lokalna administracja morska)

z różnorodnością zabytków zalegających w akwenach morskich, opracowanie materiałów informacyjnych ułatwiających

rozpoznanie i zabezpieczenie przedmiotów o charakterze zabytkowym, a także usprawnienie współpracy w zakresie ich

przekazywania oraz ochrony podwodnych zabytków ŵŽƌƐŬŝĐŚ;WDͿ͘

ĞůĞƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶĞ͗

ϭͿ ƉŽƐnjĞƌnjĞŶŝĞ wiedzy w zakresie rozpoznawania przedmiotów o potencjalnie zabytkowym charakterze przez

pracowników służb prowadzących kontrole na jednostkach pływających i w portach (Straż Graniczna, Izba Celna,

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũĂŵŽƌƐŬĂŶĂƐnjĐnjĞďůƵůŽŬĂůŶLJŵ–ŬĂƉŝƚĂŶĂƚLJ͕ďŽƐŵĂŶĂƚLJ͕ŝƚĚ͘Ϳ͖

ϮͿ ƉŽƐnjĞƌnjĞŶŝĞ wiedzy na temat standardów dotyczących zabezpieczania i przechowywania przedmiotów 

ŽƉŽƚĞŶĐũĂůŶŝĞnjĂďLJƚŬŽǁLJŵĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ͕ǁLJĚŽďLJƚLJĐŚŶŝĞůĞŐĂůŶŝĞnjĞƐƚĂŶŽǁŝƐŬƉŽĚǁŽĚŶLJĐŚ͖

ϯͿ ƉŽƉƌĂǁĂ efektywności procesu przekazywania informacji o potencjalnym niszczeniu i grabieży stanowisk

podwodnych oraz podniesienie skuteczności podejmowania decyzji przez właściwe organy administracji

państwowej;

ϰͿ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞmateriałówinformacyjnych ułatwiających rozpoznanie, zabezpieczenie i przekazanie ruchomych

zabytków pozyskanych w polskich obszarach morskich͖

ϱϳ



ϱͿ



ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ opinii prawnej i propozycji ewentualnej nowelizacji aktualnie obowiązujących przepisów, jeżeli

ƚĂŬĂ ƉŽƚƌnjĞďĂ ǁLJŶŝŬŶŝĞ nj ĂŶĂůŝnjLJ ŝ ŽƉŝƐĂŶŝĂ ƉƌŽĐĞĚƵƌ͕ ƉŽĚĞũŵŽǁĂŶLJĐŚ ǁ ƚƌĂŬĐŝĞ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ƉƌŽũĞŬƚƵ ;ǁ ƚLJŵ

warsztatówƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚǁũĞŐŽƌĂŵĂĐŚͿ͘



W trakcie warsztatów realizowane będą cele 1, 3, 4 i 5. Cel 2 realizowany będzie w ramach odrębnego ƐnjŬŽůĞŶŝĂ

pn. „Zabytek wLJĚŽďLJƚLJnjǁŽĚLJ–ƌŽnjƉŽnjŶĂŶŝĞ͕njĂďĞnjƉŝĞĐnjĞŶŝĞ͕przekazanie”͘



Celem szkoleń będzie zapoznanie przedstawicieli służb (Straż Graniczna, Izba Celna, lokalna administracja morska)

z różnorodnością zabytków zalegających w akwenach morskich, opracowanie materiałów informacyjnych ułatwiających

rozpoznanie i zabezpieczenie przedmiotów o charakterze zabytkowym, a także usprawnienie współpracy w zakresie ich

przekazywania oraz ochrony podwodnych zabytków morskich (PZM).

ĞůĞƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶĞ͗

ϭͿ ƉŽƐnjĞƌnjĞŶŝĞ wiedzy w zakresie rozpoznawania przedmiotów o potencjalnie zabytkowym charakterze przez

pracowników służb prowadzących kontrole na jednostkach pływających i w portach (Straż Graniczna, Izba Celna,

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũĂŵŽƌƐŬĂŶĂƐnjĐnjĞďůƵůŽŬĂůŶLJŵ–ŬĂƉŝƚĂŶĂƚLJ͕ďŽƐŵĂŶĂƚLJ͕ŝƚĚ͘Ϳ͖

ϮͿ ƉŽƐnjĞƌnjĞŶŝĞ wiedzy na temat standardów dotyczących zabezpieczania i przechowywania przedmiotów 

ŽƉŽƚĞŶĐũĂůŶŝĞnjĂďLJƚŬŽǁLJŵĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ͕ǁLJĚŽďLJƚLJĐŚŶŝĞůĞŐĂůŶŝĞnjĞƐƚĂŶŽǁŝƐŬƉŽĚǁŽĚŶLJĐŚ͖

ϯͿ ƉŽƉƌĂǁĂ efektywności procesu przekazywania informacji o potencjalnym niszczeniu i grabieży stanowisk

podwodnych oraz podniesienie skuteczności podejmowania decyzji przez właściwe organy administracji

państwowej;

ϰͿ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞmateriałów informacyjnych ułatwiających rozpoznanie, njĂďĞnjƉŝĞĐnjĞŶŝĞŝƉƌnjĞŬĂnjĂŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚ

zabytków pozyskanych w polskich obszarach morskich͘

>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘



>Ɖ͘

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘ϭ

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘Ϯ

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘ϯ

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘ϰ

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘ϱ



Poz. 1470

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘ϲ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

tLJŵŝĂŶĂǁŝĞĚnjLJŶĂƚĞŵĂƚ

sposobów zarządzania informacją 

ŽnjĂďLJƚŬĂĐŚ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŽƉŝŶŝŝƉƌĂǁŶĞũ

ŝƉƌŽƉŽnjLJĐũŝĞǁĞŶƚƵĂůŶĞũ

ŶŽǁĞůŝnjĂĐũŝĂŬƚƵĂůŶŝĞ

obowiązujących przepisów

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞǁŝĞĚnjLJŶĂƚĞŵĂƚ

różnorodności i ochrony

podwodnych zabytków morskich

<ŽŶĨĞƌĞŶĐũĂpodsumowująca 

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Liczba osób biorących udział ǁǁĂƌƐnjƚĂƚĂĐŚ͘Wskaźnik͗ŵŝŶ͘30 osób͘

KƉŝŶŝĂƉƌĂǁŶĂ͕ƵůŽƚŬĂŝŶĨŽƌŵĂĐLJũŶĂ͗ƉƌŽĐĞĚƵƌLJŽďŝĞŐƵŝŶĨŽƌŵĂĐũŝŽWD͘

Wskaźnik: ĚŽƐƚĂƌĐnjĞŶŝĞƵůŽƚŬŝŝŶĨŽƌŵĂĐLJũŶĞũŝŽƉŝŶŝŝƉƌĂǁŶĞũ͘

Liczba przygotowanych materiałów informacyjnych (broszur)͘Wskaźnik

ŵŝŶ͘ũĞĚŶĂďƌŽƐnjƵƌĂ͘

Liczba osób biorących udział w konferencji njŐŽĚŶĂ z liczbą

województw/obszarów͕ których dotyczą warsztaty͘ Wskaźnik: ŵŝŶ͘ ϯϬ

osób͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

osiągnięcia

Seria warsztatów analizujących i opisujących procedury prawne dotyczące / Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

postępowania z zabytkami podwodnymi zlokalizowanymi w polskich obszarach /sŬǁartał ϮϬϮϲƌ͘

morskich (ZPM) w zakresie zgodnym z definicją ochrony podwodnego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽǁzawartą w <ŽŶǁĞŶĐũŝhE^KnjϮϬϬϭƌ͘

Wstępna weryfikacja procedur zabezpieczenia zabytków podwodnych 

/ Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

w sezonie badawczym z opinią prawną i ulotką informacyjną 

/sŬǁartał ϮϬϮϱƌ͘

Konferencja podsumowująca etapy 1ŝϮ

/sŬǁartał ϮϬϮϰƌ͘–

//Ŭǁartał ϮϬϮϱƌ͘

Seria szkoleń w zakresie rozpoznawania przedmiotów o potencjalnie ///Ŭǁartał ϮϬϮϱƌ͘–

njĂďLJƚŬŽǁLJŵ ĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ͕ zalegających w akwenach morskich͕ ĚůĂ //ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

przedstawicieli służb (Straż GranŝĐnjŶĂ͕/njďĂĞůŶĂ͕ůŽŬĂůŶĂĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũĂŵŽƌƐŬĂͿ

Opracowanie materiałów informacyjnych ułatwiających rozpoznanie

/‒III kwartałϮϬϮϲƌ͘

i zabezpieczenie przedmiotów o charakterze zabytkowym, a także usprawnienie

współpracy w zakresie ich przekazywania oraz ochrony podwodnych zabytków

ŵŽƌƐŬŝĐŚ;WDͿ

Propozycje nowelizacji przepisówŬƌĂũŽǁLJĐŚŽnjĂďLJƚŬĂĐŚƉŽĚǁŽĚŶLJĐŚ

/–/sŬǁĂƌƚĂł 2026ƌ͘

ϱϴ



ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϯ͘ϯ͘

Współpraca międzynarodowa z UNESCOͲ/KDK^Ͳ/ZKDͲh



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Polska jest zobowiązana do implementacji zapisów konwencji, zaleceń lub uaktualnianych wytycznych oraz nowych

narzędzi wdrożeniowych Unii Europejskiej, które powinny stać się częścią polityki ochrony dziedzictwa kulturowego



w Polsce. Działań weryfikacyjnych wymaga m.in.: Konwencja UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego

njϮϬϬϭƌ͕͘ŬŽŶǁĞŶĐũĂhE^KǁƐƉƌĂǁŝĞŽĐŚƌŽŶLJŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽnjϮϬϬϯƌ͕͘njĂůĞĐĞŶŝĂhE^K

w sprawie zachowania i dostępu do dzŝĞĚnjŝĐƚǁĂĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶĞŐŽ͕ǁƚLJŵĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂĐLJĨƌŽǁĞŐŽ͕njϮϬϭϱƌ͕͘ŬŽŶǁĞŶĐũĂ

Rady Europy o wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa w FARO z 2005 r. oraz ǁĚƌŽżenie zaleceń i strategii

h–określających nowe cele polityki kulturalnej, także w njĂŬƌĞƐŝĞǁƐƉĂƌĐŝĂnjĂƐŽďƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽ͕ŽƌĂnjŝĐŚużytkowników͘

Wstępnego rozpoznania i wypracowania kierunków dalszego działania wymagają nowe zalecenia dotyczące zmian

klimatycznych, szlaków kulturowych i wzmacniania kwalifikacji zawodowych w ochronie ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ. Z tego względu

wskazane jest większe zaangażowanie Polski w prace eksperckich gremiów międzynarodowych UNESCO, ICCROM,

/KDK^͕ d/,͕ <ŽŵŝƐũŝ ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ ŝ ƵƌŽƉLJ EŽƐƚƌLJ͘ Włączenie się Polski w międzynarodowe inicjatywy, projekty,

ǁĂƌƐnjƚĂƚLJ͕ ŐƌƵƉLJ ƌŽďŽĐnjĞ wpłynie ŶĂ ǁnjƌŽƐƚ njŶĂĐnjĞŶŝĂ WŽůƐŬŝ ŝ ũĞũ ĚŽƌŽďŬƵ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂ ĂƌĞŶŝĞ

międzynarodowej, a także pozwoli na zaznaczenie polskiego dorobku naukowego na tle pozostałych krajów, głównie

ĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĐŚ

>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘

ϱ͘

ϲ͘



>Ɖ͘

ϭ͘ϯ͘ϯ͘ϭ

ϭ͘ϯ͘ϯ͘Ϯ

ϭ͘ϯ͘ϯ͘ϯ

ϭ͘ϯ͘ϯ͘ϰ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

tnjƌŽƐƚnjŶĂĐnjĞŶŝĂWŽůƐŬŝŶĂĂƌĞŶŝĞ

międzynarodowej w zakresie

udziału ekspertów w gremiach 

i grupach międzynarodowych

Wspólne inicjatywy

międzynarodowe w zakresie

szkoleń, kreowania polityki ochrony

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

/ŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũĂ ĚŽ nowych zaleceń

strategii systemu ochrony zabytków





ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

tƐƉŝĞƌĂŶŝĞ njŶĂĐnjĞŶŝĂ ĚŽƌŽďŬƵ WŽůƐŬŝ ƉƌnjĞnj ĚĞůĞŐŽǁĂŶŝĞ ƉŽůƐŬŝĐŚ

ƉƌnjĞĚƐƚĂǁŝĐŝĞůŝ ŶĂ spotkania międzynarodowych gremiów ekspĞƌĐŬŝĐŚ͘

Wskaźniki͗ ũĞĚĞŶ ƌĂƉŽƌƚ͕ ƉŝƐĞŵŶĂ ŝŶĨŽƌŵĂĐũĂ ĚŽƚycząca ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ

ƚƌnjĞĐŚekspertów do gremiów międzynarodowych͘

Organizacja lub udział ekspercki w szkoleniach͕ ǁĂƌƐnjƚĂƚĂĐŚ͕ ŐƌƵƉĂĐŚ

roboczych i konferencjach międzynarodowych w zakresie wybranym do

wdrożenia ŝ ƉƌŽŵŽǁĂŶŝĂ͘ Wskaźnik: udział w wydarzeniach 

ŵŝŶ͘dziesięciuekspertów z Polski͘

Opracowanie dla wybranych grup zagadnień projektów zmian przepisów

i podjęcie działań mających na celu ich ŝŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũę͘ Wskaźnik

projekty zmian przepisów w ƚƌnjĞĐŚ grupach zagadnień

międzynarodowych͘

tLJŵŝĂŶĂ ǁŝĞĚnjLJ ŶĂ ƚĞŵĂƚ Wskaźnik͗ǁĂƌƐnjƚĂƚLJŚLJďƌLJĚŽǁĞŵŝŶ͘ƚƌnjLJƌĂnjLJpo 15 osób;ǁƐŬĂźnik 45

sposobów zarządzania informacją  osób)͕ ũĞĚĞŶ raport będący podsumowaniem dotyczącym sposobów

ŽnjĂďLJƚŬĂĐŚ

zarządzania informacją o zabytkach͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŽƉŝŶŝŝƉƌĂǁŶĞũ Wskaźnik: ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjŽƉŝŶŝŝƉƌĂǁŶĞũ͘

ŝƉƌŽƉŽnjLJĐũŝĞǁĞŶƚƵĂůŶĞũ

ŶŽǁĞůŝnjĂĐũŝĂŬƚƵĂůŶŝĞ

obowiązujących przepisów

Konferencja międzynarodowa

WskaźnŝŬ͗ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂŚLJďƌLJĚŽǁĂ‒ŵŝŶ͘50 osób͘

poruszająca aktualny temat polityki

międzynarodowej w zakresie

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Raport dotyczący aktualnych wymogów konwencji, zaleceń, strategii i ich

możliwości oraz potrzebwdrożenia i realizacji w ƉŽůƐŬŝŵƐLJƐƚĞŵŝĞƉƌĂǁŶLJŵ

Nawiązanie współpracy międzynarodowej w zakresie wskazanych nowych

inicjatyw i przepisów międzynarodowych, organizacja seminariów i warsztatów͕

ƚũ͘paneli zdobywania wiedzy i doświadczeń międzynarodowych dla ekspertów

ƉŽůƐŬŝĐŚ

Wprowadzenie polskich ekspertów do wybranych ƚƌnjĞĐŚ gremiów

międzynarodowych

Wdrażanie miękkie i promocja działań międzynarodowych – ŽƌŐĂŶŝnjĂĐũĂ

konferencji międzynarodowej ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ǁƐŬĂnjĂŶLJŵ ‒ ũĂŬŽ ŶĂũŝƐƚŽƚŶŝĞũƐnjĞ

działania

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/‒///kwartałϮϬϮϰƌ͘

/s Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

/sŬǁartał ϮϬϮϲƌ͘

/ Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

/sŬǁartał ϮϬϮϲƌ͘

/s Ŭǁartał ϮϬϮϱ ƌ͘ –

/sŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

ϱϵ



ĂĚĂŶŝĞϭ͘ϯ͘ϰ͘



tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵtworzenia planów zarządzania dla miejsc światowego dziedzictwa

ǁWŽůƐĐĞ



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Wdrażanie Konwencji UNESCO o ochronie światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego oraz obecność polskich dóbr

kultury na Liście Światowego Dziedzictwa implikują zobowiązanie do stosowania w Polsce standardów ochronnych

i zarządczych, formułowanych w skali globalnej dla uczestników ruchu światowego dziedzictwa. Jednym z mocno

artykułowanych wymogów ruchu jest zapewnienie każdemu z objętych ochroną w tym wymiarze dóbr, aktualnego

i skutecznego planu zarządzania, któƌLJnjũĞĚŶĞũƐƚƌŽŶLJŽĚƉŽǁŝĂĚĂƐƉĞĐLJĨŝĐĞŬŽŶŬƌĞƚŶĞŐŽĚŽďƌĂĐŚƌŽŶŝŽŶĞŐŽ͕z drugiej zaś

gwarantuje realizację celów i standardów ochrony właściwych dla dóbr o najwyższym znaczeniu w skali globu.

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƉůĂŶƵzarządzania jest zadaniem zarządcy dobra światoǁĞŐŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͘Za realizację wdrażania ŬŽŶǁĞŶĐũŝ

UNESCO in genere odpowiada natomiast państwo polskie. Przepisy wykonawcze do Konwencji zawierają „tLJƚLJĐnjŶĞ

Operacyjne do realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO”;„KƉĞƌĂƚŝŽŶĂů'ƵŝĚĞůŝŶĞƐĨŽƌƚŚĞŝŵƉůĞŵĞŶƚĂƚŝŽŶ

ŽĨƚŚĞtŽƌůĚ,ĞƌŝƚĂŐĞŽŶǀĞŶƚŝŽŶ”Ϳ, którĞǁƐŬĂnjƵũąna konieczność wyznaczenia strefy buforowej, opracowania planu

zarządzania lub oceny odziaływania inwestycji na dziedzictwo dla Miejsca Światowego Dziedzictwa. tŽďůŝĐnjƵŽƉŝƐĂŶLJĐŚ

ǁyżej okoliczności zasadne jest wsparcie gospodarzy dóbr światowego dziedzictwa w zakresie realizacji wymogu

njĂǁĂƌƚĞŐŽǁƌĞŐƵůĂĐũĂĐŚhE^K͘ĂĚĂŶŝĞƚŽŵĂniebagatelne znaczenie oraz wysoki priorytet, ponieważ wobec części

dóbr światowego dziedzictwa w PolsĐĞplany zarządzanianie zostałLJŶŝŐĚLJŽƉƌĂĐŽǁĂŶĞ(w chwili wpisu na Listę nie byłLJ

ŽŶĞũĞƐnjĐnjĞǁLJŵĂŐĂŶĞͿlub też istniejący już dokument wymaga aktualizacji͘tƚĞũƐLJƚƵĂĐũŝnależy uruchomić działania,

które docelowo pozwolą na uzupełnienie planów zarządzania dla każdego z miejsc wpisanych na Listę Światowego

njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͘EŝŶŝĞũƐnjLJƉƌŽũĞŬƚƉŽnjǁŽůŝwzmocnić tenƉƌŽĐĞƐ͘

Proponowane zadanie przewiduje wsparcie merytoryczne zarządców i służb konserwatorskich w procesie tworzenia

Ɖrojektów planów zarządzania miejsc światowego dziedzictwa. Plany zarządzania mają służyć zarządcomͬŽƉŝĞŬƵŶŽŵ

pomocąw planowaniu działań renowacyjnych, inwestycyjnych, udostępnianiu i promocji miejsc światowego dziedzictwa

w Polsce w taki sposób, Ăby zapewnić należytą ochronę w aspekĐŝĞŝĐŚǁyjątkowej uniwersalnej wartości.

tƐƉĂƌĐŝĞ ŵĞƌLJƚŽƌLJĐnjŶĞ będzie polegać na opracowaniu dokumentacji niezbędnej w procesie przygotowania planów

zarządzania, a także ŬŽŶŝĞĐnjŶĞũ ƉŽŵŽĐLJ ǁ ĨŽƌŵŝĞ ŬŽŶƐƵůƚĂĐũŝ͘ WůĂŶŽǁĂŶĞ ũĞƐƚ ƵĚnjŝĞůĞŶŝĞ ǁƐƉĂƌĐŝĂ ŵĞƌLJƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽ ĚůĂ

dwóch grup miejsc światowego dziedzictwa – drewnianych cerkwi w polskim i ukraińskim regionie Karpat (wpis

transgraniczny, seryjny z Ukrainą) ŝ,Ăůŝ^ƚƵůĞĐŝĂwe Wrocławiu ;w stosunku do której planowana jest kolejna misja UNESCO

ǁϮϬϮϰƌ͘Ϳ͘



ZĞĂůŝnjĂĐũĂ njĂĚĂŶŝĂ njŽƐƚĂŶŝĞ rozpoczęta określeniem zakresu niezbędnej dokumentacji oraz przygotowanieŵ

ŚĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƵƌĞĂůŝnjĂĐũŝdwóch projektów planu zarządzania, uwzględniającychŬŽŶƐƵůƚĂĐũĞnjǁƐnjLJƐƚŬŝŵŝŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjĂŵŝ

i uzgodnienie z Departamentem Ochrony Zabytków D<ŝE. Równolegle będzie sporządzony raport dotyczący zagrożeń

obiektów architektury drewnianej wpisanych na Listę światowego njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕ ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ƉƌnjLJƉĂĚŬƵ ĐĞƌŬǁŝ

ĚƌĞǁŶŝĂŶLJĐŚ.

Raport

będzie

też

zawierał

studium

porównawcze,

obejmujące

zagrożenia 

i problemy zarządcze innych miejsc światowego dziedzictwa, których głównym budulcem jeƐƚĚƌĞǁŶŽ͘

ĂŶĞnjŐƌŽŵĂĚnjŽŶĞƉŽĚĐnjĂƐƌĞĂůŝnjĂĐũŝzadania pozwoląŶĂƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŵĂƚĞriałówinstruktażowLJĐŚ;ĂŶĂůŝnjLJ͕ƉŽƌĂĚŶŝŬŝͿ͕

które będą mogły być wykorzystywane ƉŽĚĐnjĂƐprzygotowywania planów zarządzania pozostałymi miejscami światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂǁWŽůƐĐĞ͘

t ŽƐƚĂƚŶŝŵ ƌŽŬƵ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ njĂĚĂŶŝĂ njŽƐƚĂŶŝĞ njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶĂ ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ ŶĂƵŬŽǁĂ poświęcona ǁLJŬŽŶLJǁĂŶŝƵ

ŝwdrażaniu planów zarządzania miejscami światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce͘



>͘Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Poprawa jakości zarządzania miejsc

światowego dziedzictwa w Polsce

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Zarządcy dwóch miejsc światowego dziedzictwa, agendy administracji

publicznej i służbLJkonserwatorskie otrzymają projekt planu zarządzania,

którybędnjŝĞƉŽŵŽĐŶLJǁƉƌŽĐĞƐŝĞzarządzaniaŝƵnjŐĂĚŶŝĂŶŝĂrozstrzygnięć

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐLJũŶLJĐŚ ĚůĂ ŵŝĞũƐĐ światowego dziedzictwa hE^K

Wskaźnik͗  ĚǁĂ ƉƌŽũĞŬƚLJ planów zarządzania ĚůĂ miejsc światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat oraz

,ĂůĂ ^ƚƵůĞĐŝĂ we WrocławiuͿ͕ ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ ĚůĂ ŝŶƚĞƌĞƐĂƌŝƵƐnjLJ ŵŝĞũƐĐ

światowego ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂhE^KǁWŽůƐĐĞ‒ŵŝŶ͘150 osób

Raport na temat zagrożeń obiektów Raport będzie mógł być wykorzystany jako źródło danych do opracoǁĂŶŝĂ

ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ ĚƌĞǁŶŝĂŶĞũ ǁƉŝƐĂŶLJĐŚ materiałów (poradników) służących do przygotowania projektówplanów

na listę światowego dziedzictwa

zarządzania miejsc światowego dziedzictwa. Wskaźnik͗ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnj

ƌĂƉŽƌƚƵ



ϲϬ





,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

ϭ͘ϯ͘ϰ͘ϭ tLJŬŽŶĂŶŝĞ dwóch Ɖrojektów planów zarządzania po porozumieniach z zarządcami

miejsc światowego dziedzictwa – drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat

ŽƌĂnj,ĂůĂ^ƚƵůĞĐŝĂwe Wrocławiu

ϭ͘ϯ͘ϰ͘Ϯ Opracowanie raportu na temat zagrożeń i monitoringu dla obiektów architektury

drewnianej wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO – ĂŬĐĞƉƚĂĐũĂ '<

ŝpublikacja raportu w języku polskim i angielskim

ϭ͘ϯ͘ϰ͘ϯ Konferencja dotycząca zarządzania miejscami światowego dziedzictwa UNESCO ‒ ŵŝŶ͘

150 osób 



>Ɖ͘



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/ Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘  –

//ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

///ŬǁartałϮϬϮϱƌ͘–

//ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

//‒///ŬwartałϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϮ͘ϭ͘ϭ͘

LJĨƌLJnjĂĐũĂƉƌŽĐĞƐƵŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲbudowlanego w zakresie ochrony zabytków



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Podstawą prawną realizacji projektu jest ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. –WƌĂǁŽ

ďƵĚŽǁůĂŶĞoraz niektórych innych ustaw. Celem wydania aktu prawnego było włączenie do procesu cyfryzacji procesu

ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽuczestniczących w nim organów administracji publicznej. W ramach prowadzonej od 2021 r.

ĐLJĨƌLJnjĂĐũŝ tworzony jest przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego System do Obsługi Postępowań Administracyjnych 

ǁ ƵĚŽǁŶŝĐƚǁŝĞ ;^KWͿ͘  ĞůĞŵ ďƵĚŽǁLJ ƚĞŐŽ ƐLJƐƚĞŵƵ ũĞƐƚ ĚŽƐƚĂƌĐnjĞŶŝĞ ŽƌŐĂŶŽŵ ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝ ĂƌĐŚŝƚĞŬƚŽŶŝĐnjŶŽͲ

ͲďƵĚŽǁůĂŶĞũŝŶĂĚnjŽƌƵďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽŽƌĂnjŝŶŶLJŵŽƌŐĂŶŽŵzaangażowanyŵw prowadzenie procedur narzędzi do sprawnej

obsługi wniosków i zgłoszeń w obszarze budownictwa, szczególnie tych w postaci ĞůĞŬƚƌŽŶŝĐnjŶĞũ͘WŽĚƐƚĂǁŽǁĞĞůĞŵĞŶƚLJ

ƉƌŽũĞŬƚƵƚŽĚŽƐƚĂƌĐnjĞŶŝĞŽƉƌŽŐƌĂŵŽǁĂŶŝĂŝsprzętu oraz zwiększenie zasobu wiedzy przez organizację ƐƉĞĐũĂůŝƐƚLJĐnjŶLJĐŚ

ƐnjŬŽůĞń͕ ƐŬŝĞƌŽǁĂŶLJĐŚ do pracowników wojewódzkich urzędów ochrony zabytków. Projekt będzie dotyczył włąĐnjĞŶŝĂ

organów ochrony zabytków do systemu i w konsekwencji ‒ ĐLJĨƌLJnjĂĐũŝ ƉƌŽĐĞƐƵ ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ

ochrony zabytków. Projekt ƉůĂŶŽǁĂŶLJ ũĞƐƚ ĚŽ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ ǁ ƌĂŵĂĐŚ ĚƌƵŐŝĞũ ŽƐŝ ƉƌŝŽƌLJƚĞƚŽǁĞũ WKW – „EͲĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũĂ

i otwarty rząd”͕Działanie 2.2 „Cyfryzacja procesów backͲoffice w administracji rządowej”.

>Ɖ͘

ϭ͘



>Ɖ͘

Ϯ͘ϭ͘ϭ͘ϭ

Ϯ͘ϭ͘ϭ͘Ϯ















Ϯ͘ϭ͘ϭ͘ϯ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Włączenie organów ochrony

zabytków do cyfrowego

postępowania w zakresie procesu

ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Uzyskanie pełnej funkcjonalności prowadzenia postępowania przez organy

ochrony zabytków w Systemie do Obsługi Postępowań Administracyjnych

ǁ ƵĚŽǁŶŝĐƚǁŝĞ͘ Wskaźnik: wdrożenie w dziesięciu województwach

systemu cyfrowego postępowania w zakresie procesu inweƐƚLJĐLJũŶŽͲ

ͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Zakończenie realizacji cyfryzacji rejestrów w ramach SOPAB

Zakończenie zwiększenia funkcjonalności SOPAB dla wojewódzkich urzędów

ochrony zabytków

Zakończenie cyfryzacji organów ochrony zabytków w ramach systemu SOPAB

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/kwartał 2024ƌ͘–

/sŬǁartałϮϬϮϱƌ͘

// Ŭǁartał ϮϬϮϱ ƌ͘ ‒

//ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

///‒/sŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

ϲϭ



ĂĚĂŶŝĞϮ͘ϭ͘Ϯ

Program szkoleń specjalistycznych dla pracowników wojewódzkich urzędów ochrony

zabytków





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

W nawiązaniu do njĂĚĂŶŝĂ realizowanego w ramach Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami 

ŶĂ ůĂƚĂ ϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ͕ ƚũ͘ ǁƐƉŝĞƌĂŶŝĂ ƌŽnjǁŽũƵ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ zawodowych przez pracowników służb konserwatorskich

polegającego na przeprowadzeniu w latach 2020‒2022 szkoleń dla pracowników wojewódzkich urzędów ochrony

zabytków, planuje się ƐƚǁŽƌnjĞŶŝĞprogramu nowej edycji szkoleń w latach 2024–2026. Zadanie to będzieǁLJŬŽŶLJǁĂŶĞǁĞ

współpracy z Krajową Szkołą Administracji Publicznej na podstawie przygotowanej w 2023 r. analizy potrzeb

szkoleniowych pracowników zatrudnionych w urzędach konserwatorskich. 

ǁĂƉŽĚƐƚĂǁŽǁĞƉƌŝŽƌLJƚĞƚLJƉƌŽŐƌĂŵƵƐnjŬŽůĞŶŝŽǁĞŐŽƚŽƐƚǁŽƌnjĞŶŝĞǁjego ramach dwóch ścieżek szkoleniowych:

• ścieżki eksperta͕ obejmującej ƐnjŬŽůĞŶŝĂ z wytypowanych przez pracowników D<ŝE ŶĂũďĂƌĚnjŝĞũ ƐŬŽŵƉůŝŬŽǁĂŶLJĐŚ

problemów orzecznictwa administracyjnoͲkonserwatorskiego i innych, w tym zarządzania dziedzictwem kulturowym 

ǁŽŬƌĞƐŝĞŽƐƚĂƚŶŝĐŚĐnjƚĞƌĞĐŚlat przed rozpoczęciem szkolenia; 

• ścieżki menadżera͕ obejmującej szkolenia z zakresu zarządzania publicznego͕ ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶĞ dla osób zajmujących

ƐƚĂŶŽǁŝƐŬa kierowników wydziałów w wojewódzkich urzędach ochrony zabytków. Oferta będzie się koncentrowała 

na następujących zagadnieniach: zarządzanie zespołem i budowanie zespołu, zarządzanie zmianą, zarządzanie w ramach

pracy zdalnej, zarządzanie projektami, komƵŶŝŬĂĐũĂnjƉƌĂĐŽǁŶŝŬĂŵŝ͘



>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘



>Ɖ͘



Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϭ

Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘Ϯ

Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϯ

Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϰ

Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϱ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Zwiększenie najważniejszych

kompetencji pracowników

wojewódzkich urzędów ochrony

zabytków

ŵŶŝĞũƐnjĞŶŝĞůŝĐnjďLJĚĞĐLJnjũŝ

i postanowień skierowanych do

ƉŽŶŽǁŶĞŐŽƌŽnjƉĂƚƌnjĞŶŝĂůƵď

ƵĐŚLJůŽŶLJĐŚƉƌnjĞnj'ĞŶĞƌĂůŶĞŐŽ

Konserwatora Zabytków

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Liczba osób przeszkolonych w ramach programu͘ Wskaźnikŝ͗ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ

ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞŵŝŶ͘300 osób (100 osób w 2024 r., 100 osób w 2025 r., 100

osób w 2026 r.)͘

Wskaźniki: njŵŶŝĞũƐnjĞŶŝĞ liczby decyzji i postanowień do ponownego

rozpatrzenia lub uchylonych przez Generalnego Konserwatora Zabytków͖

ŽĚ ϮϬϮϯ ƌ͘ ĚŽ ϮϬϮϲ ƌ͘ wartość bazowa ‒ Ž dziesięć punktów

ƉƌŽĐĞŶƚŽǁLJĐŚ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Przeprowadzenie analizy potrzeb szkoleniowych pracowników służb konserwatorskich 

Przeprowadzenie działań dotyczących rozpoczęcia programu szkoleniowego

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞszkoleń stacjonarnych pierwszej grupy

Przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych drugiej grupy

Przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych ƚƌnjĞĐŝĞũŐƌƵƉLJ

ĂĚĂŶŝĞϮ͘Ϯ͘ϭ

Wdrożenie i rozwójƉƌŽŐƌĂŵƵWн



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

I kwartał 2024ƌ͘

I kwartał 2024ƌ͘

//‒IV kwartał 2024ƌ͘

//‒IV kwartał 2025ƌ͘

//–IV kwartał 2026ƌ͘

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĞůĞŵnjĂĚĂŶŝĂũĞƐƚŬŽŶƚLJŶƵĂĐũĂwdrażania ŝƌŽnjǁŝũĂŶŝĂWƌŽŐƌĂŵƵWн͕njĂƉƌŽũĞŬƚŽǁĂŶĞŐŽŝƉƌnjĞƚĞƐƚŽǁĂŶĞŐŽǁƌĂŵĂĐŚ

<WKŝKŶŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒2022. Program AZP+ ma być następcą programu AZP i funkcjonować jako nieinwazyjne wsparcie

zarządzania dziedzictwem archeologicznym w Polsce. Zmiana ta jest niezbędna z wielu powodów. Wśród nich 

na pierwszym miejscu wymienić należy rewolucję cyfrową, dostępność danych i powszechność metod teledetekcyjnych 

w archeologii, dzięki integracji których rozpoznawanie dziedzictwa archeologicznego jest znacznie skuteczniejsze od

tradycyjnych badań powierzchniowych. Z drugiej strony zauważyć należy utrudniony dostęp ĚŽ njŝĞŵŝ ;ŶƉ͘͘ ǁƐŬƵƚĞŬ

intensyfikacji zasiewów na polach przy jednoczesnej dużej liczbie nieużytków, co ma znaczący wpływ na możliwość

prowadzenia badań terenowych), silną antropopresję oraz zmiany klimatyczne mające negatywny wpływ na stan

njĂĐŚŽǁĂŶŝĂ ƌĞůŝktów archeologicznych i związaną z tym konieczność możliwie ŶĂũďĂƌĚnjŝĞũ ĞĨĞŬƚLJǁŶĞŐŽ ƉŽnjLJƐŬŝǁĂŶŝĂ

wiedzy na temat dziedzictwa. Głównymi odbiorcami ƉƌŽŐƌĂŵƵsą pracownicy urzędów konserwatorskich oraz archeolodzy

ϲϮ





Poz. 1470

;ďĂĚĂĐnjĞnjŝŶƐƚLJƚƵĐũŝŶĂƵŬŽǁLJĐŚŽƌĂnjĨŝƌŵƉƌLJǁĂƚŶLJĐŚͿ͕ƉŽŶĂĚƚŽŝŶǁĞƐƚŽƌnjLJ͕ǁƚLJŵ'DKiA, leśnicy, służby mundurowe

ŝsamorządy terytorialne͘

Działania w kolejnych latach powinny służyć realizacji celów strategicznych Programu AZP+͕ określonych ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ

ǁLJŶŝŬƵ szczegółowej diagnozy potrzeb odbiorców oraz ĂŶĂůŝnjLJ możliwości w ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ rozpoznawania i zarządzania

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĞŵĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJŵǁWŽůƐĐĞũĂŬŽ͗

•

ǁƐƉŝĞƌĂŶŝĞ ƉƌnjLJƌŽƐƚƵ ǁŝĞĚnjLJ Ž ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŝĞ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJŵ ŝ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝŝ ƉƌnjĞnj njĂƐƚŽƐŽǁĂŶŝĞ ŵĞƚŽĚ

nieinwazyjnych i małoinwazyjnych w badaniachnad przeszłością͖

•

ƉŽƉƌĂǁĂefektywności zarządzania danymi o dziedzictwie archeologicznym. Wspieranie procesów decyzyjnych͖

•

ƉŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞkwalifikacji służb konserwatorskich, archeologów oraz innych badaczy dziedzictwa͖

•

ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞǁŝĞĚnjLJŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŝĞĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶLJŵŝǁƐƉŝĞƌĂŶŝĞĞĚƵŬĂĐũŝĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞũ͘

Realizacja celów Programu AZP+ stanowi realną szansę na nowoczesne zarządzanie dziedzictwem archeologicznym

ǁWŽůƐĐĞŽƌĂnjƐŬƵƚĞĐnjŶŝĞũƐnjĞǁLJŬŽŶĂŶŝĞzałożeń ĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũŬŽŶǁĞŶĐũŝŽŽĐŚƌŽŶŝĞĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽƉƌnjĞnj

tworzenie warunków do ochrony reliktów archeologicznych in situ (w oryginalnym miejscu). Ze względu na specyfikę

reliktów archeologicznych wiedza na temat ich lokalizacji i zasięgu stanowi najważniejsnjLJ ĞůĞŵĞŶƚ ŽĐŚƌŽŶLJ͕ ĚůĂƚĞŐŽ

działania proponowane w obszarze pierwszym to przede wszystkim rozpoznawanie dziedzictwa przy pomocy

nieinwazyjnych badań archeologicznych. Lista metod nie jest zamknięta. Wśród nich wymienić można archeologię lotniczą,

analizę danych lotniczego skanowania laserowego, zobrazowań satelitarnych, badania geofizyczne, geochemiczne,

powierzchniowe, kartografie itd. Dotychczasowe doświadczenia archeologii w aplikacji rozmaitych metod prospekcji

pokazują, że najpełniejsze wyniki uzyskuje się wskutek integracji wielu sposobów rozpoznania. Każda z metod ujawnia inny

aspekt rzeczywistości, co oznacza potrzebę stosowania wielu technik i uzupełnianiĂwyników. Obszary do badań wybierane

będą w porozumieniu z WKZ w taki sposób, Ăby uzupełniać wiedzę na temat dziedzictwa archeologicznego w miejscach,

gdzie jest ono szczególnie zagrożone lub słabo rozpoznane, a także Ăby rozwiązywać problemy związane z rejestrem

zabytków (weryfikacja dotychczasowych ustaleń oraz rozpoznawanie stanowisk, które powinny zostać objęte tą formą

ochrony). W obrębie celu pierwszego planowane jest również testowanie nowych metod teledetekcyjnych,a także prace

nad możliwością monitorowania reliktów archeologicznych za pomocą zobrazowań satelitarnych i poszukiwanie nowych

Ɛposobów wczesnego wykrywania zagrożeń naturalnych. Pod uwagę będzie brane również dziedzictwo podwodne.

Trzeci cel strategiczny Programu AZP+, wynikający bezpośrednio z diagnozy potrzeb odbiorców ƚĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ͕ ƚŽ

wspieranie rozwoju kompetencji związanych nj ǁLJŬŽƌnjLJƐƚLJǁĂŶŝĞŵ ŵĞƚŽĚ ƚĞůĞĚĞƚĞŬĐLJũŶLJĐŚ ǁ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝŝ ŝ ƐLJƐƚĞŵĂŵŝ

ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞũ͘ ŽƚLJĐnjLJ ƚŽ zwłaszcza służb konserwatorskich i badaczy. Zadanie realizowane będzie przez

ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͕ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞi udostępnienie na platformie eͲůĞĂrningowej NID kolejnych szkoleń (o tematyce

odpowiadającej najpilniejszym zgłoszonym potrzebom), ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŝƉƵďůŝŬĂĐũęŽŶůŝŶĞkolejnych modułów poradnika

„Metody teledetekcyjne dla archeologów”, w tym dotyczącego potencjału integracji metod nieinwazyjnyĐŚ͕ a także

ǁƐƉŝĞƌĂŶŝĞ ĞŬƐƉĞƌĐŬŝĞ konserwatorów zabytków͘ t ƌĂŵĂĐŚ njĂĚĂŶŝĂ ĞŬƐƉĞƌĐŝ E/ będą jeden‒dwa dni w miesiącu

dostępni online dla zainteresowanych, Ă w międzyczasie, w miarę możliwości, będą też na bieżąco konsultować

najpilniejsze wątpliwości pracowników urzędów konserwatorskich.

Realizacja celu czwartego odbywać się będzie przez działania na rzecz edukacji archeologicznej. Szczegółowy plan działań

opracowany zostanie w ramach niniejszego zadania, a podejmowane aktywności będą miały charakter pilotażowy. 

Na pewno jednak będą one uwzględniały różne grupy społeczne, które stanowią podstawowe ogniwo ochrony zabytków.

Istotne będzie przybliżenie specyfiki reliktów archeologicznych w Polsce, czynników, które mogą być destrukcyjne, a także

korzyści, które można czerpać z dziedzictwa. Drugą ważną grupą docelowa będą osoby podejmujące poszukiwania reliktów

Ăƌcheologicznych przez analizę ogólnodostępnych danych LIDAR oraz zobrazowań lotniczych i satelitarnych͕

ƉƵďůŝŬŽǁĂŶLJĐŚŶĂƉŽƌƚĂůĂĐŚŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁLJĐŚ͘

Eŝezbędne są także działania związane z wdrażaniem Programu AZP+, w tym zorganizowanie ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝ

z przedstawicielami urzędów konserwatorskich i badaczami, a także próba odniesienia się do rekomendacji wyrażonych

ǁĚŽŬƵŵĞŶĐŝĞƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶLJŵWƌŽŐƌĂŵƵWŶƉ͘tym m.in. uszczegółowienie propozycji związanych z ewidencjonowaniem

ƌĞůŝŬƚów archeologicznych, zwłaszcza wielkoobszarowych. Istotne będzie też poszukiwanie możliwości współpracy 

nj ũĞĚŶŽƐƚŬĂŵŝ ŶĂƵŬŽǁLJŵŝ ŝ ŐƌĂŶƚŽĚĂǁĐĂŵŝ, np. NCN, monitorowanie rozwiązań, które mogą usprawnić realizację

ƉƌŽŐƌĂŵƵWн;ŶƉ͘ǁkwestii udostępniania zobrazowań satelitarnych oraz metod i praktyk wykorzystywanych ǁŝŶŶLJĐŚ

ŬƌĂũĂĐŚĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĐŚͿ͘

>͘Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

ZŽnjƉŽnjŶĂŶŝĞ

ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞ

zagrożonych

obszarów

wytypowanych we współpracy

njthK

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Dzięki programowi AZP+ zostaną wykonane badania nieinwazyjne na

najbardziej zagrożonych obszarach, wytypowanych we współpracy 

z WUOZ. Uwaga: używany termin „obszar” nie jest równoznaczny 

z przyjętym terminem „obszar AZP”, chodzi tu o wyznaczony rejon, który

ǁLJŵĂŐĂƌŽnjƉŽnjŶĂŶŝĂ͘

Wskaźnik͗ƉŝƐĞŵŶĂŝŶĨŽƌŵĂĐũĂŽǁLJƚLJƉŽǁĂŶLJĐŚŽďƐnjĂƌĂĐŚ͕ǁLJŬŽŶĂŶŝĞ

badań na ŵŝŶ͘ ƐŝĞĚŵŝƵ ŽďƐnjĂƌĂĐŚ͕ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĚĂŶLJĐŚ ĚŽ ƐLJƐƚĞŵƵ

Wн͘

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞǁŝĞĚnjLJ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ŝ ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞ materiałów instruktażowych 

i rezultatów projektu

ŝ ƐnjŬŽůĞŶŝŽǁLJĐŚ͘ Wskaźnik: njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŝĞ ũĞĚŶĞũ ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞũ

ϲϯ



>Ɖ͘

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϭ

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘Ϯ

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϰ

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϱ

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϲ

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϳ

konferencji dla środowiska archeologicznego ‒ ŵŝŶ͘ 150 osób,

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ dwóch szkoleń po min͘ 40 pracowników służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ (łącznie min͘ 80 osób)͕ ƉƵďůŝŬĂĐũĂ ĞůĞŬƚƌŽŶŝĐnjŶĂ

II i III modułu ƉŽƌĂĚŶŝŬĂ, przetłumaczenie na jęzLJŬukraiński i publikacja 

ĞͲszkoleń opracowanych w ubiegłych laƚĂĐŚ͖ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŝƉƵďůŝŬĂĐũĂ

dwóch modułów szkoleń ŶĂ ƐƚƌŽŶĂĐŚ E/ (z tłumaczeniem na jęzLJŬ

ukraiński)͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

osiągnięcia

Powołanie Zespołu Ekspertów ds. Programu AZP+



/sŬǁartał ϮϬϮϰƌ͘

Opracowanie i publikacja kolejnego modułu poradnika „DĞƚŽĚLJƚĞůĞĚĞƚĞŬĐLJũŶĞ IV kwartał 2024 ƌ͘ ‒

dla archeologów (I/Ϳ” 

IV kwartał 2025ƌ͘

Opracowanie i publikacja kolejnego modułu poradnika „DĞƚŽĚLJƚĞůĞĚĞƚĞŬĐLJũŶĞ /// Ŭwartał ϮϬϮϱ ƌ͘ ‒

dla archeologów ;///Ϳ”

II kwartał 2026ƌ͘

KƌŐĂŶŝnjĂĐũĂŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝĚla środowiska archeologicznego dla min͘150 osób

III kwartał 2026ƌ͘

Opracowanie i przeprowadzenie stacjonarnych szkoleń dla służb III kwartał 2025ƌ͘

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ‒ŵŝŶ͘80 osób

EŝĞŝŶǁĂnjLJũŶĞ ďĂĚĂŶŝĂ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞ ǁLJďƌĂŶLJĐŚ ŵŝŶ͘ ƐŝĞĚŵŝƵ rejonów ŽƌĂnj II kwartał 2025 ƌ͘ –

ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞĚŽƐLJƐƚĞŵƵWн

III kwartał 2026ƌ͘



ĂĚĂŶŝĞϮ͘Ϯ͘Ϯ

Digitalizacja i udostępnianie zasobu archiwalnego 



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Baza danych o zabytkach powstała, Ăby gromadzić i udostępniać różnorodne dane o obiektach zabytkowych. Została do

tej pory zasilona m.in. danymi dotyczącymi zabytków wpisanych do rejestru zabytków, włączonych do krajowej ewidencji

zabytków, ewidencji grobów i cmentarzy wojennych, fiszkami adresowymi, fototeką lotniczą oraz spuściznami naukowymi

znajdującymi się w zasobach NID. 

Dostęp ĚŽ ƚLJĐŚ ĚĂŶLJĐŚ ũĞƐƚ możliwy przez aplikację Scan Manager. Moduł pozwala na zarządzanie skanowaną

dokumentacją oraz opisywanie ich metadanymi. Zeskanowane materiały mogą być zapisywane w formacie PDF/A,

multiTiF, a także JPG. Za pomocą modułu możliwe jest wprowadzanie, usuwanie, modyfikowanie i wyszukiwanie

metadanych oraz plików. tƐnjLJƐƚŬŝĞ ŵĞƚĂĚĂŶĞ ĂƉůŝŬĂĐũĂ ŽƉĂƚƌƵũĞ ƵŶŝŬĂůŶLJŵ ŬŽĚĞŵ ŬƌĞƐŬŽǁLJŵ͘ t ƌĂŵĂĐŚ <ƌĂũŽǁĞŐŽ

Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami na lata 2019‒ϮϬϮϮďĂnjĂĚĂŶLJĐŚ͕ĂƉůŝŬĂĐũĂ^ĐĂŶDĂŶĂŐĞƌŽƌĂnjƉŽƌƚĂů

ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů zostały rozbudowane o trzy moduły do gromadzenia metadanych oraz plików cyfrowych dla dokumentacji

ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶŽͲĂƌĐŚŝƚĞŬƚŽŶŝĐnjŶĞũ͕ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞũŽƌĂnjĨŽƚŽŐƌĂĨŝŝ͘

W ramach projektu zakłada się kontynuację zasilania bazy przez digitalizację materiału archiwalnego, zdeponowanego 

ǁ ĂƌĐŚŝǁƵŵ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ /ŶƐƚLJƚƵƚƵ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ;ŶƉ͘ ĨŽƚŽƚĞŬĂ lotnicza i naziemna, spuścizny naukowe) oraz archiwów

ǁojewódzkich Ƶrzędów ŽĐŚƌŽŶLJ njabytków. Na zasób ten składają się zróżnicowane opracowania historycznoͲ

ͲĂƌĐŚŝƚĞŬƚŽŶŝĐnjŶĞ͕ƚnjǁ͘ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĂW<͕decyzje konserwatorskie, sprawozdania z badań, spuściznyŶĂƵŬŽǁĞ͕ĨŽƚŽƚĞŬĂ

ůŽƚŶŝĐnjĂŝŶĂnjŝĞŵŶĂ͘Materiały zostanąƉŽĚĚĂŶĞdigitalizacji, w wyniku której zasili się njďƵĚŽǁĂŶĞǁƌĂŵĂĐŚ<WKmoduły

ďĂnjLJĚĂŶLJĐŚ, będące częścią systemu ScanManager. Zdigitalizowane dane będą przecŚŽǁLJǁĂŶĞǁŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌnjĞE/͕

ĚůĂƚĞgo też konieczna będzie rozbudowa zasobów serwerowych (zakup macierzy dyskowych).

Zdigitalizowana dokumentacja będzie udostępniona w aplikacji ScanManager oraz na portalach publikacyjnych NID

;ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů ŝ ƌĐŚŝǁƵŵ͘njĂďLJƚĞŬ͘ƉůͿ͘ t ĐĞůƵ njĂĐŚŽǁĂŶŝĂ ǁLJƐŽŬŝĞŐŽ poziomu dostępności aplikacji konieczne będzie

wykupienie usług wsparcia informatycznego. 

W aplikacji ScanManager, do której mają dostęp m.in. WUOZy i MKiDN, publikowany będzie komplet dokumentacji.

Natomiast na portalach publikacyjnych NID udostępniona zostanie dokumentacja, dla której NID lub WUOZ będzie miał

odpowiednie umowy licencyjne, pozwalające na publikację w otwartym dostępie. Dane publikowane w otwartym dostępie

będą musiały mieć zanonimizowane dane osoboǁĞ͘

Podstawową grupą docelową, która będzie korzystać ze zdigitalizowanej dokumentacji, będą służby konserwatorskie.

Zapewnienie im dostępu do stale uzupełnianego i aktualizowanego zbioru dokumentów w postaci cyfrowej, które można

wyszukiwać wedłu jednolitego systemu metadanych, ma na celu usprawnienie procesu prowadzenia czynności

administracyjnych (lepszy dostęp do dokumentacji oszczędza czas konieczny na jej wyszukanie i zgromadzenie). Realizacja

zadania usprawni pracę ǁojewódzkich Ƶrzędów ŽĐŚƌŽŶLJnjabytków, co korzystnie wpłynie na ochronę zabytków. 

Kolejnymi grupami zainteresowanymi danymi udostępnianymi na portalach NID będą͗ ŶĂƵŬŽǁĐLJ͕ ƐƚƵĚĞŶĐŝ͕ ƉƌLJǁĂƚŶĞ

firmy zajmujące się konserwacją zabytków, właściciele i zarządcy nieruchomości oraz pasjonaci, rozwijający

zainteresowania, w tym NGO działające w obszarze kultury. 

ϲϰ





Poz. 1470

Należy wspomnieć o jeszcze jednym aspekcie digitalizacji zasobu archiwalnego – ƚũ͘ o kwestii bezpieczeństwa danych. 

W przypadku ewentualnego zniszczenia materiałów źródłowych będzie istniała możliwość odtworzenia utraconych

dokumentów na podstawie kopii cyfrowej wykonanej w bardzo dobrej jakości͘





ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Digitalizacja archiwaliów



Ϯ͘

Udostępnienie dokumentacji

>Ɖ͘

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϱ



Opis wskaźników celu projektu

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie digitalizacja

jednego dokumentu. Całkowita liczba zdigitalizowanych stron

dokumentów wyniesie ϱϬϬƚLJƐ͘

Liczba udostępnionych stron w aplikacji Scan Manager wyniesie ϱϬϬƚLJƐ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

<ĂŵŝĞń milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

ŝŐŝƚĂůŝnjĂĐũĂϱϬƚLJƐ͘stron dokumentów 

Udostępnienie zdigitalizowanych 50 ƚLJƐ͘ƐƚƌŽŶǁĂƉůŝŬĂĐũŝ^ĐĂŶDĂŶĂŐĞƌ

ŝŐŝƚĂůŝnjĂĐũĂϰϱϬƚLJƐ͘stron dokumentów 



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/‒IV kwartał ϮϬϮϰƌ͘

 /Ŭǁartał ϮϬϮϱƌ͘

/ Ŭǁartał ϮϬϮϱ r.

///kwartał ϮϬϮϲƌ͘

Udostępnienie zdigitalizowanych ϰϱϬƚLJƐ͘ƐƚƌŽŶǁĂƉůŝŬĂĐũŝ^ĐĂŶDĂŶĂŐĞƌ

/Ͳ/skwartał 2026ƌ͘

Udostępnienie części zdigitalizowanych dokumentów w portalach ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů //–/skwartał 2026ƌ͘

ŝĂƌĐŚŝǁƵŵ͘ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů

‒



ĂĚĂŶŝĞϮ͘Ϯ͘ϯ͘

Rozwój zasobu dokumentacyjnego 3D





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

EĂƌŽĚŽǁLJ /ŶƐƚLJƚƵƚ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŽĚ ϮϬϬϵ ƌ͘ pełni funkcję Centrum Kompetencji ds. digitalizacji obiektów architektury

zabytkowej. Funkcja ta nakłada na NID odpowiedzialność za tworzenie dobrych praktyk i standardów dokumentacji

cyfrowej. W związku z rozwojem technologii projekt zakłada stałe uaktualnianie bazy sprzętowoͲprogramowej oraz udział

w szkoleniach pracowników. 

Projekt rozwoju zasobu dokumentacyjnego polega na wykonaniu przez zespół terenowy NID, usługodawców

zewnętrznych oraz instytucje partnerskie digitalizacji Ϯϰobiektów architektury zĂďLJƚŬŽǁĞũŽƌĂnjŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝƵĚĂŶLJĐŚĚŽ

ĨŽƌŵLJŝĐŚƉełnej inwentaryzacji. Na inwentaryzację złożą się: skany laserowe fasad, wnętrz poddasza i więźby, modele

fotogrametryczne oraz rysunki inwentaryzacyjne CAD. Do projektu zostaną wybrane obszary i obiekty szczególnie

zagrożone z uwagi na stan zachowania oraz różne rodzaje ryzyka wypływające ze zmian klimatycznych i sytuacji

kryzysowych. Wykonana inwentaryzacja zasili zasób kierowany do profesjonalistów i amatorów, prezentowany na portalu

ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů. Jednocześnie dokumentacja wykonana w pełnej rozdzielczości będzie przechowywana w repozytorium NID

ũĂŬŽǁLJƐŽŬŽƌŽnjĚnjŝĞůĐnjĂŬŽƉŝĂĐLJĨƌŽǁĂŽďŝĞŬƚƵ͕ĚŽǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂŶĂǁLJƉĂĚĞŬŬĂƚĂƐƚƌŽĨLJďƵĚŽǁůĂŶĞũ͘

WƌnjLJǁLJďŽƌnjĞĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶLJĐŚŵŝĞũƐĐzostanie położonynacisk na obiekty budownictwa drewnianego, nieposiadające

aktualnej (bądź żadnej) dokumentacji, położone we wschodniej Polsce. Obiekty te, ze względu na swoje położenie,

charakter oraz nietrwałość budulca, stanowią wartość wymagającą najpilniejszej interwencji dokumentacyjnej. Nie tracąc

z oczu obiektów z list UNESCO oraz Ɖomników ŚŝƐƚŽƌŝŝ͕ zostanie położony ŶĂĐŝƐŬ ŶĂ ŽďŝĞŬƚLJ ĚŽƚLJĐŚĐnjĂƐ

niezinwentaryzowane cyfrowo. Warto w tym miejscu przypomnieć, że obiekty z list PH oraz UNESCO, rokrocznie są

ĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶe w ramach programu Kultura Cyfrowa, gdzie traktowane są w regulaminie priorytetowo. Obiekty do

ƐŬĂnowania zostaną wytypowane w porozumieniu z t<ŝƵnjŐŽĚŶŝĞŶŝƵnjKD<ŝE, aby dokumentacja została wykonana

ĚůĂobiektów najważniejszych z punktu widzenia ŽĐŚƌŽŶLJzabytków.

Zadania Centrum Kompetencji łączą się również z działaniem na rzecz promocji i upowszechniania dobrych praktyk

dokumentacyjnych. W ramach tego zobowiązania chcemy corocznie wydawać publikację naukową, zbierającą przykłady

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝǁLJƚǁorzonej w ramach prac NID (zasoby podzielone tematycznie, wybór z dokumentacji wykonywanych od

2021 r.). Publikacja będzie zawierać inwentaryzacje architektoniczne wybranych obiektów, opisy architektoniczne oraz

dokumentację zdjęciową. W jednym tomie albumu znajdzie się wybór obiektów ǁedługokreślonej kategorii (np. zabytki

architektury drewnianej, kościoły barokowe), opublikowane materiały będą prezentować aktualny standard dokumentacji

cyfrowej danej grupy obiektów. Poza tym publikacja będzie miała wartość promocyjnoͲupowszechniającą͘

ϲϱ



>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

KĐŚƌŽŶĂĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂƉƌnjĞnj

ǁLJŬŽŶĂŶŝĞĐLJĨƌŽǁĞũŬŽƉŝŝ

njĂďLJƚŬƵ 

Ϯ͘

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞ

ƐƚĂŶĚĂƌĚƵŝĚŽďƌLJĐŚ

ƉƌĂŬƚLJŬǁnjĂŬƌĞƐŝĞ

ǁLJŬŽŶLJǁĂŶŝĂĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ

ĐLJĨƌŽǁĞũ

Rozwój zasobu

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶĞŐŽϯ

ϯ͘



>Ɖ͘

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϭ

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘Ϯ

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϯ

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϰ

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϱ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie poszczególny obiekt

njĂďLJƚŬŽǁLJ ;ǁƐŬĂnjĂŶLJ ŶƵŵĞƌĞŵ /ŶƐƉŝƌĞ /Ϳ͕ dla którego w ramach zadania

njŽƐƚĂŶŝĞ ǁLJŬŽŶĂŶĂ ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĂ – ŝŶǁĞŶƚĂƌLJnjĂĐũĂ ĐLJĨƌŽǁĂ ;ĐLJĨƌŽǁĂ ŬŽƉŝĂ

ŽďŝĞŬƚƵͿ ǁedług określonego przez NID ƐƚĂŶĚĂƌĚƵ͘ WůĂŶŽǁĂŶĞ ũĞƐƚ ǁLJŬŽŶĂŶŝĞ

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ Ϯϰ obiektów (ok. ϭϮ ǁ ũĞĚŶLJŵ ƌŽŬƵͿ ǁ ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝƵ nj t<

ŝƵnjŐŽĚŶŝĞŶŝƵnjKD</EŽƌĂnjƉƌnjĞŬĂnjĂŶŝĞĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝϯĚŽĂƌĐŚŝǁƵŵt<͘

Wskaźnik:ϮϰŽďŝĞŬƚLJ;ŽŬ͘ϭϮǁũĞĚŶLJŵƌŽŬƵͿ͘

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie publikacja naukowa

z inwentaryzacjami, upowszechniająca standard opracowania͘ Wskaźnik: ƚƌnjLJ

ƉƵďůŝŬĂĐũĞŶĂƵŬŽǁĞ͘

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie ůŝĐnjďĂ ŵŽĚĞůŝ ϯ

obiektów zabytkowych (wskazanych za pomocą numeru /ŶƐƉŝƌĞ /Ϳ͕ które 

w ramach zadania zostaną opublikowane na portalu ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů͘ Wskaźnik͗

ϮϰŵŽĚĞůĞϯ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

tLJĚĂŶŝĞƉƵďůŝŬĂĐũŝŶĂƵŬŽǁĞũ;ƚ͘ϭƐĞƌŝŝͿ

tLJŬŽŶĂŶŝĞŝŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝϭϮobiektów w serwisie ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů

tLJĚĂŶŝĞƉƵďůŝŬĂĐũŝŶĂƵŬŽǁĞũ;ƚ͘ϮƐĞƌŝŝͿ

tLJŬŽŶĂŶŝĞŝŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝϭϮobiektów w serwisie ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů

tLJĚĂŶŝĞƉƵďůŝŬĂĐũŝŶĂƵŬŽǁĞũ;ƚ͘ϯƐĞƌŝŝͿ



ĂĚĂŶŝĞϮ͘Ϯ͘ϰ͘

Rozwój portalu zabytek.Ɖů;ŬŽŶƚLJŶƵĂĐũĂͿ



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

IV kwartał 2024ƌ͘

/–/skwartał 2025ƌ͘

/sŬǁĂrtał 2025ƌ͘

/‒///kwartał 2026ƌ͘

///kwartał 2026ƌ͘

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů to serwis, który w nowoczesny sposób udostępnia informacje o polskich zabytkach wraz z ich opisami

ŝmultimedialnymi treściami: archiwalnymi i aktualnymi zdjęciami, skanami dokumentacji z krajowej ewidencji zabytków,

modelami 3D obiektów, chmurami punktów, zdjęciami panoramicznymi, filmami dokumentalnymi oraz lokalizacją

obiektów. Pod tym względem projektjest unikalny na skalę światową. Od momentu uruchomienia strony odwiedziło ją

ƉŽŶĂĚ ĚǁĂ ŵŝůŝŽŶLJ użytkowników͖ jest to najczęściej odwiedzana strona Instytutu (ϴϬ‒ϭϬϬ tys. użytkowników

miesięcznie).



ĞůĞŵ njĂĚĂŶŝĂ ũĞƐƚ ŬŽŶƚLJŶƵĂĐũĂ ƌŽnjǁŽũƵ ƉŽƌƚĂůƵ ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů ze stroną ƌĐŚŝǁƵŵ͘njĂďLJƚĞŬ͘Ɖů. Rozbudowa ma polegać 

ŵ͘ŝŶ͘ ŶĂ njŵŝĂŶĂĐŚ ǁ ƉŽƌƚĂůƵ ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů ŝ ƉŽƌƚĂůƵ ƌĐŚŝǁƵŵ͘njĂďLJƚĞŬ͘Ɖů w zakresie możliwości integracji w ramach

ƉŽĚƐƚƌŽŶLJũĞĚŶĞŐŽŽďŝĞŬƚƵnjĂďLJƚŬŽǁĞŐŽǁƐnjLJƐƚŬŝĐŚnjĚŝŐŝƚĂůŝnjŽǁĂŶLJĐŚzasobów dokumentacji, typu:

•

ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶŽͲarchitektoniczne (zasób opracowań dotyczących poszczególnych zabytków, miast,

grup zabytków),

•

fotografie zabytków, 

•

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũĂ ĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĂ ‒ ŬŝůŬƵŶĂƐƚŽƐƚƌŽŶŝĐŽǁĞ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂ͕ ũĞĚŶŽƐƚƌŽŶŝĐŽǁĞ ĚŽŬƵŵĞŶƚLJ͕ ƌLJƐƵŶŬŝ͕

ĨŽƚŽŐƌĂĨŝĞ͕

•

spuścizny naukowoͲďĂĚĂǁĐnjĞ͕

•

karty adresowe zabytków (fiszki adresowe).

Obecnie planowane są prace nad ĚŝŐŝƚĂůŝnjĂĐũąwyżej wymienionychzasobów, które w pierwszej kolejności i w całości zasilą

bazę danych udostępnioną przez ScanManagera, a następnie –ƉŽƵnjLJƐŬĂŶŝƵŬŽŶŝĞĐnjŶLJĐŚůŝĐĞŶĐũŝ‒zasilą portal ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů͕

czyli znajdą się w otwartym dostępie. 

Nowe zasoby digitalizowane w NID powinny być publikowane w Internecie w otwartym dostępie. W celu publikacji nowych

danych należy rozbudować następujące komponenty obecnie funkcjonującego ƐLJƐƚĞŵƵ͗

− stronę ĂďLJƚĞŬ͘ƉůŽƌĂnjƌĐŚŝǁƵŵ͘njĂďLJƚĞŬ͘Ɖů͖

− zasób serwerowy, który pozwoli na przechowywanie stale rosnącej ilości digitalizowanych danych oraz ich

efektywną publikację;

− ƐLJƐƚĞŵƉƵďůŝŬĂĐũŝnjĚŝŐŝƚĂůŝnjŽǁĂŶLJĐŚĚĂŶLJĐŚ͘

ϲϲ





– 68 –

Ponadto w ramach zadania planowane jest wykonanie kolejnych partii not zabytków, opisów, zdjęć, innych zasobów

ŵƵůƚŝŵĞĚŝĂůŶLJĐŚ͕ƚLJƉƵĨŝůŵLJŽƉŽŵŶŝŬĂĐŚŚistorii (usługi realizowane przez podmioty zewnętrzne). Zwiększą one liczbę

ŝdostępność zasobów strony ĂďLJƚĞŬ͘Ɖů. Nowo przygotowane filmy (15 szt.) uzupełnią listę filmów o WŽŵŶŝŬĂĐŚ,ŝƐƚŽƌŝŝ

już istniejących (82 szt.), których produkcja zatrzymała się w 2020 r.

Planowane jest zlecenie tłumaczeń not opisujących zabytki na język ĂŶŐŝĞůƐŬŝ ƉƌnjĞnj ǁLJƐƉĞĐũĂůŝnjŽǁĂŶĞ ƉŽĚŵŝŽƚLJ

zewnętrzne. 

Rozbudowa portalu i publikacja nowych materiałów będzie podawana do wiadomości i promowana w kanałach

internetowych, szczegółowe plany będą dostosowane do harmonogramu realizacji działań oraz aktualnej sytuacji w taki

sposób, Ăby zapewnić efektywne dotarcie do odbiorców.

Wskaźniki:

•

ůŝĐnjďĂƌŽnjďƵĚŽǁĂŶLJĐŚƐƚƌŽŶ–ϭ

•

ůŝĐnjďĂnot (opisówнzdjęć) –ϲϬϬ

•

ůŝĐnjďĂtłumaczeń ŶŽƚna język angielski –ϵƚLJƐ͘ƐƚƌŽŶ





>͘Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘



>Ɖ͘



Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘ϭ

Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘Ϯ

Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘ϯ

Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘ϰ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ



EĂnjǁĂĐĞůƵ

Opis wskaźników celu projektu

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞ

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ

Wskaźnikiem obrazującym poziom realizacji projektu będzie dodanie

ŝŝŶĨŽƌŵĂĐũŝŽnjĂďLJƚŬĂĐŚ

kolejnych zasobów skanowanej dokumentacji oraz innych informacji

Ž ŽďŝĞŬƚĂĐŚ njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ ǁƉŝƐĂŶLJĐŚ ĚŽ ƌĞũĞƐƚƌƵ ŝ ŬƌĂũŽǁĞũ ĞǁŝĚĞŶĐũŝ

zabytków. Wskaźnik: ŝŶĨŽƌŵĂĐũĞ Ž ƉƵďůŝŬĂĐũŝ ŬĂżdej partii z wykazem

obiektów w podziale na województwa͘

Uzupełnienie zasobów o nowe W ramach zadania przygotowane zostaną kolejne opisy zabytków, zdjęcia

ŝŶĨŽƌŵĂĐũĞ



oraz filmy, które wzbogacą zasoby prezentacyjne portalu. Wskaźniki:

ůŝĐnjďĂ rozbudowanych modułów ‒ ƚƌnjLJ͕ ůŝĐnjďĂ filmów ‒ ϭϱ͕ ůŝĐnjďĂ ŶŽƚ

(opisów i zdjęć) –ϲϬϬ͕ůŝĐnjďĂtłumaczeń na język angielski ‒ϵƚLJƐ͘ƐƚƌŽŶ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

hƌƵĐŚŽŵŝĞŶŝĞƉƌŽĚƵŬĐLJũŶĞŶŽǁĞũǁĞƌƐũŝƉŽƌƚĂůƵ

WƵďůŝŬĂĐũĂƉŝĞƌǁƐnjĞũƉĂƌƚŝŝfilmów, not, zdjęć i tłumaczeń

WƵďůŝŬĂĐũĂĚƌƵŐŝĞũpartii filmów, not, zdjęć i tłumaczeń

WƌŽĚƵŬĐũĂƚƌnjĞĐŝĞũpartii filmów,not, zdjęć i tłumaczeń

ĂĚĂŶŝĞϮ͘ϯ͘ϭ

WƌĞŵŝĂnjĂďLJƚŬŽǁĂ



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/‒IV kwartał 2024ƌ͘

/‒IV kwartał 2024ƌ͘

/‒IV kwartał 2025ƌ͘

/‒IV kwartał 2026ƌ͘

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Podstawowym problemem wsparcia podmiotów posiadających zabytki nieruchome jest bardzo ograniczona możliwość

pozyskiwania przez nie dotacji ze środków publicznych. Rozwiązaniem wychodzącym naprzeciw potrzebom właścicieli

zabytków jest mechanizm o ĐŚĂƌĂŬƚĞƌnjĞ ďĂƌĚnjŝĞũ ƉŽǁƐnjĞĐŚŶLJŵ ŽĚ ĚŽƚĂĐũŝ͘ WƌŽũĞŬƚ ƉƌnjĞǁŝĚƵũĞ ƐƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ŶŽǁĞŐŽ

instrumentu wsparcia finansowego w postaci premii zabytkowej dla właścicieli i dysponentów obiektów budowlanych

wpisanych do rejestru zabytków/znajdujących się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków, polegającej na spłacie przez

BGK części kredytu zaciągniętego przez inwestora w banku komercyjnym. 

Przy tworzeniu premii zabytkowej rekomenduje się wykorzystanie doświadczeń ze sprawdzonego mechanizmu

funkcjonującego przy premii termomoĚĞƌŶŝnjĂĐLJũŶĞũ ŝ ƉƌĞŵŝŝ ƌĞŵŽŶƚŽǁĞũ͕ udzielnych przez BGK ze środków Funduszu

Termomodernizacji i Remontów (FTiR). W mechanizmie tym konkurujące między sobą banki kredytujące udzielają

beneficjentom kredytów na sfinansowanie inwestycji, a BGK udziela ƉƌĞŵŝŝ͕ która jest przeznaczona na spłatę

zaciągniętego kredytu. W gronie banków kredytujących znajdują się podmioty, które podpisały z BGK umowę współpracy.

Do rozważenia ƉŽnjŽƐƚĂũĞsposób przyjmowania wniosków o przyznanie premii zabytkowej –możliwy tryb ciągłyǁƌĂŵĂĐŚ

dostępnych środków bądź wprowadzenie edycyjności naboru wniosków.



Z uwagi na specyfikę inwestycji, polegającąna poprawie stanu technicznego i przywróceniu stanu pierwotnego obiektów

zabytkowych, istotne jest przeprowadzenie konsultacji z sektorem banków komercyjnych, także ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ƐƉŽƐŽďƵ

zabezpieczenia kredytu z premią. Wprowadzenie mechanizmu gwarancyjnego obejmującego portfele kredytów z premią

zabytkową może stanowić zachętę dla banków kredytujących i zwiększyć atrakcyjność warunków tych produktów. 





ϲϳ



Mając na względzie portfelowy charakter gwarancji BGK, który jest najbardziej efektywnym, sprawdzonym modelem

oferowania gwarancji ze względu na skalę ũĞŐŽ oddziaływania i łatwość dostępƵ dla kredytobiorcy, należy podkreślić, 

że przedmiotŽǁĞ ǁƐƉĂƌĐŝĞ ŐǁĂƌancyjne musi być przede wszystkim odpowiedzią na lukę rynkową w dostępie do

finansowania. W celu potwierdzenia zasadności oferowania gwarancji BGK niezbędne jest ǁLJŬŽŶĂŶŝĞ następujących

zadań:

− przeprowadzenie we współpracy z ZBP odpowiedniej analizy rynku, ǁ ƚLJŵ njŝĚĞŶƚLJĨŝŬŽǁĂŶŝĞ

njĂƉŽƚƌnjĞďŽǁĂŶŝĂ wśród potencjalnych kredytobiorców oraz zbadanie zainteresowania banków

przystąpieniem do programu, 

− ǁƉƌnjLJƉĂĚŬƵƉŽƚǁŝĞƌĚnjĞŶŝĂnjĂƉŽƚƌnjĞďŽǁĂŶŝĂƌLJŶŬŽǁĞŐŽ ‒określenie budżetu programu, możliwych do

njĂƐƚŽƐŽǁĂŶŝĂ ƉĂƌĂŵĞtrów gwarancji (kwota, okres obowiązywania, cena) oraz dokładne zdefiniowanie

ŽĚďŝŽƌĐLJŽĨĞƌŽǁĂŶĞŐŽǁƐƉĂƌĐŝĂ͕

− opracowanie zasad współpracy z bankami, w tym także w zakresie warunków udzielenia gwarancji oraz

dochodzenia roszczeń z tytułu wypłaconych gwarancũŝ͕

− ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƉƌŽũĞŬƚƵŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĐŚnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͕

− przygotowanie wzoru umowy o współpracy z bankami, przyznanie bankom limitów gwarancji, zawarcie

stosownych umów portfelowej linii gwarancyjnej͘



ZĂŵLJĨŽƌŵĂůŶŽͲƉƌĂǁŶĞ͗

− ƵƐĂŶŬĐũŽŶŽǁĂŶŝĞnjĂƐĂĚƵĚnjŝĞlania premii zabytkowej z ewentualną opcją obejmowania kredytów gwarancją

portfelową na poziomie ustawy, na wzór premii z FTiR, których warunki określa ustawa z dnia 21 listopada

ϮϬϬϴƌ͘o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencjiemisyjności budynków͖

− zawarcie porozumienia określającego warunki i tryb współpracy MKiDN i BGK,

− zawarcie umów z bankami kredytującymi.



Nowy instrument wsparcia funkcjonuje w ramach powołanego w tym celu funduszu przepływowego, analogicznie do FTiR

obsługiwanego przez BGK na mocy ustawy. Na fundusz składają się zasilenia z Narodowego Funduszu Ochrony 

Zabytków –państwowego funduszu celowego, którego dysponentem jest minister właściwy do spraw kultury i ochrony

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͕Ătakże odsetki od okresowego lokowania środków funduszu w bankach, darowizny i zapisy oraz

inne wpływy, w tym wynagrodzenie prowizyjne z tytułu przyznania premii przez BGK. Środki funduszu przeznaczone są na

wypłatę przyznanych premii, pokrycie kosztów obsługi oraz promocji funduszu. Ustawa powołująca premię zabytkową

określa obowiązki w zakresie sporządzania planu finansowego funduszu oraz przedstawiania sprawozdań z jego realizacji

a także wskazuje źródła finansowania kosztów i wydatków związanych z programem gwarancyũŶLJŵ͘

ĞŶĞĨŝĐũĞŶĐŝ͗

Osoby fizyczne, będące właścicielami i dysponentami obiektów budowlanych wpisanych do rejestru

zabytków/znajdujących się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków.



Proces udzielania premii zabytkowej i jej wypłaty: 

Kredyt przyznawany jest na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku

nieruchomym (obiekcie budowlanym) wpisanym do rejestru zabytków. Inwestor wnioskuje w banku kredytującym

Ž ƉƌnjLJnjŶĂŶŝĞ ŬƌĞĚytu z premią zabytkową. Po wydaniu pozytywnej decyzji kredytowej i zawarciu warunkowej umowy

kredytu, bank kredytujący przekazuje do BGK wniosek wraz z wymaganymi załącznikami. Ocena merytoryczna wniosków

kredytowych odbywa się w MKiDN. Po wydaniu przez miŶŝƐƚĞƌƐƚǁŽ ƉŽnjLJƚLJǁŶĞũ ŽĐĞŶLJ '< njĂǁŝĂĚĂŵŝĂ ŝŶǁĞƐƚŽƌĂ

o przyznaniu premii w określonej wysokości. Inwestor realizuje zaplanowane prace z kredytu͕ a po ich ukończeniu

wnioskuje do BGK za pośrednictwem banku kredytującego o wypłatę premii,będącej spłatą części zaciągnięteũŬǁŽƚLJ͘









Beneficjent

‒ wniosek o premię

‒ wniosek o kredyt







Ě͘ƉƌŽĐĞƐƵ͗



Bank kredytujący

‒ badanie zdolności kredytowej

‒ zawarcie umowy kredytowej

BGK

‒ ocena wniosku o premię

‒ rezerwacja środków

BGK

MKiDN

‒ weryfikacja zakresu ‒ decyzja o przyznaniu

premii

i kosztu remontu





Beneficjent

‒

rozpoczęcie



realizacji



remontu







Beneficjent

‒ zakończenie

realizacji

remontu

Beneficjent

‒ dokumenty potwierdzające

realizację remontu

Bank kredytujący

‒ rozliczenie inwestycji

‒ zawiadomienie BGK o spełnieniu

warunków wypłaty premii

BGK

‒ wypłata premii

ϲϴ





>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Wsparcie finansowe podmiotów

zobowiązanych do ƐƉƌĂǁŽǁĂŶŝĂ

ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJŵŝ͕

będących

osobami

fizycznymi







>Ɖ͘

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘ϭ

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘Ϯ

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘ϯ

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘ϰ



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Zwiększenie dostępności środków publicznych przeznaczonych dla

pomiotów wykonujących opiekę nad zabytkami nieruchomymi

(wpisane do rejestru zabytków/znajdujące się na obszarze ǁƉŝƐĂŶLJŵ

do rejestru zabytków), bez względu na ich status prawny,

z wyłączeniem wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych oraz JST.

Wskaźniki: raport z analizy rynku, pisemna informacja o określeniu

budżetu, ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƉƌŽũĞŬƚƵnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Przeprowadzenie analizy rynku we współpracy ze Związkiem Banków Polskich͘

Określenie budżetu programu, możliwych do zastosowania parametrów gwarancji

(kwota, okres obowiązywania, cena) oraz dokładne zdefiniowanie odbiŽƌĐLJ

oferowanego wsparcia oraz opracowanie zasad współpracy z bankami, w tym także

w zakresie warunków udzielenia gwarancji oraz dochodzenia roszczeń z tytułu

wypłaconych gwarancji͘



WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƉƌŽũĞŬƚƵŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝĐŚnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

Przygotowanie wzoru umowy o współpracy z bankami, przyznanie bankom limitów

ŐǁĂƌĂŶĐũŝ͕njĂǁĂƌĐŝĞƐƚŽƐŽǁŶLJch umów portfelowej linii gwarancyjnej͘



WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

IV kwartał 2024ƌ͘

/‒II kwartał 2025ƌ͘

///‒IV kwartał 2025ƌ͘

/‒II kwartał 2026ƌ͘



ĂĚĂŶŝĞϮ͘ϯ͘Ϯ͘

Alternatywny sposób finansowania opieki nad zabytkami –ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐ





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

W związku z koniecznością stałego poszerzania możliwości pozyskiwania środków na prace konserwatorskie lub prace

konserwatorskie przy zabytkach wpisanych do rejestru należy dokonać analizy możliwości finansowania tych prac za

pomocą finansowania społecznośĐŝŽǁĞŐŽ ‒ ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐƵ͕ ƵƌĞŐƵůŽǁĂŶĞŐŽ ǁ ƵƐƚĂǁŝĞ nj ĚŶŝĂ ϳ ůŝƉĐĂ ϮϬϮϮ ƌ͘

o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom. W wyniku

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞũĂŶĂůŝnjLJnjŽƐƚĂŶŝĞŽƉƌĂĐŽǁĂŶLJƉůĂŶǁƐƉĂƌĐŝĂŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝƉƌnjLJǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐƵ͘

WůĂŶ ƚĞŶ obejmie zarówno zmianLJ przepisów prawnych, w przypadku konieczności ich wprowadzenia na podstawie

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞũ ƵƉƌnjĞĚŶŝŽ ĂŶĂůŝnjLJ͕ ũĂŬ ŝ akcję informacyjną promującą ten ŵŽĚĞů ǁƐƉĂƌĐŝĂ ǁ WŽůƐĐĞ͘ WƌŽƉŽnjLJĐũĂ ƚĂ

stanowi próbę transponowania w Polsce rozwiązań stosowanych w państwach Unii Europejskiej, np. we Francji, w Irlandii

ŝwe Włoszech. Punktem wyjścia jest powstały w marcu 2021 r. dokument wytworzony przez grupę ekspertów Komisji

ƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũ Ɖƚ͘ „Work Plan for Culture 2019‒2022 Workshop on Complementary Funding for Cultural Heritage

ĂĐŬŐƌŽƵŶĚWĂƉĞƌĂŶĚ^ĞůĞĐƚĞĚ'ŽŽĚWƌĂĐƚŝĐĞƐDĂƌĐŚϮϬϮϭ”

>Ɖ͘

ϭ͘



EĂnjǁĂĐĞůƵ

tƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞnjŵŝĂŶLJ

legislacyjnej umożliwiającej

finansowanie społecznościowe

ŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

WƌŽŵŽĐũĂ ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐƵ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ͘ Wskaźnik͗ ƉŝƐĞŵŶLJ

ƉƌŽũĞŬƚĂŬĐũŝƉƌŽŵŽĐLJũŶĞũ

Wejście w życie przepisów͘ Wskaźnik͗ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ĂŶĂůŝnjLJ ũĞĚŶĞŐŽ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĂ dokumentacji, projekt zmian przepisów, wejście w życie

przepisów

ZĞĂůŝnjĂĐũĂ ĂŬĐũŝ ƉƌŽŵŽĐLJũŶĞũ͘ Wskaźnik͗ ƌĂƉŽƌƚ nj ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞũ ĂŬĐũŝ

ƉƌŽŵŽĐLJũŶĞũ͘



>Ɖ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Planowana data osiągnięcia





– 71 –

Poz. 1470

ϲϵ

Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘ϭ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ analizy możliwości wykorzystania finansowania

społecznościowego zabytków

Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘Ϯ Opracowanie akcji promocyjnej finansowania społecznościowego

zabytków

Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘ϯ WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞĂŬĐũŝƉƌŽŵŽĐLJũŶĞũ

Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘ϰ Przygotowanie projektu zmian przepisów (kamień milowy wynikający

njƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂĂŶĂůŝnjLJͿ



Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘ϱ Wejście w życie przepisów umożliwiających finansowanie

społecznościowe zabytków 

IV kwartał 2024ƌ͘

/‒II kwartał 2025ƌ͘

///‒IV kwartał ϮϬϮϱƌ͘

/‒II kwartał 2025ƌ͘

I kwartał 2026ƌ͘







ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϭ͘

Strategia przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych dla zachowania zabytków



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

W dziejach cywilizacji budownictwo i architektura, jak również urbanistyka, były ukierunkowane na podejmowanie

wyzwań związanych z istniejącymi warunkami klimatycznymi. Stosowane materiały i rozwiązania funkcjonalne, 

a w konsekwencji także forma budynków, wynikały z lokalnych uwarunkowań klimatycznych, geologicznych

i przyrodniczych. Innymi słowy, budynki musiały z natury rzeczy odpowiadać na typowe zjawiƐŬĂ ůŽŬĂůŶĞŐŽ ŬůŝŵĂƚƵ͘

W XX wieku, w związku z nowymi technologiami, pojawiła się możliwość stosowania identycznych materiałów i technik

w różnych regionach świata, a dalej ‒ odcięcia budynku od jego otoczenia przez wykorzystanie współczesnych

technicznych systemów oświetlenia, ogrzewania, chłodzenia i in. W dobie kryzysu klimatycznego i energetycznego

rozwiązania te okazują się ogromnym obciążeniem dla środowiska, wynikającym z ich energii pierwotnej. Tymczasem

ƐƚŽƐŽǁĂŶĞ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶŝĞ ƚĞĐŚŶŝŬŝ ŝ technologie oraz określone rozwiązania projektowe, które zostały „zakodowane”

w historycznych budowlach, stanowią zasób danych, który współcześnie odkodowany może wspomóc projektantów

w poszukiwaniu właściwych rozwiązań i w ograniczaniu energii pierwotnej pochłanianej przez współczesne budŽǁŶŝĐƚǁŽ͘

Jest to szczególnie ważne zadanie, ponieważ to właśnie budownictwo jest jednym z najbardziej obciążających światowych

emitentów gazów cieplarnianych. 

Rozpoznanie historycznych rozwiązań stosowanych w celu ograniczania negatywnego wpływu klimatu oraz wskazywanie,

w jaki sposób ponownie implementować je w obiektach zabytkowych (ale też nowoprojektowanych) jest pierwszym

etapem projektu. W jego wyniku zostaną opracowane wskazania, które będą mogły być zalecane prnjĞnj ŝŶƐƚLJƚƵĐũĞ

nadzorujące prace remontowoͲkonserwatorskie, wdrażane przez projektantów oraz samych użytkowników (podmioty

będące adresatami wyników projektu)

Kolejnym etapem zadania będzie opracowanie Karty Klimatycznych Zagrożeń Obiektu Dziedzictwa (KKZOͿ͕w której ujęte

będą główne typy zagrożeń (takie jak erozja, stabilność gruntów, oraz powodzie, susze, wyspy ciepła, wezbrania rzek 

na terenach górskich, obniżenie/spiętrzenie lustra wody na terenach zurbanizowanych ‒ także t ǁLJŶŝŬƵ ƉƌĂĐ

ďƵĚŽǁůĂŶLJĐŚ͕ǁysychanie zbiorników wodnych, zalewanie podziemnych części zabudowy i in.). Karta pozwoli na ocenę

zagrożeń występujących w obiektach dziedzictwa, a ich analizaumożliwiwskazanie działań mających na celu ograniczenie/

mitygację zjawisk. We wnioskach wskazane będą metody przeciwdziałania i ograniczania niebezpiecznych działań. 

W przypadku obiektów krytycznie zagrożonych – ƚĂŵ͕ ŐĚnjŝĞ różnego rodzaju ƌLJnjLJŬŽ wystąpienia sytuacji krytycznych 

(z różnych źródeł) ũĞƐƚduże –opracowany będzie wskaźnik (oznaczenie) oraz metoda zmniejszenia ryzyka. Należy liczyć się

z tym, że około70% obiektów może dotyczyćwięcej niż jedno zagrożenie. 

Wyniki badań obszarowych będą prezentowane w ramach szerszej debaty (konferencje, seminaria) interesariuszom

(mieszkańcom, samorządom, NGOsom, jednostkom odpowiedzialnym za działania związane z ochroną klimatu), natomiast

karty wraz ze wskazaniami/zaleceniami działań mitygacyjnych będą przekazywane opiekunom zabytków oraz urzędom

konserwatorskim jako rekomendacja do dalszych działań͘

Uzyskane wyniki i wiedza posłużą do przeprowadzenia trzeciego etapu zadania polegającego na opracowaniu ƐƚƌĂƚĞŐŝŝĚŽ

ŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝa wpływu zmian klimatu na dziedzictwo i mitygacji zmian klimatu z poszanowaniem wartości obiektów

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͘ W kontekście zmian klimatu, wyzwań środowiskowych i rosnącej antropopresji dwudziestowieczne

paradygmaty ochrony dziedzictwa budowlanego powinny stać się przedmiotem interdyscyplinarnej debaty. Aktualne

tendencje wskazują, żeǁƉƌnjLJƉĂĚŬƵŽĐŚƌŽŶLJdziedzictwa musimy zacząć uwzględniać zmiany następujące w środowisku,

ograniczać ich niekorzystny wpływ na zabytki, poszukiwać rozwiązań pozostających w synergii z zieloną transformacją͘

Możliwości i ograniczenia towarzyszące opracowaniu takich zintegrowanych strategii nie są jednak jeszcze w pełni

ƌŽnjƉŽnjŶĂŶĞ͘

W trzecim etapie, w ramach współpracy eksperckiej͕ przeprowadzona zostanie analiza skutków lokalnych ŝ ŐůŽďĂůŶLJĐŚ

njŵŝĂŶ ŬůŝŵĂƚƵ Žraz zmian wynikających z antropopresji na danym obszarze. Należy zaznaczyć, że wpływ ten nie był

dotychczas przedmiotem pogłębionych studiów. 

ϳϬ





Poz. 1470

Analiza wyników pozwoli na podjęcie prac nad działaniami, które powinny zostać wprowadzone w celu powstrzymania

Ěalszych niekorzystnych zmian, a jeśli to możliwe, także odwrócenia trendu –ƉŽƉƌĂǁLJjakości lokalnego klimatu. 

Zakładamy, że uzyskane wyniki wszystkich trzech etapów dadzą podstawę do prowadzenia w dalszej kolejności prac nad

Krajową Strategią KlimatycznąĚůĂnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂǁůĂƚĂĐŚŬŽůĞũŶLJĐŚ͘

Przewidywana jest współpraca ze środowiskiem akademickim oraz ekspertami, w tym m.in.: Narodową Agencją

Poszanowania Energii, Instytutem Rozwoju Miast i Regionów, jak również samorządami (przede wszystkim

samorządowLJŵŝ ũĞĚŶŽƐƚŬĂŵŝ ŽĚƉŽǁŝĞĚnjŝĂůŶLJŵŝ za klimat, dystrybucję wody, zieleń itd͘Ϳ ŽƌĂnj ũĞĚŶŽƐƚŬĂŵŝ ŶĂƵŬŽǁŽͲ

ͲďĂĚĂǁĐnjLJŵŝ͘

Zadanie będzie spójne z ĚŽŬƵŵĞŶƚĞŵ„DługoterminowĂƐƚƌĂƚĞŐŝĂrenowacji budynków. Wspieranie renowacji krajowego

njĂƐŽďƵďƵĚŽǁĂŶĞŐŽ”;tĂƌƐnjĂǁĂ͕ůƵƚLJϮϬϮϮ͕njałącznik do uchwały nr 23/2022 Rady Ministrów z dnia 9 lutego 2022 r.Ϳ͘





>͘Ɖ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

ϭ͘

ŝĂŐŶŽnjĂƐƚĂŶƵ

Ϯ͘

DŝƚLJŐĂĐũĂ ŶĞŐĂƚLJǁŶĞŐŽ

wpływu zmian klimatu 

ŶĂnjĂďLJƚŬŝ

^ŬƵƚĞĐnjŶĂ ƉƌĂŐŵĂƚLJŬĂ

postępowania

ϯ͘

ϰ͘

WŽƉƵůĂƌLJnjĂĐũĂ

ǁŝĞĚnjLJ

Ž

ŽŐƌĂŶŝĐnjĂŶŝƵ

ŶĞŐĂƚLJǁŶĞŐŽ

oddziaływania

zmian

ŬůŝŵĂƚƵ



>Ɖ͘

ϯ͘ϭ͘ϭ͘ϭ

ϯ͘ϭ͘ϭ͘Ϯ

ϯ͘ϭ͘ϭ͘ϯ

ϯ͘ϭ͘ϭ͘ϰ



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Rozpoznanie historycznych technik i rozwiązań ograniczających negatywny wpływ

uwarunkowań klimatycznych. Opracowanie wzoru karty zagrożeń klimatycznych dla

20 obiektów dziedzictwa (przekrój zasobu zabytków). Wskaźnik:wzór karty͘

tLJƚLJĐnjŶĞ ůƵď ƐƚĂŶĚĂƌĚLJ '< dotyczące działań w celu zapobiegania nĞŐĂƚLJǁŶLJŵ

ƐŬƵƚŬŽŵ njŵŝĂŶ ŬůŝŵĂƚƵ͘ Wskaźnik: ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj wytycznych lub standardów '< –

ƉƵďůŝŬĂĐũĂƉŽĂŬĐĞƉƚĂĐũŝ'<͘

Wypracowanie narzędzi – ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ ĚŽ ŵŽŶŝƚŽƌŽǁĂŶŝa wpływu zmian klimatu 

ŶĂ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŽ i mitygacji zmian klimatu z poszanowaniem wartości obiektów

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͘Wskaźnik͗ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjstandardu strategii i modelowe wdrożenie

ƉƌnjĞnj ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ dla wybranego miejsca światowego dziedzictwa –

ĚƌĞǁŶŝĂŶLJĐŚĐĞƌŬǁŝw polskim i ukraińskim regionie Karpat͘

Seminaria, konferencje, publikacje online, inne działania upowszechniające͘Wskaźnik͗

ŵŝŶ͘ũĞĚŶĂƉƵďůŝŬĂĐũĂ͕ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞŵŝŶ͘300 osób͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy

;ƉƌŽĚƵŬƚͿ

Wytypowanie obszarów badawczych (indywidualne – ƉŽũĞĚLJŶĐnjĞ ŽďŝĞŬƚLJ͕

obszarowe, pomniki historii, miejsca światowego dziedzictwa min. ϮϬͿ

Opracowanie standardów kryteriów Karty Klimatycznych Zagrożeń Obiektu

njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;<<KͿz uwzględnieniem:

‒ ƌŽĚnjĂũƵ ŽďŝĞŬƚƵ ;ŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ͕ np. obszar śródmiejski, zamek na skale, pałac

njŽŐƌŽĚĞŵŝƚĚ͘Ϳ͖

‒ryzyka wystąpienia konkretnego zjawiska/kŝůŬƵzjawisk w określonej skali (małŽ

ƉƌĂǁĚŽƉŽĚŽďŶĞ–ďĂƌĚnjŽƉƌĂǁĚŽƉŽĚŽďŶĞ–krytycznie zagrożone)͖

‒ stanu ochrony (mniejsze zagrożenie obiektów mających stałą ůƵď

zinstytucjonalizowaną ochronę, większe ǁ ƉƌnjLJƉĂĚŬƵ ŽďŝĞŬƚów Ž dużyĐŚ

ŐĂďĂƌLJƚĂĐŚ, złożonych strukturalnie ůƵďnieposiadających stałego opiekuna 

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ standardu i Strategii Klimatycznej dla miejsca światowego

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ;ĐĞƌŬǁŝĞ ĚƌĞǁŶŝĂŶĞͿ ŽƌĂnj standardów '< dotyczących działań 

ǁĐĞůƵnjĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĂŶĞŐĂƚLJǁŶLJŵƐŬƵƚŬŽŵnjŵŝĂŶŬůŝŵĂƚƵ

<ŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ͕ƐnjŬŽůĞŶŝa popularyzujące działania na rzecz mitygacji wpływu zmian

klimatu na obiekty zabytkowe z publikacją 

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/sŬǁartał ϮϬϮϰƌ͘

/–/sŬǁartał ϮϬϮϱƌ͘

/ Ŭǁartał ϮϬϮϱ ƌ͘ –

///ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

/–/sŬǁartałϮϬϮϲƌ͘



ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘Ϯ

tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂŐŵŝŶŶLJĐŚprogramów opieki nad zabytkami



ϳϭ



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĂƐĂĚŶŝĐnjLJŵĐĞůĞŵƉƌŽũĞŬƚƵũĞƐƚǁnjŵŽĐŶŝĞŶŝĞŽƌĂnjƵƐƉƌĂǁŶŝĞŶŝĞŽĐŚƌŽŶLJŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞůŽŬĂůŶLJŵ

przez wsparcie samorządów gminnych w zakresie tworzenia gminnych programów opieki nad zabytkami. 

t„Krajowym programie ochrony zabytków i ŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝŶĂůĂƚĂϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ”jako jeden z kierunków działań

przyjęto Wzmocnienie systemu ochrony na poziomie lokalnym (Cel szczegółowy 1: Optymalizacja systemu ochrony

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽͿ͘<ŽŶƚLJŶƵĂĐũĂ<ŝĞƌƵnku działania 1.1. Wzmocnienie sysƚĞŵƵŽĐŚƌŽŶLJŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞůŽŬĂůŶLJŵ<WK

ϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ͕ŵ͘ŝŶ͘ŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞƉƌŽƉŽŶŽǁĂŶLJĐŚnjĂĚĂń͕ũĞƐƚnjĂƐĂĚŶĂŝƉŽƚƌnjĞďŶĂ͘

Nawet pobieżna analiza funkcjonowania systemu ochrony na poziomie lokalnym pokazuje, że jakość systemu ochrony

zabytków i opieki nad zabytkami w samorządach lokalnych jest bardzo zróżnicowana. Są samorządy, które w sposób

wzorcowy realizują obowiązki wynikające z ustawy o ochronie zabytków i z powodzeniem wykorzystują potencjał

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽĚŽƌŽnjǁŽũƵůŽŬĂůŶĞŐŽ͘EĂĚĂůũĞĚŶĂŬďĂƌĚnjŽduża liczba miast i gmin nie realizuje ustawowych

obowiązków w tym zakresie. Przyczyn takiego stanu ƌnjĞĐnjLJjest wiele; jedną z nich jest brak odpowiednio wyszkolonych

pracowników. Szczególnie mocno problem ten wybrzmiewa w odniesieniu do gminnych programówŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͕

które mogą i powinny stanowić podstawowy dokument strategiczny, skorelowany z innymi dokumentami uchwalanymi

przez samorządy lokalne, którego prawidłowe sporządzenie i wdrożenie może poprawić funkcjonowanie systemu. Dotyczy

ƚŽ ǁŝĞůƵ aspektów związanych z ochroną zabytków i zarządzaniem dziedzictwem kulturowym, m.in. poprawy stanu

zabytków, ich właściwego użytkowania i współczesnego wykorzystania, harmonijnego kształtowania przestrzeni

ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚ͕ŬǁĞƐƚŝŝĨŝŶĂŶƐŽǁLJĐŚ͕ŬƌĞŽǁĂŶŝĂƌŽnjǁŽũƵůŽŬĂůŶĞŐŽ;ŝƌĞŐŝŽŶĂůŶĞŐŽͿŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

;ŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽŝŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽͿ͘

W ramach projektu samorządy lokalne otrzymają konkretne merytoryczne wsparcie, które ułatwi sporządzanie gminnych

programów opieki nad zabytkami, czyli wywiązanie się z ustawowego obowiązku (do tej pory realizacja obowiązku jest

niska, w świetle badań GUS z 2020 r. tylko 32 % gmin ŵĂobowiązujące programy). Merytoryczne wsparcie będzie miało

formę poradnika oraz ƚƌnjĞĐŚmodelowych (przykładowych) gminnych programów opieki nad zabytkami. Poradnik wymaga

pilnej i poważnej aktualizacji –w świetle doświadczeniĂNID z przeprowadzonego konkursu „Samorząd dla njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ”.

ŽŝƐƚŽƚŶĞ͕ŽďĞĐŶLJporadnik opracowano w 2008 r. i nie uwzględnia on zmian prawnych oraz tematu aktualnych zagrożeń

wynikających ze zmian klimatycznych oraz ewentualnego konfliktu zbrojnego. 

WŽƌĂĚŶŝŬ ŽƌĂnj modelowe gminne programy wraz z materiałami instruktażowymi/szkoleniŽwymi będą propagowane 

w skali ogólnopolskiej, wraz z niezbędnym wsparciem szkoleniowym. Przyczynimy się w ten sposób do lepszego rozumienia

przez samorządy znaczenia dziedzictwa kulturowego jako istotnego potencjału rozwojowego, a gminnego programu jako

dokumentu strategicznego w zakresie ochrony i zarządzania dziedzictwem. Przygotowane materiały będą uwzględniały

zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym͘

W projekcie przewiduje się następujące zadania i działaniĂ͗

•

Ɖowołanie interdyscyplinarnego zespołu͖

•

Ɛporządzenie konspektu poradnika dotyczącego opracowania gminnych programów opieki nad zabytkami.

Wykonanie konspektu zostanie poprzedzone oceną aktualności treści zawartych w poradniku metodycznym 

nj ϮϬϬϴ ƌ͘ ŽƌĂnj analizami m.in. struktury i zawartości oraz metodyki sporządzania gminnych programów 

z ostatnich lat. W pracach nad poradnikiem wykorzystane zostaną doświadczenia, wnioski i rekomendacje 

z badań społecznych (m.in. GUS, a takżeďĂĚĂŶŝĂE/ŝh:ͿŽƌĂnjǁLJŶikające z przeprowadzonych trzech edycji

konkursu „Samorząd dla Dziedzictwa”. Zostaną również uwzględnione dotychczasowe opracowania gminnych

programów o wysokim poziomie merytorycznym oraz doświadczenia wybranych samorządów.

•

Opracowanie modelowych (przykładowych) gminnych programów opieki nad zabytkami: 

‒program dla dużej lub średniej gminy miejskiej (liczącej co najmniej 50 tys. mieszkańców)͕

‒program dla małej gminy miejskiej (liczącej poniżej 50 tys. mieszkańców)͕

‒ƉƌŽŐƌĂŵĚůĂŐŵŝŶLJŵŝĞũƐŬŽͲǁŝĞũƐŬŝĞũůƵďǁŝĞũƐŬŝĞũ

•

Przeprowadzenie cyklu szkoleń dotyczących opracowania i wdrażania gminnych programów opieki nad

zabytkami, skierowanych do przedstawicieli samorządów lokalnych (oraz zainteresowanych autorów i firm

sporządzających tego typu dokumentacje). Szkolenia przeprowadzone zostaną ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ǁLJŬŽŶĂŶLJĐŚ

wcześniej ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ ŽƉƌĂĐŽǁĂńͬĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ ŽƌĂnj njŐŽĚŶŝĞ nj ƉƌŽƉŽŶŽǁĂŶLJŵŝ ǁ ƉŽƌĂĚŶŝŬƵ ŵĞƚŽĚĂŵŝ͕

ƐƚĂŶĚĂƌĚĂŵŝ͕ ƉƌŽĐĞĚƵƌĂŵŝ ‒ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ ŽŶůŝŶĞ͕ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞ dla każdego województwa (we współpracy 

z urzędami marszałkowskimi)͕planuje się łączenie mniejszych województw w grupy͘

•

Ostateczna redakcja i elektroniczna publikacja poradnika dotyczącego twornjĞŶŝĂŐŵŝŶŶĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵŽƉŝĞŬŝŶĂĚ

njĂďLJƚŬĂŵŝũĂŬŽĚŽŬƵŵĞŶƚƵƐƚƌĂƚĞŐŝĐnjŶĞŐŽǁnjĂŬƌĞƐŝĞochrony i zarządzania dziedzictwem. Poradnik ma mieć

ĐŚĂƌĂŬƚĞƌƐƚĂŶĚĂƌĚƵĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘



>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

dǁŽƌnjĞŶŝĞŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ

rozwiązań związanych z

opracowaniem i realizacją

gminnych programów opieki

ŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐƉĞŬƚƵƉŽƌĂĚŶŝŬĂ͘

Opracowanie modelowych gminnych programów opieki nad zabytkami͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƉŽƌĂĚŶŝŬĂ ĚŽ ƚǁŽƌnjĞŶŝĂ ŐŵŝŶŶĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ

njĂďLJƚŬĂŵŝ͘ Wskaźnik͗ ũĞĚĞŶ ŬŽŶƐƉĞŬƚ͕ ƚƌnjLJ ŐŵŝŶŶĞ ƉƌŽŐƌĂŵLJ͕ ũĞĚĞŶ

ƉŽƌĂĚŶŝŬ͘

ϳϮ



Ϯ͘

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ

rozwiązań i opracowań do

gminnych programów opieki

ŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ





Poz. 1470

Organizacja konferencji upowszechniającej modelowe opracowania

gminnych programów opieki nad zabytkami. 

Realizacja cyklu szkoleń (ĚůĂ 16 województw) dotyczących opƌĂĐŽǁĂŶŝĂ

ŝwdrażania gminnych programów opiekŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘

Opublikowanie i upowszechnienie poradnika dotyczącego opracowania

ŐŵŝŶŶĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ;ĨŽƌŵĂĞůĞŬƚƌŽŶŝĐnjŶĂͿ͘Wskaźnik:

ƐnjŬŽůĞŶŝĂŽŶůŝŶĞĚůĂŵŝŶ͘300 osób, publikacja ƉŽƌĂĚŶŝŬĂ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>Ɖ͘

Kamień milowy (produkt)

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϭ Sporządzenie konspektu poradnika 

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘Ϯ Modelowe opracowania gminnych programów opieki nad zabytkami

;ƚƌnjLJŐŵŝŶŶĞƉƌŽŐƌĂŵLJͿ

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϯ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƉŽƌĂĚŶŝŬĂ͕ƉƵďůŝŬĂĐũĂǁ/ŶƚĞƌŶĞĐŝĞ

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘ϰ ^njŬŽůĞŶŝĂŽŶůŝŶĞsamorządów lokalnych (ĚůĂ16 województw)

Planowana data osiągnięcia

I kwartał ϮϬϮϱƌ͘

/‒/skwartał ϮϬϮϱƌ͘

///‒IV kwartał ϮϬϮϱƌ͘

/‒//I kwartał ϮϬϮϲƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϯ͘

Twój dom –dialog z tradycją





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Projekt „Twój dom ‒ dialog z tradycją ma na celu upowszechnianie wiedzy na temat wartości krajobrazu kulturowego

poszczególnych regionów oraz propagowanie budownictwa regionalnego, wykorzystującego różnorodność i tradycje

ůŽŬĂůŶĞ͘

ZĞĂůŝnjĂĐũĂƉƌŽũĞŬƚu została zainicjowana w 2010 r., wtedy odbył się pierwszy konkurs dotyczący regionalnego budownictwa

w województwie warmińskoͲmazurskim. Idea była kontynuowana w ramach KPOZiOnZ 2019‒ϮϬϮϮ͘



Projekt jest odpowiedzią na problem niekorzystnych zmian, jakie zachodzą w krajobrazie kulturowym Polski. Krajobraz

terenów wiejskich i podmiejskich poddawany jest procesom, które pozbawiają go wyrazu oraz regionalnej tożsamości͕

i cały czas ulega degradacji. Za pomocą działań podejmowanych w projekcie chcemy zwrócić uwagę na wartości

architektury regionalnej, takiej która łączy lokalne tradycje ze współczesnymi trendami. Chcemy pokazać, że „nowe” nie

musi rywalizować z „dawnym”, a połączenie tradycji z nowoczesnością jest możliwe. Celem projektu jest upowszechnianie

ǁŝedzy na temat form budownictwa historycznego poszczególnych regionów Polski, zachęceniĞĚŽďƵĚŽǁĂŶŝĂnjŐŽĚŶŝĞ

z tradycją i krajobrazem, propagowanie właściwych wzorców oraz upowszechniania dobrych współczesnych przykładów

ǁnjŶŽƐnjŽŶLJĐŚ ǁ ƚLJŵ ĚƵĐŚƵ͘ :ĞĚŶLJŵ nj celów jest również edukacja w środowisku studentów i młodych absolwentów

studiów architektonicznych oraz związanych z zarządzaniem dziedzictwem kulturowym. Do realizacji celów posłużą

opracowania i publikacje wydawnictw poświęconych historycznemu budownictwu wiejskiemu poszczególnych regionów

Polski, warsztaty/szkoły letnie dla studentów oraz promocja idei budownictwa regionalnego i wzorców historycznych.

tƌĂŵĂĐŚnjĂĚĂŶŝĂnjĂƉůĂŶŽǁĂŶŽ͗

‒publikację i upowszechnienie opracowań dotyczących historycznego budownŝĐƚǁĂǁdwóchwojewództwach, w których

njŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŽŬŽŶŬƵƌƐLJǁƌĂŵĂĐŚ<WKŝKŶϮϬϭϵ‒ϮϬϮϮ͖

‒przygotowanie materiałów dotyczących budownictwa ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽǁǁLJďƌĂŶLJĐŚƚƌnjĞĐŚkolejnych województwach oraz

ŝĐŚŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞŝƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞ͖

‒ǁĂƌƐnjƚĂƚLJͬůĞtnie szkoły dla studentów architektury z projektowania regionalnego (dla ƚƌnjĞĐŚwojewództw);

‒ konferencję skierowaną do badaczy, architektów, regionalistów, samorządowców, poświęconą pogłębieniu 

i upowszechnieniu tematyki oraz prezentacji efektów programƵ͖

‒ƉƌŽŵŽĐũęnjĂĚĂŶŝĂ͘

Osiągnięcie założonych w zadaniu celów wymaga ponadto przeprowadzenia kampanii informacyjnej, zaplanowanej pod

kątem optymalnego dotarcia do grupy docelowej, czyli potencjalnych inwestorów, architektów oraz samorządowców

WůĂŶŽǁĂŶĞformy promocji to: film promocyjny, artykuł sponsorowany, udział w targach architektonicznych/dizajnerskich,

plakaty. W realizacji kampanii zostaną wykorzystane kanały komunikacyjne NID, strony internetowe, ŵĞĚŝĂ

społecznościoweŝƉƌĂƐĂ͘

>͘Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞ

ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚĨŽƌŵ

ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂũĂŬŽĞůĞŵĞŶƚƵ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wykonanie opracowań dotyczących historycznego budownictwa wiejskiego͘

Wskaźnik:ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂĚůĂƚƌnjĞĐŚwojewództw͘

Publikacja opracowań͘Wskaźnik:ŵŝŶ͘ƚƌnjLJƉƵďůŝŬĂĐũĞ͘

ϳϯ



ŝŶƐƉŝƌĂĐũŝǁďƵĚŽǁŶŝĐƚǁŝĞ

współczesnym

KƌŐĂŶŝnjĂĐũĂƚƌnjĞĐŚwarsztatów stacjonarnych z projektowania dla studentów

ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ͘Wskaźnik:ŵŝŶ͘ϭϬϬosób͘

^ĞŵŝŶĂƌŝƵŵ ůƵď ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũĂ promującĞ ideę budownictwa regionalnego

wśród samorządowców i w społeczeństwie͘Wskaźnik:ŵŝŶ͘ϭϱϬosób͘



>Ɖ͘

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϭ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘Ϯ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϯ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϰ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϱ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϲ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϳ

ϯ͘ϭ͘ϯ͘ϴ



,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ĚŽ ĚƌƵŬƵ ;ƌĞĚĂŬĐũĂ͕ ŬŽƌĞŬƚLJͿ ŝ ĚƌƵŬ opracowań dla dwóch ///‒/skwartał 2024ƌ͘

województw͘

Organizacja warsztatów w ƉŝĞƌǁƐnjLJŵǁojewództwŝĞ͘

IV kwartał 2024ƌ͘

Organizacja warsztatów w ĚƌƵŐŝŵǁojewództwŝĞ͘

IV kwartał 2025ƌ͘

Realizacja kampanii informacyjnej dotyczącej zadania͘

II kwartał 2025 ƌ͘ –

III kwartał ϮϬϮϲƌ͘

Przygotowanie opracowań dla ƉŝĞƌǁƐnjĞŐŽwojewództwa͘

/‒III kwartał 2025ƌ͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞĚŽĚƌƵŬƵŝĚƌƵŬpozostałychopracowań͘

IV kwartał 2025ƌ͘

Kƌganizacja warsztatów w ƚƌnjĞĐŝŵwojewództwŝĞ͘

///kwartał 202ϲƌ͘

KƌŐĂŶŝnjĂĐũĂ ŝ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ƐĞŵŝŶĂƌŝƵŵͬŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝ promującLJĐŚ ideę //kwartał 202ϲƌ͘

ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂƌĞŐŝŽŶĂůŶĞŐŽ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϰ

Upowszechnianie tradycyjnych, neutralnych dla środowiska metod i technik

rzemieślniczych –„Szkoła rzemiosł CAD”



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Zadanie pn. „Szkoła rzemiosł CAD” ma na celu zachowanie, upowszechnienie i promowanie metod tradycyjnego

budownictwa, które są neutralne dla środowiska i klimatu. Główny nacisk będzie położony na rzemiosło związane

njnjĂďLJƚŬĂŵŝĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJĚƌĞǁŶŝĂŶĞũ͘

Zadanie będzie realizowane przez organizację działań o charakterze eksperckim, edukacyjnym i popularyzatorskim,

skierowanych do różnych grup docelowych mających istotny wpływ na ochronę i poprawę stanu zachowania zabytków, 

njĞszczególnym uwzględnieniem architektury drewnianej. ędą tozwłaszcza͗

•

publikowanie i udostępnianie poradników i podręczników dobrych praktyk;

•

opracowywanie i upowszechnianie zaleceń, wskazówek i porad praktycznych w zakresie postępowania



ǁƌĞĂůŝnjĂĐũŝƉƌĂĐƌĞŵŽŶƚŽǁLJĐŚŝŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚǁďƵĚLJŶŬĂĐŚŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚ͖

•

współpraca przy organizacji oraz organizacja kursów rzemiosł tradycyjnych i warsztatów praktycznych,

wzmacniających kompetencje i umiejętności praktyczne rzemieślników, pracowników skansenów 

i wykonawców prac przy zabytkach;

•

organizacja konferencji i seminariów umożliwiających integrację i wymianę doświadczeń różnych podmiotów

zaangażowanych w ochronę zabytków;

•

ŽƌŐĂŶŝnjĂĐũĂ szkoleń i webinariów dla służb konserwatorskich, właścicieli zabytków, wykonawców prac przy

ĚƌĞǁŶŝĂŶLJĐŚŽďŝĞŬƚĂĐŚŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚ͖

•

organizacja szkoleń, webinarów oraz paneli edukacyjnych dla przedstawicieli jednostek edukacyjnych

kształcących cieśli, snycerzy, stolarzy, pracowników budowlanych, architektóworaz innych specjalistów, którzy

w przyszłości będą njĂǁŽĚŽǁŽzwiązanŝz pracą w njĂŬƌĞƐŝĞŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚƚĞĐŚŶŝŬďƵĚŽǁůĂŶLJĐŚ͖

•

organizacja działań edukacyjnych i popularyzatorskich, upowszechniających dobre praktyki w zakresie ochrony

ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJ ĚƌĞǁŶŝĂŶej i opieki nad nią; wspieranie i promowanie działań oddolnych, służących budowaniu

społecznej świadomości wartości architektury drewnianej.

Dotychczasowa działalność warsztatowoͲszkoleniowa Centrum Architektury Drewnianej wskazuje, że istnieje duża

ƉŽƚƌzeba stworzenia warunków rozwoju dla rzemieślników i specjalistów, nie tylko wprost związanych z architekturą

drewnianą. Niska dostępność wykonawców i rzemieślników mających odpowiedni poziom kompetencji i umiejętności

umożliwiającLJĐŚprace z oryginalną ŵĂƚĞƌŝąnjĂďLJƚŬƵ;zwłaszczaĚƌĞǁŶŝĂŶĞŐŽͿƐƚĂŶŽǁŝŝƐƚŽƚŶLJƉƌŽďůĞŵ͘

Ewaluacja dotychczasowych działań i programu CAD wskazuje, że istnieje duża potrzeba organizacji szkoleń i warsztatów

dla specjalistów ‒ pracowników ǁojewódzkich Ƶrzędów ŽĐŚƌŽŶLJ njabytków͕ Ă ǁ drugiej kolejności ‒ dla architektów

i konserwatorów. Zapotrzebowanie na udział w warsztatach praktycznych oraz specjalistycznych wykładach i szkoleniach

ǁLJŶŝŬĂnjƚĞŐŽ, że nie ma innej instytucji, która prowadziłaby kompleksowy program wzmacniający kompetencje i wiedzę

dotyczącą szczegółowych zagadnień i obszarów związanych z ochroną i konserwacją budynków wzniesionych tradycyjnymi

metodami i budynków drewnianych. Uczestnicy dotychczasowych warsztatów i szkoleń͕ƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚŶƉ͘ǁŵƵnjĞĂĐŚ

ƐŬĂŶƐĞŶŽǁƐŬŝĐŚ͕wskazywali także na konieczność stworzenia przestrzeni do integracji i wymiany wiedzy w tym obszarze.

ϳϰ





Poz. 1470

<ŽŶĨĞƌĞŶĐũĞ͕ƐnjŬŽůĞŶŝĂŝƐĞŵŝŶĂƌŝĂŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶĞǁƌĂŵĂĐŚnjĂĚĂŶŝĂbędą przygotowywane we współpracy z instytucjami

ŝ ĞŬƐƉĞƌƚĂŵŝ njĞǁŶętrznymi na terenie całej Polski, aby uwzględniać regionalną specyfikę budownictwa tradycyjnego 

i drewnianego, także pod względem wykorzystywanych materiałów i metod. W tym celu przewiduje się współpracę 

njŵƵnjĞĂŵŝƐŬĂŶƐĞŶŽǁƐŬŝŵŝ͕ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌĂŵŝŝĂƌĐŚŝtektami prowadzącymi prace remontowoͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ͕szkołami

zawodowymi, liceami plastycznymi oraz uczelniami wyższymi, fundacjami i osobami prywatnymi działającymi na rzecz

ochrony dziedzictwa architektury drewnianej i realizującymi zadania w różnych ośrodkach na terenie całego kraju.

Działania te będę rejestrowane, tak Ăby poza samymi uczestnikami warsztatów efekty prac mogli poznawać inni

njĂŝŶƚĞƌĞƐŽǁĂŶŝ͘

Budowanie społecznej świadomości wartości architektury drewnianej przez działania edukacyjne i popuůĂƌLJnjĂƚŽƌƐŬŝĞƚŽ

kolejny istotny obszar działalności. Ważnym zadaniem jest także nobilitacja wizerunku cieśli – ŬŽŵƉůĞŬƐŽǁŽ

wykształconego rzemieślnika posiadającego fachową wiedzę w zakresie pracy z drewnem. Istotnym działaniem w tym

obszarze jest także pƌŽŵŽĐũĂďŽŐĂĐƚǁĂĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽ͕jaką niesie ze sobą ciesielstwo, budownictwo ludowe

ŝĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌĂĚƌĞǁŶŝĂŶĂ͘W ostatnich latach można zaobserwować powolną zmianę związaną z docenianiem tradycyjnego

budownictwa drewnianego i rosnące zainteresowanie tym tematem zarówno wśród organizacji społecznych i pasjonatów,

jak i osób remontujących historyczne budynki. Dostępna wiedza w tym zakresie, informacje upowszechniane 

np. w mediach społecznościowych, dotyczące metod i materiałów wykorzystywanych ƉŽĚĐnjĂƐƌĞŵŽŶƚówŝƉƌĂĐƉƌnjLJƚĂŬŝĐŚ

obiektach, nie zawsze mają wysoką wartość merytoryczną lub wręcz mogą być szkodliwe. W związku z tym istnieje duża

potrzeba udostępniania w jednym miejscu poradników, podręczników i wskazówek praktycznych tworzonych przez

specjalistów. Działania o charakterze edukacyjnym i popularyzatorskim są niezbędne, aby promować tworzoną bazę

wiedzy oraz aby zachęcać potencjalnych i faktycznych właścicieli obiektów do korzystania ze zweryfikowanych źródeł

ǁŝĞĚnjLJ͘  ƉůĂŶƵũĞ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ Ĩŝůŵów dotyczących konkretnego zakresu prac (np. remont zabytkowej stolarki

okiennej), którym towarzyszyć będzie poradnik dobrych praktyk ŝ metod postępowania (do pobrania w pdf). Ponadto

poszczególne zagadnienia będą dyskutowane w ramach seminariów i konferencji. Warto zwrócić uwagę, że wiele

z tematów związanych z praktyczną ochroną budownictwa drewnianego nigdy nie było szerzej omawianych.

t ƌĂŵĂĐŚ ĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶŝĂ ŝ ƌŽnjƉŽnjŶĂǁĂŶŝĂ njĂƐŽďƵ ƉƌnjĞǁŝĚLJǁĂŶĂ ũĞƐƚ ĂŐƌĞŐĂĐũĂ ĚĂŶLJĐŚ ‒ ƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ƚnjǁ͘ ŝďůŝŽƚĞŬŝ

Podręcznej Architektury Drewnianej͕ w której zbierane będą kolekcje, dokumentacje ŝ publikacje dotyczące historii

ŽƌĂnj bieżących zjawisk związanych z architekturą drewnianą, a ponadto przygotowanie Banku Form TradLJĐLJũŶĞŐŽ

ƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂ(archiwum zdjęć, rysunków, opracowań architektury regionalnej)͘

Zadanie zostanie zrealizowane we współpracy zEĂƌŽĚŽǁLJŵ/ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ<ƵůƚƵƌLJŝnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂtƐŝ͕ůŽŬĂůŶLJŵŝ ŵƵnjĞĂŵŝ

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂǁƐŝ͕ƐŬĂŶƐĞŶĂŵŝŝŵƵnjĞĂŵŝƌŽůŶŝĐƚǁĂ͘

>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

ϰ͘



EĂnjǁĂĐĞůƵ

hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞ

ŝƉƌŽŵŽǁĂŶŝĞŵĞƚŽĚ

ƚƌĂĚLJĐLJũŶĞŐŽďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĂ 

^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŝĚŽ

ŝŶƚĞŐƌĂĐũŝŝǁLJŵŝĂŶLJǁŝĞĚnjLJ

interesariuszy zaangażowanych

w ochronę i opiekę nad

zabytkową architekturą

drewnianą

Wspieranie działalności

ŽĚĚŽůŶĞũŝƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞ

wiedzy o działaniach oddolnych

związanych z architekturą

drewnianą

^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŝĚŽ

ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĂǁŝĞĚnjLJ

ƐƉĞĐũĂůŝƐƚLJĐnjŶĞũ 

związanej z ochroną

ŝkonserwacjąnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ 

budynków drewnianych

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Liczba opublikowanych materiałów (poradniki, dobre praktyki, instruktaże)͘

Wskaźniki:ĚǁĂƉŽƌĂĚŶŝŬŝ͕ũĞĚĞŶpodręczŶŝŬĚŽďƌLJĐŚƉƌĂŬƚLJŬ͘

>ŝĐnjďĂnjŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶLJĐŚŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝ‒ũĞĚŶĂ, seminariów ‒ĚǁĂ, szkoleń –

sześć (ǁĞďŝŶĂƌŝĂͿ͘

>ŝĐnjďĂ zorganizowanych działań edukacyjnych i popularyzatorskich͘

Wskaźniki:ŵŝŶ͘200 osób͘



Liczba zorganizowanych wydarzeń edukacyjnych i pŽƉƵůĂƌLJnjĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͘

Liczba artykułów i postów w mediach społecznościowych͘Wskaźnik:ůŝĐnjďĂ

artykułów ‒dziesięć, wydarzenia z udziałem min͘200 osób͘͘

Liczba opublikowanych artykułów,

ƉƌĂŬƚLJĐnjŶLJĐŚ͘Wskaźnik͗ϱ0 tekstów͘

zaleceń,

wskazówek

i

porad

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>͘Ɖ͘

ϯ͘ϭ͘ϰ͘ϭ

Kamień milowy (produkt)

Publikacja i udostępnienie poradnikówi podręczników dobrych praktyk 

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/// Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ ‒

/sŬǁartałϮϬϮϲƌ͘

ϳϱ



ϯ͘ϭ͘ϰ͘Ϯ

Publikacja artykułów, postów, zaleceń

/‒/sŬǁartał ϮϬϮϱƌ͘

ϯ͘ϭ͘ϰ͘ϯ

organizowanie konferencji, seminariów, szkoleń, webinariów, działań

ĞĚƵŬĂĐLJũŶLJĐŚŝƉŽƉƵůĂƌLJnjĂƚŽƌƐŬŝĐŚ

/ Ŭǁartał ϮϬϮϱ

///Ŭǁartał ϮϬϮϲƌ͘



ƌ͘

–



ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϱ

tĂƌƐnjƚĂƚLJŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ–ƉƌĂŬƚLJŬĂƉƌĂĐŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Organizacja warsztatów związanych z prowadzeniem prac projektowych, badawczych i budowlanoͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚƉƌnjLJ

wybranych obiektach zabytkowych obejmie zagadnienia teoretyczne i praktyczne związane w realizacją wyżej

ǁLJŵŝĞŶŝŽŶLJĐŚzadańi oparta będzie na wybranych aktualnych przykładach prac prowadzonych przy zabytkach na terenie

ǁLJďƌĂŶLJĐŚ ǁŽũĞwództw. Brak stałych, permanentnych szkoleń pracowników służby konserwatorskiej w tym zakresie

wskazuje na potrzebę ich organizacji. Warsztaty obejmą omówienie m.in. następujących tematów: zalecenia

konserwatorskie określające sposób korzystania z zabytŬƵ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞŐŽͬƌƵĐŚŽŵĞŐŽͬĂƌĐŚĞŽůŽŐŝĐnjŶĞŐŽ͕ ƉŽĚƐƚĂǁLJ

opracowania dokumentacji projektowej, zakres i formę projektu budowlanego, omówienie procedury/zakresu

ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ ŝ ŶĂĚnjŽƌŽǁĂŶŝĂ ƉƌĂĐ ďĂĚĂǁĐnjLJĐŚ͕ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ŝ ďƵĚŽǁĂůŶŽͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͕ njĂŬƌĞƐ ŝ ĨŽƌŵĂ

ǁLJŬŽŶLJǁĂŶŝĂƉŽǁLJŬŽŶĂǁĐnjĞũĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝďƵĚŽǁůĂŶŽͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞũŽƌĂnjŽĚďŝŽƌƵƉƌĂĐŝŝŶ͘

Wnioski płynące z warsztatów posłużą do sprawniejszej, merytorycznej oceny prac konserwatorskich przy zabytkowych

obiektach, począwszy od procesu ich przygotowania, zatwierdzania, realizacji i sprawowania nadzoru konserwatorskiego

oraz rozliczania projektóǁ͘

Partnerem w organizacji warsztatów mogą być wojewódzkie urzędy ochrony zabytków, samorządowi konserwatorzy

zabytków oraz organizacje pozarządowe, np. Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, SARP i inŶĞ ŽƌĂnj

wyspecjalizowane placówki naukowoͲďĂĚĂǁĐnjĞ͕ ũĂk również instytucje zajmujące się ochroną wybranych kategorii

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂũĂŬŶƉ͘EĂƌŽĚŽǁLJ/ŶƐƚLJƚƵƚ<ƵůƚƵƌLJŝnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂtƐŝ͘

Treść raportu wzbogacona zostanie o prezentację statystyk prac konserwatorskich wykonywanych przy obiektach

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ ĨŝŶĂŶƐŽwanych z wielu źródeł. Nieodłącznym elementem raportu będzie sformułowanie rekomenĚĂĐũŝ

dotyczącychpolityki państwowej w zakresie prowadzenia, nadzorowania i realizacji prac konserwatorskich. Rekomendacje

zostaną zaakceptowane przez t<oraz przygotowane w sposób umożliwiający ich wdrożenie również przez JST.

>Ɖ͘

ϭ͘



>Ɖ͘

ϯ͘ϭ͘ϱ͘ϭ

ϯ͘ϭ͘ϱ͘Ϯ

ϯ͘ϭ͘ϱ͘ϯ



EĂnjǁĂĐĞůƵ

WƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞƉƌĂĐ

ƉƌŽũĞŬƚŽǁLJĐŚ͕

ďĂĚĂǁĐnjLJĐŚŝďƵĚŽǁůĂŶŽͲ

ͲŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚƉƌnjLJ

ǁLJďƌĂŶLJĐŚŽďŝĞŬƚĂĐŚ

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ‒ƐnjŬŽůĞŶŝĂ

dla pracowników służď

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wykonanie założeń warsztatów͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjzałożeń͘

Wykonanie planu realizacji warsztatów͘Wskaźnik͗ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjƉůĂŶƵ͘

Przeprowadzenie warsztatów͘ Wskaźnik: ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞ ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞ ŵŝŶ͘ ϯϬϬ

osób ƉŽĚĐnjĂƐŵŝŶ͘dziesięciuspotkań͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ƌĂƉŽƌƚƵ ŶĂ ƚĞŵĂƚ warsztatów͘ Wskaźnik: ũĞĚĞŶ ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj

ƌĂƉŽƌƚƵ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Wykonanie założeń oraz planu realizacji szkoleń i warsztatów wraz  /‒II kwartał 2024ƌ͘

njƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞŵƐŬƌLJƉƚƵƐnjŬŽůĞŶŝŽǁĞŐŽ

Realizacja warsztatówĚůĂŵŝŶ͘300 osób

/// kwartał 2024 ƌ͘ –

II kwartał 2026ƌ͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵnjwarsztatów/ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝͬǁĂůŝĚĂĐũŝŝƐƚĂƚLJƐƚLJŬ

III kwartał ϮϬϮϲ ƌ͘ –

IV kwartał 2026ƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϲ

Wzmacnianie kompetencji zawodów rzemieślniczych

KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ϳϲ





Poz. 1470

Organizacja kursów i szkoleń związanych z propagowaniem tradycyjnych metod, technik i technologii mających

njĂƐƚŽƐŽǁĂŶŝĞ ǁ ƉƌŽĐĞƐŝĞ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂ ƉƌĂĐ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ ƉƌnjLJ njĂďLJƚŬĂĐŚ ŽďĞũŵŝĞ njĂŐĂĚŶŝĞŶŝĂ ƚĞŽƌĞƚLJĐnjŶĞ

i praktyczne związane w realizacją wyżej wymienionych zagadnień ‒ ŵĂ ŶĂ ĐĞůƵ ƉƌnjĞĚĞ ǁƐnjLJƐƚŬŝŵ njĂĐŚŽǁĂŶŝĞ͕

ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĞŶŝĞi promowanie zapomnianych czy też rzadko stosowanych metod wykonywania prac konserwatorskich

opartych na tradycyjnych rozwiązaniach związanych z szeroko rozumianą konserwacją obiektów zabytkowych. Główny

nacisk położony będzie na rzemiosło związane/wykorzystywane przy powstawaniu obiektów nieruchomych, bez względu

ma materiał͕z jakiego te obiekty powstawały/są zbudowane. Dla rzemieślników najważniejsze znaczenie z perspektywy

autodefinicji mająĐŚĂƌĂŬƚĞƌƉŽƐŝĂĚĂŶĞũǁŝĞĚnjLJnjĂǁŽĚŽǁĞũŝƐposób jej nabywania. Wiedza ciała (którego metonimią są

ręce), nabywana w bezpośrednim kontakcie z narzędziem i materiałem, uważana jest za fundament działalności

rzemieślniczej. Taką wiedzę współczesny rzemieślnik nabywa przeważnie w drodze samodzielnych poszukiwań, prób 

i doświadczeń. Organizacja kursów i szkoleń dotyczących rzemiosł tradycyjnych oraz warsztatów praktycznych ma za

zadanie wzmocnienie kompetencji i umiejętności praktycznych rzemieślników, pracowników i wykonawców prac

ƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ ƉƌnjLJ njĂbytkach oraz zwiększenia atrakcyjności zawodów rzemieślniczych. Ich organizacja prowadzona

będzie zwykorzystaniem bazy/zaplecza placówek muzealnych oraz firm konserwatorskich. 

Nieodpłatne kursy i szkolenia osób dysponujących odpowiednią bazą zawodową/wykształceniem związanymŝ

njkonserwacją zabytków będą zakończone nadaniem certyfikatu potwierdzającego uzyskaną wiedzę i umiejętności

stosowania konkretnych rozwiązań, technik i technologii. 

WŽnjŝŽŵŝnjĂŬƌĞƐƉƌĂĐŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚƉƌnjLJnjĂďLJƚŬĂĐŚczęsto wskazuje na duże braki w zakresie stosowania

ƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚŵĞƚŽĚ͕ƚĞĐŚŶŝŬŝƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝ͕ĂƚLJŵƐĂŵLJŵŶĂpotrzebę stworzenia warunków rozwoju ǁĐĞůƵƉŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĂ

kompetencji w tym zakresie, zarówno rzemieślników͕ jak i specjalistów, nie tylko wprost związanych z architekturą 

ŝ ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĞŵ. Niska dostępność wykonawców i rzemieślników mających ŽĚƉŽǁŝĞĚŶŝ ƉŽnjŝŽŵ ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ

ŝumiejętności umożliwiającLJĐŚprace z oryginalną materią stanowi istotny problem. 

Analiza międzynarodowych doświadczeń, która wskaże najbardziej pożądaną tematykę szkoleń związaną z realizacją prac

konserwatorskich oraz grupy rzemieślnicze działające na forum międzynarodowym. 

Zadanie będzie realizowane przez:

‒ organizację kursów/warsztatów/szkoleń rzemiosł tradycyjnych i warsztatów praktycznych (Žśrodków ĞĚƵŬĂĐũŝ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞũ, dalej OEK), wzmacniających kompetencje i umiejętności praktyczne uczniów szkół rzemieślniczych klas

o profilu konserwatorskim, rzemieślników, pracowników muzeów (w tym muzeów ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ǁƐŝͿ͕skansenów i

wykonawców prac przy zabytkach przy współudziale firm wykonawczych budowlanych, wytwórców materiałów

ďƵĚŽǁůĂŶLJĐŚŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJĐŚ͖

‒ organizację działań edukacyjnych i popularyzatorskich (w tym poradników), upowszechniających dobƌĞ ƉƌĂŬƚLJŬŝ

w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami, wspieranie i promowanie działań oddolnych służących budowaniu społecznej

świadomości wartości zabytkowej architektury;

‒ stworzenie bazy danych zawierającej informacje dla wykonawców, właścicieli oraz instytucji nadzorujących zabytki͕

integrującej informacje praktyczne, a także wykaz szkół branżowych, wykaz przeszkolonych wykonawców, wykaz

organizowanych szkoleń, warsztatów, materiały z warsztatów, konferencji).



>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

tLJŬŽŶĂŶŝĞĚŝĂŐŶŽnjLJ

wskazującej na najbardziej

pożądaną tematyką szkoleń

związaną z realizacją prac

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚŽƌĂnj

ĂŶĂůŝnjLJŝǁƐŬĂnjĂŶŝĞŐƌƵƉ

rzemieślniczych

działających na forum

międzynarodowym



WƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞŬƵƌƐƵ

i szkoleń związanych

njƉƌŽƉĂŐŽǁĂŶŝĞŵ

ƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚŵĞƚŽĚ͕

ƚĞĐŚŶŝŬŝƚĞĐŚŶŽůŽŐŝŝ

mających zastosowanie 

ǁƉƌŽĐĞƐŝĞƌĞĂůŝnjĂĐũŝƉƌĂĐ

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚƉƌnjLJ

njĂďLJƚŬĂĐŚ

^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞďĂnjLJĚĂŶLJĐŚ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

KƉŝƐǁƐkaźników celu projektu



Wskaźniki:ũĞĚĞŶƌĂƉŽƌƚnjĚŝĂŐŶŽnjLJ͘

Propagowanie tradycyjnych metod, technik i technologii rzemieślniczych 

w konserwacji obiektów. Konkurs na tzw. dzieło mistrzowskie, przywrócenie

średniowiecznej tradycji szacunkudla kunsztu rzemieślniczego 

Wskaźniki: ǁLJŬŽŶĂŶŝĞ ũĞĚŶĞŐŽ planu założeń warsztatów i szkoleń oraz min͘

ƚƌnjĞĐŚ ƉƵďůŝŬĂĐũŝ͖ ƌĞĂůŝnjĂĐũĂ ŬƵƌƐƵ ;ũĞĚĞŶ ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj raportu). Należy

przeprowadzić min͘ ƚƌnjLJ szkolenia łącznie dla min͘ 150 osób – ĐĞƌƚLJĨŝŬĂƚ

ukończenia kursu͘

^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁĞũ ďĂnjLJ ĚĂŶLJĐŚ ŝ ǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ĚĂŶLJĐŚ ŵŝŶ͘ ϮϬ

wykonawców/rzemieślników w każdym województwie͘

ϳϳ



ϰ͘



Poz. 1470

ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞŝnjĂůĞĐĞŶŝĂ

ĚŽtycząceĚĂůƐnjĞŐŽ

ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂnjĂĚĂŶŝĂ

ZĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞnjĂĂŬĐĞƉƚŽǁĂŶĞƉƌnjĞnj'<;ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝͿ͘



,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>Ɖ͘

Kamień milowy (produkt)

Planowana data osiągnięcia

ϯ͘ϭ͘ϲ͘ϭ Wykonanie diagnozy wskazującej na najbardziej pożądaną ƚĞŵĂƚLJŬę /‒II kwartał 2024ƌ͘

szkoleń związaną z realizacją prac konserwatorskich oraz analizy 

i wskazanie grup rzemieślniczych działających na forum krajowyŵ

i międzynarodowym͘



ϯ͘ϭ͘ϲ͘Ϯ Wykonanie założeń i planu warsztatów, szkoleń, publikacji –ŬŽŶƐƉĞŬƚ͘ ///kwartał 2024ƌ͘





ϯ͘ϭ͘ϲ͘ϯ tLJŬŽŶĂŶŝĞ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ŝ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ materiałów dydaktycznych  IV kwartał ϮϬϮϰƌ͘–I kwartał 2025ƌ͘

njƉƌnjĞnjŶĂĐnjĞŶŝĞŵĚŽƉƵďůŝŬĂĐũŝ͘

ϯ͘ϭ͘ϲ͘ϰ Realizacja szkoleń w ramach kursu͘

II kwartał 2025ƌ͘–I kwartał 2026ƌ͘

ϯ͘ϭ͘ϲ͘ϱ Baza danych dla 16 województw zawierająca wykaz osób 

//‒///kwartał 2026ƌ͘

njĐĞƌƚLJĨŝŬĂƚĂŵŝ͘

ϯ͘ϭ͘ϲ͘ϲ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵŝƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ'<͘

/skwartał 2026ƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘ϭ͘ϳ

WƌŽĐĞƐƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŝŶǁĞƐƚLJĐũŝǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ–ƐnjŬŽůĞŶŝĂĚůĂsamorządów





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĂĚĂŶŝĞ„WƌŽĐĞƐƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŝŶǁĞƐƚLJĐũŝǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ–ƐnjŬŽůĞŶŝĂĚůĂsamorządów”ŵĂŶĂĐĞůƵƉŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĞ

ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝpracowników służb samorządowych w zakresie przygotowania, nadzorowania i realizacji procesu budowlanoͲ

Ͳinwestycyjnego w obiektach zabytkowych. Do obowiązków administracji architektonicznoͲbudowlanej należy ŵ͘ŝŶ͗͘

sprawowanie nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego; przygotowywanie projektów decyzji

administracyjnych i innych pism w sprawach określonych ustawą z dnia 7 lipca 1994 r͘ͲWƌĂǁŽďƵĚŽǁůĂŶĞŽƌĂnjƉƌnjĞƉŝƐĂŵŝ

szczególnymi; dokonywanie czynności kontrolnych przy wykonywaniu obowiązków określonych przepisami prawa

ďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽ͖ŽƉŝŶŝŽǁĂŶŝĞŝƵnjŐĂĚŶŝĂŶŝĞƐƉƌĂǁnjnjĂŬƌĞƐƵƉůĂŶŽǁĂŶŝĂ ŝnjĂŐŽƐƉŽĚĂƌŽǁĂŶŝĂƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽĚŽƚyczących

ĂĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũŝĂƌĐŚŝƚĞŬƚŽŶŝĐnjŶŽͲbudowlanej; uczestniczenie, na wezwanie organów nadzoru budowlanego, w czynnościach

ŝŶƐƉĞŬĐLJũŶLJĐŚŝŬŽŶƚƌŽůŶLJĐŚ͘

Szkolenia mają na celu zapoznanie służb samorządowych z ustawą o ochronie zabytków, definicją zabytku, strukturą 

ŝŬŽŵƉĞƚĞŶĐũĂŵŝorganów ochrony zabytków, formą ochrony prawnej zabytku, prawami właścicieli zabytków i formĂŵŝ

ƉŽŵŽĐLJĨŝŶĂŶƐŽǁĞũ;ǁƚLJŵnjĞnjǁŽůŶŝĞŶŝĞŵnjŽĚƉƌŽǁĂĚnjĂŶŝĂpodatków), a także z wymaganiami stawianymi przez służby

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞƉƌnjLJĚŽŬƵŵĞŶƚŽǁĂŶŝu obiektów zabytkowych͕ƚĂŬŝŵŝjak dokumentacja stanu istniejącego, rozpoznanie

zabytku, wartościowanie, otoczenie zabytku, kontekst zabytku, historia. Brak stałych, permanentnych szkoleń

pracowników służb samorządowych wskazuje na potrzebę ich ŽƌŐĂŶŝnjŽǁĂŶŝĂ. Podjęte działania będą skutkować wyższymi

kompetencjami służb samorządowych w zakresie procesu inwestycyjnego przy obiektach zabytkowych͘

Wykonanie niniejszego zadania ma duże znaczenie strategiczne dla rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽ WŽůƐŬŝ

realizowanego w ramach priorytetów programu Unii Europejskiej: Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,

Środowisko 2021‒2027 (celu szczegółowego: EFRR.CP4.VI ‒ Wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki 

w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych), Instrumentu „Łącząc Europę” na lata 2021‒

ϮϬϮϳŽƌĂnjĞƵƌŽƉĞũƐŬŝĞũŝŶŝĐũĂƚLJǁLJEŽǁLJƵƌŽƉĞũƐŬŝĂƵŚĂƵƐ, łączącej zrównoważony rozwój z estetyką, stylem i jakością

życia͕włączając potrzeby różnych grup społecznych.

tŶŝŽƐŬŝ płynące z walidacji przeprowadzonych szkoleń posłużą do opracowania ǀĂĚĞŵĞĐƵŵ ƉƌŽĐĞƐƵ ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽ

ƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŐŽ ǁ ŽďŝĞŬƚĂĐŚ njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͕ omawiającego całą problematykę procesu inwestycyjnego, definiującego

i opisującego realne potrzeby samorządów wynikającĞ z konieczności właściwej realizacji zadań związanych z ochroną

zabytków w Polsce na poziomie JST oraz sprawniejszej, merytorycznej oceny współpracy służb samorządowych i organów

ochrony zabytków.

Nieodłącznym elementem publikacji będzie sformułowanie rekomendacji dla GKZ w celu prowadzenia polityki państwowej

w zakresie realizacji procesu inwestycyjnego w obiektach zabytkowych przez desygnowane do tego urzędy. Rekomendacje

zostaną przygotowane w sposób umożliwiający ich wdrożenie przenj:^d͘

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

ϳϴ





>Ɖ͘

ϭ͘



EĂnjǁĂĐĞůƵ

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ

ŝƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ

szkoleń dla służb

samorządowych 

njnjĂŬƌĞƐƵƉƌŽĐĞƐƵ

ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽ

ǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ

Opis wskaźników celu projektu

Opracowanie założeń i tematów szkoleń z procesu inwestycyjnego w obiektach

zabytkowych oraz planu realizacji szkoleń. Wskaźnik͗ ũĞĚĞŶ ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj ƉůĂŶƵ

i założeń͘

Realizacja szkoleń dla pracowników JST, stworzenie portalu wiedzy. Wskaźnik͗ŵŝŶ͘

ϭϬϬszkoleń po 35 osób (min͘350 osób), stworzenie portalu͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ǀĂĚĞŵĞĐƵŵ ƉƌŽĐĞƐƵ ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽ ƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŐŽ ǁ ŽďŝĞŬƚĂĐŚ

njĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjǀĂĚĞŵĞĐƵŵ͘

Sformułowanie rekomendacji oraz wytycznych GKZ w zakresie inwestycji oraz

ƉƌŽĐĞƐƵŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŐŽƉƌnjLJnjĂďLJƚŬĂĐŚ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnj

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐũŝ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

>Ɖ͘

Kamień milowy (produkt)

Planowana data osiągnięcia

ϯ͘ϭ͘ϳ͘ϭ Opracowanie założeń i tematów szkoleń dotyczących ƉƌŽĐĞƐƵ /‒//kwartał 2024ƌ͘

ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ

ϯ͘ϭ͘ϳ͘Ϯ ^ƚǁŽƌnjĞŶŝĞŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁĞŐŽƉŽƌƚĂůƵǁŝĞĚnjLJ

//I kwartał 2024ƌ͘–IV kwartał 2025ƌ͘



ϯ͘ϭ͘ϳ͘ϯ Realizacja programu szkoleń 

///ŬǁĂƌƚĂł 2024ƌ͘–IV kwartał ϮϬϮϱƌ͘

ϯ͘ϭ͘ϳ͘ϰ Walidacja programu szkoleń‒certyfikat ukończenia

I kwartał 202ϲƌ͘

ϯ͘ϭ͘ϳ͘ϱ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ǀĂĚĞŵĞĐƵŵ ƉƌŽĐĞƐƵ ŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶĞŐŽ ƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŐŽ

//‒IV kwartał 202ϲƌ͘

ǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ 



ϯ͘ϭ͘ϳ͘ϲ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ

/skwartał 2026ƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϭ

Włączenie edukacji ochrony zabytków do programów nauczania w szkołach



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Warunkiem skutecznej ochrony zabytków i opieki nad zabytkami jest tworzenie warunków do rozwijania postrzegania

ƉƌnjĞnjspołeczeństwo materialnego dziedzictwa kulturowego jako wartości, którą należy chronić przez wzgląd na nią samą,

jak również implikacje dla rozwoju społecznego i ekonomicznego͕ ũĂŬŝĞ ƉŽǁŽĚƵũĞ zachowanie zasobu zabytków.

EĂũďĂƌĚnjŝĞũ popularną metodą upowszechnienia wartości zabytków i wartości ochrony zabytków w wielkich

zbiorowościach jest wprowadzenie wspomnianych zagadnień do programów nauczania na poszczególnych etapach

edukacji, z jednej strony rozwijającej poczucie dumy z miejsca zamieszkania, najbliżsnjĞŐŽŽƚŽĐnjĞŶŝĂ͕ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂůŽŬĂůŶĞŐŽ

i jego związku z historią narodową, z drugiej zaś kształtującej i rozwijającej odpowiedzialność za zabytki zlokalizowane 

w najbliższym sąsiedztwie. 

Istotą zadania jest wykonanie analizy obecnie obowiązujących podstaw programowych dla szkoły podstawowej, ƐnjŬół

prowadzącLJĐŚkształcenie zawodowe: branżowLJĐŚƐnjŬół /ŝ//ƐƚŽƉŶŝĂŽƌĂnjtechnikum i liceum pod kątem ujęcia w nich

njĂŐĂĚŶŝĞŶŝĂdotyczącego zabytków i ochrony zabytków. 

ĨĞŬƚĞŵĂŶĂůŝnjLJbędzie realizacja następujących zadań: 

‒ przygotowanie rekomendacji zmian legislacyjnych dotyczących wprowadzenia treści związanych z ochroną zabytków 

i

opieką

nad

zabytkami

(krajobrazĞŵ

ŬƵůƚƵƌŽǁLJŵ͕

ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶLJŵŝ

układĂŵŝ

ƵƌďĂŶŝƐƚLJĐnjŶLJŵŝ

ŝ ƌƵƌĂůŝƐƚLJĐnjŶLJŵŝ͕ zespołĂŵŝ ďƵĚŽǁůĂŶLJŵŝ͕ ĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌą ŝ ďƵĚŽǁŶŝĐƚǁĞŵ͕ ŽƚŽĐnjĞŶŝĞŵ zabytków ‒ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵLJĐŚ͕

ruchomych i archeologicznych) do podstaw programowych w poszczególnych typach szkół podstawowych i średnich 

ǁWŽůƐĐĞ͖

‒ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ŵŽĚĞůŽǁLJĐŚ Ɖƌojektów lekcji poświęconych ochronie dziedzictwa z udziałem szkolnych kół

wolontariatu, NIKZ i WUOZ, będących podstawą do opracowania materiałów͖

‒przygotowanie materiałów dydaktycznych wspomagających proces edukacji͖

‒ĞǁĂůƵĂĐũĂŝƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĞdotycząceprzyszłLJĐŚdziałań͘





>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wykonanie analizy treści

ŶĂůŝnjĂWskaźniki:ũĞĚĞŶĞŐnjĞŵƉůĂƌnjƌĂƉŽƌƚƵnjĂŶĂůŝnjLJ͘

ƉŽĚƐƚĂǁƉƌŽŐƌĂŵŽǁLJĐŚ

ǁnjĂŬƌĞƐŝĞŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków w szkołach

podstawowych i średnich

Opracowanie materiałów Wskaźniki͗ ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞ ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞ ŵŝŶ͘ 50 pracowników kuratoriów,

ĚLJĚĂŬƚLJĐnjŶLJĐŚŝƐnjŬŽůĞŶŝĂ

ƉƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞ ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞ ŵŝŶ͘ 300 nauczycieli (zajmujących się edukacją

ϳϵ



ϯ͘

ϰ͘

wczesnoszkolną, edukacja w klasach 4‒ϴ szkoły podstawowej, uczących

ǁ szkołĂĐŚ prowadzącLJĐŚ kształcenie zawodowe: branżowLJĐŚ szkołĂĐŚ / ŝ //

ƐƚŽƉŶŝĂŽƌĂnjƚĞĐŚŶŝŬĂĐŚŝůŝĐĞĂĐŚͿ͘

Wskaźniki:ũĞĚĞŶƉƌŽũĞŬƚƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͘

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƉƌŽũĞŬƚƵ

njŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ

zakładających włączenie

ĞĚƵŬĂĐũŝǁnjĂŬƌĞƐŝĞŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków do programów

nauczania w szkołach 

ƉŽǁƐnjĞĐŚŶLJĐŚǁWŽůƐĐĞ

ǁĂůƵĂĐũĂnjĂĚĂŶŝĂ

Wskaźniki: ƌĂƉŽƌƚ z wykorzystania materiałów dydaktycznych i rekomendacje

ĚŽtyczącedalszych działań w tym zakresie͘





>Ɖ͘



,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϭ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ ĂŶĂůŝnjLJ ƉŽĚƐƚĂǁ ƉƌŽŐƌĂŵŽǁLJĐŚ ‒ raport wskazujący potrzeby

ĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ ƉŽĚƐƚĂǁ ƉƌŽŐƌĂŵŽǁLJĐŚ ǁ ŬůĂƐĂĐŚ ϭ‒ϴ͕ szkołach prowadzących

kształcenie zawodowe: branżowych szkołach I i II stopnia oraz technikachŝůŝĐĞĂĐŚ

njǁLJƚLJĐnjŶLJŵŝĚŽŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĂnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘Ϯ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞƉƌŽũĞŬƚƵnjŵŝĂŶůĞŐŝƐůĂĐLJũŶLJĐŚ͕ĚůĂDŝŶŝƐƚĞƌƐƚǁĂĚƵŬĂĐũŝŝEĂƵŬŝ

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϯ Opracowanie materiałów dydaktycznych dostosowanych dla uczniów klas

początkowych w szkole podstawowej, klas 4Ͳ8 szkoły podstawowej,  ƐnjŬół

ƉƌŽǁĂĚzącLJĐŚ kształcenie zawodowe: branżowLJĐŚ ƐnjŬół / ŝ // ƐƚŽƉŶŝĂ ŽƌĂnj

ƚĞĐŚŶŝŬów i liceów.

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϰ Przeszkolenie pracowników kuratoriów –ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶŝĞ͘

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϱ WƌnjĞƐnjŬŽůĞŶŝĞŶĂƵĐnjLJĐŝĞůŝ–ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶŝĞ͘

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϲ Raport z efektywności i jakości materiałów dydaktycznych͘

ϯ͘Ϯ͘ϭ͘ϳ Ewentualne korekty i uzupełnienia materiałów dydaktycznych͘

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

/‒//kwartał 2024ƌ͘

///‒/skwartał 2024ƌ͘

///‒IV kwartał 2024ƌ͘

/‒//kwartał 2025ƌ͘

///‒/skwartał 2025ƌ͘

/‒II kwartał 2026ƌ͘

//‒IV kwartał 2026ƌ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘Ϯ

Badania społeczne i statystyczne dotyczące dziedzictwa kulturowego



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Zadanie zakłada kontynuację programu badań i analiz społecznych oraz statystycznych z zakresu ochrony dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘

ĞůĞŵ njĂĚĂŶŝĂ ũĞƐƚ ŐƌŽŵĂĚnjĞŶŝĞ ŽƌĂnj ĂŶĂůŝnjŽǁĂŶŝĞ ĚĂŶLJĐŚ͕ ƉƌnjĞĚĞ ǁƐnjLJƐƚŬŝŵ ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJĐŚ͕ nj njĂŬƌĞƐƵ ŽĐŚƌŽŶLJ

dziedzictwa kulturowego i opieki nad zabytkami oraz powiązania tej dziedziny z jak najszerszym kontekstem ekonomicznoͲ

Ͳspołecznym.

ZŽnjǁŝũĂŶŝĞƐƚĂƚLJƐƚLJŬŝĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂƉŽnjǁŽůŝŶĂ͗

‒ ƐƚǁŽƌnjĞŶŝĞ ƉŽĚƐƚĂǁ ĚŽ argumentacji na rzecz ochrony zabytków i zachowania dziedzictwa niematerialnego,

uzasadniającej wydatkowanie środków publicznych, stymulującej działania podmiotów prywatnych, oparte ŶĂ

ǁŝĂƌLJŐŽĚŶLJĐŚ͕ƌnjĞƚĞůŶLJĐŚŝporównywĂůŶLJĐŚĚĂŶLJĐŚ͖

‒ śledzenie trendów oraz korzyści o charakterze społecznoͲĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶLJŵ͕ związanych z zachowaniem, odnową

i wykorzystaniem zabytkowych obiektów i kultywowaniem historycznych tradycji;

‒ formułowanie celów polityk publicznych dotyczących ochrony, wykornjLJƐƚĂŶŝĂ ŝ ƌĞǁŝƚĂůŝnjĂĐũŝ ŚŝƐƚŽƌLJĐnjŶĞŐŽ njĂƐŽďƵ

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͖

‒budowę instrumentów, narzędzi, wariantów działań czy też odpowiedniego ukierunkowania działań lub zróżnicowania

ƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞŐŽƉŽƚƌnjĞďŶĂƉŽĚƐƚĂǁŝĞƉŽnjLJƐŬĂŶĞũǁŝĞĚnjLJ͖

‒ocenę efektywności ekonomicznej i społecznej wdrażanych rozwiązań i instrumentów;

‒ podejmowanie racjonalnych decyzji odnośnie ĚŽ alokacji środków finansowych i inwestycji dotyczących dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͖

‒ obserwację zagrożeń i różnych rodzajów ƌLJnjLJŬĂ, a także przeciwdziałanie im; nie bez znaczenia jest obecny kryzys

spowodowany pandemią COVIDͲ19, który wymusił na podmiotach życia publicznego i społecznego podejmowanie decyzji 

w stanie nierównowagi informacji;

‒ĚŽƐƚĂƌĐnjĞŶŝĞĚĂŶLJĐŚpozwalających na prowadzenie bardziej efektywnej komunikacji społecznej w dziedzinie ochrony

dziedzictwa i związanych z tym kosztów i korzyści;

ϴϬ



‒ umożliwienie międzynarodowych porównań, obsługę międzynarodowych zobowiązań Polski z zakresu raportowania 

ŶĂƚĞŵĂƚĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͖

‒rozwój ŚĞƌŝƚĂŐĞƐƚƵĚŝĞƐ͕ĞŬŽŶŽŵŝŝŬƵůƚƵƌLJŝĞŬŽŶŽŵŝŬŝĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂũĂŬŽŶŽǁLJĐŚĚLJƐĐLJƉůŝŶŶĂƵŬŽǁLJĐŚ͖

‒diagnoza potrzeb i możliwości wsparcia Ɛpołecznych Žpiekunów njabytków, w celu poprawy współpracy i wzmocnienia

ŝĐŚŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ͘

'łówne tematy badawcze:

‒ Badanie społeczne na reprezentatywnej próbie Polaków: „SpołecznoͲgospodarcze oddziaływanie dziedzictwa

kulturowego”, które dałoby materię porównawczą, pozwalającą ocenić zachodzące procesy społeczne i dostosować środki

ŝŶĂƌzędzia do aktualnej sytuacji͖

‒ Studia przypadków oddziaływania wybranych obiektów zabytkowych na rozwój społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJ ;ĞĨĞŬƚLJ

ĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞ‒metody ekonometryczne, efekty społeczne)͖

‒ ĂĚĂŶŝĞ͗ „Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami w samorządzie ŐŵŝŶŶLJŵ ϮϬϮϯ ƌ͕͘ ǁ ƌĂŵĂĐŚ WƌŽŐƌĂŵƵ badań

ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJĐŚƐƚĂƚLJƐƚLJŬŝƉƵďůŝĐnjŶĞũŶĂƌŽŬϮϬϮϯ”͖

‒ Badanie ogólnopolskie pod roboczą nazwą „Ochrona zabytków ‒ rejestr zabytków i krajowa ewidencja zabytków”͕

w ramach Programu badań statystycznych statystyki ƉƵďůŝĐnjŶĞũŶĂƌŽŬϮϬϮϯ͘



Zadanie będzie spójne ze Strategią Rozwoju Kapitału Społecznego (współdziałanie, kultura, kreatywność) 2030, cel

szczegółowy „Wzmocnienie rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽŬƌĂũƵƉƌnjĞnjƐĞŬƚŽƌLJŬƵůƚƵƌLJŝŬƌĞĂƚLJǁŶĞ”͘











>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘



>Ɖ͘

ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϭ

ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘Ϯ

ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϯ

ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘ϰ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

'ƌŽŵĂĚnjĞŶŝĞ ŽƌĂnj ĂŶĂůŝnjŽǁĂŶŝĞ

ĚĂŶLJĐŚ ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJĐŚ nj njĂŬƌĞƐƵ

ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

ŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ



tLJƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ

Ŷarzędzi

ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJĐŚ

Popularyzacja wyników badań

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Liczba przeprowadzonych badań͘Wskaźniki:ƚƌnjLJďĂĚĂŶŝĂ;ũĞĚŶŽďĂĚĂŶŝĞ

w każdej gminie, ĚƌƵŐŝĞďĂĚĂŶŝĞ–ϭϲt<͕ƚƌnjĞĐŝĞďĂĚĂŶŝĞ‒ŵŝŶ͘ϭϬϬϬ

osób); ĐnjƚĞƌLJ ƐƚƵĚŝĂ przypadków͕ ĐnjƚĞƌLJ ƌĂƉŽƌƚLJ ǁ ĨŽƌŵŝĞ ƉƵďůŝŬĂĐũŝ͕

njĂĂŬĐĞƉƚŽǁĂŶĞƉƌnjĞnjK͘

Liczba narzędzi do monitorowania danych statystycznych z zakresu

ŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽŝŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ͘Wskaźniki: ŵŝŶ͘

ƚƌnjLJnarzędzia͘

Liczba działań popularyzatorskich i włączających instytucje eksperckie,

organy władzy, społeczności lokalne i NGO. Wskaźniki: ĐnjƚĞƌLJƉƵďůŝŬĂĐũĞ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Przeprowadzenie badania „Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami  // Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

w samorządzie gminnym ǁ ϮϬϮϯ ƌ͘, w ramach Programu badań statystycznych //Ŭǁartał ϮϬϮϱƌ͘

ƐƚĂƚLJƐƚLJŬŝƉƵďůŝĐnjŶĞũŶĂƌŽŬ2023” –ƌĂƉŽƌƚƉƌnjĞŬĂnjĂŶLJĚŽK͕ƉƵďůŝŬĂĐũĂ͘

Przeprowadzenie badania ogólnopolskiego pod roboczą nazwą „Ochrona zabytków /// ŬǁĂƌƚĂł ϮϬϮϰ ƌ͘ –

‒ rejestr zabytków i krajowa ewidencja zabytków, w ramach Programu badań ///Ŭǁartał ϮϬϮϱƌ͘

ƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶLJĐŚ ƐƚĂƚLJƐƚLJŬŝ ƉƵďůŝĐnjŶĞũ ŶĂ ƌŽŬ ϮϬϮϯ” ‒ ƌĂƉŽƌƚ ƉƌnjĞŬĂnjĂŶLJ ĚŽ K͕

ƉƵďůŝŬĂĐũĂ͘

Przeprowadzenie badania społecznego na reprezentatywnej próbie Polaków: /–/sŬǁartał 2025ƌ͘

„SpołecznoͲgospodarcze oddziaływanie dziedzictwa kulturowego”, który dałby

materię porównawczą pozwalającą ocenić zachodzące procesy społeczne

i dostosować środki i narzędzia do aktualnej sytuacji ‒ƌĂƉŽƌƚƉƌnjĞŬĂnjĂŶLJĚŽK͕

ƉƵďůŝŬĂĐũĂ͘

Przygotowanie studiów przypadków oddziaływania wybranych obiektów /// Ŭǁartał ϮϬϮϱ ƌ͘ ‒

zabytkowych na rozwój społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjLJ ;ĞĨĞŬƚLJ ĞŬŽŶŽŵŝĐnjŶĞ ‒ ŵĞƚŽĚLJ //Ŭǁartał ϮϬϮϲƌ͘

ekonometryczne, efekty społeczne) –ƉƌnjĞŬĂnjĂŶŝĞƌĂƉŽƌƚƵĚŽK͕ƉƵďůŝŬĂĐũĂ͘





ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϯ

Pomiar wpływu kultury i dziedzictwa na rozwój społeczny

ϴϭ





KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Zadanie zakłada pomiar wpływu kultury i dziedzictwa na rozwój społeczny. Dotyczy to głównie zagadnień związanych ze

stosunkiem Polaków do dziedzictwa kulturowego; tożsamości kulturowej, zaangażowania społecznego na rzecz

ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕ĞĚƵŬĂĐũŝŶĂƌnjĞĐnjŬƵůƚury i dziedzictwa. Zadanie to obejmować będzie dwa duże badania socjologiczne (jedno

ƵŬŝĞƌƵŶŬŽǁĂŶĞna diagnozę społeczną sposobów użytkowania dziedzictwa, drugie ‒na segmentację jej użytkowników).

ĞůĞŵnjĂĚĂŶŝĂũĞƐƚ͗

− ƌŽnjƉŽnjŶĂŶŝĞďĂƌŝĞƌǁŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵnjĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͖

− stworzenie pełnej segmentacji użytkowników dziedzictwa i zdiagnozowanie ich potrzeb;

− wypracowanie rekomendacji odnośnie ĚŽnjĚŝĂŐŶŽnjŽǁĂŶLJĐŚďůŽŬĂĚŽƌĂnjŝĐŚŶŝǁĞůŽǁĂŶŝĂ͘

Wstępnie zakładane główne tematy badawcze:

− ďĂƌŝĞƌLJƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŶĞ͕ŵĞŶƚĂůŶĞǁŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝƵnjĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ;ďĂĚĂŶŝĞŶĂƌĞƉƌĞnjĞŶƚĂƚLJǁŶĞũŐƌƵƉŝĞ

Polaków);

− ďĂƌŝĞƌLJ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ ŬĂĚƌ ŬƵůƚƵƌLJ͕ ǁ ƚLJŵ͗ njďŝĞƌĂŶŝĞ ĚĂŶLJĐŚ ŶĂ ƚĞŵĂƚ słuchaczy studiów

podyplomowych związanych z dziedzictwem kulturowym, na temat nieformalnych programów szkoleniowych

dotyczących dziedzictwa kulturowego, a także programów grantowych oferowanych przez MKiDN, narodowych

instytucji kultury, samorządów, organizacji pozarządowych, podmiotów prywatnych ŝ pracowników służb

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ͖

− ďadanie właścicieli zabytków ‒ realizacja zadań związanych z własnością obiektów zabytkowych oraz

zapotrzebowanie wobec władz publicznych w zakresie pomocy w utrzymaniu obiektów zabytkowych w dobrym

ƐƚĂŶŝĞnjĂĐŚŽǁĂŶŝĂ͖

− badanie społecznych opiekunów zabytków w zakresie barier w wykonywaniu społecznie ważnej funkcji oraz

ƉŽƚƌnjĞďƐnjŬŽůĞŶŝŽǁLJĐŚ͕

− badanie depozytariuszy dziedzictwa niematerialnego w zakresie kultywowania przejawów dziedzictwa

ŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽ͕njĂƉŽƚƌnjĞďŽǁĂŶŝĂĚĞƉŽnjLJƚĂƌŝƵƐnjLJŶĂǁƐƉĂƌĐŝĞƐLJƐƚĞŵŽǁĞ͖

− ďĂdanie analogiczne do badania „Działania organizacji pozarządowych oraz samorządów w obszarze dziedzictwa

kulturowego: współpraca, potrzeby, zaangażowanie wolontariuszy”͕ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞ ǁ ϮϬϭϱ ƌ͘ ƉƌnjĞnj

^ƚŽǁĂƌnjLJƐnjĞŶŝĞ<ŽůŶͬ:ĂǁŽƌ‒z uwagą dotyczącąnjĂƉĞǁŶŝĞŶŝĂcykliczności i ƌŽnjƐnjĞƌnjĞŶŝĂnjĂŬƌĞƐƵ͘

ĂĚĂŶŝĞ ĂŶĂůŽŐŝĐnjŶĞ ĚŽ ďĂĚĂŶŝĂ „Dziedzictwo obok Mnie ‒ WŽůĂĐLJ ŝ EŽƌǁĞŐŽǁŝĞ ǁŽďĞĐ ůŽŬĂůŶĞŐŽ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

kulturowego” przeprowadzonego w 2015 r. przez PBS Spółka z o.o. na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa przy

współpracy z Riksantikvaren w ramach projektu „DoM ‒Dziedzictwo obok Mnie. Wartości dziedzicƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽĚůĂ

społeczności lokalnej”, „Segmentacja psychograficzna Polaków ze względu na ich postawy wobec dziedzictwa”͕

ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶĞŐŽ ƉƌnjĞnj ƌĂŝŶůĂď ǁ ϮϬϮϬ ƌ͘ ŶĂ njůĞĐĞŶŝĞ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ /ŶƐƚLJƚƵƚƵ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ‒ z uwagą dotyczącą

njĂƉĞǁŶŝĞŶŝĂcyklicznośĐŝŝƌŽnjƐnjĞƌnjĞŶŝĂzakresu tematycznego w odniesieniu do problemu międzypokoleniowych różnic

ŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂnjĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͘

Zadanie będzie spójne ze Strategią Rozwoju Kapitału Społecznego (współdziałanie, kultura, kreatywność) 2030, cel

szczegółowy͗„Wzmocnienie rozwoju społecznoͲŐŽƐƉŽĚĂƌĐnjĞŐŽŬƌĂũƵƉƌnjĞnjƐĞŬƚŽƌLJŬƵůƚƵƌLJŝŬƌĞĂƚLJǁŶĞ”͘





>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘



>Ɖ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Diagnoza barier utrudniających

ŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞnjĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ

tLJƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ

ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ

Popularyzacja wyników badań

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞŬĂƚĂůŽŐƵ ďĂƌŝĞƌ͘ Wskaźnik͗ďĂĚĂŶŝĂ ŵŝŶ͘ 500 osób, ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjŬĂƚĂůŽŐƵ͘

Partycypacyjne wypracowanie zaleceń do dalszych działań, które zostaną

przedstawione odpowiednim instytucjom eksperckim, organom władzy,

społecznościom lokalnym i NGO͘ Wskaźnik͗ ũĞĚĞŶ ĞŐnjĞŵƉůĂƌnj

ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũŝ͘

>ŝĐnjďĂ ƉƵďůŝŬĂĐũŝ ŽŶůŝŶĞ ŽƌĂnj innych działań upowszechniających.

Wskaźnik͗ůŝĐnjďĂƉƵďůŝŬĂĐũŝŽŶůŝŶĞ‒ĐnjƚĞƌLJ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

IV kwartał ϮϬϮϰƌ͘

/–IV kwartał ϮϬϮϱƌ͘

ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϭ Wykonanie analizy dostępnych danych͘

ϯ͘Ϯ͘ϯ͘Ϯ Przeprowadzenie i opracowanie badań na temat barier utrudniających korzystanie

z dziedzictwa kulturowego. Działania popularyzacyjne i włączające instytucje

ĞŬƐƉĞƌĐŬŝĞ͕organy władzy, społeczności lokalne i NGO –ƌĂƉŽƌƚĚŽK͘

ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϯ Wypracowanie rekomendacji dotyczących możliwości zmniejszenia ďĂƌŝĞƌ ///‒/skwartał 202ϱƌ͘

ǁƐŬĂnjĂŶLJĐŚǁďĂĚĂŶŝƵŽƌĂnjĂŶĂůŝnjĂĚŽďƌLJĐŚƉƌĂŬƚLJŬƐƚŽƐŽǁĂŶLJĐŚǁŝŶŶLJĐŚŬƌĂũĂĐŚ͘

ϴϮ





– 84 –

ϯ͘Ϯ͘ϯ͘ϰ Kontynuacja i opracowanie badania społecznego na reprezentatywnej próbie IV kwartał ϮϬϮϱ ƌ͘ ‒

Polaków „Segmentacja psychograficzna Polaków ze względu na ich postawy wobec II kwartał 2026ƌ͘

dziedzictwa” oraz wypromowanie wyników badań w postaci webinariów ŝ

ŬŽŶĨĞƌĞŶĐũŝ͘

ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϰ

Kampanie społecznoͲedukacyjne dotyczące ochrony dziedzictwa



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Projekt zakłada kontynuację działań prowadzonych w latach 2019‒ϮϬϮϮ ŽƌĂnj ŝŶŝĐũŽǁĂŶŝĞ ŬŽůĞũŶLJĐŚ ŬĂŵƉĂŶŝŝ

poruszających kwestie odpowiadające na aktualne potrzeby związane z ochroną zabytków.

Ogólnym celem kampanii społecznoͲedukacyjnych jest upowszechnianie wiedzy o konieczności ochrony zabytków,

skutkach jej zaniechania oraz rodzajach przestępstw przeciwko zabytkom. NID przyjął ogólne zasady ƌĞĂůŝnjĂĐũŝŬĂŵƉĂŶŝŝ

w sposób umożliwiający dotarcie do maksymalnie szerokiego kręgu odbiorców, przez wykorzystanie następujących

kanałów:

− emisja spotów w /ŶƚĞƌŶĞĐŝĞŽƌĂnjǁƉƌnjĞƐƚƌnjĞŶŝƉƵďůŝĐnjŶĞũ͕

− ƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞŬŽŶƚĞŶƚƵŬĂŵƉĂŶŝŝ;ƚĞŬƐƚLJ͕ŵĂƚĞƌŝały fotograficzne, video) w mediach społecznościowych,

− treści publikowane w prasie (materiały i artykuły sponsorowane),

− upowszechnianie materiałów dostosowanych do tematyki danej kampanii na innych kanałach, wynikających

z analiz NID i mających na celu jak najbardziej efektywne dotarcie do odbiorców.

Efektem podejmowanych działań ma być zwiększenie świadomości społecznej, a przez to bardziej efektywna współpraca

w tym zakresie z określonymi podmiotami realizującymi zadania w tej sferze. Kolejnym zelementów jest zwiększenie roli

ekonomii w ochronie zabytków, przez inicjowanie działań oraz wzrost podejmowania społecznej odpowiedzialności za

ochronę zabytków. Oczekiwanym rezultatem jest natomiast poprawa ekonomiczności działań Instytutu w zakresie leƉƐnjĞũ

percepcji realizowanych zadań ustawowych.

Głównym założeniem jest identyfikacja aktualnych zagrożeń związanych z ochroną zabytków, które będą przedmiotem

szeroko zakrojonych kampanii społecznoͲedukacyjnych, realizowanych w możliwie szerokim zasięgu w ŵĞĚŝĂĐŚ

tradycyjnych i cyfrowych, a także w przestrzeni publicznej. Przewidujemy również podejmowanie współpracy z innymi

ŝŶƐƚLJƚƵĐũĂŵŝǁĐĞůƵǁnjŵĂĐŶŝĂŶŝĂƉƌnjĞŬĂnjƵŬĂŵƉĂŶŝŝ͘

Podstawą podejmowanych działań będzie identyfikacja zagrożeń oraz grup docelowych, a także interdyscyplinarne

podejście do rozwiązywania zidentyfikowanych problemów. Jednym z założeń jest przeprowadzenie czynności

skierowanych do określonych grup profesjonalistów działających w przestrzeni dziedzictwa kulturowego, w tym ochrony

zabytków͘

Dobór działań będzie określany ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ ďĂĚĂń i wcześniej ƉƌnjLJŐŽƚŽǁLJǁĂŶLJĐŚ ƐƚƌĂƚĞŐŝŝ͕

zwłaszcza w zakresie wyboru najbardziej skutecznych kanałów dotarcia do określonych grup społecznych, jak również

ǁLJďŽru tych grup w zależności od treści przekazu.

Skuteczność kampanii NID została potwierdzona szerokim pozytywnym odbiorem społecznym, a takżeƉƌnjĞnjśrodowiskŽ

branżowe. Znalazło to wyraz ǁtym, że kampania „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć.Reaguj!” została

nagrodzona brązową statuetką w kategorii Kultura i media w konkursie Złotych Spinaczy 2021 ‒najważniejszej nagrody

branży public relations w Polsce͘





>Ɖ͘

ϭ͘



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Opis wskaźników celu projektu

Budowanie świadomości społecznej >ŝĐnjďĂ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ ŬĂŵƉĂŶŝŝ ŝ ĂŬĐũŝ͘  Wskaźniki: ƚƌnjLJ ƌĂƉŽƌƚLJ ƉŽ

ŝ ƉƌŽŵŽǁĂŶŝĞ ĚŽďƌLJĐŚ ƉƌĂŬƚLJŬ zakończeniu każdej kĂŵƉĂŶŝŝŝpięć ĂŬĐũŝŝŶĨŽƌŵĂĐLJũŶLJĐŚ͘

;ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽͿ







>Ɖ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

ϯ͘Ϯ͘ϰ͘ϭ WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ŶŽǁĞũ kampanii „Zabytki to dǁŽũĞ dziedzictwo. Nie pozwól

niszczyć͘ZĞĂŐƵũ͊” 

ϯ͘Ϯ͘ϰ͘Ϯ Przeprowadzenie kampanii promującej dobre praktyki zarządzania zabytkami

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

//‒/skwartał 2024ƌ͘



/–III kwartał 2025ƌ͘

ϴϯ



ϯ͘Ϯ͘ϰ͘ϯ WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ŬĂŵƉĂŶŝŝ ŝŶĨŽƌŵĂĐLJũŶĞũ ŶĂ ƚĞŵĂƚ ƉŽǁƐƚƌnjLJŵĂŶŝĂ ŶĞŐĂƚLJǁŶLJĐŚ /s Ŭǁartał ϮϬϮϱ ƌ͘ –

skutków zmian klimatycznych

//ŬǁartałϮϬϮϲƌ͘







ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϱ

Wsparcie służb mundurowych oraz organów wymiaru sprawiedliwości w sprawach

dotyczącychprzestępczości przeciwko zabytkom



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Celem zadania jest przeprowadzenie serii szkoleń dla przedstawicieli sądów i prokuratur, Policji, Krajowej Administracji

Skarbowej i Straży Granicznej w zakresie charakterystyki zagrożeń dziedzictwa kulturowego oraz zwalczania i zapobiegania

przestępczości przeciwko zabytkom.

Zadanie stanowiłoby formę realizacji i wzmocnienia współpracy przewidzianej w porozumieniu w sprawie współdziałania

ǁ njǁĂůĐnjĂŶŝƵ Ŷielegalnego wywozu za granicę lub przywozu z zagranicy zabytków z 2020 r. oraz porozumieniu

o współpracy między GKZ a Komendantem Głównym Policji z 2018 r.

Program szkoleń będzie kierowany do oƌŐĂŶówścigania (Policja na poziomie wojewódzkich wydziałów kryminalnych oraz

w KGP i CBŚP, Krajowa Administracja Skarbowa, Straż Graniczna i prokuratura na poziomie ƉƌŽŬƵƌĂƚƵƌ Žkręgowych

ŝ WƌŽŬƵƌĂƚƵƌLJ <ƌĂũŽǁĞũͿ, ze szczególnym uwzględnieniem powołaŶLJĐŚ ƉƌnjĞnj WŽlicję koordynatorów ds. zwalczania

przestępczości przeciwko dziedzictwu.

W służbach mundurowych jest duża rotacja kadrowa, która powoduje, że część osób nie jest właściwie przygotowana do

realizacji zadań z zakresu ochrony dziedzictwa, z powodu krótkiego stażu na stanowisku koordynatora. Dotychczasowe

szkolenia dla policji skoncentrowane były na koordynatorach służby kryminalnej i nie przygotowywano szkoleń

profilowanych dla służby prewencyjnej ani dochodzeniowoͲśledczej͕systemowo zaangażowanych w poszczególne sprawy

dotyczące zabytków.

Przygotowanie materiałów szkoleniowych prezentujących podstawy specyfiki zapobiegania i zwalczania przestępczości

ƉƌnjĞĐŝǁŬŽ njĂďLJƚŬŽŵ ƉŽnjǁŽůŝ ŶĂ ŝĐŚ ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĞ przez koordynatorów do podniesienia kwalifikacji podległych im

funkcjonariuszy w terenie, a także ustalenie standardu w zakresie minimalnej wiedzy o powyższymnjĂŐĂĚŶŝĞŶŝƵ͘ZĞŐƵůĂƌŶĞ

szkolenia pozwolą również na wymianę doświadczeń i budowanie współpracy organów i instytucji zaangażowanych 

w walkęz przestępczością przeciwko zabytkom. Elementem projektu powinny być też szkolenia ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶĞĚůĂŶŽǁŽ

powołanych koordynatorów, którzy przechodziliby w NID dwudniowy kurs dotyczący podstawowych zagadnień

związanych njŝĐŚprzyszłymi obowiązkami.

t ƌĂŵĂĐŚ njĂĚĂŶŝĂ ƉůĂŶŽǁĂŶĞ ũĞƐƚ ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ szkolenia odpowiadającego na potrzebę zgłoszoną przez Policję,

a skierowanego do wojewódzkich i samorządowych konserwatorów zabytków, dotyczącego procedur we współpracy ze

służbami mundurowymi. Szkolenie będzie zamieszczone na platformie szkoleniowej NID.





>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘



>Ɖ͘

ϯ͘Ϯ͘ϱ͘ϭ͘

ϯ͘Ϯ͘ϱ͘Ϯ͘

ϯ͘Ϯ͘ϱ͘ϯ͘



ϯ͘Ϯ͘ϱ͘ϰ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

WŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞŬǁĂůŝĨŝŬĂĐũŝ

pracowników organów ścigania

ŝǁLJŵŝĂƌƵ

sprawiedliwości w zakresie ochrony

zabytków

Poprawa komunikacji między

służbami mundurowymi a służbami

ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝŵŝ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Przygotowanie materiałów szkoleniowoͲĞĚƵŬĂĐLJũŶLJĐŚ͘Wskaźnik:ũĞĚĞŶ

ĞŐnjĞŵƉůĂƌnjmateriałów, pięć szkoleńĚůĂsłużb mundurowych i organów

wymiaru sprawiedliwości;ŵŝŶ͘150 osóbͿ͘

^njŬŽůĞŶŝĂ stacjonarne dla służb konserwatorskich͘ Wskaźnik͗

przeprowadzenie szkoleń stacjonarnych ĚůĂ t< ‒ ŵŝŶ͘ ϭϬ0 osób͕

ŽƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞŝƌŽnjƉƌŽƉĂŐŽǁĂŶŝĞƐnjŬŽůĞŶŝĂŽŶůŝŶĞ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

Przygotowanie materiałów szkoleniowych. WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ũĞĚŶĞŐŽ ƐnjŬŽůĞŶŝĂ ///‒IV kwartał 2024ƌ͘

ƐƚĂĐũŽŶĂƌŶĞŐŽĚůĂsłużb mundurowych i organów wymiaru sprawiedliwości͘



WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞdwóchszkoleń stacjonarnychĚůĂsłużb mundurowych i organów /–///kwartał 2025ƌ͘

wymiaru sprawiedliwości͘

WƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞdwóch szkoleń stacjonarnychĚůĂsłużb mundurowych i organów /‒/II kwartał ϮϬϮϲƌ͘

wymiaru sprawiedliwości͘

WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞ͕ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞi publikacja szkoleńƐƚĂĐũŽŶĂƌŶLJĐŚĚůĂt<͘

/‒/sŬǁĂƌƚĂł 2025ƌ͘

ϴϰ



ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϲ

ĚƵŬĂĐũĂŽdziedzictwie z uwzględnieniem dostępności dla osób ze szczególnymi

ƉŽƚƌnjĞďĂŵŝ



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

ĚƵŬĂĐũĂ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ jest jednym z filarów podnoszenia świadomości społecznej w obszarze

zabytków. Dlatego ważne jest przeprowadzenie ewaluacji zrealizowanych do tej pory działań i wprowadzenie niezbędnych

ulepszeń. Dzięki temu ďĂƌĚnjŝĞũĞĨĞŬƚLJǁŶĞbędzie kontynuowanie podjętychw minionych latach projektów i rozbudowanie

ich o nowe narzędzia edukacyjne dostosowane do zmieniających się potrzeb interesariuszy.

NajważniejszymĞůĞŵĞŶƚĞŵƉƌŽũĞŬƚƵũĞƐƚnjĂƚĞŵz jednej strony wyjście naprzeciw oczekiwaniom odbiorców w edukacji 

ŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŝĞ͕njĚƌƵŐŝĞũ‒akcja edukacyjna kierowana do szkół wraz z tworzeniem odpowiednich pakietów edukacyjnych.

Aby zrealizować wyżej opisane działania͕ konieczne będzie przeprowadzenie badań wśród interesariuszy – ďĂĚĂŶŝĞŵ

zostaną objęte dzieci, gdyż ta grupa odbiorców nigdy nie została przebadana w kontekście dziedzictwa.

Istotnym elementem projektu będzie dostosowanie tworzonych programów edukacyjnych oraz narzędzi w taki sposób͕

aby mogły z nich korzystać osoby z niepełnosprawnościami. Pozwoli to korzystać z zaprezentowanych rozwiązań wielu

grupom użytkowników i zmniejszy niedostępność wcześniejszych rozwiązań.

Działania prowadzone w ramach projektu będą skierowane do jak najszerszej liczby odbiorców: osób dorosłych z różnych

ŐƌƵƉnjĂǁŽĚŽǁLJĐŚ͕ŶƉ͘Ărchitektów, projektantów, konserwatorów, zarządców nieruchomości, policjantów itp., ale także

osób zainteresowanych szeroko pojętym dziedzictwem. Ważną grupą odbiorców będą również dzieci ŶĂróżnLJĐŚĞƚĂƉĂĐŚ

kształcenia (przedszkole, szkoły podstawowe i ponĂĚƉŽĚƐƚĂǁŽǁĞͿ͘

WƌŽũĞŬƚ ŵĂ ŶĂ ĐĞůƵ ƉŽĚŶŝĞƐŝĞŶŝĞ njĂŝŶƚĞƌĞƐŽǁĂŶŝĂ różnych grup odbiorców dziedzictwem, co w efekcie ma przynieść

niewymierny rezultat: rozumienie wartości dziedzictwa i bycie aktywnym uczestnikiem życia kulturalnego związanego

także z zabytkamŝ ŝ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĞŵ ŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶLJŵ͘ ĂĚĂŶŝĞŵ ƉƌŽũĞŬƚƵ ũĞƐƚ ǁLJŬƌĞŽǁĂŶŝĞ ĂƚƌĂŬĐLJũŶLJĐŚ narzędzi, które

byłyby interesujące dla różnych grup interesariuszy.

Efektami projektu będą zatem: różnego rodzaju materiały edukacyjne, uzupełnione o nowe, angażujące treści ĞĚƵŬĂĐLJũŶĞ͕

które zostaną umieszone na stronie internetowej NID, ale także na platformach streamingowych, np. Spotify. Materiały 

ŝĞͲnarzędzia edukacyjne będą dostosowane do potrzeb współczesnego odbiorcy (w oparciu o konkretne grupy docelowe),

njŐŽĚŶŝĞnjustawą o dostępności cyfrowej, co będzie wymagać także odpowiedniego przebudowania strony internetowej

E/͘

Środkami do realizacji powyższych zamierzeń będą np. wykłady, spacery, warsztaty prowadzone online lub stacjonarnie.

Odbiorcami powyższych form edukacyjnych będą dorośli, ale także uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych. 

Jednym z działań, które planujemy realizować, będzie stworzenie platformy do wymiany doświadczeń poszczególnych

użytkowników –oprócz dedykowanego do tego miejsca na stroniĞŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁĞũ͘Wlanujemy także spotkania osób, które

angażują się w promocję lub są związane z edukacją dotyczącą zabytków czy dziedzictwa niematerialnego. To dzięki

doświadczaniu dziedzictwa kulturowego i wymianie myśli, sieciowaniu interesariuszy, możliwe będzie zoptymalizowanie

przyszłych działań na rzecz dziedzictwa przez odbiorców͘ Będzie to również okazja do pogłębiania świadomości

interesariuszy w zakresie ochrony wspólnych dóbr zarówno materialnych͕ jak i niematerialnych. Środkiem do

zrealizowania tego celu ma być forum na rzecz edukacji o dziedzictwie. Aby zrealizować założenia͕ należy dostosować

istniejące już materiały edukacyjne, zaangażować specjalistów do przygotowania nowych treści i programów ŽƌĂnj

rozbudować istniejące narzędzia, dzięki którym możliwe będzie dotarcie do szerokiego grona odbiorców w postaci 

np. aplikacji mobilnych, podcastów, szkoleń oraz materiałów drukowanych ;skrypty, sylabusy, książkiͿ͘ t ƌŽŬƵ ϮϬϮϰ

w ramach środków własnych zostanie opracowany plan rozwoju działań edukacyjnych na kolejne lata.

Promocja w zakresie upowszechniania wiedzy na temat dziedzictwa kulturowego i jego wartości będzie realizowana m.in.

za pomocą kampanii społecznych prowadzonych przez NID, a także kanałów komunikacji Narodowego Instytutu

Dziedzictwa, do których należą: portal internetowy nid.pl, kanały social media (Facebook, Instagram, LinkedIn).

Tylko dzięki spójnym działaniom i synergii z istniejącymi narzędziami oraz realizowanymi równorzędnie proũĞŬƚĂŵŝ

możliwe będzie osiągnięcie zamierzonego efektu͘





>Ɖ͘

ϭ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

Tworzenie narzędzi edukacyjnych

dotyczących dziedzictwa

ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ



ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wskaźniki: ƌĂƉŽƌƚĚŽƚyczącyƉƌnjĞďƵĚŽǁĂŶĞũƐƚƌŽŶLJŝŶƚĞƌŶĞƚŽǁĞũ͘

Wskaźniki: liczba przygotowanych pakietów edukacyjnych dla osób

niepełnosprawnych –ŵŝŶ͘ĐnjƚĞƌLJ

Wskaźniki:pięćudostępnionych szkoleń na platformie internetowej͘

^njŬŽůĞŶŝĂŽŶůŝŶĞ‒ŵŝŶ͘ϭϬ0 osób͘



>Ɖ͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

ϴϱ



ϯ͘Ϯ͘ϲ͘ϭ Przygotowanie pakietów edukacyjnych dla osób z niepełnosprawnościami (m.in.

materiały tyflograficzne, audiodyskrypcje)

ϯ͘Ϯ͘ϲ͘Ϯ WƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĞnowych narzędzi edukacyjnych, które pozwolą w sposób angażujący

z nich korzystać͕ŶƉ͘ĂƉůŝŬĂĐũŝŵŽďŝůŶej, kanału streamingowego itp., ƉƵďůŝŬĂĐũĞ

ϯ͘Ϯ͘ϲ͘ϯ Przebudowa strony internetowej Instytutu pod kątem stworzenia sekcji dotyczącej

działań ĞĚƵŬĂĐLJũŶLJĐŚ

ϯ͘Ϯ͘ϲ͘ϰ ZŽnjďƵĚŽǁĂ njĂƐŽďƵ ƉĂŬŝetów edukacyjnych (szkolenia eͲůĞĂƌŶŝŶŐŽǁĞ͕ ǁĞďŝŶĂƌLJ͕

wykłady) na platformie Narodowego Instytutu Dziedzictwa



/// Ŭǁartał ϮϬϮϰ ƌ͘ –

///ŬǁartałϮϬϮϱƌ͘

/// kwartał 2025 ƌ͘ –

III kwartał 2026ƌ͘

/‒IV kwartał 2026ƌ͘

///–IV kwartał 2026ƌ͘



ĂĚĂŶŝĞϯ͘Ϯ͘ϳ

Forum Posiadaczy Zabytków przy GeneralnymKonserwatorze Zabytków



KƉŝƐƉƌŽũĞŬƚƵ

Na podstawie artykułu Janusza Jasińskiego „Analiza stanu zabytków nieruchomych oraz ograniczeń w zakresie ich obrotu

rynkowego w Polsce” można przyjąć͕ że zasób zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków będących

własnością prywatną stanowi 35% zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (s. 31). 

W opracowanym w 2017 r. przez Narodowy Instytut Dziedzictwa „Raporcie o stanie zachowania zabytków nieruchomych

w Polsce. Zabytki wpisane do rejestru zabytków (księgi rejestru A i C)” wśród zabytków nieruchomych wpisanych do

rejestru zabytków w roku 2015 było 19,64% zabytków stanowiących własność prywatną. 

Wydaje się, przyjmując tendencję wzrostową liczby zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków będących

w rękach prywatnych, że zasób tego rodzaju zabytków należy określić na poziomie 35%, co stanowi około 27 ƚLJƐ͘zabytków. 

Biorąc pod uwagę stan faktyczny, należy uznać za konieczne stworzenie instrumentu dialogu posiadaczy zabytków

mających status osób fizycznych z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz służbami ochrony zabytków 

i wyspecjalizowanymi instytucjami w zakresie ochrony zabytków. 

Formą prowadzenia dialogu będzie utworzone przy Generalnym Konserwatorze Zabytków Forum Posiadaczy Zabytków

stanowiące okazję do prowadzenia debaty na temat kierunków prowadzenia polityki ochrony zabytków. Utworzenie

Forum stanowi realizację jednego z postulatów koncepcji polityki publicznej, w ramach której konkretne rozwiązania

ŝŶƐƚLJƚƵĐũŽŶĂůŶŽͲprawne są wypracowywane ŶĂ ƉŽĚƐƚĂǁŝĞ ĚLJƐŬƵƐũŝ ŝ ƵnjŐŽĚŶŝĞń z interesariuszami, na których aktualną

sytuację dane rozwiązanie oddziałuje. 

Zakłada się, że posiedzenia Forum będą się odbywały co najmniej dwa razy w roku w formule hybrydowej. W formie

czynnej będą mogli uczestniczyć ǁ ŶŝĐŚ przedstawiciele organizacji zrzeszających posiadaczy zabytków, natomiast 

w formie biernej możliwość śledzenia przebiegu forum będzie dostępna za pomocą sieci Internet͘





>Ɖ͘

ϭ͘

Ϯ͘

ϯ͘



>Ɖ͘

EĂnjǁĂĐĞůƵ

ZŽnjƉŽnjŶĂŶŝĞŐƌƵƉ

posiadaczy zabytków

Utworzenie i rozwój

działalności Forum

Posiadaczy Zabytków 

aktywnie uczestniczących 

ǁƉŽƐŝĞĚnjĞŶŝĂĐŚ&ŽƌƵŵ

tnjŵŽĐŶŝĞŶŝĞ

ŝŶƐƚLJƚƵĐũŝ

społeczeństwa

ŽďLJǁĂƚĞůƐŬŝĞŐŽ

ĞůĞƉƌŽũĞŬƚƵ

Opis wskaźników celu projektu

Wskaźnik:ũĞĚĞŶƌĂƉŽƌƚ͘

Organizacja co najmniej dwóch posiedzeń Forum począwszy od I kwartału

ϮϬϮϰƌ͘Wskaźniki:ŽƌŐĂŶŝnjĂĐũĂŵŝŶ͘dwóchĨŽƌów;ĚǁĂƌĂnjLJǁƌŽŬƵͿĚůĂŵŝŶ͘ϭϬϬ

osób, udostępnienie narzędzia informatycznego ‒Forum Posiadaczy Zabytków –

ǁĞƌƐũĂĞƚĂ͘



Zaport z badań statystycznych, narzędzie informatyczne dedykowane

posiadaczom zabytków͕ƌĞŬŽŵĞŶĚĂĐũĂĚŽĚĂůƐnjLJĐŚdziałań forum͘

,ĂƌŵŽŶŽŐƌĂŵƉƌŽũĞŬƚƵ

Kamień milowy (produkt)

ϯ͘Ϯ͘ϳ͘ϭ Analiza i rozpoznanie grup i organizacji skupiających właścicieli zabytków





ϯ͘Ϯ͘ϳ͘Ϯ KƌŐĂŶŝnjĂĐũĂsześciuposiedzeń Forum Posiadaczy Zabytków 

ϯ͘Ϯ͘ϳ͘ϯ KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞĂŶĂůŝnjLJpotrzeb posiadaczy zabytków –ďĂĚĂŶŝĂƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶĞ

ϯ͘Ϯ͘ϳ͘ϰ Stworzenie narzędzia informatycznego ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶĞŐŽ ĚůĂ właścicielŝ zabytków

Forum Posiadaczy Zabytków –ǁĞƌƐũĂĞƚĂ



ϯ͘Ϯ͘ϳ͘ϱ dĞƐƚŽǁĂŶŝĞ ŝ opublikowanie/udostępnienie narzędzia informatycznego

ƉƌnjĞnjŶĂĐnjŽŶĞŐŽĚůĂwłaścicielŝzabytków

WůĂŶŽǁĂŶĂĚĂƚĂ

osiągnięcia

I kwartał 2024ƌ͘

I kwartał 2024 ƌ͘ –

IV kwartał 2026ƌ͘

/‒IV kwartał 2024ƌ͘

/‒IV kwartał 2024ƌ͘

I kwartał 2025 ƌ͘ –

III kwartał 2026ƌ͘

ϴϲ







Poz. 1470

ϯ͘Ϯ͘ϳ͘ϲ Opracowanie raportu/rekomendacji na przyszłość dotyczących działalności Forum

Posiadaczy Zabytków





IV kwartał ϮϬϮϲƌ͘

ϴϳ





ϳ͘ W>E &/EE^Ktz <Z:Kt'K WZK'ZDh

OCHRONY ZABYTKÓW / KW/</ E zd<D/

ϮϬϮϯ–ϮϬϮϲ





dĂďĞůĂϮ. Budżet z podziałem środków pomiędzy podmioty koordynujące zadania͘

ϮϬϮϯ



ϮϬϮϰ

ϮϬϮϱ

ϮϬϮϲ

ZD

ĞƉĂƌƚĂŵĞŶƚ

KĐŚƌŽŶLJ

Zabytków

Ϭ

ϮϱϰϯϭϬϬ

ϮϱϵϵϭϬϬ

ϯϮϯϯϭϬϬ

ϴϯϳϱϯϬϬ

EĂƌŽĚŽǁLJ

/ŶƐƚLJƚƵƚ

njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

Ϭ

ϮϮϰϮϱϬϬ

ϳϱϴϮϱϬϬ

ϳϬϰϮϳϱϬ

ϭϲϴϲϳϳϱϬ

EĂƌŽĚŽǁLJ

/ŶƐƚLJƚƵƚ

<ŽŶƐĞƌǁĂĐũŝ

Zabytków

Ϭ

ϳϮϲϱϬϬϬ

ϭϱϭϬϳϬϬϬ

ϴϭϴϭϬϬϬ

ϯϬϱϱϯϬϬϬ

ZĂnjĞŵ

Ϭ

ϭϮϯϱϬϲϬϬ



ϮϰϵϴϴϲϬϬ

ϭϴϰϱϲϴϱϬ

ϱϱϳϵϲϬϱϬ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͗K

dĂďĞůĂϯ. Budżet z podziałem naĐĞůĞŝnjĂĚĂŶŝĂ

E/WZK'ZDh

ϭ͘ϭ͘ϭ͘KĐŚƌŽŶĂǁŝĞůŬŽŽďƐnjĂƌŽǁLJĐŚ

zespołów architektury obronnej (DOZ)

ϮϬϮϯ

ϮϬϮϰ

ϮϬϮϱ

ϮϬϮϲ

ZD

Ϭ

ϴϬϬϬϬϬ

ϳϬϬϬϬϬ

ϵϬϬϬϬϬ

ϮϰϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϵϬϴϬϬϬ

ϮϬϮϭϬϬϬ

ϭϳϱϵϬϬϬ

ϰϲϴϴϬϬϬ

Ϭ

ϴϬϴϬϬϬ

ϮϯϲϴϬϬϬ

ϭϰϭϮϬϬϬ

ϰϱϴϴϬϬϬ

ϭ͘ϭ͘ϰ͘tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

njĂďLJƚŬŽǁĞũĂƌĐŚŝƚĞŬƚƵƌLJŽƐĂĚ

związanych z gospodarką leśną (NIKZ)

Ϭ

ϴϯϳϬϬϬ

ϭϳϮϴϬϬϬ

ϭϮϰϮϬϬϬ

ϯϴϬϳϬϬϬ

ϭ͘Ϯ͘ϭ͘Model i system wartościowania

zabytków (DOZ)

Ϭ

ϭϱϬϬϬϬ

ϯϱϬϬϬϬ

ϮϱϬϬϬϬ

ϳϱϬϬϬϬ

Ϭ

Ϭ

ϱϬϬϬϬ

ϰϱϬϬϬϬ

ϱϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϲϬϬϬϬ

ϭϱϬϬϬϬ

ϮϱϬϬϬϬ

ϰϲϬϬϬϬ

Ϭ

ϰϯϬϬϬϬ

ϭϵϬϬϬϬ

ϰϴϬϬϬϬ

ϭϭϬϬϬϬϬ

ϭ͘ϭ͘Ϯ͘tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

zabytków techniki kolejowej (NIKZ)

ϭ͘ϭ͘ϯ͘tĞƌLJĨŝŬĂĐũĂŝŬůĂƐLJĨŝŬĂĐũĂ

zabytków techniki związanych 

z przemysłem wydobywczym (NIKZ)

ϭ͘Ϯ͘Ϯ͘Plany zarządzania dla pomników

ŚŝƐƚŽƌŝŝ;KͿ

ϭ͘Ϯ͘ϯ͘tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

planów ochrony parków kulturowych

;E/Ϳ

ϭ͘Ϯ͘ϰ͘System bezpieczeństwa zabytków

;KͿ

ϴϴ



ϭ͘Ϯ͘ϱ͘WƌŽũĞŬƚŽǁĂŶŝĞŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ

;KͿ

ϭ͘ϯ͘ϭ͘/ŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũĂŬŽŶǁĞŶĐũŝ

hE^KnjϭϵϳϮƌ͘ĚŽƵƐƚĂǁLJŽŽĐŚƌŽŶŝĞ

zabytków (DOZ)

ϭ͘ϯ͘Ϯ͘Wdrożenie Konwencji z 2001ƌ͘

;KͿ

Ϭ

ϮϯϱϬϬϬ

ϱϬϬϬϬ

ϭϱϬϬϬϬ

ϰϯϱϬϬϬ

Ϭ

ϭϬϬϬϬϬ

ϮϱϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬ

ϰϱϬϬϬϬ

Ϭ

ϱϬϬϬϬ

ϰϴϬϬϬ

ϱϮϬϬϬ

ϭϱϬϬϬϬ

ϭ͘ϯ͘ϯ͘Współpraca międzynarodowa 

njhE^K–/KDK^Ͳ/ZKDͲh;KͿ

Ϭ

ϭϮϰϬϬϬ

ϭϲϴϬϬϬ

ϯϬϴϬϬϬ

ϲϬϬϬϬϬ

ϭ͘ϯ͘ϰ͘tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

planów zarządzania dla miejsc

światowego dziedzictwa w Polsce (NID)

Ϭ

ϮϬϬϬϬ

ϰϬϬϬϬϬ

ϯϬϬϬϬϬ

ϳϮϬϬϬϬ

Ϯ͘ϭ͘ϭ͘LJĨƌLJnjĂĐũĂƉƌŽĐĞƐƵŝŶǁĞƐƚLJĐLJũŶŽͲ

ͲďƵĚŽǁůĂŶĞŐŽǁnjĂŬƌĞƐŝĞŽĐŚƌŽŶLJ

zabytków (DOZ)

Ϭ

ϭϬϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬ

ϯϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϰϱϰϭϬϬ

ϯϵϯϭϬϬ

ϯϵϯϭϬϬ

ϭϮϰϬϯϬϬ

Ϭ

ϮϮϱϬϬ

ϰϭϮϱϬϬ

ϰϲϮϳϱϬ

ϴϵϳϳϱϬ

Ϯ͘Ϯ͘Ϯ͘Digitalizacja i udostępnianie

njĂƐŽďƵĂƌĐŚŝǁĂůŶĞŐŽ;E/Ϳ

Ϭ

ϭϬϬϬϬϬ

ϰϲϬϬϬϬ

ϵϭϬϬϬϬ

ϭϰϳϬϬϬϬ

Ϯ͘Ϯ͘ϯ͘Rozwój zasobu

ĚŽŬƵŵĞŶƚĂĐLJũŶĞŐŽϯ;E/Ϳ

Ϭ

ϮϬϬϬϬϬ

ϵϱϬϬϬϬ

ϵϱϬϬϬϬ

ϮϭϬϬϬϬϬ

Ϯ͘ϭ͘Ϯ͘Program szkoleń specjalistycznych

dla pracowników wojewódzkich

urzędów ochrony zabytków (DOZ)

Ϯ͘Ϯ͘ϭ͘Wdrożenie i rozwój ƉƌŽŐƌĂŵƵ

Wн;E/Ϳ

Ϯ͘Ϯ͘ϰ͘Rozwój portalu zabytek.pl

;ŬŽŶƚLJŶƵĂĐũĂE/Ϳ

Ϭ

ϮϬϬϬϬϬ

ϭϰϴϬϬϬϬ

ϳϱϬϬϬϬ

ϮϰϯϬϬϬϬ

Ϯ͘ϯ͘ϭ͘WƌĞŵŝĂnjĂďLJƚŬŽǁĂ;KͿ

Ϯ͘ϯ͘Ϯ͘Alternatywny sposób

ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂŽƉŝĞŬŝŶĂĚnjĂďLJƚŬĂŵŝ–

ĐƌŽǁĚĨƵŶĚŝŶŐ;KͿ

Ϭ

ϱϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬ

ϱϬϬϬϬ

ϮϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϱϬϬϬϬ

ϮϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϮϱϬϬϬϬ



3.1.1. Strategia przeciwdziałania

ƐŬƵƚŬŽŵnjŵŝĂŶŬůŝŵĂƚLJĐnjŶLJĐŚĚůĂ

zachowania zabytków (NID)

ϯ͘ϭ͘Ϯ͘tƐƉĂƌĐŝĞƉƌŽĐĞƐƵƚǁŽƌnjĞŶŝĂ

gminnych programów opieki nad

njĂďLJƚŬĂŵŝ;E/Ϳ











Ϭ

ϯϲϬϬϬϬ

ϰϮϬϬϬϬ

ϯϲϬϬϬϬ

ϭϭϰϬϬϬϬ

Ϭ

ϯϬϬϬϬ

ϭϱϬϬϬϬ

ϭϮϬϬϬϬ

ϯϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϭϮϬϬϬϬ

ϯϭϬϬϬϬ

ϮϴϬϬϬϬ

ϳϭϬϬϬϬ

Ϭ

ϭϮϬϬϬϬ

ϰϬϬϬϬϬ

ϯϲϬϬϬϬ

ϴϴϬϬϬϬ

Ϭ

ϲϴϰϬϬϬ

ϵϲϬϬϬϬ

ϳϱϰϬϬϬ

ϮϯϵϴϬϬϬ

Ϭ

ϴϯϴϬϬϬ

ϯϵϰϲϬϬϬ

ϭϱϴϴϬϬϬϬ

ϲϯϳϮϬϬϬ

Ϭ

ϭϲϱϴϬϬϬ

ϮϳϬϬϬϬϬ

ϰϵϲϬϬϬ

ϰϴϱϰϬϬϬ

Ϭ

ϵϰϴϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬϬ

ϯϳϭϬϬϬ

ϮϯϭϵϬϬϬ

3.1.3. Twój dom ‒dialog z tradycją (NID)

ϯ͘ϭ͘ϰ͘hƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞƚƌĂĚLJĐLJũŶLJĐŚ͕

neutralnych dla środowiska, metod

i technik rzemieślniczych ‒„Szkoła

rzemiosł CAD”;E/Ϳ

ϯ͘ϭ͘ϱ͘tĂƌƐnjƚĂƚLJŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĞ–

ƉƌĂŬƚLJŬĂƉƌĂĐŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌƐŬŝĐŚ;E/<Ϳ

ϯ͘ϭ͘ϲ͘tnjŵĂĐŶŝĂŶŝĞŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝ

zawodów rzemieślniczych ;E/<Ϳ

ϯ͘ϭ͘ϳ͘WƌŽĐĞƐƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŝŶǁĞƐƚLJĐũŝ

ǁŽďŝĞŬƚĂĐŚnjĂďLJƚŬŽǁLJĐŚ‒ƐnjŬŽůĞŶŝĂ

dla samorządów (NIKZ)

3.2.1. Włączenie edukacji ochrony

zabytków do programów nauczania w

szkołach (NIKZ)

ϴϵ



3.2.2. Badania społeczne iƐƚĂƚLJƐƚLJĐnjŶĞ

dotyczące dziedzictwa kulturowego

;E/Ϳ

Ϭ

Ϭ

ϭϬϬϬϬϬ

ϮϳϬϬϬϬ

ϯϳϬϬϬϬ

3.2.3. Pomiar wpływu kultury 

i dziedzictwa na rozwój społeczny (NID)

Ϭ

ϯϬϬϬϬ

ϮϴϬϬϬϬ

ϯϱϬϬϬϬ

ϲϲϬϬϬϬ

Ϭ

ϭϬϬϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬϬ

ϯϬϬϬϬϬϬ

Ϭ

ϭϱϬϬϬϬ

ϯϰϬϬϬϬ

ϮϰϬϬϬϬ

ϳϯϬϬϬϬ

Ϭ

ϭϯϬϬϬϬ

ϰϯϬϬϬϬ

ϰϰϬϬϬϬ

ϭϬϬϬϬϬϬ

ϱϴϰϬϬϬ

ϯϴϰϬϬϬ

ϱϱϵϬϬϬ

ϭϱϮϳϬϬϬ

3.2.4. Kampanie społecznoͲĞĚƵŬĂĐLJũŶĞ

dotyczące ochrony dziedzictwa (NID)

ϯ͘Ϯ͘ϱ͘Wsparcie merytoryczne służb

ŵƵŶĚƵƌŽǁLJĐŚoraz organów wymiaru

sprawiedliwości w sprawach

dotyczących przestępczości ƉƌnjĞĐŝǁŬŽ

njĂďLJƚŬŽŵ;E/Ϳ

ϯ͘Ϯ͘ϲ͘ĚƵŬĂĐũĂŽĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁŝĞ

z uwzględnieniem dostępności dla osób

ze szczególnymi potrzebami (NID)

ϯ͘Ϯ͘ϳ͘Forum Posiadaczy Zabytków przy

Generalnym Konserwatorze Zabytków

;E/<Ϳ

Ϭ

ZĂnjĞŵ

Ϭ

KƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ͗K



ϭϮϯϱϬϲϬϬ ϮϰϵϴϴϲϬϬ

ϭϴϰϱϲϴϱϬ ϱϱϳϵϲϬϱϬ

ϵϬ





ϴ͘ SYSTEM

WDRAŻANIA,

MONITORINGU

/

t>h:/ <Z:Kt'K WZK'ZDh K,ZKEz

ZABYTKÓW I OPIEKI NAD ZABYTKAMI 2023–ϮϬϮϲ



WDRAŻANIE <Z:Kt'KWZK'ZDh



tdrażaniĞ Krajowego programu zakłada ścisłą współpracę Generalnego Konserwatora

Zabytków (działającego w imieniu ministra właściwego do spraw kultury 

ŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽͿ ŝ Departamentu Ochrony Zabytków ǁ DŝŶŝƐƚĞƌƐƚǁŝĞ

<ƵůƚƵƌLJ ŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ nj wojewódzkiŵŝ ŬŽŶƐĞƌǁĂƚŽƌĂŵŝ zabytków oraz

EĂƌŽĚŽǁLJŵ /ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕ EĂƌŽĚŽǁLJŵ /ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ Konserwacji Zabytków, ƉƌnjLJ

współpracy z EĂƌŽĚŽǁLJŵDƵnjĞƵŵDŽƌƐŬŝŵŽƌĂnjŝŶŶLJŵŝƉŽĚŵŝŽƚĂŵŝwdrażającyŵŝWƌŽŐƌĂŵ͘

t ƐLJƚƵĂĐũŝ ŐĚLJ ƌĞĂůŝnjĂĐũĂ ǁLJŵŝĞŶŝŽŶLJĐŚ ǁ WƌŽŐƌĂŵŝĞ ϮϬϮϯͲ2026 zadań będzie wymagała

zaangażowania innych podmiotów: organów administracji publicznych, państwowych lub

samorządowych instytucji kultury, instytucji pozarządowych (NGO’s) wówczas zostaną one

włączone do jego reĂůŝnjĂĐũŝ ŶĂ njĂƐĂĚnjŝĞ ƉŽƌŽnjƵŵŝĞń zawieranych po rozpoczęciu realizacji

ƉƌŽŐƌĂŵƵ͕ ŵ͘ŝŶ͘ nj Lasami Państwowymi, Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem

Infrastruktury, Instytutem Badawczym Dróg i Mostów, Narodowym Instytutem Kultury i

Dziedzictwa Wsi, Ministerstwem Edukacji i Nauki, Krajową Szkołą Administracji Państwowej,

Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego, Ministerstwem Finansów, Bankiem Gospodarstwa

Krajowego oraz Związkiem Banków Polskich, Instytutem Bezpieczeństwa Zabytków, PKN

ICOMOS, PK UNESCO, TICCIH, SKZ, oraz wybranymi uczelniami wyższymi, samorządami,

zarządcami Pomników Historii i MiejscŚwiatowego DziedzictwahE^K͘

Założeniem przyjętym dla Krajowego programu jest ũĞŐŽŝŵƉůĞŵĞŶƚĂĐũĂna obszarze całego

ŬƌĂũƵƉŽĚŬŝĞƌƵŶŬŝĞŵŝŶĂĚnjŽƌĞŵ'<͕ũĞĚŶĂŬnjĂĚĂŶŝĂ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵbędą ƌĞĂůŝnjŽǁĂŶĞ

ŶĂ ŽďƐnjĂƌnjĞ właściwym dla ich charakteru. Z tego względu rozwiązania systemowe

wspierające ochronę zabytków i opiekę nad Ŷŝŵŝ ǁ WŽůƐĐĞ zostaną zaprojĞŬƚŽǁĂŶĞ ƉƌnjĞĚĞ

ǁƐnjLJƐƚŬŝŵŶĂƉŽnjŝŽŵŝĞĐĞŶƚƌĂůŶLJŵ͘Weryfikacja bieżąca realizacji zadań będzie realizowana

przez Departament Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego 

ǁ ŬǁĂƌƚĂůŶLJĐŚ ŽŬƌĞƐĂĐŚ ƐƉƌĂǁŽnjĚĂǁĐnjLJĐŚ ŽƌĂnj ŽĐĞŶŝĂŶĂ ŵĞƌLJƚŽƌLJĐnjŶŝĞ ƉŽ ǁLJŬŽŶĂŶŝƵ

każdego kamienia milowegow zadaniu i całościowo po zrealizowaniu zadania͘





Wdrażanie Krajowego programu 2023–ϮϬϮϲ

ZĞĂůŝnjĂĐũĂ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ będzie prowadzona na kilku wzajemnie powiązanych

ŝuzupełniających się poziomach:



Rada Ministrów ‒/ƉŽnjŝŽŵ

Rada Ministrów rozpatruje i przyjmuje sprawozdania z realizacji Krajowego programu. 





Poz. 1470

ϵϭ

Generalny Konserwator Zabytków ‒//ƉŽnjŝŽŵ

Generalny Konserwator Zabytków, działający z upoważnienia i w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, koordynuje realizację

<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵϯϵ͘dLJŵƐĂŵLJŵ'<͗

− wyznacza terminy i tematy spotkań z udziałem ekspertów, instytucji i podmiotów

zaangażowanych w realizację Programu;

− akceptuje proponowane rozwiązania związane z wdrażaniem Krajowego programu; 

− ƉƌnjLJũŵƵũĞ ƐƉƌĂǁŽnjĚĂŶŝĂ nj ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ŽƌĂnj ƉƌnjĞĚƐƚĂǁŝĂ ũĞ ĚŽ

akceptacji Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który następnie przedkłada

je Radzie Ministrów; 

− w razie konieczności przygotowuje aktualizację Krajowego programu, występuje o jej

akceptację do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który następnie przedkłada

ją Radzie Ministrów.



Zespół MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków ‒///ƉŽnjŝŽŵ



W urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa

narodowego, w terminie miesiąca od przyjęcia Krajowego Wrogramu przez Radę Ministrów,

zostanie wskazany zespół odpowiedzialny za koordynację realizacji Krajowego programu.

WƌĂĐĂŵi Zespołu będzie kierował Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków MKiDN. Zespół

będzie bezpośrednio podlegał Generalnemu Konserwatorowi Zabytków, zgodnie z podziałem

kompetencji w MKiDN między Ministrem, ƐĞŬƌĞƚĂƌnjĂŵŝ ƐƚĂŶƵ͕ ƉŽĚƐĞŬƌĞƚĂƌnjĞŵ ƐƚĂŶƵ

ŝĚLJƌĞŬƚŽƌĞŵŐĞŶĞƌĂůŶLJŵϰϬ͘

Zespół MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków odpowiada

njĂ͗

− bieżące raportowanie GKZ postępu prac związanych z wdrażaniem Krajowego

ƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− ƉƌnjĞĚƐƚĂǁŝĂŶŝĞ ŝŶĨŽƌŵĂĐũŝ Ž ƐƚĂŶŝĞ ƌĞĂůŝnjĂĐũŝ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ŶĂ ƉŽƚƌnjĞďLJ ZĂĚLJ

ds. Ochrony Zabytków działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony

dziedzictwa narodowego oraz organów opiniodawczoͲdoradczych działających przy

'ĞŶĞƌĂůŶLJŵKonserwatorze Zabytków;

− zasięganie opinii Rady ds. Ochrony Zabytków dotyczącej realizacji Krajowego programu

(w tym przede wszystkim odnośnie do sprawozdań z wdrażania Krajowego programu

oraz rekomendacji dla kierunków działania Krajowego programu na lataϮϬϮϳ‒ϮϬϯϬͿ͖

− tworzenie, w razie potrzeby, doraźnych zespołów eksperckich w celu wypracowania

rekomendacji i rozwiązań ĚŽrealizacji wybranych zadań Krajowego programu; 

− współpracę z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, Narodowym Instytutem

Konserwacji Zabytkóǁ ŝ Narodowym Muzeum Morskim w zakresie wdrażania

<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− nadzór nad działalnością Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Narodowego Instytutu

Konserwacji Zabytkóǁ ŝ Narodowego Muzeum Morskiego w zakresie wdrażania

<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͖



ϯϵ

Zarządzenie Ministra Kultury I Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 marca 2022 r. w sprawie podziału czynności

pomiędzy ministra, ƐĞŬƌĞƚĂƌnjLJ ƐƚĂŶƵ͕ ƉŽĚƐĞŬƌĞƚĂƌnjĂ ƐƚĂŶƵ ŝ ĚLJƌĞŬƚŽƌĂ ŐĞŶĞƌĂůŶĞŐŽ ǁ DŝŶŝƐƚĞƌƐƚǁŝĞ <ƵůƚƵƌLJ

ŝnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂEĂƌŽĚŽǁĞŐŽ;nj͘hƌnj͘D<ŝE͘ϮϬϮϮ͘ϭϯͿ͘

ϰϬ

/ďŝĚĞŵ͘



Poz. 1470

ϵϮ

− njĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĞ występowaniƵ odstępstw w realizacji Krajowego programu względem

założeń przyjętych w programie; 

− monitorowanie i ewaluację Krajowego programu przy współpracy pozostałych

podmiotów odpowiedzialnych za realizację poszczególnych zadań Krajowego

ƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− opracowywanie i przedkładanie sprawozdań z realizacji Krajowego programu do

zaopiniowania przez Radę ds. Ochrony Zabytków oraz do akceptacji Generalnego

Konserwatora Zabytków;

− współpraca z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, Narodowym Instytutem

<Žnserwacji Zabytków ŝ EĂƌŽĚŽǁLJŵ DƵnjĞƵŵ DŽƌƐŬŝŵ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂŶŝĂ

rocznych sprawozdań z wdrażania Krajowego programu, jako element

sprawozdawczości MKiDN z wykonania budżetu za dany rok;

− komunikację z Zespołem MKiDN odpowiedzialnym za wdrażanie SRKS, ǁ ƚLJŵ njĂ

współpracę zEĂƌŽĚŽǁLJŵ /ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ͕ EĂƌŽĚŽǁLJŵ /ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ

Konserwacji Zabytków ŝ EĂƌŽĚŽǁLJŵ DƵnjĞƵŵ DŽƌƐŬŝŵ͕ ǁ njĂŬƌĞƐŝĞ ĚŽƚyczącym

przygotowania rocznych sprawozdań z wdrażania Krajowego programu, stanowiących

element sprawozdawczości z reĂůŝnjĂĐũŝ^Z<^͘



Narodowy Instytut Dziedzictwa, instytucja wdrażająca Krajowy program ‒ /s ƉŽnjŝŽŵ

EĂƌŽĚŽǁLJ/ŶƐƚLJƚƵƚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂϰϭ, państwowa instytucja kultury wpisana do rejestru instytucji

kultury prowadzonego przez ministra właściwego do spraw kultury i ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ

ŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽϰϮ͘EĂƌŽĚŽǁLJ/ŶƐƚLJƚƵƚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŽĚƉŽǁŝĂĚĂnjĂ͗



ϰϭ

Instytut działa na podstawie: ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności

kulturalnej (Dz. U. z 2012 r. poz. 406 oraz z 2014 r. poz. 423), u.o.z. oraz Zarządzenia nr 28 Ministra Kultury 

i Dziedzictwa Narodowego z dnia 3 października 2006 r. w sprawie połączenia instytucji kultury —<ƌĂũŽǁĞŐŽ

Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego oraz utworzenia

Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (Dz. Urz. MKiDN Nr 6, poz. 50), Zarządzenia nr 32 Ministra

<ƵůƚƵƌLJ ŝ njŝĞĚnjŝĐƚǁĂ EĂƌŽĚŽǁĞŐŽ nj ĚŶŝĂ Ϯϯ ŐƌƵĚŶŝĂ ϮϬϭϬ ƌ͘ ǁ ƐƉƌĂǁŝĞ njŵŝĂŶLJ ŶĂnjwy i zakresu działania

Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (Dz. Urz. MKiDN Nr 6, poz. 58), Zarządzenia nr 28 Ministra

Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 24 maja 2011 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie zmiany nazwy

i zakresu działania Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (Dz. Urz. MKiDN Nr 4, poz. 34),

Zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 13 listopada 2013 r. zmieniającego zarządzenie w

sprawie zmiany nazwy i zakresu działania Narodowego Instytutu DzieĚnjŝĐƚǁĂ ;nj͘ hƌnj͘ D<ŝE ƉŽnj͘ ϰϱͿ͕

Zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 23 stycznia 2014 r. zmieniającego zarządzenie 

w sprawie zmiany nazwy i zakresu działania Narodowego Instytut Dziedzictwa (Dz. Urz. MKiDN, poz. 1) oraz

ƐƚĂƚƵƚƵ͕stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 stycznia

ϮϬϮϬƌ͘ǁƐƉƌĂǁŝĞŶĂĚĂŶŝĂƐƚĂƚƵƚƵEĂƌŽĚŽǁĞŵƵ/ŶƐƚLJƚƵƚŽǁŝnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ;nj͘hƌnj͘D<ŝEϮϬϮϬ͕ƉŽnj͘ϱͿ

ϰϮ

§ 5. 1. Do zadań Instytutu należy w szczególności: 1) tworzenie i upowszechnianie standardów dokumentacji,

badania, konserwacji i digitalizacji zabytków ruchomych, nieruchomych i archeologicznych; 2) włączanie się na

wniosek Ministra lub Generalnego Konserwatora Zabytków w proces ewaluacji i doskonalenia systeŵƵŽĐŚƌŽŶLJ

ŝ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ njĂďLJƚŬĂŵŝ ŽƌĂnj ǁ ƉƌŽĐĞƐ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŶŝĞŵĂƚĞƌŝĂůŶĞŐŽ͖ ϯͿ ǁLJĚĂǁĂŶŝĞ ŽƉŝŶŝŝ ŝ ĞŬƐƉĞƌƚLJnj

dotyczących działań przy zabytkach na rzecz organów administracji publicznej; 4) monitorowanie i analizowanie

zagrożeń dla dziedzictwa kulturowego oraz wypracowywanie metod przeciwdziałania tym zagrożeniom, w tym

w szczególności obiektów z Listy dziedzictwa światowego i uznanych za pomnikŝ ŚŝƐƚŽƌŝŝ͖ ϱͿ ƉƵďůŝŬŽǁĂŶŝĞ

ŝ ƵƉŽǁƐnjĞĐŚŶŝĂŶŝĞ ǁLJĚĂǁŶŝĐƚǁ nj njĂŬƌĞƐƵ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ ŝ ŽƉŝĞŬŝ ŶĂĚ Ŷŝŵ͖ ϲͿ ƌĞĂůŝnjĂĐũĂ

specjalistycznych programów szkoleniowych i informacyjnych na rzecz służb konserwatorskich i środowisk

związanych z opieką nad zabytkami; 7) podejmowaniewspółpracy z właścicielami i zarządcami zabytków na rzecz

właściwego zarządzania zasobem dziedzictwa kulturowego oraz promowanie zasad opieki nad zabytkami; 

8) realizacja programów i kampanii społecznych w zakresie promowania dziedzictwa kulturowego i jego wartości,

a także idei ochrony zabytków i opieki nad zabytkami; 9) realizacja programów edukacyjnych i podejmowanie



ϵϯ



− przygotowanie, monitoring, realizację i ewaluację zadań w Krajowym programie͕

ƉƌnjLJƉŝƐĂŶLJĐŚĚŽƌĞĂůŝnjĂĐũŝE/͖

− udział w procesach monitoringu i ewaluacji Krajowego programu koordLJŶŽǁĂŶLJĐŚ

przez Zespół MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków;

− podejmowanie współpracy z innymi podmiotami w ramach realizacji zadań Krajowego

programu, w tym: organizacjami pozarządowymi, państwowymi i samorządowymi

ŝŶƐƚLJƚƵĐũĂŵŝkultury oraz wojewódzkimi konserwatorami zabytków; 

− podejmowanie współpracy z doraźnymi zespołami eksperckimi powoływanymi 

ǁƌĂŵĂĐŚƌĞĂůŝnjĂĐũŝ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− sporządzanie rocznych, lub w innym terminie na wniosek MKiDN, sprawozdań

njrealizacji Krajowego programu wraz z rekomendacjami i niezbędnymi

ƉŽĚƐƵŵŽǁĂŶŝĂŵŝ͕ nj uwzględnieniem pomiaru i sprawozdawczości wskaźników

wskazanych dla poszczególnych zadań Krajowego programu; 

− opracowywanie i przedkładanie Zespołowi MKiDN ds. Krajowego prŽŐƌĂŵƵ ƉƌnjLJ

Departamencie Ochrony Zabytków sprawozdań z realizacji zadań przypisanych NID

ǁ<ƌĂũŽǁLJŵƉƌŽŐƌĂŵŝĞ͖

− uzgadnianie brzmienia sprawozdań opracowywanych przez Zespół MKiDN 

ĚƐ͘ <ƌĂũŽǁĞŐŽ ƉƌŽŐƌĂŵƵ ƉƌnjLJ ĞƉĂƌƚĂŵĞŶĐŝĞ KĐŚƌŽŶLJ Zabytków w zakresie

dotyczącym zadań przypisanych w Krajowym programie; 

− njĂƉŽďŝĞŐĂŶŝĞ występowaniƵ odstępstw w realizacji zadań Krajowego programu

względem założeń przyjętych w programie w odniesieniu do działań przypisanych NID; 

− przedstawianie propozycji ewentualnych koniecznych działań naprawczych Zespołowi

MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków, a po ich

akceptacji przez Generalnego Konserwatora Zabytków podejmowanie działań

ŶĂƉƌĂǁĐnjLJĐŚ͕ǁƐLJƚƵĂĐũŝƉƌŽďlemów ǁƌĞĂůŝnjĂĐũŝ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− ƉƌnjĞƉƌŽǁĂĚnjĂŶŝĞ ĂŶĂůŝnj ŝ ŽƉƌĂĐŽǁĂŶŝĞ ƉƌŽƉŽnjLJĐũŝ ŬŽƌĞŬƚ ĚŽ ƉƌnjLJŐŽƚŽǁLJǁĂŶĞũ ƉƌnjĞnj

GKZ aktualizacji Krajowego programu w zakresie działań realizowanych przez NID wraz

njƵnjĂƐĂĚŶŝĞŶŝĞŵƉŽƚƌnjĞďLJǁƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĂŬŽƌĞŬƚLJůƵďĂŬƚƵĂůŝnjĂĐũŝ͘



Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, instytucja wdrażająca Krajowy program –

sƉŽnjŝŽŵ



współpracy na polu edukacji społecznej na rzecz ochrony i opieki nad dziedzictwem materialnym 

i niematerialnym; 10) podejmowanie współpracy na rzecz wzrostu społecznego zaangażowania w system

ŝĚĞŶƚLJĨŝŬĂĐũŝ ŝ ŽĐŚƌŽŶLJ ĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂ ŬƵůƚƵƌŽǁĞŐŽ͖ ϭϭͿ ŐƌŽŵĂĚnjĞŶŝĞ͕ ŽƉƌĂĐŽǁLJǁĂŶŝĞ͕ ĂƌĐŚŝǁŝnjŽǁĂŶŝĞ

i udostępnianie wiedzy o stanie zachowania i wartościach zasobu dziedzictwa kulturowego, w tym także zbiorów

naukowych związanych z ochroną tego dziedzictwa; 12) gromadzenie i zarządzanie zasobem dokumentacji

rejestru zabytków i Krajowej Ewidencji Zabytków, a także ewidencjonowanie badań archeologicznych

ƉƌŽǁĂĚnjŽŶLJĐŚ ŶĂ ƚĞƌĞŶŝĞ ŬƌĂũƵ͖ ϭϯͿ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ŝ ƌŽnjǁój ogólnopolskiego, cyfrowego systemu gromadzenia 

i udostępniania danych o dziedzictwie kulturowym, w tym danych geolokalizacyjnych; 14) koordynowanie

realizacji procedury występowania z wnioskiem do Ministra o uznanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej PoůƐŬŝĞũ

njĂďLJƚŬƵ ŶŝĞƌƵĐŚŽŵĞŐŽ njĂ ƉŽŵŶŝŬ ŚŝƐƚŽƌŝŝ; 15) realizacja w zakresie powierzonym przez Ministra zadań

wynikających z porozumień, konwencji i innych dokumentów ratyfikowanych przez Polskę, związanych z ochroną

i opieką nad dziedzictwem materialnym i niĞŵĂƚĞƌŝĂůŶLJŵ͖ ϭϲͿ ƉƌŽǁĂĚnjĞŶŝĞ ǁ ƉŽƌŽnjƵŵŝĞŶŝƵ nj DŝŶŝƐƚƌĞŵ

współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony i opieki nad dziedzictwem kulturowym; 17) organizowanie

i prowadzenie innych prac związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego na zlecenie Ministra lub GĞŶĞƌĂůŶĞŐŽ

Konserwatora Zabytków.







ϵϰ

Narodowy Instytut Konserwacji Zabytkówϰϯ  jest państwową ŝŶƐƚLJƚƵĐũąkultury, wpisaną do

rejestru instytucji kultury prowadzonego przez ministra właściwego do spraw ŬƵůƚƵƌLJ

ŝŽĐŚƌŽŶLJĚnjŝĞĚnjŝĐƚǁĂŶĂƌŽĚŽǁĞŐŽ͘EĂƌŽĚŽǁLJ/ŶƐƚLJƚƵƚKonserwacji ZabytkówŽĚƉŽǁŝĂĚĂnjĂ͗

− przygotowanie, monitoring, realizację i ewaluację zadań w KrajowLJŵ ƉƌŽŐƌĂŵŝĞ͕

ƉƌnjLJƉŝƐĂŶLJĐŚĚŽƌĞĂůŝnjĂĐũŝE/<͖

− udział w procesach monitoringu i ewaluacji Krajowego programu koordynowanych

przez Zespół MKiDN ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków;

− podejmowanie współpracy z innymi podmiotami w ramach realizacji zadań Krajowego

programu, w tym: organizacjami pozarządowymi, państwowymi i samorządowymi

instytucjami kultury oraz wojewódzkimi konserwatorami zabytków; 

− podejmowanie współpracy z doraźnymi zespołami eksperckimi powoływanymi

ǁƌĂŵĂĐŚƌĞĂůŝnjĂĐũŝ<ƌĂũŽǁĞŐŽƉƌŽŐƌĂŵƵ͖

− sporządzanie rocznych, lub w innym terminie na wniosek MKiDN, sprawozdań

njrealizacji Krajowego programu wraz z rekomendacjami i niezbędnymi

ƉŽĚƐƵŵŽǁĂŶŝĂŵŝ͕ nj uwzględnŝĞŶŝĞŵ ƉŽŵŝĂƌƵ i sprawozdawczości wskaźników

wskazanych dla poszczególnych zadań Krajowego programu; 

− opracowywanie i przedkładanie Zespołowi MKiDN ds. Krajowego programu przy

Departamencie Ochrony Zabytków sprawozdań z realizacji zadań przypisanych NIKZ

ǁ<ƌĂũŽǁLJŵƉƌŽŐƌĂŵŝĞ͖

− uzgadnianie brzmienia sprawozdań opracowywanych przez Zespół MKiDN 

ds. Krajowego programu przy Departamencie Ochrony Zabytków w zakresie

dotyczącym zadań przypisanych w Krajowym programie; 



Poz. 1470

ϰϯ

 Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, zwany dalej „/ŶƐƚLJƚƵƚĞŵ”, jest państwową instytucją kultury

utworzoną zarządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 kwietnia 2022 r. w sprawie

utworzenia państwoǁĞũ ŝŶƐƚLJƚƵĐũŝ ŬƵůƚƵƌLJ ‒ Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków (Dz. Urz. MKiDN 

poz. 29) i działającą w szczególności na podstawie: ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu 

i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2020 r. poz. 194)͕njǁĂŶĞũĚĂůĞũ„ustawą”͖ƵƐƚĂǁLJnjĚŶŝĂϮϯůŝƉĐĂ

2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2021 r. poz. 710 i 954); oraz statutu, stanowiącego