Uchwała nr 209 Rady Ministrów z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie przyjęcia rządowego programu rozwoju najmu społecznego oraz mieszkalnictwa wspomaganego pod nazwą "Mieszkanie, praca, społeczność" na lata 2024-2030

§ 1. Przyjmuje się rządowy program rozwoju najmu społecznego oraz mieszkalnictwa wspomaganego pod nazwą

„Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Wdrożenie Programu powierza się Ministrowi – Członkowi Rady Ministrów Agnieszce Ścigaj.

Załącznik do uchwały nr 209 Rady Ministrów

z dnia

listopada

2023

r. 1280)

z dnia 7

7 listopada

2023 r.

(M.P. poz.

(M.P. poz. )

Rządowy program rozwoju najmu społecznego oraz

mieszkalnictwa wspomaganego pod nazwą

„Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030

Warszawa 2023 r.

Spis treści

PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU ..................................................................... 3



WPROWADZENIE..................................................................................................... 4



KOMPLEMENTARNOŚĆ



Z

INNYMI

STRATEGIAMI,

POLITYKAMI

PUBLICZNYMI ORAZ PROGRAMAMI ROZWOJU .......................................................... 10

DIAGNOZA .............................................................................................................. 19



GŁÓWNY CEL PROGRAMU ORAZ CELE SZCZEGÓŁOWE ............................ 25



PRIORYTETY I KIERUNKI DZIAŁANIA PROGRAMU ..................................... 26



Priorytet 1. Mieszkalnictwo społeczne................................................................................. 27

Priorytet 2. Rynek pracy....................................................................................................... 32

Priorytet 3. Edukacja. ........................................................................................................... 35

Priorytet 4. Pozostałe usługi społeczne. ............................................................................... 38

Priorytet 5. Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne. ........................................... 41

SYSTEM REALIZACJI PROGRAMU, KOORDYNACJA, MONITORING I



EWALUACJA ......................................................................................................................... 43







REALIZATORZY PROGRAMU ............................................................................. 45

ZAKŁADANE REZULTATY I WSKAŹNIKI ........................................................ 46

PLAN FINANSOWY ................................................................................................ 48

PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU

Rządowy Program Rozwoju pn. „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030 jest

programem rozwoju w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r. poz. 1259, z późn. zm.). Zakres Programu został

określony zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia

polityki rozwoju. Program realizuje cele zawarte w szczególności w średniookresowej strategii

rozwoju kraju – Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą

do 2030 r.)1), dalej „SOR”.

Program wpisuje się także w cele i kierunki działań określone w innych strategiach, politykach

publicznych, a także jest komplementarny wobec innych programów rozwoju realizujących

strategie zintegrowane wynikające z SOR.

Priorytety i kierunki działań przewidziane w Programie realizowane będą także na podstawie

m.in.

− ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa

(Dz. U. z 2023 r. poz. 790, z późn. zm.);

− ustawy z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć

mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 788, z późn. zm.);

− ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(Dz. U. z 2023 r. poz. 735, z późn. zm.);

− ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn.

zm.);

− ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (Dz. U. z 2023 r.

poz. 647, z późn. zm.);

− ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn.

zm.);

− ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

(Dz. U. z 2023 r. poz. 571);

1)

Strategia przyjęta uchwałą nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. (M.P. poz. 260).

− ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1287,

z późn. zm.);

− ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 802);

− ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2241).

WPROWADZENIE

Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu to jeden z podstawowych celów polityki

społecznej, formułowanych w dokumentach strategicznych i programowych. Podstawowym

punktem odniesienia w tym zakresie jest Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR),

która stanowi kluczowy dokument w kreowaniu działań strategicznych i tworzenia innych

dokumentów programowych w kraju. Jako główny cel SOR wskazano: „tworzenie warunków

dla wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności

w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym”. Przyjęto zatem,

że główną siłą napędową rozwoju i priorytetem publicznym jest spójność społeczna. Jednym z

celów szczegółowych jest „Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony”. Cel

ten ma być osiągnięty przez politykę regionalną promującą zrównoważony, trwały

i samopodtrzymujący się rozwój, z zakresu polityki społecznej, instrumenty ekonomiczne

i finansowe oraz zróżnicowane podejście do rozwoju (różnych typów terytoriów, grup

społecznych). W celu tym określono dwa obszary oddziaływania, z czego jeden odnosi się

wprost do spójności społecznej. Obejmuje problemy demograficzne, ubóstwo i dostęp do usług,

rynek pracy. Rządowy Program „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030 wpisuje

się w realizację wskazanych w ww. celu szczegółowym kierunków interwencji, tj.: aktywna

polityka prorodzinna; poprawa dostępności do usług, w tym społecznych i zdrowotnych;

wsparcie grup zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem oraz zapewnienie spójności działań na

rzecz integracji społecznej; rynek pracy zapewniający wykorzystanie potencjału zasobów

ludzkich dla rozwoju Polski; polityka migracyjna jako instrument zarządzania zasobami

ludzkimi.

W wyniku szerokich konsultacji oraz współpracy ze środowiskiem eksperckim, a także na

podstawie równoległych doświadczeń płynących z działań pilotażowych, stworzony został

model kompleksowego systemu średnio- i długoterminowej pomocy i włączania społecznego

dla osób i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym. Modelowy i zarazem innowacyjny

system obejmuje w szczególności wieloaspektowe i włączające podejście do zaspokajania

potrzeb w obszarze mieszkalnictwa, rynku pracy, edukacji i innych usług społecznych.

Działanie jest odpowiedzią m.in. na wyzwania infrastrukturalne i społeczno-gospodarcze

związane z zapotrzebowaniem mieszkaniowym obywateli Polski, a także masowym napływem

do Polski po lutym 2022 r. obywateli Ukrainy (w tym w szczególności kobiet z dziećmi).

Zaistniała

sytuacja

zrodziła

konieczność

stworzenia

nowego,

kompleksowego

i wielowymiarowego wsparcia dobranego do potrzeb, zasobów i możliwości odbiorców.

Działania są skierowane do osób i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym lub

znajdujących się w innej trudnej sytuacji życiowej. Działania te przyczynią się również do

wzmocnienia poziomu integracji społecznej i międzykulturowej, z uwzględnieniem potrzeb

społeczności lokalnych – w tym przyjmujących obywateli z innych krajów. Realizacja

Programu znacząco wpłynie także na zmniejszenie ryzyka ewentualnego wystąpienia kryzysu

społecznego i mieszkaniowego.

W ramach istniejących działań oraz mechanizmów i źródeł finansowania realizujących politykę

publiczną państwa w sferze mieszkalnictwa, rynku pracy i spraw społecznych, częściowo

dostępne już są instrumenty pozwalające na zaspokajanie występujących potrzeb, jednakże jest

widoczna dalsza konieczność wzmacniania systemu międzysektorowej oraz międzyresortowej

koordynacji działań, pozwalającej na realizację innowacyjnej, zintegrowanej formuły łączącej

kompetencje i procesy leżące w gestii różnych działów administracji publicznej.

Badania2) pokazują, że jednym z kluczowych obszarów dla poprawy spójności społecznej

i integracji osób w trudniejszej sytuacji życiowej jest na poziomie lokalnym dostępność zasobu

mieszkaniowego w umiarkowanej cenie oraz przystosowanego do specyficznych potrzeb osób

i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej – czyli z odpowiednio dobraną ofertą

usług wsparcia (usług społecznych) umożliwiających nie tylko zamieszkanie, ale także

utrzymanie się w lokalu i stopniową poprawę sytuacji życiowej dla członków rodziny

Raport A. Muzioł-Węcławowicz, K. Nowak „Raport o stanie polskich miast – Mieszkalnictwo społeczne”,

Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Obserwatorium polityki miejskiej, Warszawa 2021;

Raport Fundacji Habitat for Humanity Poland pod red. A. Muzioł-Węcławowicz „Mieszkalnictwo w Polsce –

przyszłość najmu społecznego”, Warszawa 2019;

Raport tematycznych grup eksperckich Kongresu Polityki Miejskiej 2019 „Wyzwania i rekomendacje dla krajowej

polityki miejskiej” pod red. P. Górny, A. Muzioł-Węcławowicz, R. Ryś, A. Sobol, wyd. Instytut Rozwoju Miast,

Warszawa – Kraków 2020;

Dr inż. arch. A. Twardoch, „System do mieszkania. Perspektywy rozwoju dostępnego budownictwa

mieszkaniowego”, wyd. Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa 2019;

D.Sikorska-Fernandez „Deprywacja mieszkaniowa w Polsce na podstawie wybranych czynników” – w

SPACE − SOCIETY − ECONOMY, 26, 2018, s. 103–116.

2)

(ekonomicznej, zawodowej, warunków dla dzieci do nauki i rozwoju relacji społecznych).

W odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na przystępne cenowo mieszkania na wynajem

wraz z towarzyszącymi usługami społecznymi, zwłaszcza dla osób i rodzin znajdujących się w

sytuacji zagrożenia wykluczeniem społecznym, w tym uchodźców, migrantów i repatriantów,

ale także dla osób młodych (młodzi dorośli między 25. a 34. r. ż.) i rodzin znajdujących się w

tzw. „luce czynszowej”3) – jest niezbędne w pierwszej kolejności zintegrowanie istniejących

mechanizmów finansowych, skorelowanie ich z ofertą usług społecznych, a także

stworzenie przystępniejszych warunków dostępu dla podmiotów ubiegających się o

realizację przewidzianych w Programie działań w sposób kompleksowy. Zapewnione w

ten sposób środki finansowe będą wykorzystywane z przeznaczeniem na pozyskanie

nowego zasobu mieszkaniowego z przeznaczeniem na najem społeczny i tworzenia oferty

usług społecznych za pośrednictwem Społecznych Agencji Najmu (SAN). Dodatkowe

lokale mieszkalne będą pochodzić z zasobu mieszkań prywatnych pozyskanych przez SANy w

wieloletnią dzierżawę, a także przez m.in. remonty i modernizacje w celu optymalizacji

kosztów utrzymania w lokalu, po adaptacje pustostanów na cele mieszkaniowe. Konieczne

będzie także systematyczne wsparcie organizacyjne i finansowe dla tworzenia SAN – w tym

wsparcie doradcze i szkoleniowe dla gmin i podmiotów uprawnionych do realizacji zadań SAN,

jak też dofinansowania do początkowego wyposażenia i inne działania wzmacniające te

podmioty w początkowym okresie funkcjonowania – mające na celu uzyskanie przez SAN

stabilności organizacyjno-finansowej. Należy bowiem mieć na uwadze, że SAN działają w

formule non-profit, co oznacza, że są zobowiązane do przeznaczania całości dochodów

związanych z najmem społecznym wyłącznie na cele związane z działalnością SAN. W ramach

zintegrowanego podejścia do grupy docelowej Programu zapewniona zostanie możliwość

kompleksowego zaspokojenia potrzeb najemców SAN związanych z integracją społeczną,

aktywnością zawodową, edukacją i opieką nad dziećmi, dostępem do pozostałych usług

społecznych, a także do innych form wspierania zamieszkiwania w zależności od specyficznych

Luka czynszowa to „pułapka”, w którą wpada nawet 40–50 proc. Polaków. Mowa o osobach, które zarabiają za

mało, by dostać kredyt hipoteczny lub wynająć mieszkanie po cenach rynkowych i jednocześnie za dużo, by

zakwalifikować się do najmu mieszkania z zasobu komunalnego. Rozwiązaniem dla takich osób ma być najem

społeczny, czyli najem o umiarkowanym (regulowanym) czynszu w formule non-profit, w formule TBS, SIM czy

Społecznej Agencji Najmu. Opisana w: K. Nowak „Krajowy i lokalny wymiar polityki mieszkaniowej”

monografia, wyd. Instytut Rozwoju Miast i Regionów oraz Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej

i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Gdańskiego, Warszawa – Kraków – Gdańsk, 2021.

3)

potrzeb (np. asystentura dla osoby niesamodzielnej – z niepełnosprawnością, osoby

usamodzielniające się po opuszczeniu form pieczy zastępczej itp.), poradnictwo prawne,

zawodowe czy też usługi wsparcia nakierowane na poprawę sytuacji lokalowej w związku z

przeludnieniem obecnie zajmowanego lokalu lub brakiem innych możliwości do

samodzielnego zamieszkiwania, a także wsparcie w regulowaniu czynszu najmu.

Realizacja Programu wymaga również wzmocnienia i rozwoju systemu międzysektorowej i

międzyresortowej koordynacji realizacji przedsięwzięć w ramach polityki publicznej Państwa

we wskazanych powyżej obszarach.

Należy podkreślić, że funkcja proponowanego rozwiązania, jakim są SANy, wpisuje je w

instrumentarium najmu społecznego, obok najmu lokali komunalnych świadczonego przez

samorządy w ramach gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy oraz obok oferty

społecznego budownictwa czynszowego w formie funkcjonujących już Towarzystw

Budownictwa Społecznego (TBS), lub będących w fazie przygotowywania nowych inwestycji

mieszkaniowych Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych (SIM). Jak pokazują wskazania z

Narodowego Programu Mieszkaniowego oraz opracowania eksperckie4), zarówno zasób lokali

komunalnych, jak i zasób lokali TBS/SIM nie zaspokajają w wystarczającym stopniu rosnącego

zapotrzebowania w Polsce na mieszkania pod najem o ograniczonym czynszu, a przyrost ich

liczby wiąże się z koniecznością pozyskania finansowania przez gminy i zaplanowania

wieloletniego procesu budowlanego. Niniejszy Program skupia się na wsparciu rozwoju usługi

najmu społecznego SAN (jak zaprezentowano na powyższym diagramie), który elastycznie

uzupełni ofertę najmu społecznego połączonego ze wsparciem najemców w obszarze integracji

społecznej, a także – jako wymagające znacznie niższych nakładów i wykorzystujące istniejące

już zasoby lokalowe – umożliwi stworzenie oferty najmu na obszarach, gdzie oferta innych

usług najmu społecznego nie zaspokaja zapotrzebowania lub wymaga wieloletniego

oczekiwania na lokal. Powiązanie na zasadzie komplementarności usług SAN z ofertą najmu

komunalnego czy społecznego budownictwa czynszowego jest wpisane w istotę roli SAN jako

pośrednika, swoistego brokera usług lokalnych. Dzięki elastyczności w doborze kryteriów

najmu do lokalnie zdiagnozowanych potrzeb i możliwości świadczenia dodatkowych usług

SAN może oferować pomoc w zakwaterowaniu, dotarciu z informacją o możliwości uzyskania

pomocy finansowej i adekwatnej do potrzeb oferty mieszkaniowej na terenie gminy, złożeniu

wniosku o lokal komunalny, przy jednoczesnym włączeniu wsparcia najemcy w poprawie

trudnej sytuacji życiowej zmierzającym do osiągnięcia jego ogólnej samodzielności, zanim

zakończy się proces oczekiwania na lokal z zasobu gminnego. Regularna praca SAN z najemcą

daje możliwość natychmiastowej pomocy w sytuacji np. utraty pracy, zapobiega powstawaniu

zadłużeń czynszowych.

W obliczu powyższych wyzwań na przełomie 2022/2023 w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

przygotowano koncepcję działania pilotażowego, obejmującego działania z pierwszych trzech

obszarów priorytetowych niniejszego Programu: (i) mieszkalnictwa dostępnego cenowo, (ii)

włączania w rynek pracy oraz (iii) edukacji i rozwoju oferty wsparcia włączenia, zwłaszcza

dzieci obcojęzycznych, w polski system oświaty, a także zapewnienia innych niezbędnych

usług społecznych – w szczególności opiekuńczych. W celu zapewnienia jak najpełniejszego

4)

A. Muzioł-Węcławowicz, K. Nowak „Miasta jako gospodarze zasobów mieszkaniowych” Obserwatorium

Polityki Miejskiej IRMiR, Warszawa-Kraków 2023.

Raport „Stan mieszkalnictwa w Polsce” wyd. Ministerstwo Rozwoju, marzec 2020.

A. Muzioł-Węcławowicz, K. Nowak „Raport o stanie polskich miast – Mieszkalnictwo społeczne”,

Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR, Warszawa-Kraków 2018 (op.cit).

wykorzystania na potrzeby pilotażu istniejących już narzędzi w październiku 2022 roku,

Zarządzeniem nr 1 Ministra – Członka Rady Ministrów Agnieszki Ścigaj z dnia 5 października

2022 r. został powołany Zespół Ekspercki ds. Programu Integracji Społecznej, w którego skład

weszli przedstawiciele Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, Ministerstwa Rozwoju i

Technologii, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Funduszy i

Polityki Regionalnej, a także przedstawiciele organizacji pozarządowych, międzynarodowych,

samorządowych czy analitycy rynku mieszkaniowego. Zgodnie z rekomendacjami środowisk

eksperckich projekt pilotażowy został skierowany do testowania w miejscowościach liczących

do 120 tys. mieszkańców, aby uruchomić wielowymiarową ofertę w gminach mniejszych,

odciążając tym sposobem największe polskie metropolie, gdzie skupisko osób i rodzin

pochodzących z terenu Ukrainy i objętych ochroną tymczasową jest największe. W lutym

2023 roku przystąpiono do realizacji przedsięwzięcia zleconego przez Kancelarię Prezesa Rady

Ministrów w formie zadania publicznego pn. „Wzajemnie potrzebni”. Postęp realizacji

przedsięwzięcia jest poddany bieżącemu monitoringowi oraz ewaluacji on-going, a

pozyskiwane w ten sposób doświadczenia i wnioski (m.in. w zakresie niezbędnych obszarów

wsparcia dla rozwoju formy najmu społecznego przez SAN, wzrostu efektywności działań

przez integrację usług społecznych oraz zapewnienia dostępu do mieszkania, roli współpracy

międzysektorowej – w szczególności samorządy terytorialne i organizacje społeczne) zostały

uwzględnione przy projektowaniu ogólnopolskiej wersji Programu.

Założenia przedsięwzięcia pilotażowego zostały także poddane analizie wpływu terytorialnego

metodą SPA(TIA) przeprowadzonej przez Instytut CASE oraz ECORYS na zlecenie

Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (wnioski z wariantowej analizy wykazały m.in.

zasadność rozszerzenia programu na wszystkie gminy w kraju – również te przekraczające

120 tys. mieszkańców, z przyznaniem preferencji dla miast poniżej 200 tys. mieszkańców oraz

z obszarów strategicznej interwencji).

W konsekwencji powyższego Rada Ministrów podjęła decyzję o realizacji niniejszego

Programu w wymiarze ogólnopolskim, dzięki któremu wspierane będzie włączanie i spójność

społeczna mieszkańców kraju, przez efektywne zaspokajanie ich potrzeb mieszkaniowych,

zawodowych i społecznych – skierowane w pierwszej kolejności do osób i rodzin znajdujących

się w trudnej sytuacji życiowej, zagrożonych deprywacją mieszkaniową, marginalizacją i

wykluczeniem społecznym.

KOMPLEMENTARNOŚĆ

Z

Poz. 1280

INNYMI

STRATEGIAMI,

POLITYKAMI PUBLICZNYMI ORAZ PROGRAMAMI ROZWOJU

Narodowy Program Mieszkaniowy (NPM) – jest jednym z narzędzi służących realizacji

Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju i wyznacza obecnie główne kierunki do

prowadzenia polityki mieszkaniowej państwa w horyzoncie średniookresowym, tj. do roku

2030. Dokument określa następujące obszary problemowe: deficyt mieszkań, lukę remontową

i niski standard mieszkań, niską dostępność mieszkań, wyzwania demograficzne, a także

potrzebę poprawy jakości przestrzeni. Dodatkowymi wyzwaniami są: zróżnicowanie sytuacji

mieszkaniowej w poszczególnych miastach i regionach oraz brak wykształconej praktyki

współpracy władz publicznych z sektorem prywatnym i społecznym w realizacji projektów

mieszkaniowych. Zdiagnozowanym wyzwaniom odpowiadają trzy główne cele: zwiększenie

dostępu do mieszkań dla osób o dochodach uniemożliwiających nabycie lub wynajęcie

mieszkania na zasadach komercyjnych; zwiększenie możliwości zaspokojenia podstawowych

potrzeb mieszkaniowych osób zagrożonych wykluczeniem społecznym ze względu na niskie

dochody lub szczególnie trudną sytuację życiową; poprawę warunków mieszkaniowych

społeczeństwa, stanu technicznego zasobów mieszkaniowych oraz zwiększenie efektywności

energetycznej. Założenia Programu „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030

wpisują się w ww. cele i spełnią rolę wzmacniającą i rozszerzającą ich realizację – na zasadzie

komplementarności w stosunku do innych instrumentów najmu społecznego – zarówno w

wymiarze geograficznym, jak i w aspekcie doboru kryteriów dostępu do usługi.

Schemat działań służących realizacji celów polityki mieszkaniowej państwa zaplanowanych w Narodowym

Programie Mieszkaniowym.

A. Usprawnienie

procesu inwestycyjno-budowlanego

B. Racjonalizacja

zasad funkcjonowania

rynku najmu

C. Rozwój

spółdzielczości

mieszkaniowej

D. Dostępne

mieszkania na wynajem

E. Społeczne

budownictwo czynszowe

F. Oszczędzanie

na cele mieszkaniowe

G. Pomoc

w ponoszeniu wydatków

mieszkaniowych

H. Poprawa

warunków

zamieszkiwania

I. Mieszkanie

dla Seniora

Źródło: Opracowanie Ministerstwa Rozwoju i Technologii na podstawie Narodowego Programu Mieszkaniowego.

Krajowa Polityka Miejska 2030 – jest narzędziem dedykowanym realizacji celów

strategicznych w odniesieniu do miast i posiada specjalny status ustawowy. Celem

strategicznym jest wzmocnienie zdolności miast i miejskich obszarów funkcjonalnych do

tworzenia zrównoważonego rozwoju, miejsc pracy i poprawy jakości życia mieszkańców.

W myśl założeń dokumentu stopień zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych jest jednym z

kluczowych elementów warunkujących jakość życia oraz wpływających na rozwój miast i wsi.

Większa dostępność mieszkań ma także decydujący wpływ na poprawę sytuacji

demograficznej, zarówno w kontekście przyrostu naturalnego, jak i w kontekście migracji

wewnętrznych i zewnętrznych. Program „Mieszkanie, praca, społeczność” koresponduje z

kierunkami wskazanymi w Krajowej Polityce Miejskiej, w szczególności w zakresie Wyzwania

VIII: „Poprawa dostępności mieszkaniowej” oraz Wyzwania X: „Zwiększenie wykorzystania

potencjału społecznego”5).

W dokumencie wskazuje się, że jest niezbędny szeroki zakres działań skutkujących

zmniejszeniem roli sektora mieszkań własnościowych przy jednoczesnym zwiększeniu

dostępności społecznych mieszkań czynszowych. Priorytetem powinno być wzmacnianie

sektora dostępnych cenowo mieszkań na wynajem – dalszego rozwoju i finansowego wsparcia

ze środków publicznych. Mieszkania dostępne definiuje się jako mieszkania o niższych od

Krajowa Polityka Miejska 2030”, rozdz. 7„Wyzwania krajowej polityki miejskiej”, opublikowana w Monitorze

Polskim dnia 4 sierpnia 2022 r., poz. 746.

5)

rynkowych kosztach dostępu, wynikających m.in. z narzędzi wsparcia użytkowników mieszkań

(dodatki mieszkaniowe, dopłaty do czynszu) lub rozwiązań systemowych (formuła non-profit

lub limitowanego zysku, dostępność gruntów budowlanych, prowizje społeczne, ulgi

podatkowe). Mieszkania społeczne są więc elementem systemu mieszkań dostępnych, bardziej

regulowanym i kierowanym do gospodarstw o niższych dochodach (od bardzo niskich, przez

niskie po średnie). Sytuacja w zakresie zasobu mieszkań społecznych jest regionalnie

zróżnicowana. W szczególnie trudnej sytuacji znajdują się miasta dysponujące dużym zasobem

mieszkań komunalnych w starych budynkach o złym stanie technicznym, które wymagają

intensywnej modernizacji. Niestety często przewyższa to możliwości finansowe jednostek

samorządu terytorialnego. Niezbędne jest więc poszukiwanie źródeł finansowania do tworzenia

rozwiązań międzysektorowych, budowy partnerstw różnego rodzaju podmiotów i instytucji6).

Działania w obszarze mieszkalnictwa w miastach powinny mieć nie tylko wymiar terytorialny,

ale i specjalne ukierunkowanie na grupy zagrożone marginalizacją. Spośród szeregu

innowacyjnych form mieszkalnictwa dostępnego na szczególne wsparcie zasługują Społeczne

Agencje Najmu (SAN), mieszkania treningowe i wspomagane, kooperatywy mieszkaniowe

oraz współzamieszkiwanie (co-housing) niespokrewnionych osób znajdujących się w podobnej

sytuacji życiowej. Z uwagi na proces starzenia się społeczeństwa są potrzebne również projekty

na rzecz poprawy jakości życia seniorów w miejscu zamieszkania. Odporność gospodarczą

samorządów lokalnych może w znacznym stopniu wzmacniać ukierunkowana polityka

mieszkaniowa gminy na rozwój mieszkalnictwa przystępnego, przez powiększanie puli

mieszkań społecznych, zwiększanie dostępności wynajmu tanich mieszkań, wspieranie

lokalnych inicjatyw budowlanych (typu kooperatyw czy grup budowlanych), czy wsparcie

użytkowników mieszkań na etapie eksploatacji. Do realizacji strategii rozwoju mieszkalnictwa

samorządy gminne mogłyby wykorzystywać również inne narzędzia, jak np. innowacyjne

formy wykorzystania pustostanów (w szczególności przez prace remontowe – modernizacyjne

i adaptacyjne oraz zapewnienie dostępu do pakietu niezbędnych, indywidualnie dopasowanych

usług społecznych). Tak dostosowana do lokalnych warunków i zachodzących procesów paleta

rozwiązań, zaplanowanych w perspektywie na kolejne lata przyczyniałaby się również do

lepszego oddziaływania na indywidualne życiowe decyzje mieszkańców, np. odnośnie do

Także w Raporcie Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR „Polityka inwestycyjna polskich miast” pod red.

Jacka Koj (et al.), INSTYTUT ROZWOJU MIAST I REGIONÓW, Warszawa – Kraków 2023.

6)

wyboru

miejsca

zamieszkania,

usamodzielnienia

Poz. 1280

mieszkaniowego,

założenia

(lub

powiększenia) rodziny, uczestnictwa w rynku pracy.

W dokumencie zwraca się uwagę na zwiększenie dostępności usług publicznych (np. dostęp do

miejsc opieki nad dziećmi do lat 3, usługi opiekuńcze dla osób starszych i potrzebujących

wsparcia w codziennym funkcjonowaniu), wzmocnienie systemu edukacji i kształcenia,

wsparcie rozwoju ekonomii społecznej oraz działania z zakresu polityki migracyjnej i

uchodźczej.

Na sytuację w zakresie mieszkalnictwa w Polsce wpływają także potrzeby wynikające ze

skutków kryzysu uchodźczego spowodowanego działaniami zbrojnymi na Ukrainie. Sytuacja,

w tym skala migracji uchodźczej, zmienia się dynamicznie7). Aż połowa chłonności

migracyjno-uchodźczej to gospodarstwa domowe obywateli polskich oraz rodzin Ukraińców,

którzy przybyli przed wojną w celach zarobkowych lub stanowili „zakorzenioną” mniejszość

etniczną. Stosunkowo nieduża jest natomiast chłonność związana z typową bazą noclegową i

pomocową, tj. w obiektach turystycznych i pomocy społecznej oraz na komercyjnym rynku

wynajmu mieszkań. Samorządy gminne w przeważającej większości nie dysponują bazą

mieszkań, która w trybie nagłym mogłaby być przeznaczona na potrzeby uchodźców8). Przyjęta

w dniu 14 czerwca 2022 roku Krajowa Polityka Miejska 2030 wskazuje wprost, że jest

konieczne zdefiniowanie mechanizmów obligujących do remontowania gminnych pustostanów

mieszkaniowych i wykorzystywania ich na cele mieszkaniowe, w tym na mieszkania

wspomagane oraz wprowadzenie mechanizmów finansowania takich działań (finansowanie lub

istotne dofinansowanie z budżetu centralnego, w miarę możliwości z wykorzystaniem

Funduszy Europejskich) i istotnych zachęt do ich podejmowania. W ramach dobrych praktyk

może być promowany rozwój specjalnej formuły SAN dedykowanej grupom wymagającym

największego wsparcia w zależności od sytuacji społeczno-demograficznej poszczególnych

miast, m.in. seniorom lub młodym małżeństwom i rodzinom z dziećmi, które nie mają

zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, jako grup szczególnie ważnych dla rozwoju

demograficznego miast, szczególnie mających poważne problemy związane z depopulacją.

7)

Raport OECD seria TACKLING THE POLICY CHALLENGES: „Housing support for Ukrainian refugees in

receiving countries”, OECD July 2022.

8)

Raport „Biała księga. Wyzwania systemowego wsparcia uchodźców na poziomie lokalnym i krajowym”

Wrocław, 8–9 maja 2022 r.

Pozwala ona na czasowe przekazanie mieszkań własnościowych przez seniorów do wynajęcia

w ramach zadań SAN w zamian za ofertę najmu mieszkań wspomaganych, dostosowanych do

ich potrzeb.

Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2030 – odzwierciedla zapisy Strategii na rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju. Celem głównym strategii jest wzrost kapitału ludzkiego i

spójności społecznej w Polsce. Cel ten przekłada się na cztery cele szczegółowe

− Podniesienie poziomu kompetencji oraz kwalifikacji obywateli, w tym cyfrowych;

− Poprawa zdrowia obywateli oraz efektywności systemu opieki zdrowotnej;

− Wzrost i poprawa wykorzystania potencjału kapitału ludzkiego na rynku pracy;

− Redukcja ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz poprawa dostępu do usług

świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne.

Wyeksponowany został element kontekstu terytorialnego, wskazując na potrzebę wspierania

miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz obszarów zagrożonych trwałą

marginalizacją. Dla obszaru Spójność społeczna wyodrębniono sześć kierunków interwencji

− Rynek pracy zapewniający wykorzystanie potencjału zasobów ludzkich dla rozwoju

Polski;

− Polityka migracyjna jako instrument zarządzania zasobami ludzkimi;

− Aktywna polityka rodzinna;

− Poprawa dostępności do usług, w tym społecznych i zdrowotnych;

− Wsparcie grup zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem oraz koordynacja działań na

rzecz integracji społecznej;

− Zmniejszenie zjawiska przestępczości.

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego (współdziałanie, kultura, kreatywność) 2030

(SRKS) – skupia się przede wszystkim na wzroście jakości życia społecznego i kulturalnego

Polaków. Cel główny SRKS realizowany będzie przez trzy cele szczegółowe: zwiększenie

zaangażowania obywateli w życie publiczne, wzmacnianie roli kultury w budowaniu

tożsamości i postaw obywatelskich; zwiększenie wykorzystania potencjału kulturowego i

kreatywnego dla rozwoju. Warto zwrócić uwagę na zadanie „Przeciwdziałanie wykluczeniu

przez edukację włączającą”. W odpowiedzi na zidentyfikowane w diagnozie trudności w

obszarze edukacji włączającej podjęty zostanie szereg działań, które promować będą ideę

włączania uczniów z niepełnosprawnościami w środowisko edukacyjne i społeczne.

Zapowiedziano włączanie podmiotów ekonomii społecznej w realizację usług społecznych oraz

zadań w zakresie rozwoju lokalnego.

Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030 – zapowiedziana w Strategii

na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Celem głównym strategii jest włączenie społeczne i

zawodowe osób z niepełnosprawnościami, zaś główny wskaźnik realizacji stanowi wzrost

współczynnika aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym.

Wśród priorytetów wskazuje się

•

„Niezależne życie” (zapewnienie możliwości samostanowienia i wypowiadania się we

własnym imieniu, zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości pełnego

udziału w życiu społecznym, publicznym i politycznym, przeprowadzenie procesu

deinstytucjonalizacji oraz wprowadzenie systemowych rozwiązań w zakresie usług

społecznych wspierających niezależne życie oraz mechanizmy monitorowania

zapewniania możliwości realizacji praw osób z niepełnosprawnościami – m.in.

wsparcie osób i rodziców z niepełnosprawnościami, asystenci rodziny i osobiści, opieka

wytchnieniowa,

mieszkalnictwo

wspomagane,

poprawa

funkcjonowania

środowiskowych domów samopomocy, kręgi wsparcia);

•

„Dostępność” (wsparcie osób z niepełnosprawnościami w likwidacji barier

architektonicznych w mieszkaniach w budownictwie wielorodzinnym);

•

„Edukacja” (opracowanie i wdrożenie standardów oceny potrzeb rozwojowych i

edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych osób z niepełnosprawnościami oraz

planowania, monitorowania i oceny efektywności oddziaływań postdiagnostycznych w

oparciu o model biopsychospołeczny, edukacja włączająca, cyfryzacja szkół,

zapewnienie warunków do pełnego udziału w edukacji na poziomie szkolnictwa

wyższego oraz badaniach naukowych, przygotowanie do wejścia na rynek pracy, wzrost

kwalifikacji osób z niepełnosprawnościami w wieku produkcyjnym);

•

„Praca” (modyfikacja i uzupełnienie systemu wsparcia zatrudnienia oraz aktywizacji

zawodowej osób z niepełnosprawnościami, instrumentów wspierania zatrudnienia,

instrumentów zatrudnienia wspomaganego, poprawa funkcjonowania warsztatów

terapii zajęciowej, ułatwienie aktywizacji, trener pracy, aktywizacja zawodowa osób z

niepełnosprawnościami, likwidacja barier ograniczających aktywność – pułapka

rentowa, pułapka świadczeniowa, wskazuje się też na aktywizację w podmiotach

ekonomii społecznej);

•

„Warunki życia i ochrona socjalna” (modyfikacja systemu świadczeń dla opiekunów

osób z niepełnosprawnościami, rozwój rynku mieszkań na wynajem z uwzględnieniem

potrzeb osób z niepełnosprawnościami, obniżenie poziomu zagrożenia ubóstwem

skrajnym w gospodarstwach z co najmniej jedną osobą niepełnosprawną);

•

„Zdrowie” (specjalistyczna opieka lekarska, profilaktyka i wczesna rehabilitacja,

zdrowie psychiczne i system wsparcia środowiskowego, wzrost liczby osób z

niepełnosprawnościami z preferencyjnym dostępem do świadczeń z zakresu

rehabilitacji);

•

„Budowanie świadomości” (szereg działań upowszechniających, promocyjnych i

szkoleniowych adresowanych do różnych grup zawodowych, w szczególności

pracowników instytucji publicznych); „Koordynacja” (działania o charakterze

systemowym, reforma systemu orzekania o niepełnosprawności, wyrównywanie szans

osób z niepełnosprawnościami, zmiany instytucjonalne gremiów doradczych, działania

na rzecz wczesnego wykrywania zaburzeń rozwojowych u dzieci oraz wczesna pomoc

dziecku i rodzinie).

Strategia Demograficzna 2040 – skoncentrowana jest na działaniach służących likwidacji

barier dla osób młodych chcących założyć rodzinę i posiadać potomstwo. Głównym celem

Strategii jest wyjście z pułapki niskiej dzietności i zbliżenie się do poziomu dzietności

gwarantującego zastępowalność pokoleń, co pozwoli na spowolnienie procesu depopulacji oraz

na zmniejszenie się starzenia ludności Polski. Analiza wyzwań wskazała, że dla umożliwienia

Polakom zrealizowania ich planów prokreacyjnych jest konieczna realizacja 3 celów

szczegółowych. Należy do nich wzmocnienie rodziny, która jest miejscem przychodzenia

dzieci na świat, znoszenie barier dla rodziców chcących mieć dzieci w podejmowaniu decyzji

prokreacyjnych oraz podniesienie jakości zarządzania i wdrażania polityk dla rozwoju

kompetencji administracji. Na podstawie analizy wyzwań, dla osiągnięcia celów

szczegółowych, zostało sformułowanych 12 kierunków interwencji. Jednym z najważniejszych

kierunków jest wsparcie w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodzin. Szczególnie

krytycznym momentem jest czas, w którym młodzi ludzie formują rodziny, oraz czas

przychodzenia na świat pierwszego dziecka i kolejnych, kiedy wzrastają obowiązki opiekuńcze

i nierzadko, dla sprostania im, tylko jeden rodzic pracuje. Należy także mieć na uwadze, że

wraz ze wzrostem liczby dzieci maleją zdolności kredytowe rodzin, dysponowało nią tylko ok.

55% małżeństw z jednym dzieckiem, 45% małżeństw z dwójką dzieci i 35% małżeństw z trójką

dzieci. Najgorszą sytuację miały rodziny, w których pracowała tylko jedna osoba. Dostępność

dla rodzin z dziećmi, szczególnie rodzin wielodzietnych mających ograniczone możliwości

skorzystania z kredytu, stosunkowo niedrogich mieszkań na wynajem staje się więc istotnym

czynnikiem pozwalającym na zapewnienie dzieciom odpowiednich warunków rozwojowych.

Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej do 2030 roku. Ekonomia Solidarności

Społecznej (KPRES) – jest dokumentem służącym realizacji celów dotyczących rozwoju

ekonomii społecznej wyznaczonych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju oraz w

strategiach zintegrowanych. Dokument porządkuje kierunki interwencji publicznej i działań

wpływających na możliwości wykorzystania aktywności podmiotów sektora ekonomii

społecznej jako instrumentu aktywnej polityki społecznej oraz polityki rozwoju społecznego i

lokalnego. Przewidziane działania mają doprowadzić do wzrostu zatrudnienia i aktywności

społecznej w sektorze ekonomii społecznej, m.in. w zakresie realizacji usług społecznych, a

także tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem

społecznym i zwiększania aktywności społecznej i ekonomicznej mieszkańców wspólnot

lokalnych i podmiotów ekonomii społecznej. Z punktu widzenia Programu istotne jest m.in. to,

że w KPRES wskazano, że „nowym obszarem, w który mogą angażować się podmioty

ekonomii społecznej są również społeczne agencje najmu. SAN współpracując ściśle z gminą,

pośredniczy między właścicielami mieszkań na wynajem i osobami, którym dochody lub

sytuacja życiowa utrudniają najem mieszkania w warunkach rynkowych. Działalność SAN

wpłynąć może na rozwój lokalnego rynku mieszkań na wynajem”.

Strategia Rozwoju Usług Społecznych – polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą

do 2035 r.) – to dokument będący polityką publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia

6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, który zakłada przygotowanie

systemu realizacji usług społecznych dla osób potrzebujących wsparcia w codziennym

funkcjonowaniu, w szczególności z uwagi na starszy wiek, niepełnosprawności, problemy z

zakresu zdrowia psychicznego, bezdomność – w taki sposób, aby mogły bezpiecznie i

niezależnie funkcjonować w swoim miejscu zamieszkania tak długo, jak tego chcą, a dzieciom

i młodzieży pozbawionej opieki rodzicielskiej zapewnienie opieki w warunkach rodzinnych lub

zbliżonych do rodzinnych. Wśród celów wskazano: zwiększenie udziału rodzin i rodzinnych

form pieczy zastępczej w opiece i wychowaniu dzieci, zbudowanie skutecznego i trwałego

systemu świadczącego usługi społeczne dla osób potrzebujących wsparcia w codziennym

funkcjonowaniu, włączenie społeczne osób z niepełnosprawnościami dające możliwość życia

w społeczności lokalnej niezależnie od stopnia sprawności; stworzenie skutecznego systemu

usług społecznych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, stworzenie skutecznego systemu

wsparcia dla osób w kryzysie bezdomności oraz osób zagrożonych bezdomnością. Założenia

dokumentu mają również prowadzić do realizacji procesów deinstytucjonalizacji usług

społecznych oraz zwiększenia ich dostępności. Program „Mieszkanie, praca, społeczność”

wpisuje się w realizację Strategii – w szczególności w zakresie zapewnienia kompleksowego

dostępu

do

usług

społecznych

oraz

preferowania

form

służących

procesowi

deinstytucjonalizacji.

Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu. Aktualizacja

2021–2027, polityka publiczna z perspektywą do roku 2030 – to dokument będący polityką

publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia

polityki rozwoju i stanowiący program powiązany w szczególności ze Strategią Rozwoju

Kapitału Ludzkiego (SRKL). Celem głównym Programu jest redukcja ubóstwa i wykluczenia

społecznego oraz poprawa dostępu do usług świadczonych w odpowiedzi na wyzwania

demograficzne. Cel ten jest tożsamy z celem nr 4 wskazanym w SKRL. Program zawiera trzy

cele szczegółowe: zmniejszenie zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem wśród dzieci i

młodzieży; zwiększenie dostępu do usług społecznych świadczonych w środowisku lokalnym;

zwiększenie integracji społecznej grup najbardziej zagrożonych wykluczeniem, w tym osób

bezdomnych i migrantów. W ramach priorytetów wskazano m.in.

− przeciwdziałanie ubóstwu i wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży, obejmujące

rozwój usług środowiskowych wspierających rodzinę oraz usług opiekuńczych i

edukacyjnych dla dzieci;

− wzmocnienie funkcji opiekuńczej przedszkola, szkoły i placówki, w koordynacji ze

wsparciem i rozwojem usług w środowisku lokalnym;

− wzmocnienie kształcenia dzieci i młodzieży w obszarze kompetencji kluczowych, w

tym kreatywności, przedsiębiorczości oraz współpracy; wdrożenie kompleksowego

systemu pierwszego zatrudnienia młodzieży opartego o zintegrowane działania

instytucji edukacyjnych, rynku pracy i integracji społecznej.

Ponadto w ramach priorytetu dotyczącego przeciwdziałaniu bezdomności i wykluczeniu

społecznemu wskazuje się m.in. opracowanie i wdrożenie rozwiązań na rzecz przejścia ze

wsparcia instytucjonalnego do wsparcia w formie mieszkaniowej. Wśród priorytetów

wskazano także usługi społeczne dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych i innych

osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W innym priorytecie podkreśla

się m.in. rozwój i wdrażanie metod pracy efektywnie przeciwdziałających wykluczeniu

społecznemu, w tym instrumentów aktywnej integracji oraz wzmacnianie współpracy

wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces włączenia społecznego, a także włączanie

podmiotów ekonomii społecznej w realizację usług społecznych. Odrębny priorytet

poświęcono integracji cudzoziemców ‒ rozwój usług społecznych dla migrantów, w tym

cudzoziemców objętych ochroną międzynarodową, oraz wsparcie integracji na rynku pracy.

DIAGNOZA

Statystyki pokazują, że w Polsce ponad 51% młodych ludzi między 24. a 35. rokiem życia

mieszka z rodzicami lub krewnymi, co jest spowodowane m.in. brakiem możliwości

finansowych do samodzielnego pozyskania lokalu w najem lub na własność na rynku

mieszkaniowym oraz niewystarczającą dostępnością oferty najmu społecznego9). Choć średni

wskaźnik przeludnienia mieszkań w Polsce od 2015 roku systematycznie spada, to na koniec

2022 roku wynosi on jednak 35,8% (co jest wskaźnikiem mocno poniżej średniej UE), zaś w

grupie rodzin z dziećmi wynosi 44%, a w grupie osób wynajmujących mieszkania to ponad

65% (najem rynkowy: 61,5%; najem społeczny: 65,6%).10) Ma to wpływ na szereg aspektów

życia – od ograniczenia mobilności na rynku pracy, poprzez decyzje o zakładaniu rodziny i

posiadaniu dzieci czy wpływie na warunki do nauki i rozwoju dzieci11).

Powyższe rodzi także potrzebę podejmowania wzmożonych działań służących integracji

społecznej osób, rodzin i grup, a w kontekście obywateli państw innych niż Polska – również

konieczność działań profilaktycznych zapobiegających ewentualnym konfliktom społecznym

(zarówno na tle kulturowym, jak i w związku z funkcjonowaniem na rynku pracy oraz z

nasileniem popytu na usługi społeczne)12).

W grupie osób o szczególnych potrzebach znajdują się osoby i rodziny w trudnej sytuacji

życiowej bądź w stanie zagrożenia wykluczeniem społecznym (np. samotni rodzice z dziećmi,

osoby z niepełnosprawnościami o szczególnych potrzebach mieszkaniowych, opiekunowie

osób z niepełnosprawnością, tzw. „ubodzy pracujący, czyli osoby posiadające zatrudnienie,

lecz o niskich dochodach – uprawniających do korzystania ze świadczeń i usług w ramach

systemu pomocy społecznej, osoby opuszczające formy pieczy zastępczej, seniorzy itp.).

Eurostat 2022.

Eurostat 2022.

11)

H. Dubois i Sanna Nivakoski, Research Report „Unaffordable and inadequate housing in Europe”, EUROFUND

2023.

12)

Raport IRMiR „Kwestia mieszkaniowa a kryzys uchodźczy. Wspólne wyzwania i rozwiązania dla

równoważenia sektora mieszkalnictwa w Polsce”, wyd. Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa – Kraków

2022.

9)

10)

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Ubóstwo w Polsce w latach 2019 i 2020”

wynika, że w 2019 r. liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w

Polsce wynosiła 6,691 mln, co stanowiło 18,2% całej ludności. Zagrożonych ubóstwem było

ok. 5,678 mln osób, doświadczających pogłębionej deprywacji ok. 1,316 mln i ok 1,296 mln

osób żyjących w gospodarstwach domowych z niską intensywnością pracy. Na to na co nakłada

się wspomniany wyżej bardzo duży odsetek młodych ludzi zamieszkujących z krewnymi bądź

rodzicami, z powodu ograniczeń ekonomicznych uniemożliwiających usamodzielnienie

mieszkaniowe.

Jednym z kluczowych problemów społecznych są niekorzystne zmiany w strukturze wieku

ludności i pogłębiający się proces starzenia się społeczeństwa. W latach 2004–2020 liczba

ludności w wieku 65 lat i więcej lat w Polsce wzrosła z 7,1 mln do 12,1 mln13). Problem

kurczących się miast, który dotyczy zarówno ośrodków regionalnych, jak też większości miast

małych i średnich, ma wyraźny związek z procesami suburbanizacji (odpływ ludności z miast

do strefy podmiejskiej) i niską atrakcyjnością rynku pracy (brak napływu). W przypadku miast

dotkniętych depopulacją i problemem zmniejszającej się liczby osób w wieku produkcyjnym

jest potrzebne możliwie pełne wykorzystanie potencjału zasobów rynku pracy. Osoby z

niepełnosprawnością i ich opiekunowie, osoby starsze, osoby o niskich kwalifikacjach i kobiety

są niedostatecznie reprezentowane na rynku pracy. Według danych GUS i Eurostatu wskaźnik

zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym wynosi jedynie 26,8% (2019 r.).

Potrzebne są działania na rzecz usuwania systemowych i fizycznych barier dla zaktywizowania

grup biernych zawodowo, w tym grup szczególnie zagrożonych deprywacją i ubóstwem

zamieszkujących obszary defaworyzowane. Dalszego wsparcia i rozwoju wymaga również

sektor ekonomii społecznej (zarówno w funkcjach reintegracji i aktywizacji zawodowej, jak też

jako realizatorzy funkcji SAN – stowarzyszenia, fundacje, spółdzielnie socjalne – oraz jako

dostawcy innych usług społecznych). Istotną barierą uczestnictwa w rynku pracy jest fakt, że

w polskich miastach jedynie 18% dzieci poniżej 3. roku życia jest objętych opieką

instytucjonalną, co jest istotną barierą uczestnictwa rodziców w rynku pracy.

GUS,

Sytuacja

demograficzna

Polski

do

2020

r.

Zgony

i

umieralność,

https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/40/1/1/sytuacja_demograficzna_polski

_do_2020_r._zgony_i_umieralnosc._publikacja_w_formacie_pdf.pdf; dostęp 20.06.2023 r.

13)

W grupie osób o szczególnych potrzebach znajdują się też repatrianci oraz inni obywatele

Polski, znajdujący się w trudnej sytuacji życiowej bądź w stanie zagrożenia wykluczeniem

społecznym. Sytuacja dotycząca migracji i napływu cudzoziemców do pracy na terenie Polski

uległa znaczącym przeobrażeniom po rozpoczęciu inwazji Rosji na teren Ukrainy w lutym 2022

r. Od 24 lutego 2022 r. przybyło do Polski ponad 12 mln obywateli Ukrainy. Szacunkowe

badania wskazują, że ok. 1,4 mln z nich pozostanie w Polsce na dłużej14). W Polsce przebywa

także, wedle uśrednionych danych z różnych źródeł, ok. 1 mln innych migrantów, spośród

których liczna grupa wiąże swoją przyszłość z Polską – w miarę przedłużania się działań

wojennych na Ukrainie, odsetek tych osób zwiększa się15).

Po rozpoczęciu działań zbrojnych na terenie Ukrainy w Polsce pozostaje ok. 1,4 mln

uchodźców – są to głównie kobiety z dziećmi, młodzież i osoby starsze. Jednocześnie ocenia

się, że na Ukrainę powróciło, po rozpoczęciu działań wojennych, ponad 200 tys. jej obywateli,

głównie mężczyzn w wieku produkcyjnym. Struktura płci i wieku uchodźców sprawia, że

aktywność tych osób na rynku pracy, szczególnie w początkowym okresie, bywa ograniczona.

Po stronie samorządów rośnie zarówno potrzeba organizowania działań przysposabiających

uchodźców do pracy zawodowej, jak również zapewnienia opieki nad dziećmi i warunków

nauki dla młodzieży. Na tę sytuację nakłada się fakt, że faktyczny docelowy okres przebywania

uchodźców na terenie Polski jest trudny do określenia.

Tak istotny napływ ludności do Polski stwarza wiele wyzwań związanych m.in. z dostępnością

do usług publicznych (dostęp do systemu edukacji, usług społecznych, zdrowotnych), dostępem

do rynku pracy, ale przede wszystkim z zabezpieczeniem potrzeb mieszkaniowych. W ostatnim

czasie, m.in. w związku z powyższymi czynnikami, szczególnie widoczny staje się w Polsce

wyzwanie związane z dostępnością mieszkań – w szczególności relatywnie niedrogich

mieszkań na wynajem.

Struktura zasobów mieszkaniowych w Polsce jest zdominowana przez mieszkania

własnościowe i mieszkania spółdzielcze. W latach 2011–2018 można było także obserwować

tendencję do zmniejszania się udziału budownictwa komunalnego w ogólnej strukturze zasobu,

Raport „Gościnna Polska 2022+: Jak mądrze wesprzeć Polskę i Polaków w pomocy osobom uciekającym przed

wojną w Ukrainie?”, praca zbiorowa pod red. M. Bukowskiego, M. Duszczyka, Warszawa 2022.

15)

Badanie Ośrodka Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego 09.2022–02.2023.

14)

mimo że w latach 2011–2019 liczba mieszkań oddanych w Polsce do użytku wzrosła o 58%.

Rok 2019 był pod tym względem rekordowy. Wciąż jednak zmagamy się z deficytem

mieszkaniowym – szacuje się, że na koniec 2019 r. wyniósł on 650 tys. mieszkań, a obecnie

(2023 r.) zapotrzebowanie to musi uwzględniać także napływ uchodźców wojennych z terenu

Ukrainy oraz planowanie procesów deinstytucjonalizacji w oparciu o lokale usytuowane w

społecznościach lokalnych. Obiektywnie najtrudniejsza jest sytuacja rodzin z dziećmi (im ich

więcej, tym jest ona gorsza), osób samotnie wychowujących dzieci, ludzi młodych. Mieszkania

przeznaczone dla osób o niższych dochodach – mieszkania komunalne, mieszkania w ramach

towarzystw budownictwa społecznego i mieszkania zakładowe – stanowiły w 2019 r. jedynie

2,2% liczby nowo wybudowanych mieszkań (czyli ok. 4,6 tys.). Zatem nadal niewystarczające

znaczenie w zasobach mieszkaniowych mają mieszkania należące do TBS/SIM, zakładów

pracy czy Skarbu Państwa. Najem rynkowy w Polsce, dotyczący niespełna 5% zasobów

lokalowych, jest zdominowany przez najem mieszkań oferowanych przez prywatnych

właścicieli16).

Trwają procesy inwestycyjne związane z budownictwem mieszkaniowym, jednak zarówno ich

skala jak i tempo nie pozwala na dostateczne zaspokojenie potrzeb bieżących i

krótkoterminowych; inwestycje mieszkaniowe na rynku deweloperskim zostały mocno

ograniczone kosztami kredytów oraz rosnącymi cenami materiałów budowlanych (wskaźniki

pokazują powrót do dynamiki sprzed 2014 roku), inwestycje gmin w zasób komunalny wciąż

stanowią niewielki udział rynku najmu (niewiele ponad 1% rynku). Jednocześnie rosnące ceny

mieszkań, kosztów kredytów hipotecznych, ale przede wszystkim koszty wynajmu powodują

trudności w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych istotnej części społeczeństwa. Tymczasem

tzw. „luka czynszowa” w Polsce, wedle ogólnych szacunków, może dotyczyć nawet 40–50%

Polaków. W tym samym czasie wg danych GUS za 2021 r. w Polsce istnieje ok. 1,8 mln tzw.

„pustostanów” mieszkaniowych należących do prywatnych właścicieli, czyli nieużytkowanych

lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, które nie są zamieszkiwane, a których

znaczna część mogłaby zostać po ewentualnym remoncie udostępniona na wynajem17).

Raport „Stan mieszkalnictwa w Polsce”, Ministerstwo Rozwoju, Warszawa 2020.

Raport IRMiR na zlecenie Fundacji Habitat for Humanity Poland „Pustostany w gminach i możliwości ich

przekształcenia w mieszkania dostępne cenowo dla osób niezamożnych”, pod redakcją A. Jadach-Sepioło, E.

Tomczyk, K. Wysocki, H. Milewska-Wilk, Warszawa 2021; Raport „Mieszkalnictwo społeczne. Raport o stanie

16)

17)

Jednocześnie wg Badań Instytutu Rozwoju Miast i Regionów – Obserwatorium Polityki

Miejskiej, dane GUS wskazują, że jednostki samorządu terytorialnego zarządzają 46–54 tys.

pustostanów komunalnych (wg różnych szacunków i definicji „pustostanu”).

Od połowy 2021 r. w polskim systemie prawnym pojawiły się tzw. Społeczne Agencje Najmu

(SAN). SAN to podmiot współpracujący w szczególności z gminą (ale także z osobami

prywatnymi), który pośredniczy między właścicielami mieszkań na wynajem i osobami,

którym dochody lub sytuacja życiowa utrudniają najem mieszkania w warunkach rynkowych.

SAN oferują właścicielom lokali mieszkalnych min. 5-letnią dzierżawę z gwarancją opłacania

czynszu i mogą wynegocjować obniżenie stawki czynszu – jak wskazują doświadczenia

zagraniczne – nawet o ok. 20%. Celem SAN jest zwiększenie oferty mieszkaniowej dla osób o

średnich i niższych dochodach, rozszerzenie narzędzi dostępnych gminom w ramach realizacji

lokalnej polityki mieszkaniowej o formułę, która może stanowić wydatne uzupełnienie oferty

polskich miast” pod red. A. Muzioł-Węcławowicz, K. Nowak, Warszawa – Kraków 2021 oraz

https://obserwatorium.miasta.pl/geoportal/geoportal-inne-mapy-pozaraportowe/geoportal-pustostany-wpolskich-miastach-ile-jest-pustostanow/ dostęp: 19.06.2023.

mieszkaniowej gminy w stosunku do zasobu komunalnego, rozwój rynku mieszkań na

wynajem. Działalność SAN może prowadzić spółka gminna, stowarzyszenie, fundacja,

spółdzielnia socjalna lub inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego.

Warunkiem prowadzenia działalności SAN na terenie gminy jest zawarcie z gminą umowy o

współpracy, w oparciu o ustalone przez gminę kryteria najmu. Co ważne, dzięki środkom z

Funduszu Dopłat BGK, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy

o samorządzie gminnym, ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, ustawy o

gospodarce nieruchomościami, ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1463), od 1 stycznia 2024 r. SANy będą mogły

pozyskiwać

zasób

mieszkaniowy,

oferując

możliwość

odremontowania

lokalu

niespełniającego standardu lub adaptacji na cele mieszkaniowe pustostanu. SANy są

podmiotami, które mogą świadczyć dodatkowo tzw. usługi społeczne, adekwatnie do potrzeb

lokatorów, służące zaspokojeniu potrzeb integracyjnych, a także zapewnieniu dostępu np. do

usług opiekuńczych, asystenckich i innych wspomagających funkcjonowanie najemców o

szczególnych potrzebach. W ramach istniejących działań oraz źródeł finansowania

realizujących politykę publiczną w sferze mieszkalnictwa częściowo istnieją już instrumenty

pozwalające na realizację ww. potrzeb, jednakże jest widoczna potrzeba wzmacniania i rozwoju

systemu międzysektorowej oraz międzyresortowej koordynacji, w szczególności pozwalającej

na realizację działań w innowacyjnej, zintegrowanej formule łączącej rozproszone

instytucjonalnie procesy. Badania wskazują, iż usługi zintegrowane oddziałujące na kilka

obszarów potrzeb jednocześnie w bardziej efektywny sposób wpływają na poprawę sytuacji

życiowej osób z nich korzystających, służą ich usamodzielnianiu oraz skuteczniej zmniejszają

ryzyko zadłużeń czynszowych18).

Dr. hab. Ryszard Szarfenberg, Aneta Szarfenberg „Podsumowanie pilotażowego wdrożenia modelu Społecznej

Agencji Najmu (HomeLab Warsaw – HLW)”, Warszawa 2020.

18)

GŁÓWNY CEL PROGRAMU ORAZ CELE SZCZEGÓŁOWE

Głównym celem Programu jest: wzmacnianie poziomu integracji społecznej osób i rodzin

znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej przez kompleksowy system wsparcia w

obszarze mieszkaniowym, zawodowym i społecznym.

W ramach celu głównego wyznaczono następujące cele szczegółowe

Zwiększenie zasobu dostępnych cenowo mieszkań na wynajem społeczny pozostających w

dyspozycji samorządów lokalnych.

Zwiększanie dostępności dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej do

kompleksowych usług w zakresie mieszkalnictwa społecznego, rynku pracy, edukacji i

innych usług społecznych.

Zwiększenie poziomu aktywności zawodowej i społecznej osób i rodzin objętych

wsparciem.

Zwiększenie efektywności współpracy międzysektorowej w obszarze mieszkalnictwa,

rynku pracy oraz spraw społecznych.

CEL GŁÓWNY

Wzmacnianie poziomu integracji społecznej osób i rodzin znajdujących się w trudnej

sytuacji życiowej przez kompleksowy system wsparcia w obszarze mieszkaniowym,

zawodowym i społecznym

CEL SZCZEGÓŁOWY 1

CEL SZCZEGÓŁOWY 2

Zwiększenie zasobu

dostępnych cenowo

mieszkań na wynajem

społeczny pozostających w

dyspozycji samorządów

ůŽŬĂůŶLJĐŚ͘

Zwiększanie dostępności dla

osób i rodzin znajdujących

się w trudnej sytuacji

życiowej do kompleksowych

usług w zakresie

mieszkalnictwa społecznego,

ƌLJŶŬƵƉƌĂĐLJ͕ĞĚƵŬĂĐũŝŝŝŶŶLJĐŚ

usług społecznych

CEL SZCZEGÓŁOWY 3

CEL SZCZEGÓŁOWY 4

Zwiększenie poziomu

aktywności zawodowej i

społecznej osób i rodzin

objętych wsparciem

Zwiększenie efektywności

współpracy

międzysektorowej w

ŽďƐnjĂƌnjĞŵŝĞƐnjŬĂůŶŝĐƚǁĂ͕

ƌLJŶŬƵƉƌĂĐLJŽƌĂnjƐƉƌĂǁ

społecznych

REZULTAT CELU GŁÓWNEGO

Wdrożenie kompleksowego systemu średnioͲ i długoterminowej pomocy i włączania

społecznego dla osób i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym

Powyższym celom szczegółowym przyporządkowano następujące priorytety

Mieszkalnictwo społeczne.

Rynek pracy.

Edukacja.

Pozostałe usługi społeczne.

Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne.

PRIORYTETY I KIERUNKI DZIAŁANIA PROGRAMU

Program jest kierowany w szczególności do osób i rodzin pochodzących z grup zagrożonych

wykluczeniem społecznym (zwłaszcza mieszkaniowym) lub w znajdujących się w innej trudnej

sytuacji życiowej, a także osób znajdujących się w tzw. „luce czynszowej”, w tym m.in.

repatriantów i uchodźców znajdujących się na terenie RP.

WƌŝŽƌLJƚĞƚϭ͘DŝĞƐnjŬĂůŶŝĐƚǁŽ

społeczne

• <ŝĞƌƵŶĞŬϭ͗dǁŽƌnjĞŶŝĞŝ

rozwój SAN

• <ŝĞƌƵŶĞŬϮ͗ZĞŵŽŶƚLJŝ

ĂĚĂƉƚĂĐũĞůŽŬĂůŝ

mieszkalnych i pustostanów

ŶĂƉŽƚƌnjĞďLJ^E

• Kierunek 3: Dopłaty do

czynszów lokatorów SAN

• <ŝĞƌƵŶĞŬϰ͗&ƵŶĚƵƐnj

ƌĞnjĞƌǁLJĐnjLJŶƐnjŽǁĞũǁ^E

– 28 –

WƌŝŽƌLJƚĞƚϮ͘ZLJŶĞŬƉƌĂĐLJ

WƌŝŽƌLJƚĞƚϯ͘ĚƵŬĂĐũĂ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϭ͗ĂƉĞǁŶŝĞŶŝƵ

dostępu do usług i

instrumentów rynku pracy

• Kierunek 1: Oddziały

ƉƌnjLJŐŽƚŽǁĂǁĐnjĞŝ

ĚŽĚĂƚŬŽǁĞůĞŬĐũĞ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϮ͗EŽǁĞĨŽƌŵLJ

wspomagania aktywności

njĂǁŽĚŽǁĞũŝnjĂƚƌƵĚŶŝĞŶŝĂ͕

ǁƚLJŵĂƐLJƐƚĞŶƚƉƌĂĐLJ͕

ƌĞŝŶƚĞŐƌĂĐũĂnjĂǁŽĚŽǁĂ

• Kierunek 2: Doposażenie

placówek edukacyjnych

• <ŝĞƌƵŶĞŬϯ͗WŽĚŶŽƐnjĞŶŝĞ

ŬǁĂůŝĨŝŬĂĐũŝ͕ŬŽŵƉĞƚĞŶĐũŝŝ

umiejętności

• <ŝĞƌƵŶĞŬϰ͗ŽĚĂƚŬŽǁĞ

ŝŶŝĐũĂƚLJǁLJĞĚƵŬĂĐLJũŶĞ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϯ͗WƌŽŐƌĂŵLJ

ƐƚLJƉĞŶĚŝĂůŶĞ

Poz. 1280

Priorytet 4. Pozostałe usługi

społeczne

• <ŝĞƌƵŶĞŬϭ͗ĂƉĞǁŶŝĞŶŝĞ

dostępu do klubów

dziecięcych, żłobków i

ƉƌnjĞĚƐnjŬŽůŝ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϮ͗tƐƉĂƌĐŝĞĚůĂ

osób potrzebujących

ǁƐƉĂƌĐŝĂǁĐŽĚnjŝĞŶŶLJŵ

ĨƵŶŬĐũŽŶŽǁĂŶŝƵ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϯ͗EŽǁĞƉƌŽĨŝůĞ

ŬĂĚƌLJǁƐƉŝĞƌĂũĂĐĞũ

integrację społeczną

WƌŝŽƌLJƚĞƚϱ͘dǁŽƌnjĞŶŝĞ

ƉŽŶĂĚƐĞŬƚŽƌŽǁLJĐŚ

ƉĂƌƚŶĞƌƐƚǁůŽŬĂůŶLJĐŚ

ŝƌĞŐŝŽŶĂůŶLJĐŚ

• <ŝĞƌƵŶĞŬϭ͗<ĂŵƉĂŶŝĞ

społeczne na rzecz

mieszkalnictwa społecznego

• <ŝĞƌƵŶĞŬϮ͗ƵĚŽǁĂŶŝĞ

powiązań między SIM, SAN,

W^͕ŝŶƐƚLJƚƵĐũĂŵŝ

ƉƵďůŝĐnjŶLJŵŝŽƌĂnjŝŶŶLJŵŝ

ƉŽĚŵŝŽƚĂŵŝǁnjĂŬƌĞƐŝĞ

ƌŽnjǁŽũƵŵŝĞƐnjŬĂůŶŝĐƚǁĂ

społecznego oraz

świadczenia usług

społecznych

• <ŝĞƌƵŶĞŬϰ͗dǁŽƌnjĞŶŝĞ

ŵŝĞũƐĐƉƌĂĐLJ͕ǁƚLJŵǁ

ƉŽĚŵŝŽƚĂĐŚĞŬŽŶŽŵŝŝ

społecznej

Priorytet 1. Mieszkalnictwo społeczne.

W ramach Priorytetu podmioty uprawnione będą mogły ubiegać się o wsparcie związane z

tworzeniem i rozwojem SAN. Wsparcie obejmie także dofinansowania do remontów, adaptacji

oraz wyposażania lokali mieszkalnych, a także pustostanów z przeznaczeniem na najem

społeczny w ramach SAN. Lokale do remontu powinny być pozyskiwane przede wszystkim z

zasobu prywatnego. Mieszkania znajdujące się już w zasobach jednostek samorządu

terytorialnego powinny być wykorzystywane w ostateczności – z zastosowaniem przepisów

regulujących funkcjonowanie SAN. Niezbędne jest przy tym nawiązanie współpracy z

właściwymi organami gminy w zakresie udostępniania lokali zgodnie z obowiązującymi

regulacjami oraz zasadami prowadzenia SAN. Poza zarządzaniem mieszkaniami, SAN

powinna być gotowa do realizacji wybranych usług społecznych (działania w zakresie rynku

pracy, edukacji i innych usług społecznych), ponieważ oferta usług społecznych zintegrowana

z dostępem do najmu mieszkania jest warunkiem osiągnięcia celów określonych w Programie.

Wsparcie powyższych działań dotyczyć będzie następujących kierunków interwencji

1. Tworzenie i rozwój SAN – (w tym szkolenia, doradztwo, początkowe wyposażenie np.

stanowisk pracy, biura itp.). W ramach Programu przewiduje się możliwość udzielania

dotacji z przeznaczeniem na działania prowadzące do utworzenia oraz wsparcia w

pierwszym okresie funkcjonowania SAN. Gmina, na terenie której utworzony będzie nowy

SAN, powinna przeprowadzić uprzednio konsultacje społeczne odnośnie do powołania SAN

i zbadać priorytetowe potrzeby w zakresie najmu społecznego. W ramach kierunku możliwe

będzie m.in. zapewnienie wsparcia merytorycznego dotyczącego utworzenia SAN w postaci

szkoleń i konsultacji z zakresu tworzenia i funkcjonowania SAN (także dla przedstawicieli

gmin) i dostępu do wzorów niezbędnych do współpracy dokumentów, a także wsparcie

finansowe związane z potrzebami organizacyjnymi, infrastrukturalnymi i kadrowymi SAN.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Program „Fundusze Europejskie dla

Rozwoju Społecznego 2021–2027” (w

ramach jednorazowego pilotażu mającego

na celu przetestowanie tworzenia SAN i

łączenia wsparcia mieszkaniowego z

usługami społecznymi – Działanie 5.1

Innowacje społeczne)19),

i/lub Programy Regionalne

EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy ministra właściwego

ds. budownictwa, planowania i

zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa

lub

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Analiza zasadności wprowadzenia zmian w

programach regionalnych w zakresie EFS+.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 26 października 1995 r. o społecznych

formach rozwoju mieszkalnictwa

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiednich programów resortowych, a

także dalszych ułatwień w tworzeniu i

funkcjonowaniu SAN (np. rozszerzenie

form współpracy z jednostkami samorządu

terytorialnego)

lub

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

i ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o

realizowaniu usług społecznych przez centrum

usług społecznych (Dz. U. poz. 1818)

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiednich programów resortowych

wzmacniających funkcje SAN w zakresie

usług społecznych.

Zakres wsparcia zgodnie z uchwałą nr 47 Komitetu Monitorującego Program Fundusze Europejskie dla

Rozwoju Społecznego 2021–2027 z dnia 12 września 2023 r.

19)

Remonty i adaptacje lokali mieszkalnych i pustostanów na potrzeby SAN – kierunek

dotyczy remontów lokali mieszkalnych lub adaptacji (modernizacji) budynków i lokali

niemieszkalnych

(pustostanów).

Możliwe

będzie

wykorzystanie

nieruchomości

(pustostanów), których właścicielem jest gmina, inne podmioty publiczne, społeczne lub

prywatne – pod warunkiem ich przeznaczenia na najem społeczny przez SAN.

Dopuszczalne będzie także pozyskanie i remont/adaptacja (modernizacja) oraz

wyposażenie większych lokali, w których możliwe będzie zamieszkanie kilku rodzin, na

zasadzie co-housingu/współzamieszkiwania.

Nieruchomości muszą być dzierżawione przez SAN od właścicieli nieruchomości przez

okres co najmniej pięciu lat, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 października 1995 r. o

społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Fundusz Dopłat Banku Gospodarstwa

Krajowego

minister właściwy ds. budownictwa,

planowania i zagospodarowania

przestrzennego oraz mieszkalnictwa

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym

wsparciu

niektórych

przedsięwzięć

mieszkaniowych

– m.in. w zakresie dalszych ułatwień w

dostępie do wsparcia finansowego dla SAN

oraz zagwarantowania minimalnej alokacji

Funduszu Dopłat na cele najmu

społecznego dla SAN (min. 15% alokacji

Funduszu Dopłat).

Obecnie zasady udzielania bezzwrotnego

finansowego wsparcia w ramach programu

BSK określa ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r.

o finansowym wsparciu niektórych

przedsięwzięć mieszkaniowych, natomiast

ramy finansowe są określone w

maksymalnych,

rocznych

limitach

wydatków budżetu państwa, do wysokości

których może zostać zasilony Fundusz

Dopłat z przeznaczeniem na sfinansowanie

wypłat

bezzwrotnego

finansowego

wsparcia. Finansowe wsparcie jest

udzielane w danym roku do łącznej

wysokości środków budżetu państwa,

zaplanowanych na dany rok na zasilenie

Funduszu Dopłat z przeznaczeniem na

sfinansowanie

wypłat

finansowego

wsparcia, oraz wolnych środków tego

Funduszu. Ustawą z dnia 26 maja 2023 r. o

pomocy państwa w oszczędzaniu na cele

mieszkaniowe

zwiększono

kwotę

maksymalnego limitu wydatków budżetu

państwa z kwoty 1 mld do kwoty 1,5 mld zł.

Zabezpieczono także środki na ten cel – w

ramach oszczędności pozostających w

dyspozycji Ministra Rozwoju i Technologii

wyasygnowano dodatkowo kwotę ponad

200 mln zł z przeznaczeniem na wypłaty

finansowego wsparcia w ramach programu

BSK.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 26 października 1995 r. o społecznych

formach rozwoju mieszkalnictwa i/lub

ustawy z dnia 8 grudnia 2006 r. o

finansowym

wsparciu

niektórych

przedsięwzięć mieszkaniowych

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego i/lub

rozszerzenia celów Rządowego Funduszu

Rozwoju Mieszkalnictwa.

Rządowy Fundusz Rozwoju

Mieszkalnictwa

lub

minister właściwy ds. budownictwa,

planowania i zagospodarowania

przestrzennego oraz mieszkalnictwa

Dopłaty do czynszów lokatorów SAN – dotyczy możliwości okresowego dofinansowania

do czynszu najmu i opłat niezależnych od właściciela (tzw. opłat eksploatacyjnych) w

okresie pierwszych miesięcy wynajmu dla grup spełniających przyjęte przez gminę kryteria

najmu, zarówno na zasadach wynikających z obowiązujących obecnie regulacji, jak i

rozważenie przygotowania propozycji dodatkowych rozwiązań prawnych i finansowych –

minimalna kwota dofinansowania czynszu za najem lokalu może wynieść np. 50%, a

maksymalna 100% wartości czynszu w pierwszych 3 miesiącach i odpowiednio minimalnie

25% i maksymalnie 50% wartości czynszu w kolejnych 2 miesiącach na osobę prowadzącą

jednoosobowe gospodarstwo domowe lub na rodzinę – z możliwością przedłużenia i

zróżnicowania wsparcia w zależności od sytuacji życiowej osób i rodzin objętych najmem

społecznym, przy ewentualnym uwzględnieniu kryterium poziomu dochodu najemców.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Program „ Mieszkanie na start”, Fundusz

Dopłat Banku Gospodarstwa Krajowego,

minister właściwy ds. budownictwa,

planowania i zagospodarowania

przestrzennego oraz mieszkalnictwa

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 20 lipca 2018 r. o pomocy państwa w

ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w

pierwszych latach najmu mieszkania

(Dz. U. z 2023 r. poz. 1351, z późn. zm.)

– m.in. w zakresie uelastycznienia i

rozszerzenia możliwości korzystania z

dopłat do czynszów przez lokatorów SAN.

Fundusz rezerwy czynszowej w SAN – jako nowy instrument tworzony wewnątrz

struktury organizacyjnej SAN, możliwy do jednorazowego zasilenia ze środków

publicznych, wspomagający zwiększenie zasobu mieszkań na cenowo przystępny wynajem

społeczny

przez

ograniczenie

ryzyka

utraty

płynności

finansowej

podmiotów

prowadzących SAN na zlecenie gminy – np. w sytuacji powstawania zaległości w

płatnościach, braku możliwości wpłacenia kaucji przez niektórych lokatorów lub

zaprzestania płatności czynszowych przez osoby i rodziny wynajmujące lokale od SAN.

Mając na uwadze, że SAN działa w formule non-profit, najistotniejszą barierą w rozwoju

tej formy najmu społecznego jest ryzyko utraty płynności finansowej w sytuacji, kiedy

najemcy z różnych przyczyn życiowych zaprzestaliby uiszczania opłat czynszowych w

skali przekraczającej przyjęte średnie założenia i możliwości finansowe SAN. Fundusz

rezerwy czynszowej pozwoli na zabezpieczenie zasobu finansowego niezbędnego na

okoliczność ryzyka zaległości czynszowych najemców, wypłatę których SAN gwarantuje

właścicielom dzierżawionych przez siebie lokali znajdujących się w zasobie najmu

społecznego. Warunkiem jednorazowego zasilenia funduszu w SAN ze środków

publicznych powinno być m.in. zapewnienie przez SAN mechanizmów jego trwałości

(sposób dalszego zasilania i zasady funkcjonowania funduszu w SAN).

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy ministra właściwego

ds. budownictwa, planowania i

zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa

lub ministra właściwego ds.

zabezpieczenia społecznego

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 26 października 1995 r. o społecznych

formach rozwoju mieszkalnictwa

– m.in. w zakresie wprowadzenia regulacji

określającej kształt i zasady tworzenia i

funkcjonowania

funduszu

rezerwy

czynszowej w SAN.

Priorytet 2. Rynek pracy.

W Priorytecie wspierane będą w szczególności kierunki polegające na aktywizacji i reintegracji

zawodowej oraz zapewnieniu dostępu do usług i instrumentów rynku pracy. Należy także

uwzględnić możliwości integracji i aktywizacji zawodowej oferowane przez sektor ekonomii

społecznej (w szczególności kluby i centra integracji społecznej, spółdzielnie socjalne,

przedsiębiorstwa społeczne). Równolegle niezbędne jest nawiązanie współpracy z lokalnymi

pracodawcami – należy przeprowadzić rozpoznanie zapotrzebowania lokalnego rynku pracy w

zakresie zatrudnieniowym oraz nawiązać współpracę w zakresie przygotowania do

zatrudnienia osób objętych wsparciem.

Wsparcie osób i rodzin w uzyskaniu i utrzymaniu zatrudnienia powinno uwzględniać specyfikę

lokalnego rynku pracy, w szczególności popyt na pracę w usługach opiekuńczych, pracę

asystenta osoby niepełnosprawnej, specjalistę ds. integracji (w kontekście aktywizacji

zawodowej), pracę na stanowisku pomocy nauczyciela oraz pracę w rolnictwie, a także

indywidualną diagnozę kwalifikacji i predyspozycji zawodowych osób ubiegających się o

zatrudnienie.

Powyższe działania obejmować będą następujące kierunki

Zapewnienie dostępu do usług i instrumentów rynku pracy – niezbędna jest współpraca

z właściwym terytorialnie Powiatowym Urzędem Pracy – należy uwzględnić wybrane

usługi i instrumenty rynku pracy dostępne na zasadach ogólnych (ustawa z dnia 20 kwietnia

2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – wobec osób rejestrujących się

jako bezrobotne lub poszukujące pracy).

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. pracy

Fundusz Pracy

Nie dotyczy.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

i/lub rozszerzenia celów Funduszu Pracy,

przegląd istniejących instrumentów rynku

pracy pod kątem ich uelastycznienia bądź

wprowadzenia nowych wpisujących się w

realizację celów Programu.

Nowe formy wspomagania aktywności zawodowej i zatrudnienia, w tym asystent

pracy, reintegracja zawodowa – zapewnienie dostępu do usług podmiotów

reintegracyjnych – np. KIS, CIS, spółdzielnie socjalne, przedsiębiorstwa społeczne; a także

usługę doradztwa, stworzenie pilotażowej w ramach Programu funkcji asystenta pracy itp.,

którego zadania będą czerpały z doświadczeń dot. testowania funkcji trenera pracy, a także

jako komplementarne wobec służb zatrudnienia i wspomagające pracowników urzędów

pracy, jednak opierające się na bezpośredniej współpracy z osobami lub rodzinami.

Działania te mogą obejmować pomoc w dotarciu do przepisów dotyczących zatrudnienia i

w zrozumieniu kontekstu instytucjonalnego oraz wsparcie w uzyskaniu dostępu do

instrumentów i usług rynku pracy i korzystaniu z nich. Powyższe zadania powinny być

realizowane przez SAN we współpracy z powiatowym urzędem pracy, w szczególności w

zakresie pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego oraz szkoleń, a także z Ośrodkami

Wsparcia Ekonomii Społecznej. Zadaniem stworzonej pilotażowo w ramach Programu

funkcji asystenta pracy powinno być również towarzyszenie nowo zatrudnionemu

pracownikowi na stanowisku pracy w okresie potrzebnym na adaptację („nauka pracy w

pracy”) oraz wspieranie komunikacji między pracodawcą a pracownikiem (działanie

realizowane we współpracy z lokalnymi pracodawcami).

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds.

pracy/zabezpieczenia społecznego

Fundusz Pracy

Fundusz Solidarnościowy

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

i/lub rozszerzenia celów Funduszu Pracy,

przegląd istniejących instrumentów rynku

pracy pod kątem ich uelastycznienia bądź

wprowadzenia nowych.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 23 października 2018 r. o Funduszu

Solidarnościowym

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego.

Przegląd ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o

ekonomii społecznej, ustawy z dnia

27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach

socjalnych, ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r.

o zatrudnieniu socjalnym – pod kątem

ewentualnych

potrzeb

nowelizacji

wpisujących się w realizację celów

Programu.

Podnoszenie kwalifikacji, kompetencji i umiejętności (w tym kursy językowe, szkolenia,

kształcenie ustawiczne, doradztwo zawodowe). Niezbędne jest także zaoferowanie przez

SAN dostępu do kursu języka polskiego dla osób obcojęzycznych (online lub – jeśli

możliwe – stacjonarnie, w zakresie dopasowanym do możliwości świadczenia pracy w

pełnym wymiarze) dla osób podejmujących pracę. Zadania te powinny być realizowane z

udziałem SAN w pierwszej kolejności z wykorzystaniem oferty instrumentów i usług

dostępnych przez urzędy pracy, ale także z wykorzystaniem możliwości np. Ośrodków

Wsparcia Ekonomii Społecznej (przy jednoczesnym poszukiwaniu dodatkowych źródeł

finansowania dla OWES ze źródeł krajowych w przypadku nowych zadań).

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. pracy

Fundusz Pracy

Nie dotyczy.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

i/lub rozszerzenia celów Funduszu Pracy,

przegląd istniejących instrumentów rynku

pracy pod kątem ich uelastycznienia bądź

wprowadzenia nowych wpisujących się w

realizację celów Programu.

Tworzenie miejsc pracy, w tym w podmiotach ekonomii społecznej (PES) – współpraca

SAN z lokalnymi pracodawcami: przedsiębiorcami, gminą, Ośrodkami Wsparcia Ekonomii

Społecznej, Powiatowymi Urzędami Pracy, doradztwo w zakresie zakładania własnej

działalności gospodarczej, nawiązywanie współpracy z lokalnymi PES, dofinansowanie do

tworzenia miejsc pracy w PES (np. w ramach Funduszu Pracy), przedsiębiorstwach

społecznych, wsparcie staży i praktyk w tych podmiotach.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. pracy,

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Fundusz Pracy

Fundusz Solidarnościowy

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

i/lub rozszerzenia celów Funduszu Pracy,

przegląd istniejących instrumentów rynku

pracy pod kątem ich uelastycznienia bądź

wprowadzenia nowych wpisujących się w

realizację celów Programu.

Przegląd ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o

ekonomii społecznej, ustawy z dnia

27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach

socjalnych, ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r.

o zatrudnieniu socjalnym – pod kątem

ewentualnych

potrzeb

nowelizacji

wpisujących się w realizację celów

Programu.

Priorytet 3. Edukacja.

W ramach Priorytetu będzie możliwe zapewnienie możliwości realizacji kompleksowych

działań

m.in.

edukacyjnych,

profilaktycznych,

opiekuńczo-wychowawczych,

specjalistycznych, terapeutycznych, rodzinnych, socjalnych lub innych nowatorskich działań,

przy wsparciu działań z zakresu pedagogiki ulicy itp. Dodatkowym elementem powinny być

działania o charakterze społeczno-kulturalnym i sportowym. Niezbędne jest zapewnienie

współpracy z lokalnymi placówkami oświatowymi w zakresie zapewnienia dostępności miejsc

dla uczniów w szkołach oraz współpracy w zakresie działań edukacyjnych, dostępnych na

warunkach ogólnych w ramach oferty systemu oświaty.

W ramach Priorytetu możliwe będzie realizowanie następujących kierunków

Oddziały przygotowawcze i dodatkowe lekcje – SAN powinien we współpracy z

właściwymi instytucjami zapewnić wsparcie w dołączeniu dzieci i młodzieży do oddziałów

przygotowawczych (jeśli są utworzone), a także w miarę zapotrzebowania dowóz uczniów

do przedszkoli i szkół oraz dodatkowe bezpłatne lekcje języka polskiego dla osób

obcojęzycznych. Można także uwzględnić usługi włączające dla dzieci i młodzieży

pochodzących z rodzin objętych działaniami SAN, np. organizację przedsięwzięć takich jak

imprezy kulturalne i sportowe, dodatkowe zajęcia edukacyjne, a także dofinansowanie do

zielonych szkół, wycieczek, półkolonii lub zajęć opiekuńczych (świetlic szkolnych) oraz

integrację dla dzieci uchodźców.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Nie dotyczy.

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy

społecznej

pod

kątem

ewentualnych potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego.

Doposażenie placówek edukacyjnych (wyposażenie informatyczne, materiały

edukacyjne i dydaktyczne) – działania przewidują wspieranie zakupu niezbędnych

materiałów dydaktycznych i wyposażenia informatycznego placówek edukacyjnych

współpracujących z SAN oraz realizujących wspólne przedsięwzięcia edukacyjne dla dzieci

i młodzieży pochodzących z rodzin objętych działaniami SAN. W ramach kierunku

możliwe jest również podjęcie przez SAN działań wspierających edukację uczniów

będących dziećmi uchodźców, którzy kontynuują naukę w rodzimych szkołach w systemie

zdalnym, np. udostępnienie i doposażenie pomieszczeń wykorzystywanych do nauki

zdalnej, zakup sprzętu z oprogramowaniem, który będzie udostępniony uczniom itp.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. oświaty i

wychowania

Nie dotyczy.

Przegląd ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –

Prawo oświatowe pod kątem ewentualnych

potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego,

uwzględniającego rolę SAN.

Programy stypendialne – w ramach kierunku dopuszcza się finansowanie lub

współfinansowanie programów stypendialnych dla uczniów pochodzących z rodzin

objętych działaniami SAN, za pośrednictwem lub z udziałem SAN w procesie wyboru osób

itp.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. oświaty i

wychowania

Nie dotyczy.

Przegląd ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –

Prawo oświatowe pod kątem ewentualnych

potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

uwzględniającego rolę SAN.

Dodatkowe inicjatywy edukacyjne – powinny być realizowane przede wszystkim w

szkołach lub innych instytucjach i podmiotach, np. w podmiotach ekonomii społecznej,

domach kultury, czy ośrodkach sportu współpracujących z SAN. W ramach tego zadania

młodzi ludzie powinni podnieść poziom wiedzy na temat przedsiębiorczości – w tym

przedsiębiorczości społecznej, spółdzielczości socjalnej, a także zapoznać się z

możliwościami wsparcia rozwoju kariery zawodowej oferowanymi przez publiczne służby

zatrudnienia, a także inne instytucje (np. Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej,

akademickie biura karier i inkubatory przedsiębiorczości akademickiej). Ponadto młodzi

ludzie powinni mieć także możliwość opracowania i wdrożenia swoich pomysłów na

działalność gospodarczą, w tym z wykorzystaniem zasad współpracy i współdecydowania

(np. w formule spółdzielni uczniowskiej). W ramach tego zadania możliwe jest również

działanie SAN na rzecz organizowania i promowania wolontariatu oraz staży

w przedsiębiorstwach społecznych i spółdzielniach socjalnych. Wspieranie różnorodnych

form spędzania czasu wolnego polegać może w szczególności na realizacji skierowanych

do młodzieży działań o charakterze profilaktycznym, dotyczących kształcenia w zakresie

nabycia kompetencji społecznych oraz wyboru form spędzania czasu wolnego.

Aranżowane zajęcia o określonej tematyce powinny kłaść nacisk na wykorzystanie

indywidualnych preferencji i zdolności uczestników, jak również na edukację w zakresie

problemu uzależnień zarówno wśród młodzieży, jak i w ich najbliższym otoczeniu.

W działaniach należy wykorzystać lokalny potencjał instytucji i podmiotów różnych

sektorów usług publicznych, np. szkół, świetlic i klubów młodzieżowych, podmiotów

ekonomii społecznej. Uczestnicy zajęć powinni mieć dostęp do poradnictwa: prawnego

(z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego), psychologicznego (np. dotyczącego relacji

rodzinnych, komunikacji, ról w rodzinie) i pedagogicznego (w zakresie właściwych

oddziaływań

wychowawczych,

sprawowania

opieki

nad

dziećmi,

umiejętności

rozwiązywania konfliktów w rodzinie, trudności wychowawczych). Ponadto w ramach tego

zadania jest wskazane organizowanie przez SAN działań związanych z: kulturą (np.

warsztatów muzycznych), edukacją historyczną, edukacją medialną, edukacją zdrowotną

(np.: organizowaniem wydarzeń sportowych, upowszechnieniem aktywności fizycznej,

zdrowego stylu życia), turystyką i krajoznawstwem.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Nie dotyczy.

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy

społecznej

pod

kątem

ewentualnych potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

uwzględniającego rolę SAN.

Priorytet 4. Pozostałe usługi społeczne.

Głównym założeniem tego priorytetu jest wspieranie projektów, które zapewnią dostęp do

pozostałych usług społecznych dla osób i rodzin objętych wsparciem, oferowanych na

podstawie zdiagnozowanych potrzeb i z uwzględnieniem specyfiki grupy docelowej.

Niezbędne jest zapewnienie współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej (lub centrum usług

społecznych) dotyczącej m.in. świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego, pracy

socjalnej, asystentury rodziny oraz możliwości dostępu do innych usług społecznych. Należy

uwzględnić wsparcie dla osób i rodzin w dostępie do usług społecznych na zasadach ogólnych,

w szczególności na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawy z

dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.), ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece

nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2023 r. poz. 204, z późn. zm.), ustawy z dnia 27 sierpnia

1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

(Dz. U. z 2023 r. poz. 100, z późn. zm.) i innych przepisów – w tym przez usługi prawne,

psychologiczne, translatorskie.

W ramach tego priorytetu realizowane mogą być następujące kierunki

Zapewnienie dostępu do klubów dziecięcych, żłobków i przedszkoli – w ramach

kierunku przewiduje się wspieranie SAN w umożliwianiu osobom i rodzinom objętym jej

działaniami skorzystania z form okresowego dofinansowania w dostępie do usług klubów

dziecięcych, żłobków i przedszkoli. Możliwe powinno być także wsparcie finansowe w

tworzeniu ww. form opieki przez SAN.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

– z wyłączeniem finansowania tworzenia i

funkcjonowania miejsc opieki nad dziećmi

do lat 3 (działania finansowane wyłącznie

w programie FERS na zasadach

określonych w rządowym programie

Maluch+)

Program resortowy

ministra właściwego ds. rodziny

i/lub ministra właściwego ds. oświaty i

wychowania

Nie dotyczy.

Przegląd ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o

opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz

ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo

oświatowe – pod kątem ewentualnych

potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

uwzględniającego rolę SAN.

Wsparcie dla osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu – w

ramach

kierunku

SAN

powinno

przewidzieć

usługi

wspierające

samodzielne

zamieszkiwanie osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, które dzięki

niej będą mogły mieszkać w lokalnej społeczności bez konieczności pobytu w całodobowej

instytucji; usługi powinny dotyczyć m.in. wsparcia w prowadzeniu gospodarstwa

domowego, załatwianiu spraw osobistych, zapewnianiu transportu w zakresie niezbędnym

do samodzielnego zamieszkiwania itp.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego/

Fundusz Solidarnościowy

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

Poz. 1280

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy społecznej, ustawy z dnia

27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych, ustawy z dnia 27 sierpnia

1997 r. o rehabilitacji zawodowej i

społecznej

oraz

zatrudnianiu

osób

niepełnosprawnych, ustawy z dnia

23 października 2018 r. o Funduszu

Solidarnościowym i innych przepisów –

pod

kątem

ewentualnych

potrzeb

nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

uwzględniającego rolę SAN.

Nowe profile kadry wspierającej integrację społeczną

a) specjalista ds. integracji społecznej – poza zarządzaniem mieszkaniami, SAN

powinna być realizatorem lub co najmniej organizatorem/koordynatorem

wybranych usług społecznych (działania w zakresie rynku pracy, edukacji i innych

usług społecznych – we współpracy z Centrami Usług Społecznych, o ile istnieją w

danej gminie). W tym celu w każdym SAN należy uwzględniać pracę specjalisty ds.

integracji, który po przeprowadzeniu analizy potrzeb i zasobów grupy docelowej

dobierze odpowiednie narzędzia ich wsparcia. Wsparcie powinno obejmować

utworzenie we współpracy z najemcą indywidualnego planu działania mającego na

celu poprawę sytuacji życiowej, usamodzielnienia itp. przy wykorzystaniu

adekwatnych form i narzędzi wsparcia. W ramach kierunku jest wskazane

zapewnienie wsparcia merytorycznego dotyczącego pracy specjalisty ds. integracji

w postaci szkoleń, doradztwa itp. oraz okresowe dofinansowanie do jego

wynagrodzenia;

b) asystent międzykulturowy – jako pracownik lub współpracownik SAN

dedykowany m.in. do pracy z dziećmi uchodźców, ich rodzicami oraz lokalną

społecznością (w tym szkolenie, kształcenie). Rolą asystenta międzykulturowego

powinna być w szczególności adaptacja osób niebędących obywatelami Polski do

polskiego środowiska kulturowego i ułatwienie procesu włączania społecznego,

obejmującego m.in. wsparcie w dostępie do informacji, wsparcie w korzystaniu z

usług, wyjaśnianie kontekstu instytucjonalnego i społecznego, pomoc w rozumieniu

języka polskiego, wsparcie w nawiązaniu kontaktów sąsiedzkich, informacje o

istotnych sprawach obywatelskich. W ramach kierunku jest wskazane zapewnienie

wsparcia merytorycznego dotyczącego pracy asystenta międzykulturowego w

postaci szkoleń, doradztwa itp. oraz okresowe dofinansowanie do jego

wynagrodzenia.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy

ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Fundusz Solidarnościowy

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy społecznej, ustawy z dnia

27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

osób niepełnosprawnych, ustawy z dnia

23 października 2018 r. o Funduszu

Solidarnościowym i innych przepisów –

pod

kątem

ewentualnych

potrzeb

nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiedniego programu resortowego

uwzględniającego

rolę

SAN

oraz

wprowadzenia/testowania nowych profili

kadry i usług społecznych bądź

przygotowania

odrębnej

regulacji

ustawowej

dot.

np.

„zawodów

pomocowych”.

Priorytet 5. Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne.

Działania w ramach Priorytetu powinny być przygotowane i realizowane z udziałem SAN,

innych organizacji pozarządowych, jednostek samorządu terytorialnego – w szczególności

poziomu gminnego i powiatowego, ale także regionalnego (np. Regionalne Ośrodki Polityki

Społecznej), a także powinny promować dialog, współpracę i aktywność na rzecz społeczności

lokalnej. Działania mogą być realizowane w następujących kierunkach

1. Kampanie społeczne na rzecz mieszkalnictwa społecznego – zarówno koncepcja najmu

społecznego w ramach SAN jako istotnego elementu polityki publicznej w obszarze

mieszkalnictwa społecznego, jak również zwiększania dostępności usług społecznych

świadczonych

za

pośrednictwem

SAN

i

deinstytucjonalizacji

wymaga

działań

upowszechniających, skierowanych w szczególności do władz samorządowych, ale także

organizacji pozarządowych i ogółu mieszkańców wspólnot samorządowych. Wskazane są

zatem inicjatywy skierowane na popularyzację korzyści płynących z najmu społecznego w

ramach SAN, możliwych do osiągnięcia zarówno przez władze samorządowe, mieszkańców

wspólnot samorządowych oraz osób prywatnych dzierżawiących lokale dla SAN.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Program resortowy ministra właściwego

ds. budownictwa, planowania i

zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa

lub ministra właściwego ds. zabezpieczenia

społecznego

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z

dnia 26 października 1995 r. o społecznych

formach rozwoju mieszkalnictwa

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiednich programów resortowych

uwzględniających rolę SAN, a także

dalszych ułatwień w tworzeniu i

funkcjonowaniu SAN

lub

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy

społecznej

pod

kątem

ewentualnych potrzeb nowelizacji

– m.in. w zakresie wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiednich programów resortowych

m.in. upowszechniających najem społeczny

w szczególności w kontekście realizacji

usług społecznych dla najemców SAN.

2. Budowanie powiązań między SIM, SAN, PES, instytucjami publicznymi oraz innymi

podmiotami w zakresie rozwoju mieszkalnictwa społecznego oraz świadczenia usług

społecznych – efektywne upowszechnienie i osiągnięcie rezultatów związanych z

wykorzystaniem rozwijającej się formuły najmu społecznego i świadczenia usług

społecznych

przez

SAN

wymaga

ścisłej

współpracy

międzysektorowej

i

międzyinstytucjonalnej. Budowa partnerstw na rzecz najmu społecznego pozwoli na

zwiększenie skuteczności realizowanych działań, zapewnienia ich komplementarności i

koordynacji. Wspieranie nawiązywania takich partnerstw wzmocni oddziaływanie polityk

publicznych na rzecz zaspokajania potrzeb mieszkaniowych osób i rodzin, a także

zapewniania dostępu do niezbędnych usług społecznych, przyczyniając się przy tym do

ułatwienia procesów deinstytucjonalizacji.

Sposób i źródło finansowania realizacji

Priorytetu

Propozycje aktów prawnych

Programy Regionalne EFS+

(w wyniku uzgodnień z samorządami

województw)

Program resortowy ministra właściwego

ds. budownictwa, planowania i

zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa

lub ministra właściwego ds.

zabezpieczenia społecznego

Analiza zasadności aktualizacji zapisów

programów regionalnych.

SYSTEM

REALIZACJI

Analiza zasadności nowelizacji ustawy z dnia

26 października 1995 r. o społecznych

formach rozwoju mieszkalnictwa

– m.in. w zakresie wprowadzenia możliwości

przygotowania i finansowania odpowiednich

programów resortowych uwzględniających

rolę SAN, a także dalszych ułatwień w

tworzeniu i funkcjonowaniu SAN

lub

Przegląd ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy społecznej pod kątem ewentualnej

potrzeby nowelizacji

– m.in. w zakresie możliwości wprowadzenia

możliwości przygotowania i finansowania

odpowiednich programów resortowych

upowszechniających najem społeczny przez

SAN.

PROGRAMU,

KOORDYNACJA,

MONITORING I EWALUACJA

Program „Mieszkanie, praca, społeczność” opiera się na następujących założeniach

realizacyjnych

1) Międzyresortowa koordynacja i monitoring działań;

2) Wielofunduszowość finansowania przedsięwzięć;

3) Wykorzystanie istniejących mechanizmów i instrumentów prawnych, programowych i

finansowych oraz przygotowanie i wdrożenie nowych.

Za koordynację, monitoring i ewaluację realizacji Programu odpowiedzialny będzie

międzyresortowy Komitet Sterujący

− powołany przez Prezesa Rady Ministrów;

− złożony z ministrów właściwych dla zakresu Programu (w szczególności minister

właściwy ds.: zabezpieczenia społecznego, rodziny, pracy, budownictwa, planowania i

zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, rozwoju regionalnego, oświaty

i wychowania, przedstawiciele Prezesa Rady Ministrów);

− odpowiedzialny w szczególności za

•

koordynację wdrażania działań podejmowanych w ramach Programu,

wymianę informacji,

•

diagnozowanie potrzeb, proponowanie i przygotowanie niezbędnych

inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych służących realizacji

Programu i zapewnieniu osiągnięcia jego celów,

•

monitorowanie postępów we wdrażaniu i osiąganiu celów Programu oraz

proponowanie ewentualnych modyfikacji Programu,

•

opiniowanie regulaminów konkursów ogłaszanych w ramach programów

resortowych służących realizacji Programu oraz kryteriów stosowanych

przy wyborze podmiotów obejmowanych wsparciem,

•

proponowanie kryteriów strategicznych, które mogą w szczególności

premiować projekty: realizowane na obszarach o określonej charakterystyce

(np. gminach, powiatach lub województwach z wysoką stopą bezrobocia,

wysokim deficytem mieszkaniowym itp.), skierowane do wybranych grup

beneficjentów (np. osób z niepełnosprawnościami, osób starszych itp.), do

których kierowane jest wsparcie, dotyczące realizacji wybranych zadań

wchodzących w zakres Programu,

•

powoływanie zespołów roboczych ds. wskazanych w trakcie prac Komitetu

zagadnień (zespoły mogą się składać z osób nie będących członkami

Komitetu, w szczególności ekspertów, praktyków, przedstawicieli sektora

organizacji pozarządowych, jednostek samorządu terytorialnego itp.),

•

przedstawianie Radzie Ministrów corocznych sprawozdań z realizacji

Programu za rok poprzedni,

•

przygotowanie ewaluacji realizacji Programu po jego zakończeniu.

Szczegółowy zakres zadań, strukturę, skład oraz sposób funkcjonowania Komitetu Sterującego

Programu określi Prezes Rady Ministrów.

Wielofunduszowość finansowania Programu będzie polegać w szczególności na

wykorzystaniu istniejących możliwości budżetu państwa oraz środków pochodzących z

funduszy celowych i budżetu Unii Europejskiej – w szczególności

1) Programy resortowe ministrów właściwych ds. wchodzących w zakres Programu

(budżet państwa – poszczególni dysponenci części budżetowych zaangażowani w

realizację Programu);

2) Fundusz Dopłat w Banku Gospodarstwa Krajowego;

3) Rządowy Fundusz Rozwoju Mieszkalnictwa;

4) Fundusz Pracy;

5) Fundusz Solidarnościowy;

6) „Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027” (w ramach tzw.

innowacji społecznych) i Programy Regionalne.

Obok

wykorzystania

istniejących

mechanizmów

i

instrumentów

prawnych

i

programowych, jednym z głównych założeń Programu oraz zadań Komitetu Sterującego

jest proponowanie i przygotowanie nowych inicjatyw legislacyjnych, programowych i

finansowych służących realizacji Programu oraz osiągnięcia jego celów.

REALIZATORZY PROGRAMU

Szczebel centralny, w szczególności

a) Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – zapewnienie funkcjonowania Komitetu

Sterującego Programu,

b) właściwi ministrowie – w szczególności minister ds.: zabezpieczenia społecznego,

rodziny, pracy, budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz

mieszkalnictwa, rozwoju regionalnego, oświaty i wychowania.

2. Kluczowe podmioty współpracujące

a) Krajowy Zasób Nieruchomości,

b) gminy, związki międzygminne, powiaty, jednostki organizacyjne jednostek samorządu

gminnego,

c) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, w których gmina lub

gminy dysponują odpowiednio ponad 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub

na walnym zgromadzeniu,

d) organizacje pozarządowe,

e) Społeczne Agencje Najmu,

f) podmioty posiadające status przedsiębiorstwa społecznego, o którym mowa w ustawie

z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej oraz inne podmioty ekonomii

społecznej,

g) Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe (SIM),

h) Towarzystwa Budownictwa Społecznego (TBS),

i) Regionalne Ośrodki Polityki Społecznej,

j) Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej.

ZAKŁADANE REZULTATY I WSKAŹNIKI

Przez wprowadzenie Programu przewiduje się osiągnięcie następujących rezultatów

1. W ramach Priorytetu 1: Mieszkalnictwo społeczne.

➢ Wzrost zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych osób i rodzin znajdujących się w trudnej

sytuacji życiowej.

2. W ramach Priorytetu 2: Rynek pracy.

➢ Wzrost aktywności zawodowej osób korzystających z najmu społecznego.

3. W ramach Priorytetu 3: Edukacja.

➢ Wzrost dostępu dzieci i młodzieży pochodzących z rodzin korzystających z najmu

społecznego do oferty edukacyjnej.

4. W ramach Priorytetu 4: Pozostałe usługi społeczne.

➢ Wzrost aktywności społecznej i usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z najmu

społecznego.

5. W ramach Priorytetu 5: Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne.

➢ Wzrost skali współpracy międzysektorowej na rzecz najmu społecznego i spraw

społecznych.

Na potrzeby niniejszego Programu wyznaczono do każdego z priorytetów wskaźniki oraz

poziom ich wartości docelowej określonej w perspektywie realizacji całego Programu na lata

2024–2030.

W odniesieniu do jednego z kluczowych wskaźników realizacji Programu dotyczącego lokali

mieszkalnych uzyskanych na wynajem społeczny w wyniku remontów/adaptacji – 26 000

lokali mieszkalnych – należy założyć, że SAN w wyniku objęcia wsparciem pozyskają kolejne

26 000 lokali w ramach swojej działalności poza zakresem wsparcia finansowego w ramach

Programu.

Powyższe założenie pozwala prognozować, że w wyniku bezpośredniego oraz pośredniego

oddziaływania Programu w okresie 2024–2030 zasób mieszkaniowy z przeznaczeniem na

najem społeczny w skali kraju wyniesie ogółem ok. 52 000 lokali mieszkalnych.

WSKAŹNIKI

Wartość

docelowa

Priorytet 1: Mieszkalnictwo społeczne

Kierunek interwencji 1: Tworzenie i

rozwój SAN

Liczba utworzonych SAN

Liczba SAN wspieranych w celu

zwiększenia zasobu lokalowego

Liczba

przeprowadzonych

remontów

Kierunek interwencji 2: Remonty i pustostanów

adaptacje pustostanów na potrzeby Liczba

przeprowadzonych

adaptacji

SAN

pustostanów

Liczba osób korzystających z najmu

społecznego SAN

Kierunek interwencji 3: Dopłaty do Liczba dopłat do czynszów lokatorów SAN

czynszów lokatorów SAN

Kierunek interwencji 4: Fundusz Liczba utworzonych/zasilonych funduszy

rezerwy czynszowej w SAN

rezerwy czynszowej w SAN

120

200

13 000

13 000

96 000

20 000

210

Priorytet 2: Rynek pracy

Kierunek interwencji 1: Zapewnieniu

dostępu do usług i instrumentów

rynku pracy

Kierunek interwencji 2: Nowe formy

wspomagania aktywności zawodowej i

zatrudnienia, w tym asystent pracy,

reintegracja zawodowa

Liczba osób objętych instrumentami rynku 19 200

pracy

Liczba asystentów pracy

150

Liczba osób objętych usługami podmiotów 9 600

reintegracyjnych

oraz

aktywizacją/reintegracją

zawodową w ramach podmiotów ekonomii

społecznej

Kierunek interwencji 3: Podnoszenie Liczba osób objętych formami podnoszenia 9 600

kwalifikacji,

kompetencji

i kwalifikacji, kompetencji i umiejętności

umiejętności

Kierunek interwencji 4: Tworzenie Liczba utworzonych miejsc pracy

miejsc pracy, w tym w podmiotach

700

ekonomii społecznej

– w tym w podmiotach ekonomii społecznej 400

Priorytet 3: Edukacja

Kierunek interwencji 1: Oddziały Liczba utworzonych lub

przygotowawcze i dodatkowe lekcje

oddziałów przygotowawczych

wspartych 200

Liczba uczniów objętych dodatkowymi 5 000

lekcjami

Kierunek interwencji 2: Doposażenie

placówek edukacyjnych (wyposażenie

informatyczne, materiały edukacyjne i

dydaktyczne)

Kierunek interwencji 3: Programy

stypendialne

Liczba

doposażonych

edukacyjnych

Liczba uczniów

stypendialnym

objętych

placówek 200

programem 1 000

Kierunek interwencji 4: Dodatkowe Liczba uczniów objętych dodatkowymi 200

inicjatywy edukacyjne

inicjatywami edukacyjnymi

Priorytet 4: Pozostałe usługi społeczne

Liczba dzieci objętych formami opieki do lat 5 000

Kierunek interwencji 1: Zapewnienie 3 i przedszkolnej,

dostępu do klubów dziecięcych, w tym w formie

żłobków i przedszkoli

– klubu dziecięcego,

– żłobka,

– przedszkola

Kierunek interwencji 2: Wsparcie dla

osób potrzebujących wsparcia w

codziennym funkcjonowaniu

Kierunek interwencji 3: Nowe profile

kadry

wspierającej

integrację

społeczną

Liczba

osób

objętych

usługami 9 600

opiekuńczymi i innymi wspierającymi

funkcjonowanie

Liczba asystentów międzykulturowych

50

Liczba specjalistów ds. integracji społecznej 150

Priorytet 5: Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne

Kierunek interwencji 1: Kampanie

społeczne na rzecz mieszkalnictwa

społecznego

Kierunek interwencji 2: Budowanie

powiązań między SIM, SAN, PES,

instytucjami publicznymi oraz innymi

podmiotami w zakresie rozwoju

mieszkalnictwa społecznego oraz

świadczenia usług społecznych

Liczba

przeprowadzonych

kampanii 30

społecznych na rzecz mieszkalnictwa

społecznego

Liczba

zawartych

partnerstw 140

ponadsektorowych

PLAN FINANSOWY

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju Program zawiera plan finansowy. Plan ten ma charakter indykatywny, czyli

szacunkowy. Stanowi prognozę nakładów finansowych na realizację założeń Programu w

latach 2024–2030. Wysokość i przeznaczenie środków finansowych zapisanych w planie może

ulec zmianie.

Program finansowany będzie w ramach budżetu państwa, funduszy celowych oraz środków

pochodzących z budżetu Unii Europejskiej.

Finansowanie działań przewidzianych w Programie będzie realizowane przez odpowiednią

alokację dostępnych środków finansowych, będących w dyspozycji jednostek sektora finansów

publicznych, z uwzględnieniem celów ustanowionych w dokumencie oraz przeorganizowanie

dostępnych zasobów ludzkich i zadań poszczególnych jednostek sektora finansów publicznych.

Ostateczna alokacja oraz źródła finansowania poszczególnych Priorytetów zależne będą

również od wyniku przewidzianych w Programie inicjatyw legislacyjnych, programowych i

finansowych i będą ustalane corocznie przez Radę Ministrów w trakcie prac nad ustawą

budżetową.

Realizacja założeń Programu może być wspierana ze środków finansowych pochodzących

m.in. z następujących źródeł

− Funduszu Dopłat w BGK (budżet państwa),

− Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa,

− Funduszu Pracy,

− Programu Fundusze Europejskie na rzecz Rozwoju Społecznego 2021‒2027 (w ramach

tzw. innowacji społecznych) lub Programów Regionalnych (w wyniku uzgodnień z

samorządami województw),

− Funduszu Solidarnościowego,

− programów finansowanych z budżetu państwa – w szczególności programów

resortowych.

Na realizację Programu w latach 2024–2030 przeznacza się kwotę ok. 3 675 600 000 zł.

Powyższa alokacja pochodzić będzie częściowo z istniejących źródeł i środków – przez

wyodrębnienie określonych kwot bądź korekty ich przeznaczenia, a częściowo wymaga

odpowiednich – przewidzianych w Programie – inicjatyw legislacyjnych, programowych i

finansowych w kolejnych latach jego realizacji.

Zgodnie z obecnym stanem prawnym od 2024 r. gminy współpracując z SAN w ramach

Funduszu Dopłat będą posiadać dostęp do środków na remont pozyskanych w ramach

działalności SAN lokali mieszkalnych. W ramach ustawy z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym

wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych są przewidziane pule dedykowane

konkretnym rodzajom przedsięwzięć, określające podział dostępnych środków na realizację

Programu. Po analizie pierwszych efektów realizacji instrumentu wsparcia SAN w ramach ww.

ustawy znana będzie skala finansowania instrumentu i możliwa ocena skutków jego regulacji.

Priorytet 1 – Mieszkalnictwo społeczne.

W ramach Priorytetu zakłada się, że średnia dotacja na wsparcie utworzenia SAN wyniesie

150 tys. zł (docelowo 120 SAN = 18 000 000 zł). Jednocześnie przyjęto założenie, że średnia

dotacja na wsparcie rozwoju istniejącego SAN wyniesie 100 tys. zł (docelowo 200 dotacji dla

istniejących SAN = 20 000 000 zł). Dla średniej dotacji na remont/adaptację lokalu przyjęto

100 tys. zł (docelowo 26 000 lokali = 2 600 000 000 zł).

W zakresie dopłat do czynszów założono, że uprawnionych do dopłat (czynsz/lokal) będzie ok.

75% najemców (26 000 lokali w Programie = ok. 19 500 uprawnionych, pierwszy rok 350 zł x

12 mcy x ok. 2000 decyzji = 8 400 000 zł; kolejne lata 350 zł x 12 mcy x 17 500 decyzji =

73 500 000 zł).

Dla kierunku interwencji dot. jednorazowego zasilenia funduszy rezerwy czynszowej w SAN

założono średnio 100 tys. zł x 120 dotacji (max. 1 dotacja/SAN w Programie) = 12 000 000 zł.

Powyższe szacunki oparto na budżecie oraz doświadczeniach z pilotażowej realizacji zadania

publicznego pn. „Wzajemnie potrzebni” zleconego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów

w 2023 r.20)

Ogółem Priorytet 1 – 2 731 900 000 zł

W pierwszych latach realizacji Programu środki będą pochodzić z FERS EFS+ (w ramach

działania dot. innowacji społecznych – ogłoszenie pierwszego konkursu z alokacją 100 000 000 zł

przewidziano na przełom 2023/2024 r.), w latach kolejnych w zależności od podjętych

inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych – np. Programy Regionalne (w wyniku

uzgodnień z samorządami województw), Fundusz Dopłat BGK (budżet państwa)/Rządowy

Fundusz Rozwoju Mieszkalnictwa oraz program lub programy resortowe uwzględniające rolę

SAN – budżet państwa.

Szczegółowe informacje o zadaniu publicznym pn. „Wzajemnie potrzebni” znajdują się pod adresem strony

internetowej: https://wzajemniepotrzebni.pl/

20)

Zakłada się przy tym, że w roku 2025 na dofinansowanie do remontów i adaptacji/modernizacji

prowadzonych przez SAN zostanie przeznaczone do 15% alokacji Funduszu Dopłat BGK

(ok. 150 000 000 zł – w ramach istniejących obecnie limitów), a w latach kolejnych –

w zależności od propozycji Komitetu Sterującego Programu oraz decyzji Rady Ministrów –

łącznie 2 450 000 000 zł do 2030 roku w ramach Funduszu Dopłat BGK i/lub Rządowego

Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa.

Priorytet 2 – Rynek pracy.

W ramach Priorytetu założono m.in. współpracę SAN z Powiatowymi Urzędami Pracy,

doradcami zawodowymi, wspieranie rozpoczęcia działalności gospodarczej itp. – średnio

200 SAN x 20 000 zł = 4 000 000 zł. Założono przy tym, że ok. 20% najemców SAN zostanie

objętych usługami reintegracyjnymi, czyli 19 200 osób. Wsparcie w rozpoczynaniu

działalności gospodarczej przewidziano dla 700 osób x 10 000 zł = 7 000 000 zł.

Założono także, że 75% wspieranych SAN zatrudni asystenta pracy, co oznacza

dofinansowanie zatrudnienia w pierwszym roku: 100 000 zł (zakładana średnia wysokość

jednorazowego dofinansowania do kosztów zatrudnienia) x 12 mcy x 150 dotacji = 180 000 000 zł.

Ponadto założono, że 10% najemców SAN zostanie objętych działaniami = ok. 9 600 osób.

Liczba osób objętych usługami podmiotów reintegracyjnych oraz aktywizacją/reintegracją

zawodową w ramach podmiotów ekonomii społecznej (CIS, KIS, ZAZ, spółdzielnie socjalne,

przedsiębiorstwa społeczne itp.) – pakiet reintegracyjny 15 tys. zł x 9 600 osób = 144 000 000 zł.

Założono także, że 10% najemców SAN zostanie objętych formami podnoszenia kwalifikacji,

kompetencji i umiejętności = 9 600 osób x pakiet 10 000 zł = 96 000 000 zł. W zakresie

tworzenia miejsc pracy, w tym w podmiotach ekonomii społecznej założono średni koszt

60 000 zł x 700 = 42 000 000 zł; pierwszy i siódmy rok: po 50 dotacji, drugi i szósty rok: 100;

trzeci rok: 150, czwarty i piąty rok: po 175 dotacji.

Powyższe szacunki oparto na budżecie oraz doświadczeniach z pilotażowej realizacji zadania

publicznego pn. „Wzajemnie potrzebni” zleconego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów

w 2023 r.21)

Szczegółowe informacje o zadaniu publicznym pn. „Wzajemnie potrzebni” znajdują się pod adresem strony

internetowej: https://wzajemniepotrzebni.pl/

21)

Ogółem Priorytet 2 – 473 000 000 zł

W zależności od podjętych inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych – środki na

realizację Priorytetu zostaną zapewnione np. przez Programy Regionalne (w wyniku uzgodnień

z samorządami województw), Fundusz Pracy, program lub programy resortowe uwzględniające

rolę SAN – budżet państwa.

Priorytet 3 – Edukacja.

W ramach Priorytetu zakłada się wsparcie z udziałem SAN oddziałów przygotowawczych i

dodatkowych zajęć lekcyjnych (200 inicjatyw x średnio 70 000 zł = 14 000 000 zł), doposażenie

placówek edukacyjnych współpracujących z SAN (200 placówek x średnio 70 000 zł = 14 000 000 zł),

programy stypendialne dla dzieci pochodzących z rodzin objętych SAN (1000 uczniów

x średnio 14 000 zł koszt stypendium = 14 000 000 zł) i dodatkowe inicjatywy edukacyjne

(200 inicjatyw x średnio 35 000 zł = 7 000 000 zł).

Powyższe szacunki oparto na budżecie oraz doświadczeniach z pilotażowej realizacji zadania

publicznego pn. „Wzajemnie potrzebni” zleconego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów

w 2023 r.22)

Ogółem Priorytet 3 – 49 000 000 zł

W zależności od podjętych inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych – środki na

realizację Priorytetu zostaną zapewnione np. przez Programy Regionalne (w wyniku uzgodnień

z samorządami województw), program lub programy resortowe uwzględniające rolę SAN –

budżet państwa.

Priorytet 4 – Pozostałe usługi społeczne.

W ramach Priorytetu założono: liczba dzieci objętych wsparciem z udziałem SAN (dostęp do

klubów dziecięcych, żłobków, przedszkoli): 5 000; dotacja: dofinansowanie na dziecko: ok.

250 zł/mc x 12 mcy x 5 000 = 15 000 000 zł. Liczba dofinansowanego tworzenia miejsc opieki

dla dzieci: 100 x średnio 60 000 zł = 6 000 000 zł. Dla wsparcia osób potrzebujących wsparcia

w codziennym funkcjonowaniu przyjęto założenie, że najemców SAN zostanie objętych

usługami opiekuńczymi = 9 600 osób x pakiet 15 000 zł = 144 000 000 zł. W zakresie nowych

Szczegółowe informacje o zadaniu publicznym pn. „Wzajemnie potrzebni” znajdują się pod adresem strony

internetowej: https://wzajemniepotrzebni.pl/

22)

profilów kadry wspierającej integrację społeczną założono, że ok. 25% wspieranych SAN

zatrudni asystenta międzykulturowego = 50, przy dofinansowaniu zatrudnienia w pierwszym

roku: 100 000 zł (zakładana średnia wysokość jednorazowego dofinansowania do kosztów

zatrudnienia) x 12 mcy x 50 dotacji = 60 000 000 zł. Dla założenia, że 75% wspieranych SAN

zatrudni specjalistę ds. integracji społecznej = 150, dofinansowanie zatrudnienia w pierwszym

roku: 100 000 zł (zakładana średnia wysokość jednorazowego dofinansowania do kosztów

zatrudnienia) x 12 mcy x 150 dotacji = 180 000 000 zł.

Powyższe szacunki oparto na budżecie oraz doświadczeniach z pilotażowej realizacji zadania

publicznego pn. „Wzajemnie potrzebni” zleconego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów

w 2023 r.23)

Ogółem Priorytet 4 – 405 000 000 zł

W zależności od podjętych inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych – środki na

realizację Priorytetu zostaną zapewnione np. przez Programy Regionalne (w wyniku uzgodnień

z samorządami województw), Fundusz Solidarnościowy, program lub programy resortowe po

ewentualnym uwzględnieniu roli SAN (np. „Maluch+” itp.) – budżet państwa.

Priorytet 5 – Ponadsektorowe partnerstwa lokalne i regionalne.

W ramach Priorytetu dla kampanii społecznych na rzecz mieszkalnictwa społecznego założono

średni koszt kampanii 150 000 zł x 4 500 000 zł + 500 000 zł rezerwy. Dla budowania powiązań

między SIM, SAN, PES, instytucjami publicznymi oraz innymi podmiotami w zakresie

rozwoju mieszkalnictwa społecznego oraz świadczenia usług społecznych przyjęto średnią

wysokość dotacji 75 000 zł x 140 = 10 500 000 zł + 500 000 zł rezerwy.

Ogółem Priorytet 5 – 16 000 000 zł

W kolejnych latach realizacji Programu, w zależności od podjętych inicjatyw legislacyjnych,

programowych i finansowych – środki na realizację Priorytetu zostaną zapewnione np. przez

Programy Regionalne (w wyniku uzgodnień z samorządami województw), program lub

programy resortowe uwzględniające rolę SAN – budżet państwa.

Szczegółowe informacje o zadaniu publicznym pn. „Wzajemnie potrzebni” znajdują się pod adresem strony

internetowej: https://wzajemniepotrzebni.pl/

23)

System realizacji Programu, koordynacja, monitoring, ewaluacja.

W ramach systemu realizacji Programu przewidziano koszty związane z funkcjonowaniem

Komitetu Sterującego w KPRM, monitoringu i sprawozdawczości, a także obsługę

merytoryczną (wsparcie eksperckie itp.) w wys. 100 tys. zł rocznie.

Jednocześnie w ramach budżetu państwa w roku 2031 zostaną zapewnione środki w wysokości

nie przekraczającej 200 tys. zł z przeznaczeniem na przygotowanie raportu ewaluacyjnego,

podsumowującego efekty realizacji programu – zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy z

dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (koszt nie uwzględniony w

planie finansowym, albowiem wykracza poza okres realizacji Programu).

Ogółem koszty systemu realizacji – 700 000 zł.

Zestawienie indykatywnych kosztów realizacji Programu w latach 2024–203024).

PRIORYTETY

LATA

KWOTA

Priorytet 1: Mieszkalnictwo

społeczne

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

100 000 000 zł

150 000 000 zł

496 380 000 zł

496 380 000 zł

496 380 000 zł

496 380 000 zł

496 380 000 zł

Ogółem Priorytet 1

2 731 900 000 zł

Priorytet 2: Rynek pracy

2024

2025

2026

53 000 000 zł

70 000 000 zł

70 000 000 zł

ŹRÓDŁO

FINANSOWANIA

Fundusze Europejskie

na rzecz Rozwoju

Społecznego – EFS+

(innowacje społeczne)

Fundusz Dopłat BGK

(budżet państwa)

Rządowy Program

Rozwoju

Mieszkalnictwa

Programy Regionalne

– EFS+

Fundusz Pracy

Ostateczna alokacja oraz źródła finansowania poszczególnych Priorytetów zależne będą również od wyniku

przewidzianych w Programie inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych i będą ustalane corocznie

przez Radę Ministrów w trakcie prac nad ustawą budżetową. Przy powyższym założeniu wskazywane źródła

finansowania poszczególnych Priorytetów mają charakter indykatywny. Realizacja programu w zakresie

wszystkich wydatków po stronie KPRM, które będą finansowane w ramach limitu wydatków części 16 –

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, będzie następować w ramach limitów kosztów/wydatków właściwej

jednostki sektora finansów publicznych (w tym limitów wydatków dla poszczególnych części budżetowych) i nie

będzie stanowić podstawy do ubiegania się o dodatkowe środki na ten cel w roku 2024 i kolejnych latach.

24)

Priorytet 3: Edukacja

Priorytet 4: Pozostałe usługi

społeczne

– 56 –

2027

70 000 000 zł

2028

70 000 000 zł

2029

70 000 000 zł

2030

70 000 000 zł

Ogółem Priorytet 2

2024

2025

473 000 000 zł

7 000 000 zł

7 000 000 zł

2026

7 000 000 zł

2027

7 000 000 zł

2028

7 000 000 zł

2029

7 000 000 zł

2030

7 000 000 zł

Ogółem Priorytet 3

2024

2025

2026

49 000 000 zł

45 000 000 zł

60 000 000 zł

60 000 000 zł

2027

60 000 000 zł

2028

60 000 000 zł

2029

60 000 000 zł

2030

60 000 000 zł

Ogółem Priorytet 4

Priorytet 5: Ponadsektorowe

2024

partnerstwa lokalne i regionalne

2025

2026

System realizacji programu,

koordynacja, monitoring

ewaluacja

Poz. 1280

405 000 000 zł

1 000 000 zł

2 500 000 zł

2 500 000 zł

2027

2 500 000 zł

2028

2 500 000 zł

2029

2 500 000 zł

2030

2 500 000 zł

Ogółem Priorytet 5

16 000 000 zł

2024

2025

100 000 zł

100 000 zł

2026

100 000 zł

2027

100 000 zł

55

Program lub programy

resortowe

uwzględniające rolę

SAN – budżet państwa

Programy Regionalne

– EFS+

Program lub programy

resortowe

uwzględniające rolę

SAN – budżet państwa

Programy Regionalne

– EFS+

Program lub programy

resortowe

uwzględniające rolę

SAN – budżet państwa

Fundusz

Solidarnościowy

Programy Regionalne

– EFS+

Programy resortowe

uwzględniające rolę

SAN – budżet państwa

Programy Regionalne

– EFS+

Budżet państwa

– cz. 16

Kancelaria Prezesa

Rady Ministrów

2028

100 000 zł

2029

100 000 zł

2030

100 000 zł

Ogółem system realizacji Programu

OGÓŁEM PROGRAM W LATACH 2024–2030

700 000 zł

3 675 600 000 zł

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 24 listopada 2023 r.

Poz. 1280

UCHWAŁA NR 209

RADY MINISTRÓW

z dnia 7 listopada 2023 r.

w sprawie przyjęcia rządowego programu rozwoju najmu społecznego oraz mieszkalnictwa wspomaganego pod

nazwą „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024–2030

Na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1259 i 1273) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik

Poz. 1280

do uchwały nr 209

Rady

Ministrów