Uchwała nr 193 Rady Ministrów z dnia 17 października 2023 r. w sprawie przyjęcia aktualizacji "Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030"

§ 1. Przyjmuje się aktualizację „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030”, stanowiącą załącznik

do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

ZAŁĄCZNIK 1. LISTA PROJEKTÓW STRATEGICZNYCH SŁUŻĄCYCH REALIZ:I CELÓW SZRWRIRϮϬϯϬ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϯ

ZAŁĄCZNIK 2. ZRÓŻNICKtE/dZzdKZ/>EROZWOJU OBSZARÓW WIE:^</,͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮϯ



ϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

Wykaz skrótów

ARiMR

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

ASF

Afrykański pomór świń

B+R

prace badawczo-rozwojowe

CDR

Centrum Doradztwa Rolniczego

CEF

Instrument Łącząc Europę

EBI

Europejski Bank Inwestycyjny

EBOIR

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju

EFI

Europejski Fundusz Inwestycyjny

EPI

Europejskie Partnerstwo na rzecz Innowacji

EFIS

Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych

EFMRA

Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury

EFRG

Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji

EFRROW

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

EFRR

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

EFSI

Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne

EFS+

Europejski Fundusz Społeczny Plus

FS

Fundusze Spójności

GOZ

gospodarka o obiegu zamkniętym

GUS

Główny Urząd Statystyczny

IOB

Instytucje Otoczenia Biznesu

ITP

Instytut Technologiczno-Przyrodniczy

ICT

Technologie informacyjno-komunikacyjne

JST

Jednostka Samorządu Terytorialnego

KE

Komisja Europejska

KOWR

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa

KPO

Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności

KRUS

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

KWR

klasyfikacja wydatków rozwojowych sektora instytucji rządowych i samorządowych

LGD

lokalna grupa działania

MRiRW

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

MŚP

mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa

NCBiR

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

NEET

grupa społeczna, obejmująca młodzież pozostającą poza sferą zatrudnienia i edukacji (ang. not in

employment, education or training)

NFOŚIGW

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

NIKiDW

Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi

ODR

ośrodek doradztwa rolniczego

OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organisation for Economic Co-operation and

Development)

ONZ

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations)

ϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

OZE

odnawialne źródła energii

PAIH

Państwowa Agencja Inwestycji i Handlu

PES

podmioty ekonomii społecznej

PFR

Polski Fundusz Rozwoju

PFRON

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

PGWWP

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

PO RYBY 2014–2020

Program Operacyjny „Rybactwo i Morze” 2014–2020

PPP

Partnerstwo Publiczno-Prywatne

PROW 2007–2013

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013

PROW 2014–2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020

PS

polityka spójności

PS WPR

Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027

PUP

powiatowe urzędy pracy

RCA

Rządowe Centrum Analiz

RLKS

rozwój lokalny kierowany przez społeczność

RRF

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (ang. Recovery and Resilience Facility)

SOR

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)

SUERB

Strategia UE dla regionu Morza Bałtyckiego

SZRT

Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do roku 2030

SZRWRiR 2030

Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030

UE

Unia Europejska

UKE

Urząd Komunikacji Elektronicznej

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

UP 2021–2027

Umowa Partnerstwa na lata 2021–2027

WPFP

Wieloletni Plan Finansowy Państwa

WPR

Wspólna Polityka Rolna

WPRyb

Wspólna polityka rybołówstwa

WTO

Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization)



ϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

tWZKtE/

W latach 2012–2019 miejscem określenia celów i działań rozwojowych wsi, rolnictwa i rybactwa była „Strategia

zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa na lata 2012–2020” przyjęta przez Radę Ministrów w dniu

25 kwietnia 2012 r. Stanowiła ona część systemu dokumentów strategicznych powstałych na podstawie

„Wytycznych do opracowywania strategii rozwoju” oraz „Planu uporządkowania strategii rozwoju – zakres

i struktura” 1) i przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1259, z późn. zm.). Strategia ta była kluczowym dokumentem wyznaczającym kierunki działań publicznych na

rzecz rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa w latach 2014–2020. Jej przepisy znalazły swoje

odzwierciedlenie w Umowie Partnerstwa – najważniejszym dokumencie projektującym sposób wykorzystania przez

Polskę środków unijnych.

Kolejne lata przybliżały instytucje publiczne do weryfikacji i aktualizacji modelu rozwoju kraju oraz prac nad

programowaniem nowej perspektywy finansowej UE na lata 2021–2027. W fazie przygotowań MRiRW

uczestniczyło w pracach nad wzmocnieniem systemu zarządzania rozwojem kraju. W dniu 16 lutego 2016 r.

Rząd RP przedstawił zaktualizowaną wizję rozwoju kraju w „Planie na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju”.

Jej rozwinięcie stanowi nowa średniookresowa strategia rozwoju kraju „Strategia na rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (SOR)” przyjęta przez Radę Ministrów

w dniu 14 lutego 2017 r.

Głównym celem projektowanych działań rozwojowych w SOR jest stworzenie warunków do wzrostu dochodów

mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym,

środowiskowym i terytorialnym. SOR zawiera również szereg wyborów strategicznych polityki państwa, które

stanowią rekomendacje dla polityk publicznych. Nowa średniookresowa strategia rozwoju kraju jest też punktem

wyjścia do opracowania strategii rozwoju określających podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju

odnoszące się do sektorów, dziedzin, regionów lub rozwoju przestrzennego w perspektywie do 2030 r., w tym m.in.

SZRWRiR 2030, której zadaniem jest określenie kluczowych kierunków rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa

i rybactwa w perspektywie do 2030 r., spójnych z celami SOR.

Sposób opracowania SZRWRiR 2030 został przedstawiony w dokumencie pt. Aktualizacja strategii rozwoju

wynikająca z przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. „Strategii na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)” przyjętym uchwałą nr 65 Komitetu Koordynacyjnego do spraw

Polityki Rozwoju z dnia 23 maja 2017 r.

W dniu 15 października 2019 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego

rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030”, przedłożoną przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Dokument został

opracowany w uzgodnieniu z ówczesnym Ministrem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.

W lipcu 2020 r. został przyjęty nowy budżet UE po 2020 r., utworzono Fundusz na rzecz Sprawiedliwej

Transformacji, Europejski Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który m.in. zapewnia

dodatkowe finansowanie inwestycji w okresie przejściowym Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014–2020

oraz daje podstawy dla Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Powstały również nowe formy

wsparcia związanego z wystąpieniem pandemii COViD-19, jak np. REACT-UE.

W 2022 r. polska i światowa gospodarka znalazły się pod wpływem silnego szoku podażowo-popytowego

związanego z wybuchem wojny w Ukrainie. Szok o takim charakterze z jednej strony wpływał negatywnie na tempo

wzrostu PKB, m.in. przez obniżenie dynamiki aktywności gospodarczej na naszych rynkach eksportowych, wzrost

niepewności oraz pogorszenie nastrojów konsumentów i przedsiębiorców. Z drugiej – powodował silny wzrost



ϭͿ

 Opracowane przez ministra właściwego do spraw polityki rozwoju.

ϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

inflacji w efekcie wyraźnego wzrostu cen surowców na rynkach światowych i zaburzeń w globalnych łańcuchach

dostaw. Wpływało to dodatkowo na pogorszenie dynamiki realnego PKB przez erozję siły nabywczej gospodarstw

domowych i wzrost nominalnych stóp procentowych, który ograniczał popyt na kredyt. Skutkiem wojny był także

gwałtowny napływ do Polski ludności z Ukrainy.

W Polsce po silnej odbudowie aktywności gospodarczej w 2021 r., gdy przeciętne kwartalne tempo wzrostu

gospodarczego było około dwukrotnie wyższe od długookresowej średniej, nastąpiło jej wyhamowanie.Wybuch

wojny w Ukrainie i jej konsekwencje w postaci gwałtownego wzrostu cen surowców na rynkach światowych

(zwłaszcza energetycznych i rolnych) spowodowały wyraźny wzrost inflacji. Zjawisko to było powszechne

i występowało nie tylko w Polsce, ale także w większości krajów rozwiniętych. W konsekwencji w 2022 r. miał

miejsce wysoki wzrost cen energii oraz żywności na rynku krajowym, który w znacznym stopniu wpłynął na wzrost

ogólnego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Dodatkowo rosła także inflacja bazowa. Wzrost tej

kategorii był z jednej strony opóźnionym skutkiem odbudowy aktywności gospodarczej po recesji wywołanej

pandemią oraz efektem dobrej sytuacji na rynku pracy, a z drugiej strony konsekwencją wzrostu presji kosztowej

u producentów (zwłaszcza w zakresie cen energii i paliw) 2 ). Okoliczności te były bezpośrednią przyczyną

aktualizacji SZRWRiR 2030. Zakres wprowadzonych w ramach aktualizacji zmian w SZRWRiR 2030 pozwala jej

zachować spójność ze średniookresową strategią rozwoju kraju (SOR).

Zaktualizowana SZRWRiR 2030 zawiera również działania spójne z celami „Długoterminowej wizji dla obszarów

wiejskich w UE 2040” i wynikającego z niej „Paktu na rzecz obszarów wiejskich”, „Planu działania na rzecz

pobudzenia zrównoważonego, spójnego i zintegrowanego rozwoju obszarów wiejskich” oraz „Polskiego Ładu dla

Polskiej Wsi”.

W ramach aktualizacji SZRWRiR 2030 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie zaprosił do współpracy zespół

międzyresortowy ds. aktualizacji SZRWRiR 2030 oraz wojewodów i wojewódzkie ODR, którym powierzył

aktualizację 16 wojewódzkich diagnoz rozwoju obszarów wiejskich.

Proces aktualizacji SZRWRiR 2030 miał charakter bardzo otwarty i partycypacyjny. MRiRW organizowało

warsztaty tematyczne (np. warsztaty z udziałem przedstawicieli 16 wojewódzkich Zespołów analizujących szanse

i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów wiejskich), były prowadzone prace eksperckie, zostały

wykonane niezależne ekspertyzy, wykorzystano foresight strategiczny (do opracowania scenariuszy

rozwojowych), zbierano informacje oraz opinie pracowników instytucji publicznych (np. podczas spotkań

zespołu międzyresortowego), prowadzono szereg spotkań w ramach konsultacji publicznych oraz

przeprowadzono uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje publiczne.

W dniu 14 lipca 2023 r. Główny Inspektor Sanitarny wyraził zgodę na odstąpienie od przeprowadzania strategicznej

oceny oddziaływania na środowisko dla proponowanych zmian aktualizowanej SZRWRiR 2030 , a w dniu 28 lipca

2023 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił możliwość odstąpienia od strategicznej oceny

oddziaływania na środowisko dla aktualizacji SZRWRiR 2030 na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia

3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie

środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094, z późn. zm.).

SZRWRiR 2030 zawiera działania i projekty strategiczne będące w kompetencji nie tylko MRiRW, ale także

pozostałych resortów oraz samorządu województwa, który pełni kluczową rolę w procesie programowania,

zarządzania i koordynowania działań rozwojowych na poziomie regionalnym. W części diagnostycznej, w tym

w ocenie uwarunkowań zewnętrznych, oraz na etapie formułowania wyzwań uwzględniono również wnioski z analiz

KE, organizacji międzynarodowych, w szczególności OECD i FAO.



2) Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata 2023–2026.

ϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

Podobnie jak w latach poprzednich, za obszary wiejskie w SZRWRiR 2030 uznaje się obszar kraju

z wyłączeniem miast liczących powyżej 5 tys. mieszkańców. Wyodrębnienie obszarów wiejskich byłoby

możliwe również dzięki zastosowaniu metodologii przyjętej przez OECD, opartej na kryterium gęstości zaludnienia

(do 150 osób/km²), jednak w warunkach polskich prowadziłoby to do wyłączenia z obszarów wiejskich nie tylko wsi

bezpośrednio sąsiadujących z dużymi miastami, ale także niektórych gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich

położonych w większej odległości od największych ośrodków miejskich w południowo-wschodniej części Polski.

Równocześnie doświadczenia dotychczasowej realizacji programów wspierających rozwój obszarów wiejskich oraz

istniejące w terenie powiązania funkcjonalne stanowią istotne argumenty za zaliczeniem do obszarów wiejskich nie

tylko terenów wiejskich według dotychczasowej definicji administracyjnej przyjętej przez GUS3), ale też małych

miast (do 5 tys. mieszkańców), gdyż pełnią one podobne funkcje jak duże wsie będące siedzibami władz gminnych.

Często wyłącznie względy historyczne rozstrzygały czy lokalne centrum administracyjne i gospodarcze posiada

status wsi czy też miasta.

Jako obszar rybacki rozumie się tereny skoncentrowane wokół obszarów morskich, jezior, stawów

rybnych, rzek i estuariów, ze znaczącym poziomem zatrudnienia lub produkcji w sektorze rybactwa.

Obszary rybackie to zarówno gminy wiejskie, jak i miejskie.

Używane w SZRWRiR 2030 pojęcie sektora rolno-spożywczego należy rozumieć jako dział gospodarki

zajmujący się produkcją rolno-spożywczą, tj. wytwarzaniem artykułów rolno-spożywczych zdefiniowanych

w ustawie z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1980). Zgodnie z ww. ustawą artykuły rolno-spożywcze to produkty rolne, runo leśne, dziczyzna,

organizmy morskie i słodkowodne w postaci surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych

otrzymanych z tych surowców i półproduktów, w tym środki spożywcze (żywność).









3) Obszary wiejskie w Polsce, zgodnie z metodologią ich wyodrębniania przez GUS opartą na podziale administracyjnym, są definiowane

jako tereny położone poza granicami administracyjnymi miast. Są to zatem obszary gmin wiejskich oraz części wiejskie gmin

miejsko-wiejskich (według metodologii GUS obszary wiejskie w Polsce na koniec 2022 r. zajmowały 92,5% powierzchni kraju i były

zamieszkiwane przez około 40,4% ogółu ludności).

ϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



dZEz͕

PUŁAPKI

ROZWOJOWE

/

tztE/

ZK>EKͲSPOŻYWCZEGO /ZKtK:hOBSZARÓW WIEJSKICH

^<dKZ

Trendy, zagrożenia, szanse i problemy rozwojowe obszarów wiejskich

i sektora rolno-spożywczego

Obszar: Zmiany struktury gospodarki rolno-żywnościowej

o

Powolny odpływ zatrudnionych w rolnictwie do sektorów pozarolniczych – zbyt wolne zmiany struktury

agrarnej rolnictwa oraz generalnie niższe tempo postępu technologicznego w rolnictwie i rybactwie oraz

słabnąca pozycja przetargowa rolników i rybaków w łańcuchach rynkowych są przyczyną wolniejszego

tempa wzrostu produktywności pracy w rolnictwie i w rybactwie w stosunku do sektorów

pozarolniczych i pozarybackich. Taka sytuacja może prowadzić do dysparytetu dochodowego

w rolnictwie, ale także do intensywniejszego poszukiwania pozarolniczych zarobkowych źródeł dochodów

w gospodarstwach domowych rolników.

o

Rosnąca koncentracja kapitału (skala przedsiębiorstw), szczególnie na „wyższych” poziomach

łańcuchów rynkowych, dotyka również obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. W powiązaniu

z raczej powolnym wzrostem koncentracji zasobów ziemi i kapitału w rolnictwie zjawisko to sprzyja m.in.

tendencji do „nierównego” podziału wartości dodanej w łańcuchach rynkowych, w których rolnicy

i mieszkańcy wsi mają najczęściej najsłabszą pozycję przetargową i najmniejszy udział w podziale wartości

dodanej.

o

Rozdrobnienie sektora rolnego w powiązaniu z rosnącą presją konkurencyjną (oraz dążeniem do

przejmowania funkcji w zakresie przetwórstwa i handlu) zwiększają rolę wspólnych inicjatyw i działań

(procesy integracji poziomej) w formie spółdzielni czy grup producentów. Zdolność do wykorzystania

rezerw efektywności sektora, tkwiących w zbiorowych działaniach, w coraz większym stopniu

determinuje przewagi konkurencyjne lub jest warunkiem utrzymania dotychczasowej pozycji na

rynku.

o

Następują zmiany w strukturze upraw i hodowli, które wymagają zdefiniowania na nowo krajowych

specjalizacji dostosowanych do potencjału produkcyjnego, co ułatwi wymianę międzynarodową,

ograniczając pole konkurencji, którą trzeba wspierać działaniami interwencyjnymi państwa.

Obszar: Zarządzanie zmianą w sektorze rolno-spożywczym

o

Trwa rewolucja technologiczna w rolnictwie. Jej głównym obszarem jest tworzenie i wdrażanie innowacji,

szybki rozwój nauki i badań, cyfryzacja, robotyzacja, wykorzystanie danych satelitarnych, analiza dużych

zbiorów danych (big data), automatyzacja, genetyka (w hodowli) czy informatyzacja procesów

gospodarczych. Nowe technologie charakteryzuje bardzo szybki rozwój oraz ułatwienia w dostępie, przez

co stosunkowo szybko są absorbowane w różnych sferach życia gospodarczego (również

w gospodarkach rozwijanych na obszarach wiejskich) i coraz silniej determinują przewagi konkurencji

podmiotów, regionów i państw. W rozwoju i adaptacji nowych technologii można upatrywać szans na

częściowe choćby pokonanie ograniczeń związanych z dużym rozproszeniem podmiotów sektora

rolno-spożywczego, a także możliwość godzenia często sprzecznych celów ekonomicznych (rynkowych),

środowiskowych i społecznych. Rozwój kompetencji, kapitał finansowy oraz infrastruktura szerokopasmowa

będą warunkować tempo wdrożeń tych nowych możliwości.

ϭϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



o

Zmieniające się uwarunkowania przyrodniczo-klimatyczne prowadzą do większej częstotliwości

występowania zjawisk o charakterze klęskowym. Z kolei silniejsze włączenie krajowego i unijnego sektora

rolnego w globalne procesy adaptacyjne eksponuje na zewnątrz szoki cenowe lub zwiększa podatność na

zewnętrzne kryzysy podażowo-cenowe. Obserwowane zmiany powodują wzrost zapotrzebowania na nowe

systemy zarządzania ryzykiem w rolnictwie i rybactwie oraz gospodarką wodną.

Obszar: Zmiany demograficzne i społeczne (w tym modele konsumpcji)

o

Postępują zmiany demograficzne w Polsce i w Europie związane ze starzeniem się ludności, niską

dzietnością4), migracją wewnętrzną i zagraniczną ludzi młodych, które skutkują zmniejszaniem się udziału

mieszkańców w wieku produkcyjnym w ogóle mieszkańców na terenach wiejskich.

o

Obserwuje się wzrost liczby ludności w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich okalających duże

i średnie miasta (proces suburbanizacji). Obszary wiejskie znajdujące się w bezpośrednim otoczeniu

dużych ośrodków miejskich są cenione jako atrakcyjne miejsce do zamieszkania dla rodzin z dziećmi ze

względu na łatwiejsze i lepsze zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, warunki środowiskowe i dostępność

miejskich rynków pracy.

o

W migracjach następuje nadreprezentacja odpływu z terenów wiejskich i małych miast (leżących poza

terenami okalającymi duże i średnie miasta) młodych kobiet. Prowadzi to do przewagi młodych mężczyzn na

tych terenach, co skutkuje problemami w formowaniu się rodzin i zmniejszaniu się ich liczby5).

o

Dużo gmin wiejskich dotyka problem depopulacji 6). Powiązany jest on m.in. z małą liczbą atrakcyjnych

miejsc pracy, szczególnie dla młodych kobiet, realizacją aspiracji młodych osób zamieszkujących te tereny

związanych z wykształceniem oraz miejskim stylem życia7). Zmiany te powodują „ucieczkę” najcenniejszych

zasobów pracy ze wsi do miast, trudności z założeniem rodziny, brak rąk do pracy w niektórych

regionach (zwłaszcza peryferyjnych) oraz spowolnienie wymiany pokoleniowej w rolnictwie

i rybactwie.

o

Wzrasta zamożność, świadomość ekologiczna i w zakresie higieny różnych aspektów życia

w społeczeństwach krajów UE i innych społeczeństwach krajów wysokorozwiniętych, co przekłada się na

rosnące zainteresowanie żywnością wysokiej jakości, żywnością funkcjonalną (w tym „leczniczą”),

tradycyjną, produkowaną w sposób nieobciążający środowiska i klimatu. Preferencje konsumentów

coraz silniej dotyczą śladu środowiskowego (klimatycznego) produktów pochodzących od zwierząt, a nie tylko

indywidualnej wartości użytkowej i ceny, czemu sprzyjają także rosnące możliwości śledzenia i kontroli źródeł

pochodzenia surowców rolnych i sposobów ich przetwarzania (np. technologii blockchain).

o

Generalny wzrost poziomu dochodów (i standardów jakości życia) niesie ze sobą ryzyko powstawania

luki zatrudnieniowej w sektorach pracochłonnych, które nie podlegają w całości procesom

automatyzacji. Z drugiej strony istnieje zagrożenie wzrostu marnotrawienia żywności wraz ze wzrostem

jej podaży i konsumpcyjnego stylu życia. Utrata konkurencyjności kosztowej będzie wymuszać poszukiwania



4) Strategia Demograficzna 2040 zatwierdzona przez rząd uchwałą nr 224 Rady Ministrów z dnia 15 listopada 2022 r. w sprawie ustanowienia

polityki publicznej pt. „Strategia Demograficzna 2040” (M.P. poz. 1196) wskazuje na działania, które należy podjąć dla usuwania barier

hamujących dzietność.

5) Śleszyński P. 2021 Migracje wewnętrzne w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021 RRL, s. 173. Nadreprezentacja młodych

kobiet w wyjazdach prowadzi do nierównowagi płci wśród młodych osób na wsi, co przekłada się na trudności w zakładaniu rodzin.

6) Gałązka A. 2021 Przestrzenne zróżnicowanie procesów demograficznych w Polsce w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021

RRL, s. 189–190.

7) Dolińska A. Jończy P. Śleszyński P. 2020 Migracje pomaturalne w województwie dolnośląskim wobec depopulacji regionu i wymogów

zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarcze Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego; Romaniszyn K. 2023, Styl

życia, jako istotna determinanta dzietności w: Uwarunkowania dzietności red. M. Witkowska, GUS.

ϭϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϭ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



nisz rynkowych związanych ze zmianami oczekiwań i preferencji konsumentów (np. produkcja zrównoważona

środowiskowo, ekologiczna, bez pestycydów).

o

Następuje globalny wzrost ludności głównie w Azji i Afryce, który będzie się przekładał na rosnący popyt

na żywność. W państwach rozwijających się wzrasta konsumpcja produktów pochodzenia zwierzęcego

(mleko, drób, wieprzowina, wołowina, ryby i bezkręgowce), zwiększając popyt na surowce i produkty

rolne pochodzenia zwierzęcego oraz pasze dla zwierząt.

Obszar: Środowisko i zmiany klimatu

o

Rośnie znaczenie i oczekiwania społeczne w zakresie ochrony zasobów środowiska naturalnego

w rolnictwie i rybactwie (gleba, woda, powietrze, różnorodność biologiczna). Obszary wiejskie,

z uwagi na zarządzanie przeważającą częścią zasobów przyrodniczych, są jednym z głównych adresatów

krajowych i wspólnotowych dążeń w zakresie ochrony zasobów środowiska. Tendencje te wzmacniają

wielofunkcyjny charakter sektora rolnego, jednocześnie coraz silnej uzależniając jego konkurencyjność na

globalnym rynku od przychodów pozarynkowych (transfery budżetowe za dostarczanie dóbr publicznych).

o

Coraz wyraźniej są dostrzegalne zmiany klimatu, które w wielu regionach świata powodują ograniczenia

w dostępności zasobów żywności, wody pitnej i energii oraz zagrożenia dla równowagi biologicznej.

Coraz częściej stają się one czynnikiem utrudnień w produkcji rolniczej i rybackiej oraz przetwórstwie rolnospożywczym, wpływając tym samym na równowagę na wielu rynkach rolnych i zwiększając ryzyko związane

z działalnością gospodarczą w sektorze rolno-spożywczym. W warunkach polskich wzrasta znaczenie

gospodarki zasobami wody (retencja, melioracja, nawodnienia). Dalszy deficyt zasobów wodnych w wielu

regionach ważnych rolniczo, jak np. pas Nizin Środkowopolskich i pojezierzy,na Przedgórzu Sudeckim, na

Wyżynie Małopolskiej, Lubelskiej oraz na Nizinie Podlaskiej, będzie miał duże znaczenie dla przyszłego

zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Jednocześnie pojawiają się w Polsce możliwości

rozwoju „nowych” upraw (np. soi czy winorośli).

o

Rosnąca presja międzynarodowa na redukcję emisji gazów cieplarnianych z sektora

rolno-spożywczego (szczególnie produkcji zwierzęcej), powodująca konieczność kosztownych

dostosowań m.in. w zakresie organizacji produkcji czy stosowanych technologii, szczególnie

odczuwalnych na poziomie małych i średnich gospodarstw.

Nowe sektory gospodarki na obszarach wiejskich, takie jak: biogospodarka, GOZ i zielona gospodarka,

energetyka rozproszona oparta na OZE, gospodarka społeczna, gospodarka doświadczeń (wolnego czasu),

gospodarka ukierunkowana na zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej, to sektory często związane

z rozwojem nowych technologii, produktów, wzorców konsumpcji, zmian preferencji indywidualnych

lub społecznych. Ich rozwój może przyczynić się do zróżnicowania gospodarki wiejskiej i powstawania

nowych, atrakcyjnych miejsc pracy. Wykorzystanie tych zmian w celu absorbcji nadwyżek zasobów pracy

w rolnictwie wymaga nabywania nowych kompetencji i umiejętności przez mieszkańców obszarów

wiejskich. Wzrost dywersyfikacji dochodów mieszkańców wsi w wyniku rozwoju nowych sektorów gospodarki

jest dziś trudny do oszacowania, jednak wydaje się być większy w przypadku aktywności powiązanych

bezpośrednio z gospodarstwami rolnymi i działalnością o charakterze usługowym, mniejszy natomiast

w przypadku biogospodarki i energetyki rozproszonej z uwagi na mniejszą pracochłonność tych dziedzin,

większą kapitałochłonność oraz silniejszą zależność ich rozwoju od konkurencji ze strony tradycyjnych

sektorów gospodarki.

o

ϭϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Obszar: Wykorzystanie przestrzeni i zasobów ziemi i pracy na obszarach wiejskich

o

Zachodzą niekorzystne zmiany w przeznaczeniu i użytkowaniu gruntów, w tym zaprzestanie praktyk

rolniczego użytkowania gruntów rolnych i niekontrolowana urbanizacja na terenach wiejskich (w tym

również cennych dla rolnictwa), które prowadzą do niepełnego i nietrwałego (niezrównoważonego)

gospodarowania krajowym zasobem ziemi rolniczej.

o

Zmniejsza się udział dochodów z działalności rolniczej i postępuje dezagraryzacja wsi, czego

następstwem jest spadek liczby pełnozatrudnionych w tym sektorze, a także spadek udziału dochodów

z rolnictwa w strukturze dochodów gospodarstw domowych użytkujących gospodarstwo rolne.

Aktualnie ponad połowa gospodarstw domowych osób pracujących w rolnictwie większość dochodu generuje

poza rolnictwem. Rośnie szybko udział gospodarstw, które zaprzestały chowu zwierząt lub w ogóle

działalności rolniczej.

o

Koncentracja produkcji zwierzęcej oraz procesy dezagraryzacji powodują konflikty urbanistyczne i konflikty

międzysąsiedzkie. W przyszłości jest możliwa również migracja produkcji roślinnej do miast lub ich stref

funkcjonalnych (farmy wykorzystujące hydroponikę, system Sky Greens, mobilne miejskie uprawy warzyw

w pojemnikach z recyklingu, farmy na dachach budynków, uprawy wertykalne).

o

Od wielu lat wzrastało zróżnicowanie przestrzenne rozwoju obszarów wiejskich oraz narastały

nierówności społeczne w rozwoju regionalnym i w układzie miasto/wieś. Pogłębia się polaryzacja

wewnątrz województw i następuje dalsza marginalizacja obszarów o niskim poziomie dochodów

własnych na osobę, peryferyjnych, słabo skomunikowanych, o niskim poziomie rozwoju

infrastrukturalnego lub społecznego. Zwykle szybko rozwija się jedynie niewielka grupa terytoriów, w tym

obszarów wiejskich położonych w małej odległości od aglomeracji miejskich.Największy dystans w relacji

miasto-wieś widać w poziomie dochodów, które mimo wzrostu notowanego w ostatnich latach są nadal

znacząco niższe wśród mieszkańców obszarów wiejskich i rolników, aniżeli wśród mieszkańców miast

i pozarolniczych grup zawodowych.

o

Zaludnienie na obszarach wiejskich rośnie znacznie szybciej w pobliżu miast (szczególnie tam, gdzie

znajdują się tereny możliwe do zabudowy jednorodzinnej), natomiast maleje na obszarach peryferyjnych

lub o najniższym poziomie dostępności komunikacyjnej.

Obszar: Uwarunkowania międzynarodowe, w tym związane z członkostwem w UE

o

Nastąpiły zmiany w modelu funkcjonowania budżetu i polityk europejskich po 2020 r., w tym zmiany

w europejskiej polityce spójności, WPR i we WPRyb, w zakresie poziomu i struktury ich budżetów,

mechanizmów zarządzania tymi politykami, a także priorytetowych unijnych celów i kierunków

interwencji (m.in. w wyniku procesu opuszczenia UE przez Wielką Brytanię). Rozpoczęto dyskusje nad

przyszłością polityk europejskich po 2027 r. oraz rozszerzeniem UE o kolejne państwa (w tym Ukrainę).

o

Wchodzą w życie kolejne (kompleksowe) dwustronne umowy handlowe UE z państwami trzecimi, co

oznacza potencjalny wzrost możliwości ekspansji na rynki partnerów UE przy jednoczesnym wzroście

presji konkurencyjnej na sektor rolno-spożywczy UE. Liberalizacja w zakresie poziomu taryf zwiększa

rolę czynników pozataryfowych oraz potrzebę działań promocyjnych na rynkach państw trzecich. Umowy te

sprzyjają coraz silniejszemu włączaniu sektora rolnego UE w procesy globalne, z czym wiążą się nie tylko

korzyści, ale także koszty dostosowań i nowe ryzyka.

o

Rosnące potrzeby w zakresie ochrony środowiska i klimatu oraz ambicje UE dotyczące podejmowania

i promowania nowych zobowiązań na forum globalnym (np. Porozumienie paryskie w zakresie ochrony

ϭϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϯ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



klimatu, energochłonność gospodarek i poszczególnych sektorów, polityki rozwojowej – m.in. zobowiązania

w zakresie promowania celów zrównoważonego rozwoju ONZ oraz relacji gospodarczych – m.in. propozycje

reformy WTO, Strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 UE i Europejski Zielony Ład) powodują stawianie

własnej gospodarce, w tym sektorowi rolno-spożywczemu, ambitnych celów skutkujących

kosztownymi dostosowaniami. Powoduje to również ukierunkowanie unijnego budżetu (w tym WPR,

WPRyb i polityki spójności) na realizację ww. celów.

o

Występują tendencje protekcjonistyczne na jednolitym rynku wynikające zarówno z działań państw

członkowskich, jak i niepełnej i niewłaściwej transpozycji prawa unijnego do krajowych porządków prawnych.

Tendencje te ograniczają korzyści z handlu artykułami rolno-spożywczymi (głównie dla krajów

eksporterów netto – jak Polska).

o

Konflikty zbrojne i handlowe wpływają na strumienie handlu towarami rolnymi i produktami rolnospożywczymi oraz poziom ponoszonego ryzyka, zmuszając do szybkiego podejmowania działań

zapobiegającym ich niekorzystnym skutkom oraz dostosowawczych do nowej sytuacji.

Obszar: Otoczenie instytucjonalne

o

Wzrasta rola efektywnego i społecznie odpowiedzialnego zaangażowania środków publicznych

i instytucji finansowych w politykę rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa. Związane jest to

z jednej strony ze złożonością i wzajemnym powiązaniem zadań w zakresie rozwoju wsi i rolnictwa, a z drugiej

ze zmianami wspólnotowych zasad zarządzania środkami UE (m.in. zasady integrowanego podejścia,

warunkowości podstawowej i powiązania z rezultatami). Potrzebne są wyprzedzające działania analityczne,

programowe oraz systemowe, w tym w sferze organizacyjno-instytucjonalnej, przygotowujące do

wdrażania programów UE w perspektywie finansowej – do 2027 r. oraz udziału w pracach nad

funduszami i politykami UE po 2027 r. Rośnie znaczenie zadań instytucji działających na rzecz

zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i bezpieczeństwa żywności, m.in. w związku z sytuacją

geopolityczną wywołaną wojną w Ukrainie, ewentualnym członkostwem nowych państw w strukturach UE, ze

wzrostem oczekiwań konsumentów oraz sposobem prowadzenia polityki handlowej artykułami rolnospożywczymi na arenie międzynarodowej. Efektywna realizacja zadań publicznych w zakresie przestrzegania

wymagań dotyczących bezpieczeństwa żywnościowego wymaga wzmocnienia koordynacji i zarządzania

politykami oraz zwiększenia efektywności procesów monitorowania zagrożeń w sektorze rolnospożywczym (w tym m.in. dotyczących zagrożeń epidemiologicznych w rolnictwie, niekorzystnych zjawisk

atmosferycznych w rolnictwie, bezpieczeństwa żywności, wpływu sposobu odżywiania i jakości żywności na

zdrowie ludzi, zabezpieczenia interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do

członkostwa w Unii Europejskiej, w tym Ukrainy).

o

Pogłębiające się dysproporcje w rozwoju terytorialnym spowodowane są pułapką słabości

instytucjonalnej8) oraz niskim poziomem zaangażowania lub skłonności do współpracy, zawierania

partnerstw (w tym PPP) czy wprowadzania zmian i uczenia się 9 ). Występuje duże zróżnicowanie

w programowaniu rozwoju z wykorzystaniem zintegrowania planowania przestrzennego

i społeczno-gospodarczego. Brak zapewnienia pełnej integracji systemu programowania

społeczno-gospodarczego i planowania przestrzennego na wszystkich poziomach zarządzania –

krajowym, regionalnym, funkcjonalnym i lokalnym, w tym również w wykorzystaniu narzędzi cyfryzacji.



8)

9)

Jedna z pułapek rozwoju opisana w SOR.

Organizacja ucząca się (ang. Learning organization) – określenie zaproponowane przez Petera Senge, oznaczające organizację zdolną

do uczenia się, adaptującą się do zmiennych warunków funkcjonowania.

ϭϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϰ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Pułapki rozwojowe

Na podstawie dokonanej diagnozy sytuacji społeczno-gospodarczej można wskazać pułapki dla rozwoju

zidentyfikowane w SOR, które w sposób szczególny odnoszą się do sektora wsi, rolnictwa i rybactwa.

PUŁAPKA

ŚREDNIEGO

DOCHODU

Mimo spadku zróżnicowania w poziomie dochodów na wsi i w mieście, relacja przeciętnych

rocznych dochodów do dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie domowym na wsi do

miasta wynosi 80,4%*

Maleje zagrożenie ubóstwem relatywnym na wsi**

PUŁAPKA

BRAKU

RÓWNOWAGI

Tylko w miejscowościach do 10 tys. mieszkańców i na wsiach ekspansja sklepów sieciowych

zachodzi głównie za sprawą sieci sklepów z polskim kapitałem,

w miastach pow. 200 tys. mieszkańców 35% sklepów sprzedających żywność to sklepy z

udziałem kapitału zagranicznego, w miastach z 50–200 tys. mieszkańców – 25%, w miastach

z 10-50 tys. mieszkańców – 27%

PUŁAPKA

PRZECIĘTNEGO

PRODUKTU

Zaledwie 9,1% przedsiębiorstw przemysłowych zajmujących się produkcją artykułów

spożywczych wprowadziło nowe lub ulepszone produkty w latach 2019–2021

PUŁAPKA

DEMOGRAFICZNA

Udział niskoprzetworzonych produktów rolnych w eksporcie wynosi 44,5%***

Do 2022 r. współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi na obszarach

wiejskich wzrósł do 25,1%

Spadki urodzeń w gminach rolniczych i rolniczo-leśnych są wyższe niż spadki urodzeń w

innych rejonach kraju****

Saldo migracji z gmin rolniczych i rolniczo-leśnych jest ujemne i najwyższe spośród innych

rodzajów gmin*****

Różnice w poziomie wykształcenia mieszkańców miast i wsi w Polsce pozostają bardzo

duże, ale uwidacznia się tendencja do ich zmniejszania

*Wartość dla 2021 r., w 2015 r. wartość tego wskaźnika wynosiła 68,5%.

**Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym na wsi wynosił 18,1% w 2022 r., podczas gdy w 2015 r. – 24%.

***Wskaźnik i jego wartość cyt. za SOR, w SZRWRiR 2030 zaproponowano komplementarny wskaźnik w celu szczegółowym I.

****Śleszyński, P. 2016, Identyfikacja i ocena wybranych zjawisk demograficznych w Polsce. Opracowanie wykonane dla Ministerstwa

Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

*****Śleszyński P. 2021, Migracje wewnętrzne w: Sytuacja Demograficzna Polski Raport 2020–2021 RRL, s. 138.

ϭϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϱ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Wyzwania strategiczne

OBSZAR I: wyzwania i potrzeby sektora rolno-spożywczego

Dynamika procesów rozwojowych i uwarunkowania regionalne prowadzą do silnego zróżnicowania sytuacji

polskich gospodarstw rolnych i poziomu rozwoju obszarów wiejskich w ujęciu gospodarczym i terytorialnym.

Prezentowane wyzwania strategiczne producentów rolnych, rybackich i przetwórców zostały podzielone na grupy,

które odzwierciedlają ich zróżnicowany poziom i tempo rozwoju w czterech płaszczyznach

•

•

•

•

dostępność zasobów10) i sposób ich wykorzystania;

wiedza, umiejętności i skłonność do ciągłej nauki;

stopień i kierunki zmian poziomu urynkowienia;

wyposażenie (techniczne maszyny, urządzenia, budynki) i możliwości finansowe.

Pozwoliło to wyodrębnić dwie grupy gospodarstw rolnych i rybackich:gospodarstwa o ograniczonym potencjale

rozwojowym i gospodarstwa rozwinięte lub w fazie rozwoju. Przyjęty podział jest w dużej mierze umowny, ale

odzwierciadla specyfikę polskich gospodarstw rolnych i rybackich, które mają silnie zróżnicowany potencjał i różne

możliwe scenariusze rozwoju. W zależności od zmian, jakie będą zachodziły w poszczególnych składnikach ich

potencjału, gospodarstwa te mogą w przyszłości nadal się rozwijać, spowolnić swoje tempo rozwoju (ograniczyć

dotychczasową działalność), wejść w skład innego gospodarstwa, powiększając tym samym jego skalę produkcji,

lub całkowicie zaprzestać działalności.

Źródło: opracowanie MRiRW.



10)

W odniesieniu do rolnictwa chodzi głównie o zasoby ziemi lub wody.

ϭϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϲ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Opis wyzwań, jakie stoją przed gospodarstwami rolnymi i rybackimi, podzielono na

•

•

•

wyzwania horyzontalne (dotyczące wszystkich gospodarstw niezależnie od ich wielkości),

wyzwania dla gospodarstw o ograniczonym potencjale rozwojowym oraz

wyzwania stojące przed gospodarstwami rozwiniętymi lub w fazie rozwoju.

Grupy cech

różnicujących

w warunkach

polskich

Wyzwania

horyzontalne,

Wyzwania stojące przed

gospodarstwami o ograniczonym

potencjale rozwojowym,

Wyzwania stojące przed

gospodarstwami rozwiniętymi

lub w fazie rozwoju,

dotyczące gospodarstw rolnych

ŝrybackich, których

dotyczące gospodarstw rolnych

i rybackich, których

użytki rolne lub grunty pod stawami

(w całości lub w zdecydowanej większości)

permanentnie przez kilka lat nie są

wykorzystywane w produkcji lub są

wykorzystywane przez innych producentów

(np. w ramach użyczenia, dzierżawy);

niska dostępność zasobów (np. ziemi lub

wody) lub niska ich jakość ograniczająca

możliwości rozwoju lub kontynuacji

działalności rolniczej lub rybackiej

użytki rolne lub grunty pod stawami

(w całości lub w zdecydowanej

większości) nieprzerwanie przez

kilka lat są wykorzystywane

w produkcji przez ich właścicieli lub

użytkowników;

dostateczna dostępność i jakość

zasobów (np. ziemi lub wody)

umożliwiająca rozwój działalności

rolniczej lub rybackiej

ǁŝĞĚnjĂ͕

umiejętności

ŝskłonność do

ciągłej nauki

właściciel lub kierujący gospodarstwem nie

posiada wystarczającej wiedzy o zasadach

i wymogach prowadzenia działalności

rolniczej lub rybackiej oraz umiejętności

w tym zakresie oraz nie jest skłonny

uzupełnić tej wiedzy i nabyć umiejętności

właściciel lub kierujący

gospodarstwem posiada aktualną

wiedzę o zasadach i wymogach

prowadzenia działalności rolniczej

lub rybackiej oraz umiejętności

w tym zakresie i skłonność do ich

aktualizacji

wszystkie

gospodarstwa

niezależnie od

wiedzy

i umiejętności

rolnika lub rybaka

stopień i kierunki

njŵŝĂŶƉŽnjŝŽŵƵ

ƵƌLJŶŬŽǁŝĞŶŝĂ

prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej

jest pokrywane w 50% lub więcej

z przychodów uzyskiwanych

z pozarolniczych lub pozarybackich źródeł

i udział ten nie zmniejsza się

prowadzenie produkcji rolnej lub

rybackiej jest pokrywane nie więcej

niż w 50% z przychodów

uzyskiwanych z pozarolniczych lub

pozarybackich źródeł i udział ten

stale się zmniejsza

wszystkie

gospodarstwa

niezależnie od

skali i poziomu

urynkowienia

dostępność

zasobów

i sposób ich

ǁLJŬŽƌnjLJƐƚĂŶŝĂ

ĚŽƚLJczące

ǁƐnjLJƐƚŬŝĐŚ

ŐŽƐƉŽĚĂƌƐƚǁ

wszystkie

gospodarstwa

rolne i rybackie

niezależnie od ich

zasobów

wyposażenie

;ƚĞĐŚŶŝĐnjŶĞ

ŵĂƐnjLJŶLJ͕

urządzenia,

ďƵĚLJŶŬŝͿ

ŝmożliwości

ĨŝŶĂŶƐŽǁĞ

potencjał techniczny i zasoby finansowe

potencjał techniczny i zasoby

wszystkie

gospodarstwa (w tym również obejmujące

finansowe gospodarstwa pozwalają gospodarstwa

wsparcie w ramach płatności obszarowych) na nieprzerwane prowadzenie

niezależnie od

nie pozwalają na nieprzerwane

produkcji rolnej lub rybackiej przy

stanu

prowadzenie produkcji rolnej lub rybackiej

wykorzystaniu własnych zasobów

wyposażenia

przy wykorzystaniu własnych zasobów lub

lub zakup usług lub

i możliwości

zakup usług lub z wykorzystaniem

z wykorzystaniem instrumentów

finansowych

instrumentów finansowych zwrotnych

finansowych zwrotnych

Rysunek 2. Typologia gospodarstw rolnych i rybackich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych.

Źródło: opracowanie MRiRW.

Dla wszystkich prezentowanych wyzwań przekrojowym wyzwaniem jest opłacalność produkcji, wzrost dochodów

rodzin rolniczych i rybackich, zagwarantowanie zrównoważonego rozwojuoraz sytuacja geopolityczna związana

z wojną w Ukrainie, a także ewentualne członkostwo nowych państw w strukturach UE (w tym m.in. Ukrainy

posiadającej duży potencjał produkcyjny w rolnictwie). 

ϭϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϳ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Poz. 1214

ϭϴ

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/

Wyzwania

Pozyskiwanie i zwiększanie wydajności zasobów ziemi11)

Szanse/

Wyzwania

• relatywnie mniejsze koszty zmiany sposobu wykorzystania zasobów

• ekstensywny sposób prowadzenia produkcji rolniczej na gruntach rolnych

• stałe oczekiwanie na wzrost cen ziemi rolniczej i przeświadczenie, że „ziemi się nie

sprzedaje12)”

• niedostateczny dostęp do kapitału lub trudności w sięganiu po zewnętrzne środki

• niska zdolność kredytowa

• rzadkie korzystanie z doradztwa i szkoleń w zakresie opracowywania planów

restrukturyzacji, rozwoju lub dywersyfikacji źródeł dochodów gospodarstw

z jednoczesnym odejściem od rolnictwa

• mała skłonność do zmiany zawodu z jednoczesnym odstąpieniem gruntów rolnych

innemu producentowi (np. przez sprzedaż lub dzierżawę)

• niski poziom aktywności w zakresie działalności połowowej i zwrot przyznanych kwot

połowowych lub wymiana z innym armatorem

• słabsza pozycja przetargowa rolników z małych i średnich gospodarstw przy zakupie

ziemi w stosunku do rolników z dużym areałem

Zagrożenia/

Bariery/ Słabe strony

Szanse/Wyz

wania

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju

możliwości zwiększenia efektywności zasobów ziemi

postrzeganie zasobów ziemi i pracy w rolnictwie jako wartości służącej dobru publicznemu

systematyczny wzrost minimalnej efektywnej skali produkcji

poprawa struktury agrarnej

znaczne rozdrobnienie użytków rolnych i ich niekorzystny rozłóg

wypadanie gospodarstw rolnych z atrakcyjnych kierunków produkcji i z rynku

niedostateczna i nieefektywna realizacja polityki przestrzennej na poziomie gmin (brak

wyznaczonych stref ochrony ziemi do produkcji rolniczej, niski poziom pokrycia gmin

planami zagospodarowania przestrzennego)

• niedostateczne uwzględnienie potrzeb rozwoju gospodarstw rolnych oraz rybackich

w pracach planistycznych i urbanistycznych na poziomie gminy i powiatu

• zmiany w modelu funkcjonowania budżetu i polityk europejskich po 2020 r. powodujące

większe ukierunkowanie środków na cele środowiskowe

• uzależnienie prowadzenia połowów komercyjnych na Morzu Bałtyckim od limitów kwot

połowowych

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Wyzwania

horyzontalne

•

•

•

•

•

•

•

• możliwości finansowe w zakresie inwestycji w zwiększenie zasobów gospodarstw

rozwiniętych (np. ziemi)

• silniejsza pozycja przetargowa w stosunku do rolników z małych i średnich gospodarstw

przy zakupie ziemi w obrocie prywatnym

• słabsza pozycja przetargowa producentów rolnych przy zakupie ziemi wobec sprzedaży

na cele nierolnicze

• niedostateczny dostęp do kapitału zewnętrznego i niska zdolność kredytowa gospodarstw

w fazie rozwoju

• niska skłonność do współpracy między producentami na rzecz wzrostu wydajności

gospodarstw (np. w formie spółdzielni czy grup producentów rolnych)

• duże potrzeby w zakresie podnoszenia kwalifikacji i umiejętności zawodowych

producentów rolnych i rybackich związane z nowymi technologiami i cyfryzacją

• niedopasowanie rozwiązań dedykowanych wzrostowi wydajności wykorzystania zasobów

ziemi w gospodarstwach rolnych do rozdrobnionej struktury działek i niekorzystnego ich

rozłogu (szczególnie w przypadku braku możliwości scaleń gruntów)



11)

12)

Roman Sass, Efektywność ekonomiczna gospodarstw rolniczych w zależności od zmian powierzchni użytków rolnych – ocena w latach

1996–2011; Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu,

Roczniki Naukowe, tom XVII, zeszyt 5 i inne.

Użyte sformułowania pochodzą z wyników cyklicznego badania Polska wieś i rolnictwo przeprowadzanego przez MRiRW.

ϭϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Poz. 1214

ϭϵ

Wzrost efektywności i wydajności gospodarstw m.in. przez modernizację i innowacje

Wyzwania

horyzontalne

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/Wyzwania

•

ϭϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



możliwość większego wykorzystania krajowego potencjału badawczego w kreowaniu

innowacji produktowych i technologicznych

dobrze rozbudowana sieć doradztwa rolniczego

duże zainteresowanie rynkiem rolniczym wśród producentów nowoczesnych rozwiązań

technologicznych

ukierunkowanie środków UE na cele związane z innowacyjnością

możliwość większego zastosowania rozwiązań z zakresu transferu wiedzy i innowacji w

formule partnerstwa wielopodmiotowego

badania wdrożeniowe ukierunkowane na innowacyjność produktową lub Internet rzeczy

w przemyśle rolno-spożywczym

niski poziom innowacyjności gospodarstw rolnych i rybackich

niska efektywność techniczna wykorzystania czynników produkcji

mała skłonność do ponoszenia ryzyka inwestycyjnego

niski stopień dopasowania środków produkcji do potencjału i scenariuszy rozwoju

gospodarstwa na etapie inwestycji w jego modernizację

małe upowszechnienie krajowych rozwiązań technicznych

niedopasowanie najnowszych technologii do potrzeb gospodarstw rolnych i rybackich

niedostateczna wiedza, kompetencje i umiejętności producentów rolnych w zakresie zmian

modelów zarządzania

sytuacja geopolityczna związana z wojną w Ukrainie oraz zabezpieczenie interesów Polski

w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa w Unii Europejskiej, w

tym Ukrainy

modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa może skutecznie wpłynąć na

wzrost dochodów rodzin rolniczych lub osób zatrudnionych w rybactwie

• innowacje są jednym ze sposobów na zmianę profilu produkcji w gospodarstwie rolnym lub

zmianę sektora działalności osób dotychczas związanych z rolnictwem

• transfer wiedzy do gospodarstw i ściślejsza współpraca z ODR oraz innymi podmiotami IOB

może być przesłanką do rozpoczęcia działalności gospodarczej (pozarolniczej) lub pozwolić

na wdrożenie specjalizacji gospodarstwa rolnego

• rosnące zapotrzebowanie na produkty lokalne, „ze znanego źródła pochodzenia”,

niskoprzetworzone lub wyrabiane systemem gospodarczym

• mała otwartość i brak zaufania do innowacji i umiejętności cyfrowych szczególnie wśród osób

po 40. roku życia

• niski stopień wykorzystania potencjału produkcyjnego

• ukierunkowanie nowych technologii, rozwiązań naukowych i innowacji głównie na

rozwiązania dla dużej skali produkcji

• mała oferta rozwiązań technicznych i technologicznych w odniesieniu do prowadzenia

produkcji i przetwórstwa na małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego)

• brak środków na pokrycie wkładu własnego w projektach dofinansowujących modernizację

gospodarstw

• niedostateczne zasoby kapitałowe dla inwestycji własnych w modernizację gospodarstwa

• wymagane nakłady na modernizację gospodarstwa są często wyższe od wartości samego

gospodarstwa

• okres zwrotu zakupu maszyn i urządzeń jest bardzo długi

• modernizacja lub wprowadzenie innowacji do gospodarstwa są nieefektywne i nieskuteczne

bez jednoczesnego podniesienia wiedzy i umiejętności producenta lub ciągłego wsparcia

doradczego

• brak wiedzy lub niska skłonność do jej zdobywania i łatwy dostęp do doradztwa

• niedostateczne dopasowanie celów i instrumentów wdrożeniowych (kryteria wyboru, zakres

operacji) WPR UE dedykowanych rozwojowi (modernizacja) gospodarstw do potrzeb

wszystkich typów gospodarstw

• niedostateczny rozwój rynku usług rolniczych dla małych i średnich gospodarstw

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

Poz. 1214

ϮϬ

rozwiązania innowacyjne mogą stanowić o przewadze konkurencyjnej gospodarstw również na

rynku międzynarodowym

zasoby gospodarstw dają duże możliwości do zastosowań rozwiązań innowacyjnych, np. w

zakresie rolnictwa precyzyjnego

możliwość prowadzenia badań i pilotażowych projektów na poziomie gospodarstwa

gospodarstwa efektywne ekonomicznie cieszą się większym zainteresowaniem

projektodawców rozwiązań innowacyjnych

coraz większa oferta rozwiązań innowacyjnych skierowana do tego typu gospodarstw

powoduje większą dostępność cenową tych rozwiązań

nadal duże potrzeby w zakresie modernizacji gospodarstw i wysokie koszty ich realizacji

niedostateczny dostęp do kapitału i niska zdolność kredytowa producentów rolnych i rybackich

coraz mniejsze środki na wsparcie modernizacji w ramach WPR i WPRyb

niska otwartość i niskie zainteresowanie innowacyjnymi rozwiązaniami

rosnące możliwości zastosowania rozwiązań z zakresu Internetu rzeczy oraz innowacji

produktowych i w procesach biznesowych

znaczny poziom zobowiązań finansowych dużych gospodarstw utrudniający dalsze

inwestycje13)

słabo rozwinięty i zorganizowany krajowy rynek producentów maszyn i urządzeń rolniczych

i jego niski poziom współpracy z producentami rolnymi lub przetwórcami (głównie zagraniczne

rozwiązania)

mały stopień upowszechnienia sposobów powstawania i finansowania innowacji

Cyfryzacja rolnictwa i rybactwa

Szanse/Wyzwania

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Wyzwania

horyzontalne

zmniejszenie kosztów produkcji przez wykorzystywanie nowoczesnych technologii

upowszechnianie się rozwiązań Internetu rzeczy w społeczeństwie wymuszające tworzenie

rozwiązań cyfrowych dla rolnictwa

• rosnące zapotrzebowanie na cyfrową identyfikację potrzeb żywieniowych w odniesieniu do

cech biofizycznych i sposobu życia

• wprowadzenie cyfrowych rozwiązań do doradztwa rolniczego upowszechniających korzystanie

z nowoczesnych rozwiązań i wsparcia dla rolnictwa

• rosnące zapotrzebowanie na sprzedaż mobilną artykułów spożywczych (zakupy na odległość)

zwiększające popyt na żywność funkcjonalną i ekologiczną

• coraz większe zastosowanie rozwiązań cyfrowych przez podmioty zarządzające i monitorujące

pomoc publiczną w rolnictwie, usprawniające udzielanie wsparcia

• rozwój infrastruktury szerokopasmowego Internetu o wysokich przepustowościach

umożliwiającej dostęp do e-usług i rolniczej wiedzy specjalistycznej

• szybkie tempo absorbcji intuicyjnych cyfrowych rozwiązań przez starszych rolników

• wolne tempo absorbcji rozwiązań „skomplikowanych”

• duże tempo zmian wymagające ciągłego uczenia się

• niski poziom umiejętności cyfrowych wśród rolników i rybaków

• duże zróżnicowanie w cyfryzacji małych, średnich i dużych gospodarstw rolnych

• niski poziom wykorzystania cyfryzacji w krajowym zarządzaniu strategicznym i kryzysowym

w pozyskiwaniu i przetwarzaniu danych z poziomu gospodarstw i JST (zasoby geodezyjne,

informacja o zasiewach, wielkości nawożenia)

• niedopasowanie programów nauczania i oferty doradztwa do potrzeb w zakresie wiedzy i

umiejętności cyfrowych producentów rolnych i rybackich

• małe upowszechnienie e-usług dedykowanych producentom rolnym i rybackim

• niedostateczne środki publiczne na cyfryzację rolnictwa i rybactwa

• niski stopień wykorzystania zaawansowanych rozwiązań cyfrowych w administracji rolnej i

doradztwie publicznym

• potrzeba elektronicznego systemu identyfikacji weterynaryjnych produktów leczniczych



13)

Według danych FADN za 2017 r. jedynie w gospodarstwach dużych i bardzo dużych zadłużenie kapitałów własnych było nieco wyższe

i wynosiło 17–19%. W pozostałych grupach gospodarstw (które stanowią ponad 90% wszystkich gospodarstw) nie przekraczało 10%.

ϮϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

ZagrożeniaͬSłabe

strony

Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju

Szanse/Wyzwania Zagrożenia Bariery/Słabe Szanse/Wy

strony

zwania

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Poz. 1214

Ϯϭ

• większe możliwości dotarcia do konsumentów z informacją o sposobie produkcji stosowanym

w gospodarstwie oraz produktach oferowanych do sprzedaży

• powszechne korzystanie z prostych funkcji cyfrowych (np. urządzeń typu smartfon czy portali

społecznościowych lub platform sprzedaży indywidualnej)

• mała oferta rozwiązań cyfrowych dedykowanych prowadzącym produkcję i przetwórstwo na

małą skalę (na poziomie gospodarstwa rolnego)

• niska skłonność do podnoszenia kompetencji i umiejętności oraz komunikacji elektronicznej

z administracją rolną lub rybacką

• większe zaufanie do tradycyjnych rozwiązań niż do rozwiązań cyfrowych

• niedostateczna infrastruktura na poziomie gospodarstwa domowego do zastosowania

rozwiązań cyfrowych

• relatywnie duże koszty rozwiązań cyfrowych

• optymalne dopasowanie rozwiązań cyfrowych do potrzeb gospodarstwa

• rosnące potrzeby producentów w zakresie usług doradczych odnoszących się do wyboru

i możliwości rozwiązań cyfrowych wspomagających zarządzanie gospodarstwem

• przejście z relacji przedmiotu interwencji publicznej do podmiotu biorącego udział w procesie

projektowania i wdrażania interwencji publicznej w zakresie cyfryzacji

• duży dystans, jaki dzieli gospodarstwa krajowe od gospodarstw „starej UE” w zakresie

upowszechnienia i dostępności cenowej rozwiązań cyfrowych

• niedostateczna ochrona interesów i praw producentów w zakresie danych cyfrowych

o producencie, gospodarstwie i praktykach rolniczych (w tym dane o własnościowej

przestrzeni produkcyjnej)

• mały zakres współpracy B+R z producentami w zakresie potrzeb cyfrowych

Szanse/Wyzwania

Pracownicy i zarządzający gospodarstwami rolnymi lub rybackimi

relatywnie duży udział osób młodych pracujących w rolnictwie i rybactwie

niższe koszty pracy niż w krajach Europy Zachodniejϭϰ)

korzystna struktura wiekowa właścicieli gospodarstw rolnych w porównaniu do średniej UE

duże doświadczenie w prowadzeniu produkcji rolnej lub rybackiej (w tym m.in. dzięki

międzypokoleniowemu przekazywaniu wiedzy i doświadczenia w gospodarstwach

rodzinnych)

• umiejętność radzenia sobie w trudnych lub zaskakujących sytuacjach

• zasoby więzi społecznych i rodzinnych

• zasoby w zakresie dziedzictwa kulturowego i tradycji, w tym tradycji kulinarnych

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Wyzwania

horyzontalne

•

•

•

•

•

•

•

•

•

starzenie się społeczności producentów rolnych i rybackich oraz trudności w zapewnieniu

wymiany pokoleń w tych sektorach i możliwości przekazania wiedzy wynikającej

z wieloletniego doświadczenia

rosnące koszty pracy w rolnictwie i niższa skłonność do zatrudniania się w gospodarstwach

rolnych

zbyt wolne zmiany w systemie kształcenia w kierunku rolniczym dostosowujące sposób

i zakres kształcenia do nowych umiejętności i wiedzy niezbędnej w pracy rolnika

niedostateczne ukierunkowanie polityk UE na wsparcie mobilności zawodowej osób

związanych z rolnictwem (nie tylko odchodzących z rolnictwa)

brak możliwości przystąpienia przez armatorów statków rybackich do KRUS

brak możliwości skorzystania przez właścicieli i armatorów statków rybackich osobiście

wykonujących prace na morzu z uprawnienia do niższego wieku emerytalnego z tytułu

wykonywania pracy w szczególnych warunkach



14)

Przegląd polityk rozwoju obszarów wiejskich: Polska 2028. Raport OECD 2018; Oryginalnie opublikowano przez OECD w języku

angielskim pt. OECD Rural Policy Reviews: Poland 2018.

Ϯϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/Wy

zwania



Zagrożenia/B

ariery/Słabe

strony

Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju

Szanse/Wyzwani

a

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Poz. 1214

ϮϮ

•

•

•

łatwość nabywania nowych umiejętności technicznych w przypadku zmiany zawodu

unikalne umiejętności w zakresie rzemiosła lub rękodzieła

rozwój pozarolniczego rynku pracy na obszarach wiejskich oraz rozbudowa kompetencji

i pozarolniczych umiejętności wśród osób odchodzących z rolnictwa

• niedostateczne umiejętności lub kwalifikacje pracowników sektora rolno-spożywczego

i zarządzających gospodarstwami rolnymi i rybackimi

• niska skłonność do podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych i nauki w życiu dorosłym

• brak kierunkowego wykształcenia lub umiejętności oczekiwanych na pozarolniczym rynku

pracy wśród osób związanych z rolnictwem

• mała skłonność i umiejętności w zakresie zakładania działalności gospodarczej

• trudności w dostępie do pozarolniczego rynku pracy (codzienne dojazdy, opieka nad

osobami zależnymi w czasie nieobecności w gospodarstwie)

• niedostateczne kwalifikacje i umiejętności pozarolnicze pożądane na lokalnym (gminnym

lub powiatowym) rynku pracy

•

•

•

•

korzystna struktura wykształcenia wśród kierujących gospodarstwami rolnymi

skłonność do stałej współpracy w zakresie transferu wiedzy i doradztwa

migracja z państw Europy Wschodniej do prac sezonowych w rolnictwie

otwartość na zdobywanie nowej wiedzy i podnoszenie swoich umiejętności oraz

kwalifikacji zawodowych

• chęć wymiany doświadczeń

• rosnące koszty pracy własnej i pracy najemnej

• trudność w pozyskiwaniu pracowników (zarówno tych bardziej, jak i mniej

wykwalifikowanych)



Szanse/Wyzwania

Organizacja sprzedaży, współpraca i podział korzyści w łańcuchu żywnościowym

Zagrożenia/Bariery

/Słabe strony

Wyzwania

horyzontalne

ϮϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



• upowszechnienie współdziałania (np. przez formy zrzeszania się) wzmacniające pozycję

na rynku i możliwości negocjacyjne

• uwzględnianie w zmianach urbanistycznych i w zakresie planowania przestrzennego

w polityce miast tradycji małych targowisk, „warzywniaków” oraz ich wpływu na rozwój

dzielnic lub miasta

• upowszechnianie się rozwiązań w zakresie sprzedaży z wykorzystaniem rozwiązań

cyfrowych (zakupy na odległość, zakupy z dostawą do domu) zwiększających rodzaje

kanałów dystrybucji żywności produkowanej lokalnie

• promocja regionów w oparciu o regionalne produkty spożywcze zwiększająca popyt na te

produkty

• większa współpraca z sieciami sklepów i sklepów wielkopowierzchniowych, w tym

w szczególności w zakresie żywności ekologicznej

• utworzenie jednolitej bazy producentów i przetwórców żywności usprawniającej system

nadzoru nad żywnością

• dostęp do wydajnej i efektywnej infrastruktury transportowej, logistycznej i spedycyjnej

zarówno w odniesieniu do świadczonych przez ten sektor usług na rynku krajowym, jak

również umożliwiających eksport towarów rolnych i produktów rolno-spożywczych z rynku

krajowego oraz ich tranzytu z krajów ościennych

•

•

•

niedostateczne ukierunkowanie działań polityki miejskiej na wzrost sprzedaży produkcji

lokalnej od producenta (np. niedzielne targi żywności na ulicach miast powiatowych lub

wojewódzkich)

niska dostępność miejskiego rynku zbytu dla producentów rolnych wypieranych przez

pośredników

niedostateczne zorganizowanie nowoczesnych targowisk lub niekorzystna zmiana ich

lokalizacji



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Szanse/Wyzwania

•

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/

Wyzwania

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

•

•

•

•

•

•

Ϯϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





• szybki wzrost koncentracji i umiędzynarodowienia produkcji rolnej

• udział w organizacjach międzynarodowych

•



mały udział rolnika w łańcuchu żywnościowym

rozwój sklepów franczyzowych i dużych sieci handlowych kosztem sklepów niezależnych

spadek udziału krajowego kapitału w rynku hurtowym

niechęć rolników do realizacji wspólnych przedsięwzięć gospodarczych, zrzeszania się,

tworzenia organizacji (np. spółdzielni)

• słabo rozwinięta sieć sprzedaży żywności bezpośrednio z gospodarstwa

• niska dostępność sieci sprzedaży dla małych i średnich gospodarstw

• słabsza pozycja przetargowa (negocjacyjna) małych i średnich producentów rolnych

i rybackich przy sprzedaży produktów wobec średnich i dużych podmiotów w handlu

i przetwórstwie rolno-spożywczym, dyktujących warunki transakcji (w tym ceny)

• mniejsza reprezentacja interesów i potrzeb małych i średnich gospodarstw w działaniach

organizacji społecznych działających na rzecz rolnictwa i przetwórstwa

• wypychanie małych gospodarstw rolnych z rynku przez gospodarstwa o większym

potencjale produkcyjnym w przemyśle przetwórczym, który jest bardziej zainteresowany

współpracą z większymi dostawcami, co pozwala m.in. na zmniejszenie kosztów

transakcyjnych i logistyki

• trudności rolników w przygotowaniu dużych wystandaryzowanych partii o wysokiej

jakości surowców (produktów i półproduktów) rolnych

•

•

Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju

Ϯϯ

• wiązanie przetwórstwa na poziomie gospodarstw z rzemiosłem i turystyką

• ukierunkowanie na sprzedaż produktów wytwarzanych w gospodarstwie rolnym oraz ich

sprzedaż elektroniczną

• ułatwienia w zakresie zakładania i prowadzenia działalności pozarolniczej na małą skalę

bez konieczności zmiany ubezpieczenia przez rolnika

•

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Poz. 1214

powolne tempo zmian struktury obszarowej rolnictwa ogółem

znaczny udział podmiotów zagranicznych na rynku krajowym nastawionych na budowę

wyłącznie własnej marki (bez możliwości promocji marki krajowej lub regionalnej)

niski stopień powiązań kooperacyjnych z odbiorcami produktów rolnych (integracja

pionowa)

niedostateczne zorganizowanie rynku rolnego, w tym centrów logistycznych obrotu

płodami rolnymi

wzrost poziomu konkurencji na unijnym rynku rolnym oraz wzrost konkurencji ze strony

zagranicznych producentów (w tym z UE) na rynku krajowym

wzrost presji konkurencyjnej na gospodarstwa po wejściu w życie dwustronnych umów

handlowych UE z państwami trzecimi

ryzyko nierównej konkurencji ze strony dostawców spoza UE o niższych standardach

produkcji rolnej

wzrost presji konkurencji na rynku UE ze strony dostawców spoza UE (wynik m.in. umów

handlowych)

tendencje protekcjonistyczne na jednolitym rynku utrudniające konkurencję dużych

polskich gospodarstw



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Poz. 1214

Ϯϰ

Szanse/Wyzwania

Uwarunkowanie środowiskowe prowadzenia działalności rolnej i rybackiej

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Ϯϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Szanse/Wyzwania

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Wyzwania

horyzontalne

• zwiększenie roli i znaczenia procesów realizacji glebowej retencji wodnej jako jednego z

podstawowych elementów związanych z funkcjonowaniem i rozwojem gruntów rolnych, w

związku z zachodzącymi negatywnymi zmianami klimatycznymi, w szczególności w

zakresie suszy

• potencjał rolnictwa i rybactwa w zakresie ochrony środowiska, w tym w szczególności w

działaniach na rzecz jakości powietrza, wody i ochrony różnorodności biologicznej

• doskonalenie odmian roślin uprawnych i wprowadzenie do uprawy nowych gatunków w

odpowiedzi na zmiany klimatu

• rodzime zasoby genetyczne rolnictwa i rybactwa

• ekstensywna produkcja rolnicza, m.in. w ramach rolnictwa zrównoważonego

i ekologicznego

• utrzymanie korytarzy ekologicznych dzięki zrównoważonej produkcji rolniczej

• praktyki prośrodowiskowe w rolnictwie i rybactwie oraz względnie niski stopień chemizacji

rolnictwa w stosunku do państw Europy Zachodniej

• ograniczone zasoby wodne, pogarszające się stosunki wodne gleb i czasowy nadmiar i

niedostatek wody

• niewystarczająco sprawna gospodarka wodna, niska pojemność retencyjna (zbiorników

powierzchniowych i gleb) i niedostateczna wiedza rolników w zakresie sposobów

retencjonowania wód ze spływów powierzchniowych

• duże koszty odzyskiwania wody w rolnictwie i rybactwie

• nakładanie zobowiązań na poszczególne państwa UE na rzecz ograniczania zmian

klimatu bez adekwatnego dostosowania i ukierunkowania unijnego budżetu (w tym WPR,

WPRyb i polityki spójności) na ich realizację w sektorach, w tym w szczególności w

sektorze rolno-spożywczym

• degradacja gleb, w tym duży udział gleb kwaśnych, niska zawartość próchnicy oraz

występowanie znacznych obszarów gleb słabych i trudnych w uprawie

• wzrost ryzyka wynikającego ze zmian klimatu i gwałtownych zjawisk pogodowych

• wzrastający poziom zagrożenia epizootycznego (chów, hodowla zwierząt) i coraz

częstsze występowania chorób roślin i trudności w odbudowie bazy produkcyjnej po

wystąpieniu zjawisk epizootycznych

• niewystarczająco upowszechnione rozwiązania technologiczne zapobiegania ryzykom i

kryzysom oraz niewystarczająco upowszechnione rozwiązania w zakresie gospodarki

o obiegu zamkniętym

• zaniechanie hodowli w mniejszych gospodarstwach rolnych

• niski stopień wykorzystania surowców w procesie produkcyjnym

• negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza na jakość gleb i produktów żywnościowych

• zasady przydziału limitów połowowych ograniczające możliwości odbudowy stad ryb

• negatywne oddziaływanie zwierząt dzikich (chronionych, łownych) na prowadzenie

produkcji rolnej lub rybackiej

• wyższe koszty prowadzenia produkcji rolniczej na obszarach o niekorzystnych

warunkach gospodarowania, w szczególności w gospodarstwach małych lub średnich

prowadzących zrównoważoną produkcję rolniczą

•

zachowywanie miedz śródpolnych, stref buforowych, zadrzewień, żywopłotów i pasów

gruntów zadrzewionych

• duża mozaikowatość upraw

• możliwość wykorzystania walorów środowiskowych i ekstensywnej produkcji do

uzyskiwania pozarolniczych i pozarybackich źródeł dochodów gospodarstwa

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Wyzwania

stojące przed

gospodarstwami

rozwiniętymi lub

w fazie rozwoju





Ϯϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Zagrożenia/ Bariery/ Słabe strony

Szanse/

Wyzwania

Wyzwania

gospodarstw

o ograniczonym

potencjale

rozwojowym

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony



– 26 –

•

•

•

•

•

•

•

Poz. 1214

Ϯϱ

rosnące standardy lub wymogi środowiskowe i fitosanitarne produkcji generujące

relatywnie wysokie koszty dostosowawcze na poziomie gospodarstwa

brak wypracowanych dobrych praktyk w zakresie projektów GOZ na poziomie

gospodarstwa rolnego i rybackiego

małe upowszechnienie rozwiązań OZE na poziomie gospodarstwa i wysokie koszty

instalacji

zaniechanie gospodarowania na glebach słabszych oraz użytkach zielonych

niedostateczny poziom świadomości z zakresu ochrony środowiska w działalności

rolniczej i kontynuowanie praktyk szkodzących środowisku (np. wypalania traw)

niski poziom dostosowań termomodernizacyjnych budynków gospodarskich

spadek działalności rolniczej w gminach wiejskich o charakterze podgórskim i górskim

• duże możliwości zastosowań OZE i rozwiązań z zakresu GOZ

• potencjał techniczny w zakresie możliwości zachowania rodzimych ras zwierząt

gospodarskich

• wysoki stopień spełnienia podwyższonych standardów fitosanitarnych

• możliwości inwestycyjne dla zastosowania rolnictwa precyzyjnego

•

•

•

nadmierne upraszczanie płodozmianu i rosnąca intensyfikacja produkcji roślinnej

wzrost regionalnej koncentracji i ograniczenie produkcji zwierzęcej

niewystarczająco zrównoważone gospodarowanie składnikami nawozowymi (emisja do

atmosfery i wód)

• zawężanie puli genetycznej użytkowanych rolniczo roślin i zwierząt wraz ze wzrostem

intensyfikacji produkcji zwierzęcej i roślinnej

• brak dostatecznych mechanizmów finansowych z polityk unijnych wspierających dużych

producentów w realizacji ambicji UE w zakresie ochrony klimatu i środowiska

• potrzeba bardziej efektywnego (precyzyjnego) dawkowania środków ochrony roślin i

nawozów sztucznych

• niska akceptowalność społeczna produkcji zwierzęcej (uciążliwość zapachowa, spływy

powierzchniowe w okresie nawożenia) w pobliżu zabudowy mieszkaniowej na obszarach

okołomiejskich i podmiejskich



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Rozwój produktów spożywczych i przetwórstwa rolno-spożywczego

Szanse/Wyzwania

• istnieje potencjał zwiększenia udziału produkcji wytwarzanej w kraju, a tym

samym dodanie znacznej wartości do eksportu żywnościϭϱ)

• polska branża przetwórstwa spożywczego ma ugruntowaną pozycję, a jej

zasięg staje się coraz bardziej międzynarodowyϭϲ)

• rozwiązania innowacyjne mogą stanowić o przewadze konkurencyjnej

(w szczególności w zakresie żywności funkcjonalnej)

• upowszechnianie informacji o wartościach odżywczych i prozdrowotnych

produktów spożywczych

• możliwość identyfikacji przez konsumentów produktów z małych zakładów

produkcyjno-przetwórczych (np. wyróżnienie produktów pochodzenia

zwierzęcego pod względem warunków prowadzonego chowu)

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe

strony





fragmentaryzacja rynku przetwórców rolno-spożywczych

niewystarczająco rozwinięte przetwórstwo żywności wysokiej jakości oraz

żywności funkcjonalnej, w tym m.in. opartej na rodzimych produktach

regionalnych

• presja rynku krajowego na „tanią żywność”

• stosunkowo niski poziom innowacyjności produktów rolno-spożywczych

oferowanych w dużych partiach produktów (innowacyjne produkty głównie

jako rozwiązania lokalne lub „produkty niszowe” bez exportu)

• niska świadomość społeczeństwa w zakresie (regionalnych) tradycji

produkcji i przetwórstwa rolno-spożywczego

• coraz silniejsze wiązanie przetwórstwa na poziomie gospodarstw z

rzemiosłem i turystyką bez ukierunkowania na sprzedaż produktów

lokalnych lub e-sprzedaż

• duże rozdrobnienie zakładów i brak konsolidacji podmiotów przetwórczych

• potrzeba utworzenia jednolitej bazy producentów i przetwórców żywności

usprawniającej system nadzoru nad żywnością

• małe zainteresowanie ze strony przetwórców promocją i produkcją

przetworzonych produktów o gwarantowanym pochodzeniu (w tym

produktów niszowych, żywności funkcjonalnej) na małą skalę

• niedostateczny poziom koncentracji przestrzennej przetwórstwa (klastry

rolno-spożywcze, klastry regionalne)

• znaczny udział przetwórców zagranicznych w rynku krajowym

nastawionych na budowę wyłącznie własnej marki (bez możliwości

promocji marki krajowej lub regionalnej)

• niski poziom powiązania Regionalnych Inteligentnych Specjalizacji

z ukierunkowaniem wsparcia publicznego na rzecz rozwoju nauki i

przemysłu





15)

16)

Na podstawie raportu OECD.

Tamże.

Ϯϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Ϯϲ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



OBSZAR II: wyzwania i potrzeby rozwojowe obszarów wiejskich

W Polsce nadal obserwuje się znaczne zróżnicowanie rozwoju obszarów wiejskich w ujęciu terytorialnym.

Prezentowane wyzwania strategiczne obszarów wiejskich zostały podzielone na grupy, które odzwierciedlają ich

zróżnicowany poziom i tempo rozwoju w czterech płaszczyznach

•

•

•

•

źródła finansowania rozwoju;

dostępność terytorialna;

zmiany demograficzne i społeczne;

ład przestrzenny.

Grupy cech

różnicujących

obszary wiejskie

w Polsce

źródła

ĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĂ

ƌŽnjǁŽũƵ

dostępność

ƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶĂ

RODZAJ WYZWAŃ

Wyzwania obszarów wiejskich

powolnego tempa rozwoju

dotyczące gmin wiejskich

i miejsko-wiejskich

z niskim potencjałem

inwestycyjnym (zwykle

niesamodzielne finansowo,

o niskim poziomie dochodów

własnych na osobę, w niewielkim

stopniu korzystające ze środków

zewnętrznych)

w małym stopniu wykorzystujące

możliwości rozwoju w oparciu

o współpracę terytorialną

(o powolnym tempie rozwoju

infrastrukturalnego lub o strukturze

osadnictwa rozproszonego

z przysiółkami)

njŵŝĂŶLJ

ĚĞŵŽŐƌĂĨŝĐnjŶĞ

ŝspołeczne

z niskim tempem rozwoju kapitału

ludzkiego (głównie obszary, na

których zmiany w strukturze

wykształcenia zachodzą powoli lub

jest utrudniony rozwój

przedsiębiorczości)

ład przestrzenny

z brakami ciągłości ładu

przestrzennego (obszary, na

których występuje nieład

architektoniczno-urbanistyczny lub

deformacja przestrzeni; zazwyczaj

obszary te nie mają opracowanej

spójnej wizji rozwoju

przestrzennego)

Wyzwania obszarów wiejskich

zamkniętego rozwoju

dotyczące gmin wiejskich

i miejsko-wiejskich

o utrwalonej strukturze dochodów

i wydatków (raczej samodzielne

finansowo, których struktura

dochodów wykazuje niewielką

dynamikę zmian w kierunku

zwiększenia udziału dochodów z CIT

lub PIT, z dużym udziałem wydatków

„sztywnych”)

z małą ilością powiązań

funkcjonalnych (zwykle poza

zasięgiem oddziaływania dużych

ośrodków miejskich lub słabo

skomunikowanych, z niedostatecznie

rozwiniętą podstawową infrastrukturą

liniową oraz usługami lub o skupionej

strukturze osadniczej)

tracące potencjał mieszkańców

(najczęściej obszary wyludniające

się, z dużym udziałem osób w wieku

poprodukcyjnym lub osób w wieku

produkcyjnym nieskłonnych do

dojazdów do pracy i aktywności

zawodowej lub społecznej)

o zdeterminowanym ładzie

przestrzennym (należące do lub

leżące w bezpośrednim sąsiedztwie

terenów zwartych funkcjonalnie, np.

dużych kompleksów leśnych,

obszarów chronionych, monokultur

rolniczych, terenów pod wodami,

terenów wojskowych)

Wyzwania

horyzontalne

obszarów

wiejskich

dotyczące wszystkich

obszarów wiejskich

niezależnie od ich

sytuacji finansowej

dotyczące wszystkich

obszarów wiejskich

niezależnie od ich

dostępności

terytorialnej

dotyczące wszystkich

obszarów wiejskich

niezależnie od

przebiegu zmian

demograficznych

i społecznych tam

zachodzących

dotyczące wszystkich

obszarów wiejskich

niezależnie od stanu

ich ładu

przestrzennego

Rysunek 3. Typologia obszarów wiejskich w Polsce wynikająca z głównych wyzwań rozwojowych.

Źródło: opracowanie MRiRW.

Ϯϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Ϯϳ



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Z uwagi na zróżnicowanie potrzeb rozwojowych zakłada się ewentualną delimitację obszarów wiejskich

powolnego tempa rozwoju i obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju w oparciu o wskaźniki nawiązujące

do celów podejmowanej interwencji publicznej i odejście od używania do różnych typów interwencji

jednego wskaźnika syntetycznego (przykłady delimitacji zostały przedstawione w załączniku nr 2).

1498 GMIN WIEJSKICH, 677 GMIN MIEJSKO-WIEJSKICH oraz 302 GMINY MIEJSKIE

(stan na dzień 1 stycznia 2023 r.)



Rysunek 4. Scenariusze rozwoju obszarów wiejskich w Polsce w perspektywie 2030 r.

Źródło: opracowanie MRiRW.

Wyzwania obszarów wiejskich w SZRWRiR 2030 analizuje się w odniesieniu do trzech grup obszarów:obszarów

wiejskich powolnego tempa rozwoju, obszarów wiejskich zamkniętego rozwoju i obszarów wiejskich

dynamicznie się rozwijających. Przyjęty podział (podobnie jak w przypadku podziału gospodarstw rolnych

i rybackich) jest w dużej mierze umowny, ale odzwierciedla zróżnicowany poziom i tempo rozwoju obszarów

wiejskich. W gminach wiejskich lub miejsko-wiejskich należących do ww. wybranych grup obszarów wiejskich

w kolejnych latach będą zachodziły kolejne zmiany społeczno-gospodarcze, w wyniku których gminy te mogą

w przyszłości nadal się rozwijać, spowolnić tempo swojego rozwoju lub ograniczyć możliwości dalszego rozwoju,

przekształcić się w obszar miejski lub ulec marginalizacji.

Ϯϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Ϯϴ

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Poz. 1214

Ϯϵ

Rozwój infrastruktury technicznej

Zagrożenia/Bariery/Sła

be strony

Szanse/

Wyzwania

Zagadnienia

horyzontalne

dot. obszarów

wiejskich

rozwijających

się w oparciu

o endogeniczne

potencjały17)

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

przestarzałe technologie produkcji, przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej

wysoka emisyjność źródeł energii

niedostatecznie rozwinięty system sieci gazowej

niska opłacalność gazyfikacji wsi

niewystarczająco rozwinięta infrastruktura kanalizacyjna

niewystarczająco rozwinięta infrastruktura OZE na obszarach wiejskich

niepełne pokrycie gmin dostępem do Internetu o wysokiej przepustowości

•

większe dopasowanie wsparcia na rzecz infrastruktury liniowej do terytorialnego

zróżnicowania jej dostępności i jakości

ograniczenie zadań własnych gmin lub ich większe dofinansowanie z budżetu

krajowego

zapewnienie lepszej jakości dróg gminnych w zakresie ich nośności i sieci dróg

gminnych dostosowanych do rozwoju regionu

brak uregulowanych stosunków własnościowych w zakresie korzystania z dróg

gminnych w przypadku ich rozbudowy lub modernizacji lub zamiaru budowy sieci

wodociągowej lub światłowodowej w pasie drogi

niski poziom bezpieczeństwa dróg gminnych (brak ścieżek rowerowych, chodników,

bezpiecznych skrzyżowań, niedostateczne oświetlenie uliczne)

zły stan urządzeń wodnych i ich ewidencji (brak aktualizacji stanu urządzeń, remontów,

przeglądów, konserwacji)

niewystarczająco rozwinięta infrastruktura wodociągowa (brak wodociągu,

niedostatecznie rozbudowana sieć, stacje uzdatniania wody (SUW) o małych

przepustowościach, niedopasowane do zmian liczby mieszkańców)

wysokie koszty dofinansowania przez JST połączeń transportowych realizowanych

przez prywatnych przewoźników

brak możliwości współfinansowania linii podmiejskich (autobusowych lub kolejowych)

duże koszty gospodarki odpadami

•

•

Szanse/

Wyzwana

Zagrożenia/

Bariery/Słabe strony

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

•

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

zastosowanie nowoczesnych, inteligentnych rozwiązań w zakresie infrastruktury

współpraca jednostek samorządu terytorialnego przy realizacji projektów

inwestycyjnych

włączenie inwestycji w infrastrukturę techniczną do działań na rzecz wzrostu

przedsiębiorczości i mobilności międzysektorowej

wprowadzenie cyfrowych rozwiązań w zakresie zarządzania infrastrukturą

rozwój dostępu do szybkiego Internetu na obszarach wiejskich, w tym bezpłatnego

dostępu do bezprzewodowego Internetu w miejscach publicznych (publiczne hot spoty)

rozwiązania prawne i wsparcie finansowe w zakresie wykorzystania potencjału do

produkcji energii na poziomie gospodarstw w sieciach elektroenergetycznych

•

•

•

•

•

•

•

wsparcie publiczne inwestycji liniowych leżących poza siecią infrastruktury o znaczeniu

krajowym lub regionalnym

•

•

•

•

•

•

występowanie obszarów niedostatecznej jakości dostaw energii elektrycznej

niedostateczna sieć oraz zły stan dróg dojazdowych do gruntów rolnych

niedostatecznie rozwinięta sieć ścieżek rowerowych, tras i szlaków turystycznych

brak uregulowanych praw do korzystania ze szlaków i tras turystycznych

złe lub niedostateczne oznakowanie dróg czy rozjazdów

niewystarczający rozwój transportowej komunikacji zbiorowej (nierzadko brak

możliwości codziennego dojazdu do miejscowości gminnej lub powiatowej)



ϭϳͿ

Dotyczą wszystkich obszarów wiejskich.

Ϯϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



•

•

•

Poz. 1214

ϯϬ

mała liczba przewoźników na poziomie lokalnym (zdarza się, że gminy stają się

„zakładnikami” jedynej firmy przewozowej na terenie gminy lub powiatu)

niski udział lub brak linii podmiejskich (autobusowych lub kolejowych)

liczne „dzikie wysypiska śmieci”

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/

Wyzwania

Zagadnienia

horyzontalne

dot. obszarów

wiejskich

rozwijających

się w oparciu

o endogeniczne

potencjały

Szanse/

Wyzwania

Rozwój usług publicznych18)

•

•

•

•

•

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/Wyzwania

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju

niewystarczająca jakość usług publicznych, w tym usług specjalistycznych (np. badania

profilaktyczne i laboratoryjne w medycynie rodzinnej, dostępność lekarzy specjalistów),

oraz słaby poziom wyposażenia placówek publicznych

niewystarczająca dostępność do wysokiej jakości usług publicznych i nierówności

terytorialne w tym dostępie

niski zasób mieszkalnictwa komunalnego

zbyt niskie wykorzystanie e-usług i cyfryzacji w usługach społecznych (np. mała liczba

spraw, które można „załatwić” elektronicznie, mały stopień upowszechnienia

wykorzystania narzędzi elektronicznych w komunikacji z mieszkańcami, w tym

w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania o zagrożeniach pogodowych)

•

•

większe wykorzystywanie lokalnych liderów w projektowaniu usług publicznych

ściślejsza współpraca samorządu z lokalnymi przedsiębiorcami i producentami rolnymi

w zakresie zaspokajania potrzeb dostępu do usług społecznych

•

małe możliwości budowy boisk, sal sportowych, ośrodków kultury czy bibliotek ze

środków własnych gminy lub powiatu

małe możliwości finansowania budowy i utrzymania boisk, sal sportowych, ośrodków

kultury czy bibliotek ze środków własnych gminy/powiatu

placówki świadczące usługi zdrowotne są zbyt małe i niedostatecznie wyposażone

w odniesieniu do potrzeb mieszkańców

infrastruktura publiczna jest niedostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami

słaby poziom wyposażenia i dostępności placówek oświatowych, kulturalnych oraz

z zakresu kultury fizycznej i sportu

placówki świadczące usługi publiczne są zbyt małe w odniesieniu do potrzeb

mieszkańców

niedostateczna sieć placówek opieki nad małymi dziećmi oraz osobami zależnymi

brak dostatecznych uregulowań prawnych dotyczących rolnictwa społecznego, które

ułatwiałyby gospodarstwom rolnym świadczenie usług społecznych (opiekuńczych,

terapeutycznych i edukacyjnych)

•

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

zapewnienie większej spójności między działaniami prowadzonymi na poziomie kraju

i przez JST

wypracowanie i wdrożenie standardów usług publicznych

większy udział społeczeństwa w projektowaniu usług publicznych

•

•

•

•

•

•

•

•

•

większe zastosowanie rozwiązań cyfrowych w informacji o usługach publicznych

oferowanych w regionie oraz ich dostarczaniu

szersze zastosowanie mobilnych centrów usług publicznych

poszerzanie katalogu funkcji publicznych świadczonych w jednym punkcie



18)

Do usług publicznych zalicza się: usługi i e-usługi administracyjne, usługi i e-usługi społeczne, usługi techniczne – B. Kożuch, A. Kożuch,

Usługi publiczne w: Organizacja i Zarządzanie, Instytut Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011.

ϯϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju

ϯϭ

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony



Poz. 1214

placówki służby zdrowia i usług zdrowotnych, żłobki, przedszkola, policja są

umiejscowione w regionach z utrudnionym dojazdem

• rosnące koszty utrzymania sieci placówek edukacji i bibliotek o małej liczbie uczniów

lub osób wypożyczających

• poziom zaangażowania środków publicznych w budowę infrastruktury kultury i turystyki

nieodpowiadający oczekiwaniom społecznym i wielkości popytu na tego rodzaju usługi

• wysokie koszty zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w tym również w zakresie

występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych lub pożarów

• duża amortyzacja i niepełne wykorzystanie zasobów infrastruktury społecznej JST (np.

konieczność lub społeczne oczekiwanie utrzymania szkół z liczbą poniżej 30 dzieci,

w przypadku ich wykorzystania jedynie w zakresie funkcji edukacyjnych i trudności w

obsadzie nauczycieli w małych szkołach)

• potrzeba rozwijania systemów w zakresie wczesnego ostrzegania i powiadamiania

Zarządzanie rozwojem obszarów wiejskich

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Zagadnienia

horyzontalne

dot. obszarów

wiejskich

rozwijających

się w oparciu

o endogeniczne

potencjały

•

•

•

•

•

•

•

•

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

Szanse/

Wyzwania

•

•

współdziałanie w zakresie struktury priorytetów i zasad finansowania europejskiego19)

digitalizacja informacji o przestrzeni i jej powszechne udostępnienie

szersze zastosowanie cyfrowych rozwiązań w prowadzeniu postępowań

administracyjnych i zarządzaniu rozwojem obszarów wiejskich

szersze upowszechnienie dialogu społecznego w zarządzaniu rozwojem

rozwój statystyki w zakresie obszarów wiejskich i rolnictwa oraz wprowadzenie w

repozytoriach publicznych możliwości identyfikacji według kodu terytorialnego jak

największej liczby danych (z podziału na gminy wiejskie, miejsko-wiejskie i miejskie)

większa współpraca między samorządami na szczeblu lokalnym20)

wzmocnienie roli MRiRW w projektowaniu rozwoju obszarów wiejskich w regionach

ukierunkowanie wsparcia publicznego z poziomu krajowego i regionalnego na potrzeby

gmin wiejskich i miejsko-wiejskich z uwzględnieniem zróżnicowań ich poziomu rozwoju i

możliwości rozwojowych21)

niedostateczne ukierunkowanie terytorialne wsparcia publicznego, z uwzględnieniem

zróżnicowań w przekroju miasto/wieś

niedostateczne przełożenie celów krajowych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich na

działania publiczne oraz krajowe w pozostałych działach administracji rządowej

podejście „silosowe”, również na poziomie regionalnym, w projektowaniu wsparcia ze

środków publicznych (kontynuowanie ugruntowanego poglądu, że rozwój obszarów

wiejskich finansowany jest tylko lub przede wszystkim w ramach działań WPR)

brak ogólnodostępnych baz danych dotyczących rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa

wydawanie dokumentów niebędących decyzjami administracyjnymi, zezwoleniami

i koncesjami wyłącznie w formie papierowej

mała liczba e-usług i elektronicznych rejestrów publicznych

niski stopień wykorzystywania możliwości kontaktów on-line w relacjach mieszkaniecurząd (zapytania, porady, zgłoszenia, informowanie)

długotrwałe postępowania administracyjne i ich niska jakość

wzmocnienie podejścia strategicznego do rozwoju obszarów wiejskich (w tym m.in.

w odniesieniu do planu wydatków inwestycyjnych)



Raport OECD.

Tamże.

21) Konieczność dostosowania wsparcia dla gmin wiejskich leżących na obrzeżach miast, gmin wiejskich powolnego tempa rozwoju i gmin

wiejskich zamkniętego rozwoju.

19)

20)

ϯϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju

Zagrożenia/Bariery/ Szanse/

Słabe strony

Wyzwania

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

Zagrożenia/Bariery/Słabe

strony

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



•

•

•

•

•

•

•

Poz. 1214

ϯϮ

niska jakość systemów i wyposażenia teleinformatycznego w urzędach i jednostkach

publicznych (w tym również w szkołach)

mały stopień przeszkolenia pracowników JST i terytorialnych agend rządowych

w zakresie nowoczesnych rozwiązań cyfrowych

niska świadomość w zakresie terytorialnego zróżnicowania potencjału rozwojowego

zarządzanego obszaru

mały stopień wykorzystania myślenia strategicznego w realizacji bieżących i

wieloletnich planów finansowych

niedostateczne powiązania planowania przestrzennego z planowaniem strategicznym

szersze uwzględnianie znaczenia rozwoju obszarów wiejskich w zwiększaniu

dostępności terytorium i lokalnej gospodarki

zintegrowane planowanie we współpracy z sąsiednimi samorządami

•

konieczność dojazdu do siedziby organu JST w celu odebrania dokumentów

niebędących decyzjami administracyjnymi, zezwoleniami i koncesjami

• niedostateczny poziom współpracy terytorialnej między JST a urzędami

• mniejszy udział społeczności lokalnych w stanowieniu prawa miejscowego

• brak uzgodnień decyzji z zakresu zarządzania środowiskiem między sąsiednimi JST

(np. w zakresie lokalizacji inwestycji z zakresu gospodarki odpadami)

Rozwój społeczny i gospodarczy

•

ϯϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Szanse/

Wyzwania

Zagrożenia/Bariery/

Słabe strony

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

•

•

•

•

•

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe

strony

Zagadnienia

horyzontalne

dot. obszarów

wiejskich

rozwijających

się w oparciu

o endogeniczne

potencjały

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

•

potencjał przedsiębiorczości opartej na produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym na

poziomie gospodarstwa domowego

wykorzystanie nowoczesnych technologii i nowych gałęzi gospodarki na obszarach

wiejskich (np. w zakresie OZE czy GOZ)

przyspieszenie rozwoju gospodarczego dzięki rozwiązaniom cyfrowym

budowa i rozwój infrastruktury zwiększającej dostępność terytorialną i podnoszącej

standard infrastruktury bytowej na obszarach wiejskich

rozwój centrów aktywności gospodarczej (strefy inwestycyjne, klastry, HUB-y)

pełne wykorzystanie struktur sieciowych w pobudzaniu aktywności gospodarczej

i społecznej (PUP, LGD, ODR, izby rolnicze)

większa spójność społeczna i zasoby więzi społecznych i rodzinnych sprzyjające

powstawaniu rodzin

dziedzictwo kulturowe wsi

odejście od policentrycznego umiejscowienia instytucji rozwoju i instytucji zarządzania

rozwojem

utrwalona struktura dochodowa i niska mobilność terytorialna

niski poziom rozwoju pozarolniczej przedsiębiorczości

oczekiwania społeczne co do stosowania wyłącznie rozwiązań instytucjonalnych

w rozwiązywaniu problemów strukturalnych, niedostosowanie kwalifikacji lub wzrost

wiedzy rolników (w tym również młodych rolników) w zakresie możliwości wykorzystania

rozwiązań cyfrowych, automatyzacji i AI w produkcji i przetwórstwie rolno-spożywczym

utrzymująca się niechęć do korzystania z zewnętrznych źródeł zwrotnego finansowania

wzmocnienie powiązań między instytucjami B+R i IOB a przedsiębiorstwami

większy nacisk na wdrażanie działań z zakresu budowania kompetencji i podstaw

przedsiębiorczości

większe stosowanie partnerstw w realizacji zadań publicznych

wykluczenie cyfrowe wybranych grup społecznych i obszarów

ubóstwo i zagrożenie wykluczeniem społecznym

powstawanie nowych obszarów zmarginalizowanych (dotkniętych trwałą stagnacją

gospodarczą, o niższej konkurencyjności, marginalizacją społeczną, wykluczonych

z procesów rozwoju)

starzenie się społeczeństwa i niski przyrost naturalny

odpływ ludności do silniejszych gospodarczo ośrodków lub do innych państw

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju



Zagrożenia/Bariery/Słabe Szanse/

Wyzwania

strony

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



Poz. 1214

ϯϯ

•

•

niska dostępność rynków pracy dużych miast

występowanie obszarów szczególnie zagrożonych negatywnymi zjawiskami

demograficznymi

•

zakładanie lub rozwój sieciowej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich

•

brak aktywnego poszukiwania pracy i dążenia do podnoszenia swoich umiejętności

i kwalifikacji zawodowych przez mieszkańców wsi

niedostateczny poziom wykształcenia, kwalifikacji zawodowych (niedostosowanie tych

kwalifikacji do potrzeb rynku i rewolucji cyfrowej) i kompetencji kluczowych (takich jak

kompetencje cyfrowe czy przedsiębiorczości) ludności wiejskiej

wysoki stopień bezrobocia ukrytego, niska mobilność zawodowa ludności wiejskiej i

brak nowych miejsc pracy

niski poziom przedsiębiorczości i powolny przebieg procesu dezagraryzacji wsi

•

•

•

Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiskowymi

Szanse/Wyzwania

•

•

•

•

•

•

•

•

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Zagadnienia

horyzontalne

dot. obszarów

wiejskich

rozwijających

się w oparciu

o endogeniczne

potencjały

•

•

•

•

•

•

•

•

ϯϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



zwiększenie stopnia objęcia obszarów wiejskich miejscowymi planami

zagospodarowania przestrzennego

wzrost wydajności infrastruktury środowiskowej i jej rozbudowa (w tym m.in.

infrastruktury wodnej nawadniającej)

rozwój gospodarczy w oparciu o ochronę zasobów środowiskowych

zrównoważenie w sposobie wykorzystania przestrzeni wiejskiej dla celów społecznych,

środowiskowych i gospodarczych (w tym również turystycznych)

większe zaangażowanie społeczności lokalnych w działania pro-środowiskowe

rozwój rolnictwa ekstensywnego (w tym ekologicznego)

degradacja krajobrazu przyrodniczego i kulturowego w wyniku niekontrolowanej lub

nadmiernej urbanizacji i zajęcia terenów cennych przyrodniczo na cele przemysłowe

spadek różnorodności biologicznej obszarów wiejskich, w tym m.in. obniżenie wartości

przyrodniczej terenów, na których zaniechano kontynuacji produkcji rolnej, a które

pełniły istotną rolę dla środowiska

duża powierzchnia terenów zdegradowanych, zdewastowanych lub odłogowanych

porzucanie odpadów w miejscach do tego nieprzeznaczonych, np. w lasach, na

otwartych terenach

konflikty społeczne towarzyszące działaniom związanym z planowaniem przestrzennym

realizacja celów polityki przestrzennej (ład przestrzenny) bez uszczerbku dla realizacji

celów w zakresie rozwoju gospodarstw

niekorzystny wpływ zmian klimatu na możliwości rozwoju obszarów wiejskich (susze,

gwałtowne zjawiska pogodowe)

wpływ zjawisk epizootycznych na rozwój gospodarczy (np. ASF, wysoce zjadliwa grypa

ptaków (HPAI))

mała aktywność mieszkańców obszarów wiejskich w konsultacjach dotyczących planów

zagospodarowania przestrzennego

duże potrzeby związane z usuwaniem azbestu zarówno w odniesieniu do gospodarstw

domowych, jak i szeroko rozumianych budynków gospodarczych oraz potrzeby

zastępowania go nowymi bezazbestowymi wyrobami

Trendy, pułapki rozwojowe i wyzwania sektora rolno-spożywczego i rozwoju obszarów wiejskich



ϯϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Szanse/

Wyzwania

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

zamkniętego

rozwoju

Zagrożenia/ Bariery/

Słabe strony

Zagadnienia

dot. obszarów

wiejskich

powolnego

tempa rozwoju

Zagrożenia/Bariery/Słabe strony

Szanse/

Wyzwania



Poz. 1214

ϯϰ

•

•

wzrost poziomu „samofinansowania się” inwestycji środowiskowych samorządu

większe zaangażowanie społeczności lokalnych w realizację celów środowiskowych

•

•

•

niskie nakłady na rozwój przestrzenny gmin i ochronę środowiska

mały stopień pokrycia gmin planami zagospodarowania przestrzennego

trudności w sfinansowaniu działań z zakresu termomodernizacji budynków

użyteczności publicznej oraz wykorzystania technologii OZE w infrastrukturze liniowej w

budynkach użyteczności publicznej

niedostateczne prace w zakresie inwestycji i utrzymania urządzeń wodnych

brak działań lub niedostateczne działania na rzecz poprawy jakości powietrza i gleb

oraz GOZ

brak ścieżek eko-edukacyjnych

wykorzystanie środowiska naturalnego jako potencjału rozwoju regionu

mniejsze wydatki na ochronę powietrza i wód

•

•

•

•

•

•

•

•

•

duży udział terenów zielonych lub chronionych nieprzekładający się na wysokość

środków z budżetu państwa przekazywanych na pokrycie finansowania zadań

zleconych

brak lub mały stopień pokrycia gmin planami, programami lub strategiami w zakresie

gospodarowania środowiskiem

niska dostępność (również transportowa) obszarów podlegających ochronie

trudności w monitorowaniu stanu i zagrożeń środowiskowych



Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.



^z / > ZKtK:h OBSZARÓW WIEJSKICH͕ ZK>E/dt / Zzdt

KϮϬϯϬZ͘

Wizja i cel główny rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa

Przez ostatnie 25 lat w krajowej polityce dominował model rozwoju, w ramach którego rozwój był postrzegany

przede wszystkim przez pryzmat wzrostu aglomeracji i dużych miast oraz ich obszarów funkcjonalnych,

zakładający dyfuzję efektów wzrostu na inne obszary. Dalsze utrzymywanie takiego modelu prowadziłoby do

pogłębiania się niekorzystnych zmian demograficznych, obniżenia tempa rozwoju polskiej wsi i osłabienia spójności

terytorialnej. Z analiz wynika, że jego dalsze wdrażanie mogłoby prowadzić do negatywnych efektów w postaci22)

−

−

−

−

−

−

−

−

−

pogłębiania się zróżnicowań w zakresie rozmieszczenia ludności, w tym silnej depopulacji peryferyjnych

regionów wiejskich, zwłaszcza Podlasia, Roztocza z Polesiem i Pobużem oraz Pomorza Środkowego.

Prowadziłoby to do marginalizacji wielu obszarów wiejskich, degradacji krajobrazu, niekorzystnych zmian

w środowisku czy zaniku kultury wiejskiej;

starzenia się ludności, najszybszego na obszarach dotychczas uważanych za względnie młode (np. obszary

podmiejskie ośrodków średniej wielkości), co wiąże się ze spowolnieniem wymiany pokoleniowej w rolnictwie

i rybactwie oraz negatywnymi konsekwencjami dla rozwoju tych sektorów w oparciu o nowe technologie;

silnej luki podażowej na rynku pracy (w skali kraju szacowanej, w zależności od wariantu, na 2–7 mln osób

w perspektywie ok. 2050 r.), która jest szczególnie odczuwalna dla sektora rolno-spożywczego

w pracochłonnych kierunkach (uprawa warzyw, owoców, produkcja zwierzęca) oraz przetwórstwie;

wyludniania peryferyjnych obszarów wiejskich powodującego obniżanie gęstości zaludnienia i zmniejszanie

się wielkości wsi (pod względem liczby ludności lub gospodarstw domowych), a tym samym wzrostu kosztów

obsługi tych terenów (usługi publiczne, transport);

zagrożenia dla stabilności finansów publicznych na poziomie krajowym i JST z powodu niższych dochodów

i wyższych wydatków (utrzymanie infrastruktury, pomoc społeczna);

wyhamowania (zmniejszenia w stosunku do obecnego stanu) koncentracji ludności na obszarach

podmiejskich wskutek wyczerpywania się zasobów migracyjnych, jak też skierowania strumieni migracyjnych

za granicę;

degradacji miast średnich pełniących aktualnie rolę „stabilizatorów” terytorialnych systemów społecznogospodarczych poza największymi obszarami metropolitalnymi, powodującej silne osłabienie podstaw

rozwojowych regionów i samego oddziaływania miast;

„wypadania”, zwłaszcza mniejszych miast, z zajmowanego miejsca w hierarchii osadniczej, w tym ośrodków

powiatowych niemogących utrzymać swej bazy ekonomicznej, a tym samym usług o znaczeniu

egzogenicznym, również tych istotnych dla rozwoju sektora rolno-spożywczego;

destrukcji i reorganizacji dotychczas ukształtowanych powiązań funkcjonalnych, powodując rozdźwięk

pomiędzy aktualnym a optymalnym podziałem administracyjno-terytorialnym, zwłaszcza na niższych

szczeblach hierarchicznych.

W dniu 16 lutego 2016 r. Rząd RP przyjął nowy model rozwoju kraju w „Planie na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju”, a następnie nowej średniookresowej strategii rozwoju kraju „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)”, przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r.



ϮϮͿ

Na podstawie ekspertyzy wykonanej przez Przemysława Śleszyńskiego dla MRiRW w 2016 r. pt. Identyfikacja i ocena wybranych

zjawisk demograficznych w Polsce (ze szczególnym uwzględnieniem wsi i relacji miasto-wieś).

ϯϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϯϱ



Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.

Nowy model rozwoju kraju zakłada rozwój odpowiedzialny oraz społecznie i terytorialnie zrównoważony.

Zakłada również jak najpełniejsze wykorzystanie indywidualnych potencjałów terytorialnych oraz rozwój

oparty o inwestycje, innowacje, eksport oraz wysoko przetworzone produkty.

Dotychczasowy model polaryzacyjno-dyfuzyjny nie przyniósł oczekiwanej „dyfuzji rozwoju” z obszarów tzw.

„lokomotyw rozwoju” na obszary przejściowe i zmarginalizowane. Przyjęcie modelu odpowiedzialnego rozwoju

jest szansą zwiększenia tempa rozwoju terytorialnego obszarów wiejskich.

Uwzględniając, że tempo zmian na obszarach wiejskich i w rolnictwie będzie silnie zróżnicowane zarówno pod

kątem ich dynamiki, jak również wymiaru terytorialnego, zaprojektowano wizję obszarów wiejskich i polskiego

rolnictwa, której horyzont wykracza poza 2030 r.

Z uwagi na tempo zmian, jakie są obserwowane w ujęciu historycznym, przywiązanie do tradycji w wiejskich

gospodarstwach domowych oraz uwarunkowania gospodarcze i środowiskowe, należy oczekiwać, że osiągniecie

stanu prezentowanego w wizji nie nastąpi w sposób skokowy, rewolucyjny, ale raczej stopniowy,

ewolucyjny.

Wizja polskiej wsi

Obszary wiejskie to tereny, gdzie wykorzystanie przestrzeni do prowadzenia produkcji rolnej jest traktowane

priorytetowo ze względu na bezpieczeństwo żywnościowe kraju. Jest to również atrakcyjne miejsce do

zamieszkania, prowadzenia działalności pozarolniczej i rybackiej oraz wypoczynku. To również obszary

dostarczające dóbr publicznych i rynkowych, z zachowaniem unikalnych walorów przyrodniczych, krajobrazowych

i kulturowych dla przyszłych pokoleń.

Wizja polskiego rolnictwa

Podstawą ustroju rolnego są gospodarstwa rodzinne podlegające szczególnej ochronie państwa. Rolnictwo rozwija

się w sposób zrównoważony i odpowiedzialny. Krajowy sektor rolno-spożywczy gwarantuje bezpieczeństwo

żywnościowe kraju, wykorzystuje nowoczesne technologie i krótkie łańcuchy dostaw. W rolnictwie zostały

zatrzymane niekorzystne zmiany struktury demograficznej oraz znacząco zwiększono odporność produkcji rolnej i

rybackiej na kryzysy.

Dążąc do przybliżenia zaprezentowanej wizji w perspektywie 2030 r., przyjęto cel główny rozwoju obszarów

wiejskich, rolnictwa i rybactwa stanowiący uszczegółowienie celu głównego SOR.

Celem SZRWRiR 2030 jest wielofunkcyjny rozwój gospodarczy wsi zapewniający bezpieczeństwo

żywnościowe kraju i zwiększenie wartości dodanej z rolnictwa oraz trwały wzrost dochodów jej

mieszkańców przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz

poprawie stanu środowiska naturalnego.

SZRWRiR 2030 będzie realizowała założenia SOR wskazane w jej trzech celach szczegółowych przez działania

zaprojektowane w poszczególnych kierunkach interwencji, które zostały przypisane do trzech celów operacyjnych

SZRWRiR 2030 oraz do trzech obszarów wpływających na realizację celów strategii

• Cel szczegółowy I. Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy

• Cel szczegółowy II. Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska

• Cel szczegółowy III. Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa

• Trzy Obszary wpływające na realizację celów strategii: (1) Sprawne zarządzanie rozwojem, (2) Stabilne

finansowanie rozwoju, (3) Trwała zdolność kreacji i uczenia się

ϯϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϯϲ

Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.



ϯϳ

W SZRWRiR 2030 przyjęto 4-poziomowy układ logiki interwencji (hierarchia i struktura celów)

→ Cel główny

→ Cele szczegółowe/Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii

→ Kierunki interwencji

→ Działania i projekty strategiczne

Działania i projekty strategiczne skoncentrowane wokół trzech celów szczegółowych SZRWRiR 2030 są

tylko częścią interwencji publicznej, jaka zostanie zaadresowana do 2030 r. do obszarów wiejskich

i sektora rolno-spożywczego. Pozostałe działania i projekty niezbędne do wzrostu dochodów

mieszkańców i wzrostu spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środowiskowym

i terytorialnym obszarów wiejskich są przedstawione w innych strategiach rozwoju.

Dokumenty te przedstawiają uszczegółowienie postanowień SOR w zakresie obszarów wpływających na

osiągnięcie celów strategii, do których zaliczono: transport, cyfryzację, energię, bezpieczeństwo narodowe,

środowisko oraz kapitał ludzki i społeczny. Każdy z tych obszarów wpływa na możliwość realizacji celu

głównego SZRWRiR 2030.

Cel główny SOR

Tworzenie warunków do wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze

społecznym, ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym

Cel główny SZRWRiR 2030

Wielofunkcyjny rozwój gospodarczy wsi zapewniający bezpieczeństwo żywnościowe kraju i

zwiększenie wartości dodanej z rolnictwa oraz trwały wzrost dochodów jej mieszkańców

przy minimalizacji rozwarstwienia ekonomicznego, społecznego i terytorialnego oraz

poprawie stanu środowiska naturalnego

Cele szczegółowe SOR

Cel szczegółowy I – Trwały wzrost

gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę,

dane i doskonałość organizacyjną





Cele szczegółowe SZRWRiR 2030

Cel szczegółowy I – Wzmocnienie

bezpieczeństwa żywnościowego i odporności

na kryzysy

Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Cel szczegółowy II – Poprawa jakości życia,

infrastruktury i stanu środowiska

Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo

i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu

społecznemu i gospodarczemu

Cel szczegółowy III – Rozwój

przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc

pracy i aktywnego społeczeństwa

Obszary wpływające na osiągnięcie celów

strategii

transport, cyfryzacja, energia,

bezpieczeństwo narodowe, środowisko,

kapitał ludzki i społeczny

Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii

•

Sprawne zarządzanie rozwojem

•

Stabilne finansowanie rozwoju

Trwała zdolność kreacji i uczenia się

•

Rysunek 5. Powiązanie Celu głównego SZRWRiR 2030 z SOR na poziomie celów szczegółowych i obszarów.

Źródło: opracowanie MRiRW.

ϯϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.



Wskaźniki pomiaru celu głównego SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR

Wskaźnik

Jednostka

miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

Skorygowany realny dochód do dyspozycji

brutto gospodarstw domowych na 1 mieszkańca

wg PPP (UE 28 = 100)

PKB na 1 mieszkańca według PPP

(UE 28 = 100)

Współczynnik Giniego – wskaźnik rozkładu

dochodów gospodarstw domowych

%

%

współczynnik

68,5%

(2014)

69,0

(2015)

30,6

(2015)

76,0-80,0

100,0

Eurostat

75,0-78,0

79,0 (2023)

95,0 (2030)

GUS

/Eurostat

30

27

GUS

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu głównego „Strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju wsi,

rolnictwa i rybactwa do roku 2020 (z perspektywą do 2030)”

Wskaźnik

Relacja przeciętnych rocznych dochodów do

dyspozycji netto na 1 osobę w gospodarstwie

domowym na wsi do miasta

Udział osób żyjących poniżej relatywnej granicy

ubóstwa na obszarach wiejskich w ogólnej

liczbie ludności na obszarach wiejskich23)

Udział produktów przetworzonych w eksporcie

produktów przemysłu rolno-spożywczego24)

Jednostka

miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

%

69,50%

(2015)

72%

85%

GUS

%

25,4

(2010)

18,00%

12%

GUS

%

81,44

(2017)

85%

88%

GUS

Projektując kierunki interwencji oraz działania, stosowano zasady przyjęte w SOR, w tym w szczególności

• zasadę selektywnego podejścia (koncentracja, poszukiwanie nisz, sektory);

• podejście zintegrowane i zróżnicowane terytorialnie (zarządzanie organizowane wokół celów

strategicznych, koordynacja sektorów i instytucji działających na różnych poziomach zarządzania);

• współpracę;

• partnerstwo i współodpowiedzialność podmiotów publicznych, biznesu i obywateli przy realizacji polityk

publicznych; mobilizacji krajowego kapitału;

• procesy demograficzne jako punkt odniesienia dla planowania i realizacji działań rozwojowych.





23)

24)

Wskaźnik I.25 Promowanie włączenia społecznego: zmiany wskaźnika ubóstwa na obszarach wiejskich – wskaźnik oddziaływania I.25

COM(2018) 392 final Załącznik I, Wskaźnik W1 SZRWRiR na lata 2012–2020.

Dane dotyczą kategorii „żywność i napoje” w Roczniku statystycznym handlu zagranicznego tab. 17 Rozdysponowanie importu i

eksportu według głównych kategorii ekonomicznych (ceny bieżące).

ϯϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϯϴ

Cel szczegółowy II

III.3 Wzrost umiejętności i kompetencji

mieszkańców wsi

II.3. Zrównoważona rewitalizacja wsi i

małych miast

II.4 Zrównoważone gospodarowanie i

ochrona zasobów środowiska

II.5. Adaptacja do zmian klimatu i

przeciwdziałanie tym zmianom

rybackiej, w tym odporności na zmiany klimatu

I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa

żywnościowego kraju i jakości żywności

I.4. Transformacja energetyczna sektora rolnospożywczego i rozwój biogospodarki

I.5. Przygotowanie polskiego sektora rolnospożywczego do rozszerzenia UE i nowych

uwarunkowań handlu zagranicznego 

ϯϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



III.5 Rozwój ekonomii i solidarności

społecznej na obszarach wiejskich

III.4 Budowa i rozwój zdolności do

współpracy w wymiarze społecznym i

terytorialnym

ϯϵ

– 40 –

Rysunek 6. Logika strategicznej interwencji SZRWRiR 2030.

Źródło: opracowanie MRiRW.

TRWAŁA ZDOLNOŚĆ KREACJI I UCZENIA SIĘ (Obszar C)

STABILNE FINANSOWANIE ROZWOJU (Obszar B)

SPRAWNE ZARZĄDZANIE ROZWOJEM (Obszar A)

III.2 Rozwój przedsiębiorczości i nowych

miejsc pracy

II.2. Dostępność wysokiej jakości usług

publicznych

I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i



III.1. Odpowiedź na zmiany demograficzne i

ich następstwa

Cel szczegółowy III

Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych

miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa

II.1. Rozwój infrastruktury liniowej

Poprawa jakości życia, infrastruktury i

stanu środowiska

I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej,

rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego

Wzmocnienie bezpieczeństwa

żywnościowego i odporności na kryzysy

Cel szczegółowy I

WIELOFUNKCYJNY ROZWÓJ GOSPODARCZY WSI ZAPEWNIAJĄCY BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCIOWE KRAJU I ZWIĘKSZENIE WARTOŚCI DODANEJ Z

ROLNICTWA ORAZ TRWAŁY WZROST DOCHODÓW JEJ MIESZKAŃCÓW PRZY MINIMALIZACJI ROZWARSTWIENIA EKONOMICZNEGO, SPOŁECZNEGO I

TERYTORIALNEGO ORAZ POPRAWIE STANU ŚRODOWISKA NATURALNEGO

CEL GŁÓWNY SZRWRIR 2030

Zasady i cele rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa do 2030 r.

Monitor Polski

Obszary wpływające

na osiągnięcie celów 

^ZtZŝZϮϬϯϬ

<ŝĞƌƵŶŬŝŝŶƚĞƌǁĞŶĐũŝ

ĞůĞ^ZtZŝZϮϬϯϬ





Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Cel szczegółowy I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności

na kryzysy

Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rolnej ze strategicznymi

rozstrzygnięciami

Polskie rolnictwo posiada duży potencjał produkcyjny zarówno

pod względem ilościowym (zasoby ziemi, w tym użytków rolnych

utrzymanych w dobrej kulturze rolnej, liczba gospodarstw oraz

zasoby pracy w rolnictwie, relatywnie wysoki udział młodych

i wykształconych rolników w tej grupie zawodowej), jak

i jakościowym (w tym m.in. rodzime rasy zwierząt gospodarskich,

odmiany roślin uprawnych, produkty żywnościowe wysokiej jakości,

wiedza o integrowanej ochronie roślin, zrównoważonym nawożeniu).

Zasoby

te

wymagają

efektywnego

gospodarowania

pozwalającego na wzrost podaży w sytuacji kurczących się zasobów

naturalnych (zwłaszcza wody) i ograniczonych czynników

produkcji25).

Użytki rolne w Polsce zajmują ponad

połowę powierzchni kraju.

Pod względem obszaru użytków

rolnych Polska znajduje się na piątym

miejscu w Europie.

(GUS, 2023)

8,8% ogólnej liczby gospodarstw w

Polsce wytwarza około 63%

całkowitej produkcji rolnej w kraju.

(GUS, 2019)

Na wielkość produkcji roślinnej wpływają przede wszystkim położenie geograficzne (znaczne zróżnicowanie

długości okresu wegetacyjnego) oraz warunki glebowo-klimatyczne. Czynniki produkcji, w tym m.in. przydatność

gleb do produkcji rolniczej, jak i struktura agrarna, są silnie zróżnicowane regionalne26). Najlepsze warunki dla

prowadzenia produkcji roślinnej w Polsce są rozproszone w układzie terytorialnym i nie zależą od

struktury osadniczej oraz bliskości ośrodków miejskich. Najmniej korzystne warunki do prowadzenia produkcji

roślinnej występują w województwach: podkarpackim, śląskim, lubuskim i zachodniopomorskim.

Duży wpływ pośredni na wielkość produkcji roślinnej mają również czynniki antropogeniczne (pozaprzyrodnicze),

które oddziałują na sposób użytkowania ziemi. Decydują one o ekonomicznych aspektach gospodarowania przy

określonych uwarunkowaniach naturalnych. Są one wynikiem rozwoju poziomu życia i wynikającego z tego

zapotrzebowania na różnorodne produkty.

Generalnie notuje się niską skłonność do sprzedaży ziemi rolniczej

Rozstrzygnięcie strategiczne

na cele produkcyjne. Znacznie szybciej właściciele gruntów rolnych

Podstawą ustroju rolnego powinny

decydują się na sprzedaż na cele budowalne (w tym w szczególności

być nadal gospodarstwa rodzinne.

pod zabudowę jednorodzinną w sąsiedztwie dużych ośrodków

miejskich) z uwagi na wysokie ceny gruntów pod zabudowę, podobnie

jak w wielu innych państwach UE. Część użytków rolnych znajduje się

w posiadaniu osób nieprowadzących produkcji rolniczej lub też jest odłogowana. Znaczna część użytków wchodzi

w skład mikro- lub małych gospodarstw rolnych, prowadzących działalność wyłącznie na samozaopatrzenie.



25)

26)

„Na początku bieżącej dekady, na poziomie UE pojawiło się wiele inicjatyw mających na celu podnoszenie świadomości dotyczącej

konieczności efektywniejszego wykorzystywania rzadkich zasobów. W następstwie nadrzędnego, sztandarowego komunikatu w sprawie

efektywnego gospodarowania zasobami oczekuje się, że opracowane zostaną długoterminowe strategie w zakresie klimatu, energii i

różnorodności biologicznej, promujące ogólnogospodarcze przestawienie się na efektywne gospodarowanie zasobami, oraz dodatkowe

plany dla sektorów, takich jak transport, rolnictwo, rybołówstwo, surowce i opodatkowanie energii.” – cyt. za: Zdzisław Ginalski, Centrum

Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu w „Efektywne gospodarowanie zasobami w gospodarstwie rolnym”, Radom

2018.

Diagnozy regionalne opracowane przez 16 zespołów wojewódzkich analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju

obszarów wiejskich w województwach do prac nad aktualizacją SZRWRiR 2030 (prace i powołanie zespołów zainicjowało MRiRW w

2016 r.).

ϰϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϬ



Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Silne zróżnicowanie pod względem zasobów produkcyjnych

poszczególnych gospodarstw rolnych przekłada się na coraz większą

koncentrację produkcji w gospodarstwach towarowych

produkujących na skalę „przemysłową” (w tym grunty

dzierżawione) i zmniejszenie roli gospodarstw rodzinnych

w globalnej produkcji żywności. Procesy te mają dynamiczny

charakter i zachodzą równolegle do powolnych zmian w strukturze

(GUS, 2021–2022)

właścicielskiej użytków rolnych wynikających z obrotu prywatnego

ziemią i stosowania dzierżaw długoterminowych w obrocie prywatnym. W skali kraju największą produkcją rolniczą,

zarówno roślinną, jak i zwierzęcą, wyróżniają się województwa wielkopolskie i mazowieckie.

Polscy rolnicy to niemal 1/5

wszystkich rolników UE.

W rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie i

rybactwie w 2022 r. pracowało

przeciętnie w roku 8,4% wszystkich

pracujących w Polsce.

W wybranych regionach i większych gospodarstwach

szczególnie szybko zachodzą procesy koncentracji

produkcji zwierzęcej często powiązane z lokalizacją

zakładów przetwórczych. Najwyższa obsada bydła związana

z produkcją mleczarską występuje w województwach podlaskim,

mazowieckim, wielkopolskim i warmińsko-mazurskim 27 ),

natomiast najwyższa obsada świń w województwach

wielkopolskim, łódzkim, kujawsko-pomorskim i pomorskim28).

Rozstrzygnięcie strategiczne

Celem przekrojowym działań rozwojowych

powinno być zwiększenie opłacalności

produkcji rolnej i wzrost dochodów

rolników.

Spada liczba gospodarstw zajmujących się chowem zwierząt

w skali kraju, co przy generalnie powolnych zmianach struktury

Na polskiej wsi tempo zmian

agrarnej gospodarstw i tendencji do regionalnej specjalizacji prowadzi do

demograficznych jest większe

sytuacji, w której rośnie powierzchnia użytków rolnych, w tym

niż tempo zmian w rolnictwie.

trwałych użytków zielonych znajdujących się w gospodarstwach

Najwolniej zachodzą zmiany

bez zwierząt, natomiast w gospodarstwach zwiększających skalę

w poziomie dezagraryzacji

chowu

świń (wielkość stad) mamy do czynienia ze wzrostem obsady

i dostępności przestrzennej.

oraz z tendencją do upraszczania struktury zasiewów (np. rosnący

(wyniki III etapu MROW Fundacji

udział kukurydzy na ziarno). Są więc regiony charakteryzujące się

Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej)

szczególnie wysokim udziałem gospodarstw bez zwierząt (np. regiony

górskie), jak i regiony o dużej obsadzie, co z punktu widzenia zasad zrównoważonego rozwoju jest zjawiskiem

niekorzystnym.Niekorzystne zmiany obserwuje się w produkcji zwierzęcej, która od lat zmaga się m.in. z ASF oraz

dużą zmiennością opłacalności produkcji. Maleje przede wszystkim liczba stad utrzymujących do 20 świń oraz

liczba gospodarstw utrzymujących krowy29).

W Polsce nadal przeważają małe gospodarstwa rolne, choć ich liczba wyraźnie maleje30). Największy odsetek

najmniejszych gospodarstw rolnych (do 1 ha) występuje w województwie śląskim. Bardzo wysoki udział małych

gospodarstw (o powierzchni do 5 ha) występuje w województwach podkarpackim, małopolskim, świętokrzyskim

i południowo-wschodniej części województwa śląskiego.

Gospodarstwa o pow. 5–10 ha na ogół są położone w bezpośrednim sąsiedztwie ośrodków miejskich.

Natomiast gospodarstwa większe obszarowo są położone głównie na obszarach oddalonych od ośrodków

miejskich, gdzie występują korzystne warunki agrotechniczne lub istnieje rozbudowany łańcuch produkcji

(przetwórstwo i handel) oraz dostęp do wielkomiejskich rynków zbytu (Warszawa).

Zmniejszenie dysparytetu dochodowego między rolnictwem a resztą gospodarki pozostaje dużym

wyzwaniem związanym z niską jednostkową wartością dodaną produkcji rolnej, a także z postępującą globalizacją



Według pogłowia krów na 100 ha użytków rolnych.

Według pogłowia świń na 100 ha użytków rolnych.

29) Liczba gospodarstw utrzymujących krowy zmniejszyła się do ok. 170 tys. w 2021 r.

30) Udział gospodarstw najmniejszych o powierzchni do 5 ha użytków rolnych zmalał z 54,0% w 2010 r. do 52,5% w 2020 r.

27)

28)

ϰϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϭ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



procesów gospodarczych, szybką koncentracją i integracją w pozostałych ogniwach łańcucha rynkowego,

rosnącymi unijnymi standardami produkcji oraz koncentracją inwestycji w ośrodkach miejskich i sektorach

o wyższej stopie zwrotu.

Następuje systematyczny wzrost ryzyka rynkowego, w tym duża zmienność cen i presja na dochody, co jest

związane m.in. z rosnącą otwartością unijnego rynku rolno-spożywczego i deregulacją w ramach kolejnych reform

WPR (m.in. odejście od kwotowania produkcji mleka i cukru) oraz sytuacją geopolityczną związaną z wojną w

Ukrainie oraz ewentualnym członkostwem w UE państw kandydujących do tego członkostwa.

Pozytywny wpływ na poziom i stabilność dochodów rolników w warunkach zmieniającej się koniunktury

gospodarczej mają płatności bezpośrednie w ramach WPR 31 ), stanowiąc przewidywalną część przychodów

rolników niezależną od wielkości bieżącej produkcji. Łagodzą one skutki gwałtownych zmian występujących na

rynkach rolnych i częściowo rekompensują skutki naturalnego ryzyka pogodowego w działalności rolniczej. Dzięki

temu przeciwdziałają zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej z korzyścią dla utrzymania aktywności

gospodarczej na obszarach wiejskich. Istotne jest także wsparcie publiczne, w tym w ramach WPR (I i II filar),

niezbędne dla zrekompensowania kosztów wytwarzania przez rolnictwo dóbr publicznych, również w zakresie

ochrony środowiska i klimatu32).

Statystycznie w sektorze rolnym obserwuje się nadwyżkę zasobów pracy, ale z drugiej strony coraz częściej

pojawiają się sytuacje, gdy brakuje chętnych do prac sezonowych w rolnictwie z uwagi na duży wysiłek

fizyczny, jaki się z nimi wiąże, i wysokość płac.

Coraz częściej zaczyna występować również tzw. „bezrobocie

technologiczne” wynikające ze wzrostu poziomu mechanizacji

Rolnicy i osoby odchodzące

i automatyzacji. Obserwowane jest ono głównie na poziomie

z rolnictwa będą potrzebowali nowych

podregionów, gdzie kluczowym pracodawcą jest duży podmiot rynku

umiejętności i kompetencji.

rolno-spożywczego. Nadwyżka zasobów pracy wynika również

z wciąż niedostatecznej liczby pozarolniczych miejsc pracy

dostępnych dla osób pracujących w gospodarstwach rolnych. Część osób nie posiada również umiejętności

aktywnego poszukiwania zatrudnienia lub zmiany swoich kwalifikacji.

Rozstrzygnięcie strategiczne

Wdrożenie nowoczesnych technologii jest zróżnicowane między

gospodarstwami. Jednostki o dużej wielkości ekonomicznej

100 lat temu 1 rolnik był

wprowadzają już wiele rozwiązań w zakresie automatyzacji, cyfryzacji i

w stanie wyżywić 4 osoby,

rolnictwa precyzyjnego, a gospodarstwa małe i średnie ciągle

a dziś żywi średnio 129.

potrzebują rozwiązań dostosowanych do ich skali. W warunkach

Na początku XIX wieku 80%

polskich kluczowe będzie pokonanie ograniczeń tej ścieżki rozwoju,

ludności zajmowało się

związanych z niewielką skalą produkcji większości gospodarstw

rolnictwem, dziś rolnictwem

rolnych i firm przetwórczych, utrudniającą przyjmowanie

zajmuje się zaledwie 2%

najnowszych technologii i stosowanie nowych modeli

światowej populacji.

organizacyjnych i biznesowych. Wymaga to m.in. opracowania

(Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin)

nowych rozwiązań, które uwzględniałyby specyfikę i walory

gospodarstw o niewielkiej skali produkcji. Podobna sytuacja dotyczy

przemysłu rolno-spożywczego, w którym automatyzacja jest już obecna (np. wykorzystanie czujników, systemy

zarządzania przetwarzaniem mleka).



31)

32)

Thinking CAP Supporting Agricultural Jobs and Incomes in the EU, UE Regular Economic Report 4, World Bank Report on the European

Union.

Jedną z form takiego wsparcia są płatności bezpośrednie, w tym ekoschematy, w ramach I filara WPR, których wysokość jest

uzależniona od spełniania przez gospodarstwa przede wszystkim norm i wymogów w zakresie ochrony środowiska (warunkowości) oraz

płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach II filara WPR w zamian za dodatkowe, wieloletnie i dobrowolne zobowiązania w

zakresie działań na rzecz środowiska i klimatu.

ϰϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϮ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

W zależności od ukierunkowania gospodarstwa oraz jego funkcji i skali produkcji producenci potrzebują albo

rozwiązań przełomowych albo prostych (tradycyjnych), sprawdzonych, usprawniających procesy produkcyjne (w

tym również „innowacji praktycznych” możliwych do wdrożenia bez zaawansowanych zmian technologicznych33)).

Dlatego duże znaczenie odegrają badania naukowe oraz transfer wiedzy i doradztwo, którego skuteczność

oraz użyteczność dla producentów będzie zależała w znacznej mierze od aktualności, treści i wykorzystania

nowoczesnych narzędzi przekazu informacji i wspierania gospodarstw. Wyzwaniem dla wzrostu upowszechnienia

nowoczesnych technologii w małych gospodarstwach lub włączenia ich w pozarolniczy sektor gospodarki będzie

niedostateczny poziom wiedzy, kompetencji i umiejętności osób związanych z małymi gospodarstwami

rolnymi (również w zakresie kompetencji i umiejętności pożądanych na pozarolniczym rynku pracy).

Szansą jest też dalsza cyfryzacja rolnictwa i przemysłu, w

tym m.in. optymalne wykorzystanie dużych zbiorów danych (tym

Rozstrzygnięcie strategiczne

bardziej, że wzrasta zapotrzebowanie na większą personalizację

Wykorzystanie potencjału rozwojowego

produktów żywnościowych). Implementacji wielu rozwiązań w

w sektorze rolno-spożywczym zależy od

zakresie cyfryzacji i przemysłu 4.0. w sektorze rolnoumiejętności adoptowania najnowszych

spożywczym (np. monitorowanie upraw i ich stanu –

technologii, cyfryzacji i innowacji oraz

wymarzanie, susza, rolnictwo precyzyjne i zasobooszczędne)

potencjału tworzenia innowacji.

będzie sprzyjać aktywne jego włączenie w korzyści, jakie płyną

z rozwijającego się sektora kosmicznego, choć generalnie w polskim rolnictwie i rybactwie znacznie wolniej

niż w przetwórstwie rolno-spożywczym następuje przejście z podstawowej cyfryzacji do Internetu rzeczy.

Ważną grupę podmiotów w łańcuchu dostaw stanowi handel hurtowy. Duże rozdrobnienie tej części łańcucha

dostaw powoduje, że wiele mniejszych podmiotów nie posiada odpowiedniej siły zakupowej do uzyskania

konkurencyjnych warunków ze strony globalnych producentów spożywczych. Rynek hurtowy w Polsce jest mocno

zaangażowany w rozwijanie sklepów franczyzowych, m.in. z powodu spadku liczby sklepów niezależnych,

poddanych intensywnej presji ze strony wielkich sieci handlowych34).

Na poziomie wielu gospodarstw rolnych i rybackich głównym wyzwaniem jest nadal racjonalizacja lub

optymalizacja produkcji i wzrost wydajności 35 ), a nie automatyzacja czy robotyzacja. Istnieje więc

prawdopodobieństwo, że polski sektor rolno-spożywczy nie będzie dostatecznie uczestniczył w kreowaniu rozwoju,

tylko będzie naśladowcą rozwiązań zagranicznych oraz będzie doganiał partnerów z UE i rynku globalnego. Tym

bardziej, że dotychczasowe czynniki konkurencyjności międzynarodowej polskiej gospodarki rolno-żywnościowej,

takie jak niskie koszty pracy i ziemi oraz proste metody poprawy efektywności, będą się wyczerpywać. W

konsekwencji nie została wypracowana silna krajowa marka innowacyjnych maszyn i urządzeń oraz usług

w rolnictwie. Polska jest głównie importerem nowoczesnych rozwiązań technologicznych dedykowanych sektorowi

rolnictwa.

Wraz z rosnącą ilością i zróżnicowaniem produktów żywnościowych na rynku oraz zmianą sposobu życia

w ostatnim dziesięcioleciu zaszły niekorzystne zmiany nawyków żywieniowych, które nie pozostają bez

znaczenia dla zdrowia publicznego. Z drugiej strony powstają nowe wzorce popytu – część konsumentów

powraca do zdrowych zasad żywienia, poszukując produktów funkcjonalnych, mało przetworzonych lub

o specjalnym przeznaczeniu, a część całkowicie odchodzi od spożycia mięsa.



33)

34)

35)

Daniele Giovannucci with Sara Scherr, Danielle Nierenberg, Charlotte Hebebrand, Julie Shapiro, Jeffrey Milder and Keith Wheeler,

Sustainable Development in the 21st century (SD21), Food and Agriculture: the future of sustainability Summary of Key Points, United

Nations Department of Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development, March 2012 United Nations Department of

Economic and Social Affairs Division for Sustainable Development.

M. Izdebski, R. Momot, Rynek produkcji spożywczej w Polsce. Czy polska żywność rzeczywiście jest polska?, Warszawa 2016, Fundacja

Republikańska.

https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9028470/5-28062018-AP-EN.pdf/8d97f49b-81c0-4f87-bdde-03fe8c3b8ec2.

ϰϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϯ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



ϰϰ

Niezależnie od nierówności dochodowych globalna populacja staje się i będzie coraz bogatsza. Jedną

z konsekwencji tego procesu jest wzrost popytu i możliwości płacenia za szerszy asortyment żywności36). Te i inne

trendy globalne są ważne dla Polski będącej już dziś dużym eksporterem netto żywności.

Jednocześnie ze względu na zwiększenie udziału wymiany handlowej

i dostępność na rynku żywności pochodzącej z innych krajów czy kontynentów

oraz z uwagi na częstość występowania nowych epidemii roślin i zwierząt, coraz

istotniejszym komponentem jakości żywności jest jej bezpieczeństwo.

Wysoką jakość polskiej żywności kształtuje także bogata tradycja produkcji

i przetwórstwa rolno-spożywczego. Przekazywane z pokolenia na pokolenie

receptury i sposoby produkcji stanowią dziś bezcenne dziedzictwo kulinarne. Z

wartości tych mogą korzystać szczególnie firmy rodzinne, producenci żywności

regionalnej czy tradycyjnej. Promowanie rodzimych marek czerpiących z

polskiego dziedzictwa kulinarnego pozwoli na budowanie pozytywnego

wizerunku poszczególnych regionów i całego kraju.

Rozstrzygnięcie

strategiczne

Jakość i tradycja oraz

dostosowanie żywności do

zmian preferencji konsumentów

będą

czynnikami

silnie

decydującymi o przewadze

rynkowej polskiej żywności.

Równocześnie w dalszym ciągu gospodarstwa rolne powinny poszukiwać możliwości rozwoju przez wzrost

produktywności czynników produkcji, zwłaszcza pracy i ziemi (np. ograniczenie kosztów, powiększenie

gospodarstwa, dywersyfikację działalności rolniczej, wzrost kompetencji kierowników gospodarstw i dostosowanie

się do zmieniających warunków rynkowych, a także podejmowanie dodatkowych działań pozarolniczych). Dla

poprawy opłacalności produkcji w rolnictwie jest niezbędne powiększanie wielkości ekonomicznej gospodarstw

(w tym przez zwiększenie ich areału, także w drodze dzierżawy, oraz przez różne formy współpracy), dalsza

poprawa wydajności i efektywności gospodarowania, a także zwiększenie popytu eksportowego.

• W ostatnich latach sektor rolno-spożywczy mierzy się z

kolejnymi kryzysami wywołanymi pandemią COViD-19

i agresją wojskową Rosji na Ukrainę. Oba te czynniki

spowodowały znaczny i trwały wpływ na globalne rynki żywności

(wyniki III etapu MROW Fundacji Europejski

oraz wprowadziły realne zagrożenie dla bezpieczeństwa i

Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej)

stabilności w Europie i na świecie. W związku ze szkodliwymi

skutkami pandemii COVID-19, gwałtownym wzrostem cen

nawozów i energii oraz globalnym pogorszeniem się warunków makroekonomicznych od połowy 2020 r.

na całym świecie rosły ceny towarów rolnych. Agresja zbrojna Rosji wobec Ukrainy pogorszyła sytuację

na rynku – spowodowała dalszy wzrost cen i ograniczyła dostępność żywności na całym świecie 37).

30–40% żywności na każdym etapie

cyklu żywnościowego jest

marnotrawione.

•

Wojna w Ukrainie zakłóciła bezpieczeństwo dostaw i kierunki

eksportu żywności. Wpłynęła również na globalną przystępność

cenową żywności, również dlatego, że Ukraina jest jednym z

kluczowych producentów i eksporterów podstawowych produktów

żywnościowych, takich jak pszenica czy kukurydza. W latach

2016–2021 90% eksportowanej pszenicy trafiało do Afryki i Azji.

Jednak w wyniku blokowania ukraińskich portów przez Rosję,

eksport ten został ograniczony i przeniesiony z drogi morskiej na

lądową.

Rozstrzygnięcie strategiczne

Konieczne jest zwiększanie odporności

sektora rolno-spożywczego na kryzysy

oraz wzmocnienie bezpieczeństwa

żywnościowego.

Dodatkowymi źródłami ryzyka produkcyjnego są zmiany klimatu i związane z nim zwiększenie

częstotliwości i nasilenia zdarzeń ekstremalnych, a także częstsze kryzysy sanitarne i fitosanitarne. Aby

zwiększyć odporność gospodarstw rolnych i rybackich oraz przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego, należy



36)

H. Charles J. Godfray, Tara Garnett ,Food security and sustainable intensification, Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci, 2014 Apr 5.

37) Spadek importu kukurydzy, pszenicy, oleju oraz śruty rzepakowej i słonecznikowej z Ukrainy wpływa na wzrost cen pasz i koszty

przemysłu spożywczego.

ϰϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

W ramach chowu i hodowli ryb funkcjonuje

m.in. 798 obiektów produkcji ekstensywnej

oraz 115 obiektów produkcji intensywnej.

Działalność wylęgarniczo-podchowalniczą

prowadzi 97 obiektów.

Poz. 1214

ϰϱ

rozwijać i upowszechniać narzędzia skutecznego zapobiegania

ryzyku i kryzysom oraz zwiększania odporności i radzenia

sobie z nimi przez podmioty gospodarcze.

Mimo tendencji do koncentracji produkcji rolnej oraz

zwiększania efektywności procesów produkcyjnych bardzo

duże ilości surowców rolnych i żywności są

marnotrawione, a produkty uboczne powstające w procesie produkcji i przetwarzania żywności w małym

stopniu wykorzystywane. Rozwój biogospodarki pozwoli zmniejszyć presję na środowisko przyrodnicze m.in.

przez zmniejszenie zapotrzebowania na surowce nieodnawialne,

zmniejszenie zanieczyszczenia wód powierzchniowych pierwiastkami

Rozstrzygnięcie strategiczne

biogennymi (eutrofizacja), ograniczenie degradacji gleb oraz

Gospodarstwa rolne, które obecnie

zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych.

wytwarzają żywność głównie na własny

użytek, w przyszłości mogą być również

W wielu sytuacjach szanse na zwiększenie dochodów małych i średnich

energii

odnawialnej

prosumentami

gospodarstw rolnych z podstawowej działalności rolniczej są

i surowców dla biogospodarki (w tym m.in.

ograniczone. Z tego powodu gospodarstwa rolne powinny

w zakresie biomasy).

rozszerzać (uzupełniać) zakres swoich dotychczasowych funkcji



produkcyjnych o świadczenie usług na rzecz mieszkańców wsi

i miast (np. usługi dla gospodarstw rolnych, usługi wynajmu pokoi, sprzedaż żywności wytwarzanej

w gospodarstwie), a także środowiska przyrodniczego (np. ochrona gleb przed erozją, ochrona powietrza, wody).

Odpowiedzią na prezentowane w diagnozie wyzwania jest kontynuacja modelu rolnictwa wielofunkcyjnego

i zrównoważonego 38 ), który gwarantuje bezpieczeństwo żywnościowe (wymaga utrzymania gospodarstw

zdolnych do odtwarzania potencjału produkcyjnego), dostarcza dóbr publicznych, w tym środowiskowych,

sprzyja rozwojowi przedsiębiorczości związanej z sektorem rolno-spożywczym oraz pobudza rozwój

społeczny i terytorialny (w tym m.in. funkcje kulturowe obszarów wiejskich i tradycje polskiej wsi).

Podsumowanie wyników diagnozy dotyczącej produkcji rybackiej ze strategicznymi

rozstrzygnięciami

Produkcja rybacka jest oparta o surowiec pochodzący z trzech rodzajów działalności, tj. rybołówstwa morskiego,

rybactwa śródlądowego i akwakultury, które dostarczają produkty stanowiące surowiec dla zakładów

przetwórczych. Głównym czynnikiem warunkującym lokalizację podmiotów działających w tym sektorze jest

dostęp do zasobów naturalnych (morza, rzek i jezior, sztucznych zbiorników wodnych), a w przypadku

przetwórstwa − dostęp do surowca.

Rybołówstwo morskie jest wykonywane w województwach zachodniopomorskim, pomorskim

i warmińsko-mazurskim. Istotnym czynnikiem warunkującym działalność podmiotów wykonujących komercyjne

połowy morskie jest wspólna własność zasobów podlegających limitowaniu, przy jednoczesnej prywatnej

własności środków produkcji.

Biorąc pod uwagę negatywne skutki zmian klimatu oraz sukcesywnie pogarszający się stan zasobów Morza

Bałtyckiego, w celu zapewnienia możliwości kontynuowania działalności połowowej na poziomie ekonomicznej

opłacalności i uzyskiwania stabilnych dochodów z tej działalności, coraz większym wyzwaniem i koniecznością

będzie wzmocnienie działań przyczyniających się do zmniejszenia presji połowowej oraz ochrony zasobów

i środowiska morskiego, w tym wdrażanie działań innowacyjnych z zakresu zwiększenia selektywności narzędzi

połowowych. Niezbędna będzie także odnowa stada dorsza bałtyckiego i innych intensywnie eksploatowanych



38)

The Future of Food and Farming: Challenges and choices for global sustainability, UK Government’s Foresight Project: Global Food

and Farming Futures, The Government Office for Science, London 2011.

ϰϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Rozstrzygnięcie strategiczne

Wzmocnienie działań przyczyniających

się do zmniejszenia presji połowowej oraz

ochrony

zasobów

i

środowiska

morskiego.

gatunków ryb. Dlatego działania dotychczas podejmowane w

ramach wspólnej polityki rybołówstwa polegające na

utrzymaniu trwałej równowagi między zdolnością połowową a

zasobami, przy zapewnieniu osłon społeczno-ekonomicznych

dla zatrudnionych w sektorze rybołówstwa (szczególnie

w odniesieniu do segmentu łodziowego rybołówstwa

przybrzeżnego), powinny być kontynuowane.

Produkcja gatunków ryb słodkowodnych jest prowadzona w naturalnych śródlądowych wodach powierzchniowych

i zbiornikach zaporowych (m.in. rybactwo jeziorowe, rzeczne) oraz w ramach chowu i hodowli (akwakultura)

prowadzonych w stawach i innych urządzeniach technicznych (np. pstrągarstwo, karpiarstwo, wylęgarnictwo).

Rybactwo śródlądowe jest wykonywane w ramach wydzielonych obszarów tzw. obwodów rybackich przez

osoby i podmioty do tego uprawnione (osoby fizyczne, podmioty nieposiadające osobowości prawnej oraz

osoby prawne, tj. spółki, stowarzyszenia, uczelnie i JST). Podmioty uprawnione do rybactwa prowadzą swoją

działalność w oparciu o dziesięcioletni plan gospodarki rybackiej (operat rybacki), w ramach którego są

planowane i wykonywane zarybienia, co umożliwia zachowanie

ekonomicznej opłacalności przy jednoczesnym zachowaniu trwałości

Rozstrzygnięcie strategiczne

wielu cennych gatunków (tj. sielawa, sieja, węgorz, certa, łosoś, troć

Rozwój rybactwa w oparciu o model

wędrowna).

wielofunkcyjnych

gospodarstw

Działalność rybacka odgrywa istotną rolę w systemie racjonalnego

rybackich czerpiących z tradycji

zarządzania zasobami środowiska wodnego, w szczególności

i kultury.

w kontekście ochrony różnorodności biologicznej, zachowania

unikatowych walorów przyrodniczych obszarów rybackich oraz zaspokajania potrzeb społeczeństwa związanych z

wypoczynkiem. Dlatego kluczowym wyzwaniem jest dalszy rozwój tego sektora z wykorzystaniem jego

historyczno-kulturowego wymiaru, np. przez rozwój gastronomii, turystyki i rekreacji związanych

z rybactwem.

Dominującymi gatunkami ryb w krajowej akwakulturze

przeznaczonymi do konsumpcji są karp i pstrąg tęczowy. Duże

znaczenie gospodarcze mają ryby produkowane w polikulturach

z karpiem, m.in. tołpyga biała i pstra, gatunki karasia, amur biały,

lin, sum europejski oraz szczupak i sandacz. Wśród ryb

łososiowatych odnotowuje się znaczące ilości palii (pstrąga

alpejskiego). W ostatnich latach rozwija się chów ryb w systemach recyrkulacyjnych, m.in. suma afrykańskiego, ryb

jesiotrowatych oraz łososia atlantyckiego. Polska jest również europejskim potentatem w produkcji kawioru (ikra

ryb jesiotrowatych). Jak dotychczas produkcja skorupiaków (raków) nie przekracza kilkuset kilogramów rocznie.

Na terenie całego kraju jest wydzielonych

ok. 1826 obwodów rybackich

obejmujących w przybliżeniu 480 tys. ha

wód znajdujących się w użytkowaniu ok.

412 podmiotów.

Na polskim wybrzeżu rozlokowane są

62 porty i przystanie rybackie,

w których jest zarejestrowanych łącznie

843 jednostek rybackich

(dane na 31 grudnia 2018 r.)

Produkcja ryb w gospodarstwach chowu i hodowli odbywa się m.in.

w stawach, basenach i torach wodnych, przegrodach i sadzach,

klatkach oraz systemach recyrkulacji budowanych najczęściej na

gruntach o niskiej przydatności do produkcji rolnej, które są w

posiadaniu właścicieli prywatnych bądź pozostają w zasobach

Skarbu Państwa i są dzierżawione.

Stawy rybne, w których jest prowadzony chów i hodowla ryb

słodkowodnych, zasilane są wodą powierzchniową stanowiącą własność państwa, w związku z czym

warunkiem prowadzenia tego typu działalności jest uzyskanie pozwolenia wodno-prawnego.

ϰϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϲ



Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Oprócz chowu ryb konsumpcyjnych ważnym elementem akwakultury jest

produkcja cennych gatunków ryb do zarybień wód otwartych, gdyż

zarybienia pozwalają utrzymać właściwy stan ichtiofauny wód śródlądowych

oraz utrzymanie cennych dla polskiego rybactwa gatunków ryb

dwuśrodowiskowych, takich jak np. troć i łosoś. Zarybienia pozwalają

również zapewnić atrakcyjność amatorskiego wędkowania, które generuje

duże przychody nie tylko podmiotom rybackim.

ϰϳ

Rozstrzygnięcie strategiczne

Warunkiem zrównoważonej produkcji

rybackiej jest ochrona zasobów wody

i cennych gatunków ryb.

Wobec ograniczonej możliwości zwiększenia produkcji rybołówstwa morskiego coraz większe znaczenie zyskuje

sektor akwakultury jako alternatywne źródło surowca mogące stanowić realną przeciwwagę dla rosnącej zależności

od importu. Utrzymanie ekonomicznej opłacalności gospodarstw prowadzących chów i hodowlę wymusza

konieczność stosowania nowoczesnych technologii hodowlanych. Równocześnie uzyskiwanie rentowności

chowu ryb i innych organizmów wodnych wymaga stosowania adekwatnych do istniejących warunków metod

intensyfikacji produkcji. Jednocześnie, w celu poprawy konkurencyjności, coraz większe znaczenie ma

rozszerzenie asortymentu o poszukiwane na rynku rodzaje produktów (w tym m.in. materiał zarybieniowy) oraz

wprowadzenie nowych gatunków skorupiaków.

Rozmieszczenie zakładów przetwórstwa rybnego jest związane

z możliwością zaopatrzenia w surowiec, dlatego większość zakładów

przetwórczych znajduje się w rejonie nadmorskim w niewielkiej odległości

od miejsc wyładunku ryb ze statków rybackich. Niektóre zakłady

przetwórstwa są zlokalizowane również poza rejonami nadmorskimi. Biorąc

pod uwagę rezultaty ekonomiczne, przetwórstwo ryb ma duże znaczenie

dla polskiego sektora rybnego. Od kilku lat należy ono do najszybciej

rozwijających się branż polskiego sektora żywnościowego.

Rozstrzygnięcie strategiczne

Utrzymanie ekonomicznej opłacalności

gospodarstw prowadzących chów

i hodowlę

przez

rozszerzenie

asortymentu o poszukiwane na rynku

rodzaje produktów.

Rozpoczęty w okresie przedakcesyjnym proces restrukturyzacji i modernizacji zaplecza produkcyjnego

z wykorzystaniem środków pomocowych funduszy europejskich i ich kontynuowanie w ramach kolejnych okresów

programowania pozwoliło na szybkie zdobycie i sukcesywne poszerzanie zagranicznych rynków zbytu oraz

skuteczne konkurowanie z innymi producentami, głównie w aspekcie kosztowym i jakościowym, w całym

łańcuchu dystrybucji „od łowiska do półmiska”. Spowodowało to wzrost

udziału eksportu w przychodach osiąganych przez branżę do ok. 64%.

Rozstrzygnięcie strategiczne

Ograniczenia w połowach bałtyckich i dalekomorskich oraz mała różnorodność

Wzrost udziału w rynku przez

biologiczna własnych zasobów pozwalają jednak zaledwie w 25–30% zaspokoić

działania na rzecz jakości

popyt przetwórstwa na surowiec, co uzależnia go od importu oraz światowej

produktów i rozwój żywności

sytuacji podażowo-popytowej na rynkach poszczególnych gatunków ryb.

funkcjonalnej.

Zmieniające się preferencje żywieniowe oraz wzrost popytu na żywność

wysokiej jakości, wytwarzaną w sposób zrównoważony (nieobciążający środowiska i klimatu), otwierają nowe

możliwości dla wzrostu produkcji w sektorze rybactwa. Rosnący popyt na produkty funkcjonalne (lecznicze)

oraz nowo tworzące się grupy konsumenckie o specjalnych potrzebach (dzieci, osoby z dysfunkcjami układu

naczyniowo-krwionośnego czy chorujący na cukrzycę) stanowi bodziec dla rozwoju nowego modelu działalności

gospodarczej, wykorzystującego instrumenty B+R, wprowadzającego nowe technologie oraz korzystającego z

kulturowych specyfik lokalnych.

ϰϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Główne założenia wynikające z SOR

MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA DLA POLSKIEGO SEKTORA ŻYWNOŚCIOWEGO

LEPSZE PERSPEKTYWY ROZWO JU

Założenia wynikające z SOR dotyczące celu I SZRWRiR 2030

Rozwój odpowiedzialny to rozwój zrównoważony i wielofunkcyjny oparty na wiedzy i innowacjach, dążący do

poprawy konkurencyjności sektora rolno-spożywczego przy zachowaniu dbałości o środowisko oraz jakość

życia na obszarach wiejskich.

Podstawą sektora rolno-spożywczego są silne podmioty gospodarcze – odpowiedzialność polega na

tworzeniu warunków, które pozwolą na współpracę, wzajemne uzupełnianie się i wykorzystanie potencjału zarówno

małych, średnich, jak i dużych gospodarstw rolnych i przedsiębiorstw rolno-spożywczych oraz umożliwienie

rozwoju każdego z nich.

Najlepsza inwestycja to inwestycja w człowieka – należy umożliwić rolnikom ich rozwój i samorealizację

w warunkach nie gorszych od występujących w pozostałych sektorach oraz zadbać o zastępowalność pokoleń

i wzrost umiejętności osób pracujących w sektorze rolno-spożywczym.

Sektor żywności wysokiej jakości jest jednym z sektorów strategicznych kraju, na których zostanie

skoncentrowane wsparcie w ramach poszczególnych polityk publicznych (m.in. przemysłowej, innowacyjnej,

eksportowej, związanej z napływem inwestycji zagranicznych).

Pomnażanie polskiego kapitału kluczem do sukcesu sektora rolno-spożywczego – odpowiedzialny rozwój to

m.in. odpowiednia równowaga między środkami krajowymi i zagranicznymi wspierającymi rozwój sektora

rolno-spożywczego.

Oczekiwanym efektem realizacji SZRWRiR 2030 będzie m.in. wzrost zamożności Polaków, w tym również

rolników.

ϰϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϴ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Wskaźniki pomiaru celu szczegółowego I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i

odporności na kryzysy SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR

Wskaźnik

Jednostka

miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

Udział gospodarstw rolnych o powierzchni

od 1–5 ha użytków rolnych (UR) w ogólnej

liczbie gospodarstw rolnych

Udział przychodów netto ze sprzedaży

produktów innowacyjnych (nowych lub

istotnie ulepszonych) na eksport

w przychodach netto ze sprzedaży

produktów, towarów i materiałów

w przedsiębiorstwach przemysłowych

Odsetek osób korzystających z Internetu

w kontaktach z administracją publiczną przy

przekazywaniu wypełnionych formularzy

%

51

(2014)

46

40

Eurostat

%

4,4

(2014)

4,8

8,0

GUS

%

16

(2015)

34

40

Eurostat

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego I SZRWRiR 2030 Zwiększenie opłacalności

produkcji rolnej i rybackiej

Wskaźnik

Powierzchnia UR utrzymanych w dobrej

kulturze rolnej39)

Wartość eksportu artykułów rolnospożywczych w przeliczeniu na

1 mieszkańca Polski40)

Średnia powierzchnia UR w gospodarstwie

rolnym

Udział gospodarstw indywidualnych

o powierzchni powyżej 1 ha prowadzonych

przez osobę do 40. roku życia w ogólnej

liczbie gospodarstw indywidualnych

o powierzchni powyżej 1 ha41)

Pogłowie bydła

Liczba zarejestrowanych siedzib stad świń

Jednostka

miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

[mln ha]

14,49

(2017)

Nie mniej niż

14 mln ha

Nie mniej niż

14 mln ha

Eurostat

[euro/

mieszkańca]

710,96

(2017)

725

800

GUS

[ha]

9,85

(2010)

12

17

GUS

/Eurostat

%

20,4

(2016)

21%

25%

GUS

2022 r. = 100%

Nie mniej niż w

2022 r.

ARiMR

2022 r. = 100%

120% wartości

z 31.12.2022 r.

ARiMR

sztuk

sztuk

6448,3 tys.

sztuk

(2022 r.)

56 385 stad

(31.12.2022 r.)





39)

40)

41)

Wskaźnik W32 z SZRWRiR na lata 2012–2020.

Wskaźnik W43 z SZRWRiR na lata 2012–2020.

Wskaźnik I.21. Zmiana liczby nowych rolników – wskaźnik oddziaływania I.21 Przyciąganie młodych rolników COM(2018) 392 final

Załącznik I; źródło danych: Charakterystyka gospodarstw rolnych 2016, GUS, Warszawa 2017 (tabela 4 s. 204).

ϰϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϰϵ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Działania w ramach celu szczegółowego I Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i

Kierunek interwencji: I.1. Zwiększanie

i przetwórstwa rolno-spożywczego

opłacalności

produkcji

rolnej,

rybackiej

Trwały, długoterminowy rozwój krajowego sektora rolno-spożywczego powinien być oparty na sprawiedliwym

podziale tworzonej wartości dodanej i zasadzie uczciwej konkurencji. W relacjach między podmiotami

funkcjonującymi w tym samym ogniwie łańcucha dostaw lub będących w relacjach dostawca-odbiorca zachowanie

zasad uczciwej konkurencji jest warunkiem optymalnej alokacji zasobów i budowania konkurencyjności

międzynarodowej całego krajowego sektora rolno-żywnościowego. Efektem wdrożenia takiego modelu powinna

być opłacalność produkcji rolnej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego. Aby stało się to możliwe, konieczne

jest stałe monitorowanie sytuacji na poszczególnych rynkach rolnych oraz bieżące reagowanie na pojawiające się

zagrożenia i kryzysy. Równocześnie należy podejmować działania, które wzmocnią odporność podmiotów

łańcucha żywnościowego na sytuacje kryzysowe, dzięki czemu będą one w stanie skuteczniej przeciwstawiać się

presji otoczenia zewnętrznego i zachowają zdolność do produkcji i inwestowania.

Zakłada się, że ważną rolę w stabilizowaniu dochodów w rolnictwie i rybactwie będą wciąż odgrywać działania

WPR i WPRyb, chociaż obserwuje się jednocześnie malejącą rolę w rolnictwie tradycyjnych instrumentów

stabilizacji cen rynkowych i wzrost znaczenia w tym zakresie wsparcia bezpośredniego (płatności bezpośrednie),

doraźnego wsparcia łagodzącego skutki zniszczeń, kryzysów rynkowych oraz dobrowolnych dla rolników i rybaków

instrumentów aktywnego zarządzania ryzykiem w gospodarstwach (np. instrumenty EFRROW, EFMR). Płatności

bezpośrednie w ramach WPR pozwalają ograniczać skutki ryzyka dochodowego związanego zarówno z wahaniami

cen (wskutek zmienności sytuacji rynkowej), jak i poziomem plonowania (wskutek zmienności warunków

pogodowych).

Podmioty sektora rolno-spożywczego powinny uczestniczyć też w kolejnej rewolucji przemysłowej, którą

wyznaczają innowacje (produktowe i w procesach biznesowych), cyfryzacja, technologie satelitarne, Internet

rzeczy42) i przemysł 4.0, co jest warunkiem utrzymania i wzmacniania konkurencyjności międzynarodowej tego

sektora. Rozwój innowacyjnych technologii przetwarzania danych musi uwzględniać odporność na

cyberzagrożenia oraz zwiększoną ochronę informacji, w szczególności w kontekście przetwarzania ogromnych

zbiorów danych (big data), i zbierania danych z dużej liczby rozproszonych geograficznie urządzeń (Internet

rzeczy), przy jednocześnie rosnących potrzebach wysokiej mobilności systemów zbierania, analizy i wizualizacji

danych.

Wzrost liczby aktywnych małych i średnich przedsiębiorstw oraz gospodarstw rolnych i rybackich wdrażających

innowacje i charakteryzujących się wyższą niż dotychczas efektywnością i dochodowością pozwoli uniknąć pułapki

średniego dochodu i pułapki przeciętnego produktu.

Działania

1.1.1.

1.1.2.

1.1.3.

stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE

odbudowa łańcuchów dostaw zerwanych w wyniku pandemii COViD-19

rozwój systemów zbierania informacji rynkowej o produkcji rolnej i obrocie rynkowym (poziom

produkcji, ceny, zapasy)

1.1.4. zwiększenie indywidualnych i hurtowych zdolności magazynowania produktów rolnych

1.1.5. rozwój spółdzielczości rolniczej



42)

„Internet rzeczy” (ang. Internet of Things, w skrócie IoT) w uproszczeniu oznacza ekosystem, w którym wyposażone w sensory

przedmioty komunikują się z komputerami. Zastosowanie IoT może mieć ogromne znaczenie dla ochrony środowiska (np.

monitorowania stanu gleby), przemysłu i rolnictwa (obejmując takie zagadnienia jak stopień nawożenia i zanieczyszczenia, nawadnianie

pól i szklarni) czy w rozwiązaniach dotyczących gospodarki wodnej w inteligentnych miastach (np. monitorowanie żyzności i nawadniania

obszarów zielonych). Patrz raport pt. Internet rzeczy w Polsce [https://iab.org.pl/wp-content/uploads/2015/09/Raport-Internet-Rzeczy-wPolsce.pdf].

ϱϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϬ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



1.1.6.

1.1.7.

1.1.8.

1.1.9.

1.1.10.

1.1.11.

1.1.12.

1.1.13.

1.1.14.

1.1.15.

1.1.16.

1.1.17.

1.1.18.

1.1.19.

1.1.20.

1.1.21.

1.1.22.

1.1.23.

1.1.24.

1.1.25.

1.1.26.

1.1.27.

1.1.28.

1.1.29.

dalsza modernizacja gospodarstw rolnych i rybackich ;uwzględniająca efektywność wspieranych

rozwiązań), w tym m.in. inwestycje ułatwiające produkcję w warunkach zwiększającego się ryzyka

wynikającego z niekorzystnych zjawisk pogodowych powodujących straty w produkcji

wsparcie tworzenia i rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych na obszarach wiejskich

zagrożonych trwałą marginalizacją, w małych miastach i miejskich obszarach funkcjonalnych

rozwój systemów dystrybucji i wspólnej organizacji sprzedaży w dużych miastach

rozwój kooperacji między producentami, wzmocnienie powiązań gospodarstw rolnych i rybackich

z zakładami przetwórczymi, rozwój integracji poziomej, integracja przedsiębiorców wokół lokalnych

i regionalnych czempionów gospodarczych

kontynuacja zmian strukturalnych w rolnictwie, w tym poprawa struktury obszarowej m.in. przez

scalenia gruntów, zadania w ramach kształtowania ustroju rolnego oraz racjonalne wykorzystanie

potencjału produkcyjnego Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa

rozwój przetwórstwa i krótkich łańcuchów dostaw

restrukturyzacja zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne

tworzenie warunków dla rozwoju, upowszechniania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań, produktów

i procesów w rolnictwie, rybactwie i sektorze rolno-spożywczym, w tym odpowiadających także na

potrzeby wynikające z procesów demograficznych

zapewnienie równych warunków konkurencji na jednolitym rynku

poprawa relacji między podmiotami w łańcuchu dostaw żywności, w tym przeciwdziałanie

nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

rozwój infrastruktury technicznej handlu hurtowego, w szczególności na terenach nabrzeżnych

(terminale portowe, kolejowe) i terenach rolno-spożywczych rynków hurtowych, oraz zwiększenie

potencjału przechowalnictwa artykułów rolno-spożywczych i środków do produkcji rolnej

stabilizowanie i monitorowanie rynków rolnych

wdrożenie rozwiązań sztucznej inteligencji w rolnictwie, rybactwie i administracji rolnej

stworzenie platformy wymiany doświadczeń i współpracy między sektorem wytwórczym a sektorami

badawczym i naukowym

realizacja programów i projektów badawczych (krajowych i międzynarodowych) ukierunkowanych na

powstawanie innowacji w rolnictwie, rybactwie i przetwórstwie rolno-spożywczym

wdrożenie systemu zarządzania badaniami i innowacjami w zapleczu naukowo-badawczym sektora

rolno-spożywczego oraz działania na rzecz integracji działalności sektora nauki, edukacji i rozwoju

tworzenie warunków do rozwoju, upowszechniania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań, produktów

i procesów w rolnictwie, rybactwie i sektorze rolno-spożywczym, w tym odpowiadających także na

potrzeby wynikające z procesów demograficznych

cyfryzacja wdrażania instrumentów polityki rolnej i rybackiej

tworzenie, wdrożenie i rozwijanie innowacyjnych aplikacji oraz otwartych platform ICT wspierających

producentów rolnych

wsparcie grup operacyjnych europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego

i zrównoważonego rolnictwa (GO EPI)

wspieranie powstawania innowacyjnych produktów żywnościowych dostosowanych do

indywidualnych potrzeb żywieniowych konsumentów (w tym m.in. produkty dla seniorów i dzieci)

zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych w ramach kontroli i egzekwowania przepisów

WPRyb (użycie dronów w kontroli rybołówstwa morskiego i rybactwa śródlądowego, wykorzystanie

technik satelitarnych do obmiarów stawów hodowlanych)

rozwój klastrów, parków lub platform technologicznych w rolnictwie

opracowanie i udoskonalanie przez zaplecze naukowo-badawcze nowych rozwiązań

technologicznych i organizacyjnych

ϱϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϭ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



1.1.30. podnoszenie kompetencji i umiejętności rolników i rybaków i upowszechnianie wiedzy o rolnictwie

i rybactwie

1.1.31. upowszechnienie stosowania rachunkowości w rolnictwie

1.1.32. promocja i implementacja nowoczesnych technologii w zakresie zwiększenia efektywności produkcji

i upowszechnienia standardów uczciwej konkurencji

Nowe modele organizacji rynków będą uzupełniane przez działania zwiększające wydajność lub produktywność

pracy, ziemi i kapitału w systemach produkcji rolnej oraz możliwości produkcyjnych gospodarstw rybackich. Można

do nich zaliczyć m.in. usługi szkoleniowe i doradztwo w zakresie technologicznym, jak i w zakresie różnych form

współpracy dla osób prowadzących działalność rolniczą lub rybacką. Dotychczasowe działania na rzecz poprawy

struktury obszarowej gospodarstw (przez scalanie gruntów, wymianę gruntów, dzierżawę, instrumenty wspierające

rolników przejmujących gospodarstwa) będą uzupełniane przez promowanie modeli współpracy gospodarstw

dysponujących różnymi zasobami pracy, ziemi, kapitału i wiedzy, tak aby osiągały one w drodze kooperacji korzyści

w skali niezbędnej do funkcjonowania na konkurencyjnym rynku mimo powolnych zmian własnościowych gruntów

rolnych. Wsparcie dla wyposażenia gospodarstw w nowoczesne maszyny, urządzenia, budynki lub budowle

(szczególnie w zakresie automatyzacji, cyfryzacji, biogospodarki, potrzeb wynikających ze zmian klimatu i ochrony

środowiska) będzie ukierunkowane (w formie preferencji) na tego typu współpracę.

Kierunek interwencji: I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym

odporności na zmiany klimatu

Z punktu widzenia gospodarstwa rolnego czy rybackiego różnym ryzykom odpowiadają różne sposoby

ograniczania i przeciwdziałania im. Utrzymanie produkcji produktów rolno-spożywczych opartych na krajowych

surowcach i produktach zapewniającej bezpieczeństwo żywnościowe kraju wymaga dostosowania środków

produkcji i technologii oraz organizacji produkcyjnych w rolnictwie i rybactwie do zmian klimatu, w tym w

szczególności do występowania okresowych niedoborów wody.

W warunkach Polski pilnie są potrzebne kompleksowe działania w zakresie gospodarki wodą43). Od dostępności i

jakości wody w sposób bezpośredni jest uzależniona jakość rybackiej bazy produkcyjnej w rolnictwie i rybactwie,

na którą składają się użytki rolne utrzymane w dobrej kulturze rolnej, żywe zasoby wód eksploatowane w

zrównoważony sposób, zbilansowana flota rybacka, żywotne ekonomicznie gospodarstwa rolne i rybackie, baza

genetyczna produkcji roślinnej i zwierzęcej, a także sprawny system przetwórstwa i handlu. Należy także podjąć

działania mające na celu ochronę ekosystemów sąsiadujących z terenami użytkowanymi rolniczo, w szczególności

rzek i jezior, jak również mokradeł.

Drugim wymiarem odporności produkcji rolnej i rybackiej jest odporność na długookresowe zmiany na rynkach

rolnych krajowych i międzynarodowych, np. wywołane zmianami wzorów konsumpcji i produkcji, oraz zmiany

strukturalne zachodzące w sektorze rolno-spożywczym (w tym również starzenie się społeczności rolniczej i

rybackiej, i brak zastępowalności pokoleń).

Kolejny wymiar odporności produkcji rolnej i rybackiej dotyczy zdolności adaptacyjnych i skuteczności działań

kryzysowych w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak np. wojna w Ukrainie czy pandemia COViD-19. Zmiany

wywoływane przez tego rodzaju zdarzenia wymuszają podęcie natychmiastowych działań doraźnych oraz

prowadzenia ciągłych analiz wariantowych i monitorowania sytuacji.

Działania

1.2.1.

1.2.2.

optymalizacja wsparcia dla rolników w zakresie przeciwdziałania skutkom suszy

wsparcie rolników i rybaków w sytuacjach kryzysowych wynikających z wydarzeń w skali makro-, takich

jak m.in. wojna w Ukrainie



43)

Coraz częściej występują zjawiska suszy lub okresowe niedobory wody.

ϱϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϮ



1.2.3.

1.2.4.

1.2.5.

1.2.6.

1.2.7.

1.2.8.

1.2.9.

1.2.10.

1.2.11.

1.2.12.

1.2.13.

1.2.14.

1.2.15.

1.2.16.

1.2.17.

1.2.18.

1.2.19.

1.2.20.

1.2.21.

1.2.22.

– 54 –

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

wprowadzenie kompleksowych rozwiązań z zakresu zarządzania ryzykiem w gospodarstwach rolnych

i sektorze rolno-spożywczym

upowszechnienie praktyk rolniczych na rzecz środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt z wykorzystaniem

instrumentów WPR

stabilizacja i monitorowanie rynków rolnych

zwiększanie retencji wodnej, w tym m.in. przez melioracje nawadniające i ograniczające odpływ wody

zapobieganie powodziom i podtopieniom gruntów wykorzystywanych do produkcji rolnej

przeciwdziałanie spadkom opłacalności produkcji spowodowanym redukcją emisji gazów cieplarnianych

z rolnictwa, rybactwa i łańcucha rolno-żywnościowego

inwestycje w nawadnianie użytków rolnych

opracowanie i wdrożenie doraźnych systemów pomocy dla gospodarstw dotkniętych niekorzystnymi

zjawiskami pogodowymi lub okolicznościami nadzwyczajnymi uniemożliwiającymi lub utrudniającymi

działalność rolniczą i rybacką

wyposażenie obszarów wiejskich i rybackich w systemy ostrzegania przed zagrożeniami

wsparcie postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej (związane m.in. z prowadzeniem ksiąg

hodowlanych i oceny wartości użytkowej lub genetycznej zwierząt)

ochrona zasobów genetycznych roślin użytkowych

zwiększenie bezpieczeństwa białkowego

wsparcie hodowli roślin oraz odpowiedni dobór odmian i gatunków roślin

zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt i zapobieganie tym chorobom

zwalczanie szkodliwych dla roślin agrofagów kwarantannowych, innych agrofagów objętych regulacjami

prawnymi i zapobieganie ich rozprzestrzenianiu się, a także wdrażanie mechanizmów łagodzących skutki

rynkowe zjawisk z tym związanych

transfer wiedzy z sektora nauki w zakresie innowacyjnych rozwiązań na rzecz ograniczenia negatywnego

wpływu sektora rybackiego na środowisko, poprawy stanu środowiska i żywych zasobów wód

rozwój doradztwa rolniczego w zakresie kwestii ochrony środowiska i klimatu, w tym adaptacja do zmian

stworzenie nowoczesnych instrumentów (aplikacje, portale i platformy internetowe) stanowiących bazę

wiedzy o ryzykach i skracających procesy ostrzegania przez zagrożeniami

realizacja działań służących zrównoważonemu gospodarowaniu gatunkami zwierząt powodujących

szkody w rolnictwie i rybactwie

wzmocnienie i wypracowanie nowych mechanizmów współpracy między podmiotami realizującymi

zadania z zakresu poprawy retencji wodnej na obszarach wiejskich

Nośnikiem (wektorem) innowacji technologicznych w rolnictwie służących budowie odporności na zmiany klimatu

są w ostatnich latach rozwiązania w zakresie wdrażania poszczególnych instrumentów wsparcia w ramach WPR,

w szczególności w zakresie płatności obszarowych. Od 2018 r. rolnicy są obowiązani do składania wniosków o

przyznanie płatności obszarowych przez Internet, powszechnie są wykorzystywane zdjęcia satelitarne i systemy

informacji geograficznej, w tym pochodzące z unijnego systemu satelit i czujników pod nazwą Sentinel. Planuje się,

aby zobrazowania satelitarne były w najbliższych latach powszechnie wykorzystywane do monitorowania działek

rolnych, upraw i zabiegów agrotechnicznych, a także kondycji upraw rolniczych.

Technologie ICT mają również potencjał do przekształcania rolnictwa w wielu aspektach, m.in.: wykorzystanie

danych z inteligentnych czujników, np. o warunkach pogodowych, jakości gleby, postępie w uprawie czy zdrowiu

bydła, w celu m.in. śledzenia ogólnego stanu gospodarstwa rolnego, wydajności osób zatrudnionych czy też

sprzętu (maszyn rolniczych) i zastosowanych rozwiązań, lepszej kontroli procesów wewnętrznych przez możliwość

przewidywania wyników produkcji, zarządzania kosztami i redukcji odpadów – dzięki zwiększonej kontroli nad

produkcją i zwiększonej efektywności biznesowej – dzięki automatyzacji procesów, kontroli nad procesem

produkcyjnym i utrzymaniem wyższych standardów jakości upraw i zdolności wzrostu – dzięki automatyzacji.

ϱϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϯ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Opracowane w wyniku badań naukowych nowe technologie będą służyć także odporności sektora na zwiększone

ryzyka produkcyjne i rynkowe oraz ułatwią godzenie potrzeby wzrostu produktywności z potrzebą zaspokajania

oczekiwań społecznych w zakresie ochrony zasobów środowiskowych, klimatu i dobrostanu zwierząt oraz

dostarczania innych usług o charakterze dóbr publicznych.

Kierunek interwencji: I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości

żywności

Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju jest podstawowym zadaniem sektora rolno-spożywczego.

Utrzymanie wysokiego poziomu jakości i bezpieczeństwa produktów rolno-spożywczych będzie wymagać również

utrzymania na najwyższym poziomie infrastruktury zaplecza naukowo-badawczego i systemu kontroli rolniczej i

rybackiej bazy produkcyjnej. Do kwestii jakości i bezpieczeństwa żywności odnosi się zasada wzajemnej zgodności

(ang. cross-compliance). Od 2023 r. wysokość płatności bezpośrednich, jak również wybranych płatności w ramach

II filaru WPR, jest uzależniona od warunkowości, czyli przestrzegania przez rolników wymogów podstawowych w

zakresie zarządzania oraz norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W coraz większym stopniu o

jakości i wycenie rynkowej polskiej produkcji rolnej będzie decydować nie tylko wiarygodność systemów kontroli i

przestrzeganie minimalnych norm prawnych, ale rosnący udział produkcji ekologicznej lub innych systemów

produkcji zapewniających ochronę zasobów środowiskowych (niski ślad środowiskowy) oraz poprawę dobrostanu

zwierząt.

Działania

1.3.1. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji rolniczej i ochrona gruntów rolnych o najwyższej klasie

przydatności przed jej pozarolniczym wykorzystaniem

1.3.2. zachowanie i poprawa jakości gleby

1.3.3. zapewnienie przestrzeni produkcyjnej dla produkcji zwierzęcej

1.3.4. działania na rzecz podnoszenia jakości żywności

1.3.5. ochrona gospodarstw rodzinnych

1.3.6. wspieranie tworzenia krótkich łańcuchów wartości i łańcuchów rynkowych

1.3.7. wyznaczenie krajowych specjalizacji w rolnictwie dostosowanych do potencjału produkcyjnego

1.3.8. odbudowa i zwiększenie odporności produkcji zwierzęcej i roślinnej należących do krajowych specjalizacji

w rolnictwie

1.3.9. efektywny system nadzoru nad bezpieczeństwem żywności i jakością handlową żywności, krajowym

obrotem produktami rolno-spożywczymi oraz obrotem produktami rolno-spożywczymi importowanymi do

Polski

1.3.10. dostosowanie warunków i technik produkcji do wymogów ochrony środowiska i klimatu oraz wdrażanie

zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin

1.3.11. zachęcenie młodych do pozostania na wsi i prowadzenia gospodarstwa w obliczu kryzysu żywnościowego

wywołanego zawirowaniami geopolitycznymi

1.3.12. zwiększenie udziału w rynku produktów wytwarzanych w systemach jakości żywności, w tym rolnictwa

ekologicznego

1.3.13. oddziaływanie na decyzje UE dotyczące relacji handlowych z krajami pozaunijnymi, aby uwzględniały

ochronę wrażliwych sektorów rynku rolnego i stosowanie przez kraje trzecie standardów UE w zakresie

jakości, bezpieczeństwa żywności i wymogów dotyczących produkcji rolnej

1.3.14. wsparcie dywersyfikacji struktury rasowej i ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich

1.3.15. zwiększenie dostępności do usługowego uboju zwierząt

1.3.16. wspieranie powstawania innowacyjnych produktów żywnościowych dostosowanych do indywidualnych

potrzeb żywieniowych konsumentów (w tym m.in. produktów dla seniorów i dzieci)

ϱϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϰ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

1.3.17. upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy w zakresie zasad żywienia oraz jakości artykułów rolnospożywczych i promowanie zdrowych wzorców konsumpcji, m.in. przez włączenie producentów do

systemów edukacji

1.3.18. wsparcie rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych, w tym lokalnego przetwórstwa

1.3.19. działania informacyjno-promocyjne realizowane w celu kształtowania pozytywnego wizerunku polskiej

żywności w kraju i na rynkach światowych oraz zwiększenia rozpoznawalności marki i eksportu polskich

produktów spożywczych

1.3.20. ograniczenie marnotrawstwa i strat żywności

1.3.21. wspieranie dostępu do żywności dla osób najuboższych

1.3.22. budowa i rozwój sektora Infrastruktury Krytycznej w zakresie produkcji, przetwarzania i dystrybucji

żywności oraz udział we wdrażaniu krajowego mechanizmu współpracy między uczestnikami systemu

ochrony Infrastruktury Krytycznej

1.3.23. wzmocnienie systemu rezerw strategicznych w odniesieniu do produktów rolno-spożywczych i środków

do produkcji

Integratorem tych rozwiązań są właściwe systemy produkcji rolniczej, systemy jakości żywności i jej kontroli

zapewniające nadzór nad całym procesem „od pola do stołu” oraz „od łowiska do półmiska”, a także

transparentność i wiarygodność informacji trafiającej do konsumentów. Jest to kluczowe, ponieważ ważną rolę

w promowaniu żywności wysokiej jakości odgrywa dla konsumenta właśnie dostępność i wiarygodność informacji

na temat pochodzenia, metod produkcji i składu produktów. Istotne będzie również wykorzystanie zasobów

infrastruktury turystyki wiejskiej i rybackiej, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw agroturystycznych i

ekoturystycznych, w kontekście realizowania publicznej misji w zakresie kształtowania świadomości obywatelskiej

o rolnictwie, gospodarce rolno-spożywczej oraz dziedzictwie kulturowym polskiej wsi i obszarów rybackich.

Kierunek interwencji: I.4. Transformacja energetyczna sektora rolno-spożywczego

i rozwój biogospodarki

Działania służące ochronie zasobów gleby, wody i różnorodności biologicznej są ściśle powiązane (a nierzadko

tożsame) z działaniami służącymi adaptacji rolnictwa do zmian klimatu i ograniczającymi emisje. Już dziś są one

mocno zaakcentowane jako jeden z celów WPR i odzwierciedlone w obu filarach tej polityki, jak i w WPRyb, a

debata publiczna na poziomie UE wskazuje na prawdopodobne dalsze wzmocnienie celów klimatycznych we

wszystkich działaniach UE, w tym w ramach przyszłej WPR i WPRyb.

Silniejsze włączenie sektora rolno-spożywczego w rozwój niskoemisyjnej gospodarki (w tym m.in. większe

wykorzystanie OZE) oraz zwiększenie odporności rolnictwa i rybactwa na zmiany klimatu jest nowym wyzwaniem

związanym m.in. z realizacja celów Europejskiego Zielonego Ładu.

Działania

1.4.1. ułatwienia wykorzystania i promocja OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolnospożywczym

1.4.2. wsparcie inwestycji z zakresu OZE w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolno-spożywczym

(w tym również w powiązaniu z wymianą pokryć dachowych wykonanych z materiałów zawierających

azbest)

1.4.3. zwiększanie efektywności energetycznej w produkcji rolnej i rybackiej oraz w przetwórstwie rolnospożywczym

1.4.4. rozwój lokalnej samowystarczalności energetycznej, w tym w oparciu o społeczności energetyczne

rolników

1.4.5. zwiększenie wykorzystania odnawialnych zasobów biologicznych na rzecz produkcji nowych produktów

i tworzenie nowych łańcuchów wartości

ϱϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϱ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

1.4.6.

opracowanie i udoskonalanie przez zaplecze naukowo-badawcze nowych rozwiązań technologicznych

i organizacyjnych

1.4.7. opracowanie i wdrożenie rozwiązań ograniczających straty i zapobiegających stratom żywności oraz

powstawaniu odpadów

1.4.8. poprawa jakości dostaw energii na obszarach wiejskich

1.4.9. rozwój zaplecza surowcowego sektora biogospodarki

1.4.10. upowszechnianie prośrodowiskowych metod gospodarowania produktami ubocznymi pochodzącymi

z rolnictwa, rybactwa i przetwórstwa rolno-spożywczego

1.4.11. działania na rzecz promocji polskiego sektora zielonych technologii oraz wsparcia ekspansji zagranicznej

polskich przedsiębiorców tego sektora przy wykorzystaniu nowych form finansowania klimatycznego

1.4.12. umożliwienie łączenia ulgi inwestycyjnej dla rolników z innymi programami wspierającymi rolnictwo (np.

równoległe wykorzystanie programu „Mój prąd” oraz ulgi inwestycyjnej w formie odliczenia od podatku

rolnego)

Kierunek interwencji: I.5. Skuteczna współpraca międzynarodowa i budowanie silnej

pozycji w UE

Otwieranie nowych rynków zbytu dla produktów żywnościowych dotyczy nie tylko wymiaru międzynarodowego, ale

również poszerzania i zwiększania dostępności krajowych (w tym lokalnych i regionalnych) rynków na artykuły

rolno-spożywcze i surowce krajowej produkcji, w tym poszukiwania i rozwoju nowych (nieżywnościowych)

zastosowań dla surowców rolniczych.

Działania

1.5.1. aktywny udział w kształtowaniu WPR po 2027 r.

1.5.2. aktywny udział w kształtowaniu polityki spójności po 2027 r.

1.5.3. zabezpieczenie interesów Polski w negocjacjach akcesyjnych państw kandydujących do członkostwa

w UE, w tym Ukrainy

1.5.4. zapewnienie w negocjacjach akcesyjnych, że nowym państwom członkowskim UE nie będą przyznane

derogacje od konieczności przestrzegania takich samych wymogów jakości i bezpieczeństwa produktów

rolnych oraz wymagań środowiskowych nałożonych na rolników, jak w państwach UE-27

1.5.5. wzmocnienie pozycji Polski w zakresie rolnictwa i rybactwa na forum UE

1.5.6. budowanie stabilnych sojuszy międzynarodowych na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego

1.5.7. stabilizacja dochodów rolniczych z wykorzystaniem środków krajowych i UE

1.5.8. współpraca transgraniczna w zakresie transportu i magazynowania produktów spożywczych z państw

trzecich dotkniętych wojną lub kryzysem ekonomicznych, w tym w szczególności Ukrainy

1.5.9. wsparcie ekspansji i promocji zagranicznej polskich eksporterów

1.5.10. monitorowanie przestrzegania reguł funkcjonowania jednolitego rynku UE oraz realizacji postanowień

umów międzynarodowych przez partnerów spoza UE

1.5.11. oddziaływanie na politykę handlową UE, która powinna zapewniać równowagę wzajemnych koncesji

i ograniczać partnerom handlowym UE pole do stosowania barier pozataryfowych

1.5.12. wzmocnienie współpracy z krajami Afryki i Bliskiego Wschodu w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa

żywnościowego przez wsparcie rozwoju eksportu rolno-spożywczego na te rynki i działania na rzecz

eliminacji barier w handlu

1.5.13. poszerzanie dostępu polskich artykułów rolno-spożywczych do rynków państw azjatyckich,

w szczególności zrzeszonych w Stowarzyszeniu Narodów Azji Południowo-Wschodniej ASEAN

1.5.14. wykorzystanie dostępu do rynków pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE

1.5.15. skuteczna promocja polskiej żywności na rzecz jak najpełniejszego wykorzystania dostępu do rynków

pozaunijnych wynikającego z umów handlowych UE, w szczególności działania w zakresie likwidacji

barier technicznych i prawnych (pozataryfowych) w dostępie do zagranicznych rynków i uzgadnianie

ϱϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϲ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

procedur weterynaryjnych, fitosanitarnych i sanitarnych, a także szersze wykorzystywanie procedur

i działań instytucji UE w tych uzgodnieniach

1.5.16. realizacja celów Agendy 2030, w tym w szczególności celu 2 Zero głodu

1.5.17. rozwój polskiej dyplomacji ekonomicznej, szczególnie w krajach pozaunijnych będących rynkami

perspektywicznymi dla eksportu polskich produktów rolno-spożywczych



ϱϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϳ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Cel szczegółowy II Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska

Podsumowanie wyników diagnozy ze strategicznymi rozstrzygnięciami

Upodobnienie się miasta i jego otoczenia

wiejskiego wynika bardziej ze statystyki niż

z realnie istniejącego „wyrównywania

szans” w ramach organizmu miejskowiejskiego

(Analiza tempa rozwoju tzw. gmin obwarzankowych na tle

pozostałych gmin w Polsce)

Wyposażenie w infrastrukturę obszarów wiejskich

i rybackich jest istotnym elementem warunkującym poziom

życia

mieszkańców

oraz

przebieg

procesów

gospodarczych. Budowa i modernizacja elementów

infrastruktury technicznej i społecznej wpływa zarówno na

poprawę warunków środowiskowych i zdrowotnych, jak i na

wzrost atrakcyjności tych terenów dla zewnętrznych

przedsiębiorców, tym samym przyczynia się do wzrostu

liczby nowych mieszkańców.

Niedostateczny poziom dostępności i jakości

infrastruktury na obszarach wiejskich jest jedną z przyczyn wciąż niskiego zróżnicowania gospodarczego

wielu z tych obszarów, a w konsekwencji – przyczyną niskiego poziomu mobilności zawodowej. W

szczególności dostępność i jakość infrastruktury cyfrowo-telekomunikacyjnej będzie silnie rzutować na możliwości

stosowania nowych rozwiązań technologicznych w sferze produkcji i handlu oraz rozwoju społecznego i budowania

partnerstw. Stopień rozwoju infrastrukturalnego obszarów wiejskich idzie w parze z rodzajem sieci

osadnictwa skupionego i nie zależy wprost od bliskości dużego miasta, tylko od poziomu dochodów

własnych gminy.

Wykorzystanie technologii cyfrowych w rolnictwie i obszarach

wiejskich w UE jest średnioniskie głównie z uwagi na brak

połączeń szerokopasmowych. Dotychczasowe interwencje

publiczne zdołały znacznie poprawić poziom dostępu do

Internetu na obszarach wiejskich, lecz nie zdołały w całości

wyeliminować występowania tzw. białych plam. Przepaść

cyfrowa między miastem a wsią to nie tylko nierównowaga

technologii czy łączności, ale również nierównowaga szans.

(raport UKE za 2018 r.)

Obszary wiejskie są bardzo często obszarami niedoskonałości

rynku. Prywatni operatorzy nie chcą inwestować w takie obszary

z uwagi na ryzyko niższych zysków. Z tego powodu inwestycje publiczne są kluczowe i powinny dotyczyć

infrastruktury ICT oraz podnoszenia umiejętności cyfrowych.

Dostępu do Internetu LTE pozbawionych

jest ok. 10% budynków w Polsce. Należy

jednak zaznaczyć, że budynki te

znajdują się w miejscowościach, które są

bardzo małymi jednostkami osadniczymi,

skupiającymi kilka lub kilkanaście

budynków.

Poprawa sytuacji na obszarach wiejskich

wymaga utworzenia spójnych,

stabilnych mechanizmów wsparcia

zróżnicowanych form rozwoju

energetyki odnawialnej na obszarach

wiejskich, a przede wszystkim

rozwoju energetyki prosumenckiej.

(Stanowisko XVIII Kongresu Gmin Wiejskich

z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie wyzwań dla

rozwoju obszarów wiejskich)

Rozwój wsi wymaga także rozwoju infrastruktury

energetycznej również w zakresie dywersyfikacji źródeł

wytwarzania energii oraz dystrybucji energii na poziomie

lokalnym. Te dwa pozornie rozłączne elementy infrastruktury

liniowej są wzajemnie uzależnione od rozwoju każdego z nich.

W szczególności sieć ICT decyduje o możliwości budowy

inteligentnych systemów energii na obszarach wiejskich oraz eusług w tym zakresie, natomiast sieć energetyczna powinna

integrować wszystkie dostępne źródła wytwarzania energii

również na poziomie gospodarstwa domowego (wykorzystujące

rozwiązania sztucznej inteligencji czy Internetu rzeczy).

Wykorzystanie OZE może stać się jednym z ważniejszych czynników rozwoju obszarów wiejskich, redukując

deficyty w zaopatrzeniu w energię i tym samym stabilizując warunki prowadzenia działalności rolniczej

ϱϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϴ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

i gospodarczej, mogą też stanowić źródło dodatkowych

dochodów mieszkańców wsi 44). Sposobem na rozwój energetyki

Rozstrzygnięcie strategiczne

z równoczesną poprawą standardu życia na obszarach wiejskich

Polska wieś wymaga podniesienia

może być rozwój energetyki prosumenckiej, w której odbiorca

standardu jakości życia określanego

energii jest jednocześnie jej producentem i konsumentem. Przy

poziomem rozwoju infrastruktury

czym rozwój OZE i energetyki prosumenckiej powinien

(głównie ICT, wodno-kanalizacyjnej,

następować przy jednoczesnej modernizacji i budowie linii

transportowej i energetycznej, w tym

energetycznych oraz infrastruktury magazynowania energii

OZE)

i

dostępnością

usług

na

obszarach

publicznych (głównie w zakresie

Polska wieś zmaga się z

wiejskich.

zdrowia i edukacji).

poważnymi dysproporcjami w

Jednocześnie

zakresie dostępu ludzi do

w przypadku

infrastruktury transportowej,

rozwoju pojazdów elektrycznych na obszarach wiejskich powinny

edukacji i usług wyższego rzędu.

powstawać miejsca ładowania tych pojazdów przy głównych

ciągach komunikacyjnych.

(OECD Przeglądy Polityk Rozwoju Obszarów

Wiejskich: Polska 2018)

Występują znaczące rozbieżności między gminami miejskimi i

wiejskimi w dziedzinie dostępu mieszkańców do infrastruktury

transportowej (ang. accessibility to people) rozumianej jako odsetek ludności danego kraju, który jest w stanie

dotrzeć z danego regionu zamieszkania do określonego miejsca w określonym czasie dojazdu. Uwzględniając

2-godzinną jazdę samochodem, w 2015 r. w pierwszym kwartylu dostępności znajdowało się 34% mieszkańców

gmin miejskich i zaledwie 11,3% mieszkańców gmin wiejskich

Wykorzystując innowacje

i miejsko-wiejskich45).

i technologie przy okazji

Zakłada się, że odpowiednio zorganizowany inteligentny

wykonywania ustawowych zadań,

transport zbiorowy spowoduje większą mobilność

inteligentne samorządy mogą

międzysektorową (w tym również osób związanych

osiągnąć wymierne korzyści

z gospodarstwem rolnym), poprawi dostęp do edukacji, usług

z zarządzania majątkiem drogowym

zdrowotnych i rekreacyjnych, wygeneruje nowe miejsca pracy

podniesienie bezpieczeństwa ruchu

oraz będzie stanowić wsparcie dla rozwoju działalności

drogowego, oszczędności, a nawet

gospodarczej na obszarach wiejskich, w tym turystyki.

dodatkowe dochody.

W większości przypadków sytuacja polskiej wsi pod

względem

wybranych

elementów

infrastruktury

wodno-kanalizacyjnej odbiega od standardów miejskich 46 ). Trudności te dotyczą głównie gmin wiejskich

i miejsko-wiejskich o niskim przychodzie własnym per capita oraz obszarów z naturalnymi utrudnieniami, jak np.

obszary górskie i podgórskie. Obszary te zmagają się dodatkowo ze specyficznymi wyzwaniami, takimi jak np.

znaczne odległości między zabudowaniami, niski stopień zaludnienia, nieliczne miejscowości47).

(V Warmińsko-Mazurskie Forum Drogowe)

„Problemy w rozwoju infrastrukturalnym obszarów wiejskich mają różny charakter i zakres w przekroju

terytorialnym, co silnie oddziałuje na możliwości realizacji zadań własnych JST oraz zapewnienia mieszkańcom

wsi dostępu do wysokiej jakości usług publicznych. Brak dróg, względnie dróg o wystarczająco dobrej

nawierzchni, chodników, ścieżek rowerowych, niedobory nie tylko sieci kanalizacyjnej, ale także

wodociągowej, oczyszczalni ścieków, ogromne zaniedbania w zakresie gospodarki odpadami – to tylko



44)

45)

46)

47)

Szanse rozwoju odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich w świetle nowej ustawy, Zdzisław Ginalski.

Przeglądy Polityk Rozwoju Obszarów Wiejskich: Polska 2018, OECD.

W 2015 r. sieci wodociągowej nie miało 0,6% gmin wiejskich, sieci kanalizacyjnej 10,6%, a sieci gazowej 50,2% gmin wiejskich i 23,2%

gmin miejsko-wiejskich. Wyraźne zróżnicowanie dostępu do kanalizacji jest widoczne zarówno na poziomie województw, jak i powiatów.

Zamieszkuje je duży odsetek osób w podeszłym wieku, czasami cechują się wysokim wskaźnikiem ubóstwa oraz oddaleniem od

głównych węzłów lotniczych/kolejowych/drogowych.

ϱϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϱϵ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

niektóre z najważniejszych czynników powodujących obniżenie standardu życia lokalnych społeczności

na wybranych obszarach wiejskich. Dodatkowo tereny niewyposażone w zadowalającym stopniu w obiekty

infrastrukturalne przez swoją niską konkurencyjność zniechęcają potencjalnych inwestorów, co skutkuje

określonymi kosztami społecznymi (brak nowych miejsc pracy, mniejsze od potencjalnych wpływy do budżetów

gmin)”48).

Kwestią wymagającą szczególnego podejścia są również szkoły

i miejsca opieki nad małymi dziećmi (od lat 3), których wciąż

nie jest wystarczająco dużo. W zależności od kondycji

finansowej JST, zmian demograficznych i możliwości

przeprowadzenia zmian sieć szkół jest nadmiernie

rozbudowana lub wręcz przeciwnie – ulega ciągłym

ograniczeniom ze względu na kosztowne utrzymanie49). Jedną

z propozycji dla zachowania małych szkół na wsi jest przekształcanie ich w ośrodki uczenia się przez całe życie, w

których odbywałyby się projekty takie jak: edukacja formalna i nieformalna małych dzieci i młodzieży, edukacja

formalna, pozaformalna i uczenie się przez całe życie dorosłych, Kluby Seniora50), przy ewentualnym wykorzystaniu

doświadczeń z wdrażania modelu Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) 51). Obecne rozwiązania w

zakresie tego rodzaju dodatkowych funkcjonalności małych szkół na wsiach nie obejmują stałego

dofinansowywania takiej działalności oraz nie zawsze spotykają się z akceptacją lokalnych społeczności.

W roku szkolnym 2022/2023

średnia liczba uczniów w oddziale

w szkole podstawowej wiejskiej

wynosiła 15, podczas gdy w

mieście 21.

Próbą przezwyciężenia luki kompetencyjnej na obszarach

Rozstrzygnięcie strategiczne

wiejskich jest tworzenie sieci lokalnych świetlic

opiekuńczo-wychowawczych i klubów młodzieżowych

Należy przeciwdziałać występowaniu luki

wspierających rozwój kompetencji kluczowych u uczniów,

w dostępie mieszkańców obszarów wiejskich

niezbędnych na rynku pracy (matematyczno-przyrodniczych,

do edukacji i usług wyższego rzędu

ICT, językowych) oraz właściwych postaw/umiejętności

i wzmacniać rozwój nowych gałęzi usług na

(kreatywności, innowacyjności oraz pracy zespołowej).

tych terenach.

Placówki te powinny powstawać szczególnie w

miejscowościach niedysponujących placówkami edukacyjnymi, z których dzieci i młodzież dojeżdżają codziennie

do szkoły poza miejscem zamieszkania.

W końcu 2022 r. w Polsce

działało 3958 centrów kultury,

domów kultury, ośrodków kultury,

klubów i świetlic.

Jednakże mimo wielu programów i działań wspierających edukację i

rozwój kultury na obszarach wiejskich52) JST (głównie te o niskich

dochodach własnych) nadal mierzą się z wyzwaniem utrzymania

systemu szkół i zapewnieniem dostępności do usług

kulturalnych, nierzadko kosztem redukcji lub wolniejszego

(GUS, 2023)



Raport końcowy z badania „Potrzeby inwestycyjne jednostek samorządu terytorialnego do roku 2020 i po 2020 r. w zakresie wybranych

rodzajów infrastruktury oraz możliwości ich finansowania funduszami unijnymi”, 2019.

49) Tworzone są np. szkoły filialne dzielące szkoły na placówki nauczania 0–III lub IV i odpowiednio IV(V)–VIII. Część placówek jest

zamykana lub przekazywana do prowadzenia stowarzyszeniom bądź osobom prywatnym.

50) Model małej szkoły w środowisku wiejskim, Elżbieta Tołwińska-Królikowska federacja inicjatyw oświatowych.

51) Lokalne Ośrodki Wiedzy i Edukacji (LOWE) to powstające na obszarach defaworyzowanych (w szczególności na obszarach wiejskich)

placówki, które oferują osobom dorosłym program zdobywania praktycznych umiejętności, wzajemnego uczenia się i wymiany

doświadczeń. Koncepcja LOWE została poddana pilotażowi w ramach dwóch edycji konkursu ogłoszonego przez Ministerstwo Edukacji

i Nauki, współfinansowanego z Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014–2020. Łącznie w latach 2018–2022 w Polsce

utworzono 150 LOWE. Koncepcja LOWE jest wdrażana na szerszą skalę przez samorządy województw w ramach Programów

Regionalnych dofinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus na lata 2021–2027.

52) W tym m.in. przez działania rządowego programu Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej i Programu Cyfryzacji Gminnych Ośrodków Kultury

(Ogólnopolska Sieć Edukacyjna jest realizowana od początku 2018 r. jako program wyrównywania szans edukacyjnych wszystkich

uczniów w Polsce, ze szczególnym naciskiem na zapewnienie wysokiej jakości narzędzi edukacyjnych w szkołach i społecznościach

wiejskich).

48)

ϲϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϬ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Poz. 1214

ϲϭ

tempa inwestycji infrastrukturalnych, a brak zmian w tym zakresie sprzyja pogłębianiu dysproporcji rozwojowych

między gminami.

O rozwoju gospodarczym danego obszaru i atrakcyjności miejsca zamieszkania w coraz większym stopniu

decydują także dostępność i jakość usług związanych ze zdrowiem, kulturą i rekreacją. Sieć ośrodków edukacji

i kultury nadal nie jest optymalna na obszarach wiejskich, a ich oferta znacznie odbiega od tej, z jakiej

mogą korzystać mieszkańcy miast, a świetlice wiejskie nie spełniają zakładanej roli integracji życia

społeczno-kulturowego na wsiach. Nierzadko tę rolę przejmują biblioteki, szkoły czy strażnice OSP, których

lokalizacja jest bardziej dostępna. Tworzenie warunków infrastrukturalnych dla rozwoju przedsiębiorczości,

edukacji, turystyki, kultury i usług społecznych jest ważne także w kontekście rozwoju nowych gałęzi gospodarki,

jak np. gospodarki doświadczeń (czasu wolnego). W kontekście rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów

wiejskich nie należy zapominać o roli, jaką odgrywają obiekty dziedzictwa kulturowego, które z jednej strony

budują tożsamość lokalnej społeczności, a z drugiej stanowią czynnik podnoszący atrakcyjność tych

miejsc.

Powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9242 tys. ha (według GUS – stan w dniu 31.12.2017 r.), co odpowiada

lesistości 29,6% i prawie wszystkie te zasoby znajdują się na obszarach wiejskich. W 2017 r. wykonano zalesienia

na 1628 ha gruntów wszystkich kategorii własności, podczas gdy w 2006 r. było to 16 932 ha. Skala tego spadku

zalesień pokazuje, że rolnicy nie chcą wyłączać z użytkowania rolniczego gruntów nawet niskiej jakości. Z tego

względu w zakresie działań leśnych wspieranych w ramach WPR coraz bardziej istotne staje się upowszechnianie

inwestycji ukierunkowanych na zwiększanie odporności i stabilności lasów na zmiany klimatu, jak również

zwiększanie ich różnorodności biologicznej. Poza działaniami dotyczącymi zasobów leśnych jednym z

najskuteczniejszych działań na rzecz ochrony środowiska i klimatu (mitygacja, adaptacja) na obszarach wiejskich

i rybackich jest stosowanie zachęt i upowszechnianie korzystnych praktyk środowiskowych, co także zapewnia

utrzymanie wysokiej jakości zasobów produkcyjnych w rolnictwie i rybactwie dla przyszłych pokoleń.

Świadomość wagi zachowania wartości produkcyjnych obszarów

rolniczych i rybackich (jako ważnego elementu bezpieczeństwa

Rozstrzygnięcie strategiczne

żywnościowego kraju) zbiega się z wyraźnym wzrostem oczekiwań

Zachowanie zasobów środowiska, w tym

środowiskowych społeczeństwa. Stąd warunkiem zrównoważonego i

krajobrazu rolniczego i lasów, jest

trwałego rozwoju produkcji rolnej i rybackiej oraz zapewnienia wkładu

ważnym czynnikiem kształtującym jakość

tych sektorów w dostarczanie środowiskowych dóbr publicznych jest

życia i potencjał rozwojowy obszarów

uwzględnienie w tej produkcji wymogów związanych z ochroną zasobów

wiejskich i rybackich.

środowiska. Silne korelacje ochrony zasobów naturalnych

z funkcjonowaniem sektora rolnego, rybackiego i leśnego mają

charakter zależności obustronnej, tzn. trwałość ekosystemów leśnych, rolnych czy rybackich jest ściśle uzależniona

od dostępności i stanu zasobów środowiska przyrodniczego (w tym gleby, wody) oraz klimatu, które to elementy

bezpośrednio wpływają na warunki prowadzenia produkcji, a jednocześnie te aktywności gospodarcze pełnią

istotną rolę w zachowaniu krajobrazu, różnorodności biologicznej i dostarczaniu dóbr publicznych.

Zrozumienie procesu kreowania prośrodowiskowych funkcji w kontekście o wiele szerszym niż tylko finansowanie

w ramach polityki rolnej pozwoli na analizę trwałości funkcji prośrodowiskowych w długim okresie53). Publiczny,

tj. nierynkowy, charakter generowanych efektów (dóbr) w zakresie ochrony środowiska wymaga wsparcia

publicznego – zarówno badań naukowych w tym obszarze, jak i wsparcia kompensującego utratę

konkurencyjności rynkowej związaną ze wzrostem kosztów produkcji (w wyniku podejmowanych działań) lub

utraconymi korzyściami (w wyniku ograniczenia aktywności ekonomicznej).



53)

Endogeniczny potencjał kreacji prośrodowiskowych funkcji obszarów wiejskich – próba oceny w oparciu o bazę Wskaźników

Zrównoważonego Rozwoju GUS, Katarzyna Bieńkowska, studia Obszarów wiejskich 2017 tom 45.

ϲϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Poz. 1214

ϲϮ

Rolnictwo odpowiadało w 2020 r. za 9,1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych (wyrażonej w ekwiwalencie CO2)

w Polsce54) oraz jest źródłem emisji podtlenku azotu i odpowiada za 79,6% całkowitej, antropogennej emisji tego

gazu55). Za emisję amoniaku w sektorze rolnictwa w 80% odpowiada chów i hodowla zwierząt gospodarskich, które

przez produkcję odchodów uwalniają do powietrza amoniak, oraz w 20% uprawa roślin w związku z

wykorzystywaniem nawozów azotowych. Opracowany Kodeks dobrej praktyki rolniczej w zakresie ograniczania

emisji amoniaku określa szereg praktyk rolniczych mających na celu ograniczenie emisji amoniaku do atmosfery,

które są możliwe do zastosowania w polskim rolnictwie. Kodeks dobrej praktyki rolniczej obejmuje przede

wszystkim kwestie niskoemisyjnych technik rozprowadzenia i przechowywania nawozów oraz systemów

utrzymania i żywienia zwierząt. Dokument zawiera również zalecenia dotyczące racjonalizacji nawożenia

azotowego. O ile potencjał redukcji emisji w rolnictwie jest ograniczony procesami biologicznymi, to jednocześnie

sektor rolny ma znaczący potencjał wiązania i magazynowania CO2 w biomasie i w glebie. Możliwości wkładu

rolnictwa w cele polityki klimatycznej związane są z: upowszechnieniem zrównoważonej struktury produkcji

gospodarstw, praktykami agrotechnicznymi, gospodarką nawozami, technikami precyzyjnego rolnictwa, rozwojem

biogospodarki o obiegu zamkniętym, ochroną trwałych użytków zielonych, ochroną gleb organicznych i właściwą

gospodarką wodną.

Zbyt restrykcyjne wymogi i zbyt ambitne cele redukcji emisji w rolnictwie europejskim, w tym polskim,

mogłyby szybko prowadzić do zjawisk jej przenoszenia do regionów świata o niższych standardach

produkcji i wysokim śladzie środowiskowym i klimatycznym

(zjawisko ucieczki emisji).

Rozstrzygnięcie strategiczne

Podobnie w rybactwie – tradycyjne metody chowu i hodowli ryb

Ochrona

gleb,

zasobów

wodnych,

niejednokrotnie przyczyniają się do podtrzymywania działań na rzecz

różnorodności biologicznej (np. owadów

przywracania i ochrony naturalnych procesów ekologicznych, jak

zapylających) oraz klimatu są niezbędne do

również ochrony flory i fauny oraz cennych siedlisk przyrodniczych.

prowadzenia działalności rolniczej i

Obszary rybackie znajdują się również na terenach cennych

świadczenia usług ekosystemowych przez

przyrodniczo, w tym NATURA 2000 oraz objętych innymi formami

rolnictwo.

ochrony. Ukierunkowanie przyrodnicze funkcji obszarów wiejskich

(w tym również zależnych od rybactwa) staje się znakiem XXI w.

Działalność rolnicza jest szczególnie wrażliwa na zmiany klimatyczne przejawiające się coraz większą

niestabilnością warunków pogodowych i gwałtownymi

zjawiskami atmosferycznymi (gorące i suche lata, powodujące

Rozstrzygnięcie strategiczne

susze56), gwałtowne opady deszczu skutkujące powodziami, burze z

Zmiany klimatu są poważnym wyzwaniem

silnymi porywami wiatru, mroźne zimy bez pokrywy śnieżnej).

dla prowadzenia produkcji rolnej i rybackiej –

Anomalie pogodowe przekładają się najczęściej na ograniczenia

oba sektory wymagają dostosowań

w dostępności zasobów, żywności, wody pitnej i energii, co w efekcie

technicznych

i

organizacyjnych

z

zagraża żywotności biologicznej i ekonomicznej wielu obszarów

wykorzystaniem nowych technologii.

produkcji rolniczej, rybackiej i przetwórstwa rolno-spożywczego.



 Dane bez uwzględnienia sektora Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo (LULUCF) źródło: Krajowy Raport

54)

55)

56)

Inwentaryzacyjny 2022 – Raport syntetyczny. Rozdział 3 „Emisja i pochłanianie gazów cieplarnianych w 2020 r. wraz z trendami według

kategorii źródeł” s. 9.

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/emisje-gazow-cieplarnianych-ghg-z-rolnictwa.

Susza atmosferyczna – wystąpienie długotrwałego niedoboru lub braku opadów w okresie wegetacyjnym, susza hydrologiczna –

wystąpienie zmniejszenia odpływu wód gruntowych do wód powierzchniowych, spowodowane przedłużającym się niedoborem opadów

i w efekcie zmniejszenie przepływu w rzekach poniżej stanu odpowiadającego średniemu niskiemu przepływowi z wielolecia, susza

rolnicza (glebowa) – susza rolnicza jest typowym następstwem suszy atmosferycznej (gdy zmniejsza się ilość opadów).

Długotrwała susza, w zależności od panujących w glebie stosunków wodnych, zwykle prowadzi do ubytków (wypadów) w uprawach,

które skutkują zmniejszeniem plonów. Występuje gdy w określonym czasie dla konkretnej uprawy brak jest wystarczającej ilości wody.

Ten rodzaj suszy nie zależy jedynie od ilości opadu, ale także od odpowiedniego gospodarowania wodą. Przy niewielkich opadach

i złym wykorzystaniu wody do nawadniania i innych celów problem suszy staje się znacznie poważniejszy. Podobnie w sytuacji

utrzymywania się suszy, która jest wynikiem wysokich temperatur powietrza, w zbiornikach wodnych zmniejsza się ilość wody, mogą

ϲϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Na koniec 2021 r. zinwentaryzowano 2246

istniejących dzikich wysypisk o łącznej

powierzchni ponad 2 km2, z czego 1238

dzikich wysypisk (55%) znajdowało się na

terenach wiejskich.

(Portal statystyczny, 2023)

Poz. 1214

ϲϯ

Jednocześnie rolnictwo, szczególnie niezrównoważone

środowiskowo i intensywne, nie pozostaje bez wpływu na

środowisko i klimat, co wymusza szereg działań

(zarówno adaptacyjnych, jak i mitygacyjnych) w tym

obszarze.

Zmiany

klimatu

w

powiązaniu

z intensywniejszym transportem towarów sprzyjają także

przemieszczaniu się nowych agrofagów (szkodniki,

patogeny, chwasty) lub roślin inwazyjnych, co wpływa na

bezpieczeństwo i prawidłowy rozwój produkcji rolniczej.

W przypadku sektora rybactwa negatywne zmiany klimatyczne stanowią szczególne zagrożenie dla stanu

żywych zasobów wód. Problem ten dotyka zarówno sektor rybołówstwa morskiego, gdzie obserwowane od kilku

lat zmiany w składzie ichtiofauny Morza Bałtyckiego powodują spadek populacji cennych gatunków ryb, jak i

gospodarstw akwakultury, gdzie rosnące średnioroczne temperatury powietrza i brak opadów znacząco utrudniają

prowadzenie opłacalnego chowu i hodowli ryb, przyczyniając się do szybszego rozprzestrzeniania się chorób, a w

skrajnych przypadkach do przegrzania zbiorników wodnych i śnięcia ryb.

Poza leśnictwem, rolnictwem i rybactwem na jakość środowiska na obszarach wiejskich duży wpływ wywierają

przemysł, gospodarstwa domowe oraz gospodarka odpadami. Szczególnie dwa ostatnie elementy w ostatnich

latach były przedmiotem interwencji publicznych, które adresowano do mieszkańców, zachęcając ich do

termomodernizacji budynków, w tym wymiany kotłów, oraz zwiększenia poziomu segregacji odpadów.

Jednak mimo podejmowanych działań jakość powietrza na

niektórych obszarach wiejskich nie jest lepsza niż jakość

Rozstrzygnięcie strategiczne

powietrza w miastach. Główną przyczyną nieodpowiedniej jakości

Jakość życia na obszarach wiejskich w coraz

powietrza są budynki mieszkalne, w których są wykorzystywane

większym stopniu będzie zależeć od jakości

urządzenia grzewcze na paliwa stałe niespełniające wymagań

powietrza.

emisyjnych. Dodatkowo budynki te odznaczają się niską

efektywnością energetyczną, co skutkuje koniecznością

wykorzystania większej ilości paliw. Na obszarach wiejskich są lokalizowane instalacje przemysłowe lub

gospodarki odpadami, których funkcjonowanie może w sposób istotny wpływać na jakość powietrza.

Również dzikie wysypiska są miejscem niekontrolowanej emisji gazów i stanowią źródło zanieczyszczeń gleby oraz

wód podziemnych i powierzchniowych, jak również powietrza oraz stwarzają zagrożenie pożarowe i sanitarne.57)

Główne założenia wynikające z SOR

MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA

WIĘKSZE UCZ ESTNICTWO W PROCESACH ROZWOJOWYCH OBSZARÓW WIEJSKICH

Założenia wynikające z SOR dotyczące celu II SZRWRiR 2030

Nowoczesna infrastruktura służąca potrzebom gospodarczym i jakości życia – odpowiedzialny rozwój

wspomaga rozbudowę i modernizację sieci transportowych i technicznych dla podwyższenia pozycji

konkurencyjnej kraju i regionów na miarę potrzeb, przy zachowaniu dbałości, aby inwestycje te nie generowały

nadmiernych kosztów związanych z utrzymaniem obciążających przyszłe pokolenia. Podstawa konkurencyjności



57)

występować zakwity glonów i inne niekorzystne zjawiska. Susza może również powodować wysychanie lokalnych oczek wodnych, które

niekiedy stanowią wodopoje dla zwierząt gospodarskich. Ogólnie cały obszar Rzeczypospolitej Polskiej jest zagrożony występowaniem

suszy rolniczej, ale terenami najbardziej zagrożonymi są województwa wielkopolskie i kujawsko-pomorskie. Z obserwacji prowadzonych

od lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia wynika, że zjawisko suszy w Polsce będzie się nadal nasilać i jest to trend wieloletni.

Gospodarowanie odpadami komunalnymi na obszarach wiejskich w świetle badań naukowych i nowych regulacji prawnych, dr inż. Maria

Strzelczyk, prof. dr hab. inż. Franciszek Czyżyk, ITP.

ϲϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



to nowoczesna sieć transportowa pozwalająca na niezawodne, sprawne i bezpieczne przemieszczanie się osób i

towarów, nieprzerwane dostawy energii oraz rozwiązania ICT umożliwiające nie tylko swobodne komunikowanie

się, ale przede wszystkim dostarczanie wiedzy oraz zarządzanie procesami wytwórczymi w gospodarce.

Odpowiedzialny rozwój to rozwój z myślą o przyszłych pokoleniach i rozwój, w którym potrzeby obecnego

pokolenia mogą być realizowane bez umniejszania szans przyszłych pokoleń. Istotne jest odpowiednie

kształtowanie relacji między konkurencyjnością gospodarki, dbałością o środowisko oraz jakością życia.

Odpowiedzialny rozwój odnosi się więc zarówno do kwestii gospodarczych, społecznych, środowiskowych,

terytorialnych, jak i instytucjonalnych. Oznacza rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces

integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych z zachowaniem równowagi przyrodniczej.

Odpowiedzialny rozwój to rozwój zrównoważony terytorialnie oznaczający pełniejsze wykorzystanie w polityce

regionalnej potencjałów terytorialnych wszystkich obszarów wiejskich dla kreowania wzrostu i lepszych miejsc

pracy oraz wspomagania endogenicznego rozwoju tych obszarów.

Zmiany w polityce regionalnej, która będzie silniej wzmacniała terytorialne potencjały rozwojowe

wszystkich obszarów wiejskich (zwłaszcza tych zagrożonych trwałą marginalizacją) i ich rozwój cywilizacyjny,

przynoszące wymierne efekty w postaci dostępności do wysokiej jakości infrastruktury technicznej i usług

publicznych oraz dostępności komunikacyjnej obszarów wiejskich.

Rozwój odpowiedzialny to rozwój włączający, a nie wykluczający – to przeciwdziałanie procesom

marginalizacji obszarów wiejskich oraz włączanie w procesy rozwojowe wszystkich jego mieszkańców, dające im

możliwość czerpania korzyści ze wzrostu gospodarczego.

Wskaźniki pomiaru celu szczegółowego II Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu

środowiska SZRWRiR 2030 i ich powiązanie SOR

Wskaźnik

Jednostka

miary

Wartość bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

Przeciętne trwanie życia w zdrowiu

(HLY)

lata

[1] Odsetek gospodarstw domowych o

zasięgu dostępu do Internetu o

przepustowości co najmniej 30 Mb/s

(EAC)

[2] Odsetek gospodarstw domowych

korzystających z dostępu do Internetu

o przepustowości przynajmniej 100

Mb/s

Liczba obszarów zrównoważonych

energetycznie na poziomie lokalnym

(klastry energii, spółdzielnie

energetyczne)

Udział energii ze źródeł odnawialnych

w końcowym zużyciu energii brutto

%

kobiety: 62,7

mężczyźni: 59,2

(2014)

kobiety i mężczyźni

podwyższenie

wartości wskaźnika

kobiety: 75

mężczyźni: 69

[1] 60,71 w 2015 r.;

66,7% w 2017 r.

[1] 100

[1] 100

Eurostat

UKE

[2] 5,5 w 2015 r.;

12,8% w 2017 r.

[2] 50

[2] 100

%

n/d

66

300

ME

%

11,6

(2014)

16,1

21-23

Eurostat/

SHARES

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego II SZRWRiR 2030 Poprawa jakości życia,

infrastruktury i stanu środowiska

Wskaźnik

Odsetek ludności korzystającej z sieci

wodociągowej na wsi58)

Liczba mieszkań przypadająca na 1000

mieszkańców



58)

Jednostka

miary

Wskaźnik W25 z SZRWRiR na lata 2012–2020.

ϲϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



%

szt.

Wartość bazowa

(rok bazowy)

84,3

(2014)

367

(2015)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

85%

95%

Eurostat

389

GUS

ϲϰ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Powierzchnia użytków ekologicznych

ogółem w tys. ha59)

Gospodarstwa domowe na obszarach

wiejskich mające dostęp do połączeń

o prędkości pobierania danych

wynoszącej co najmniej 100 Mb/s

ha

53,4

(2017)

54

60

GUS60)

%

50,5%

(2017)

-

Wszystkie

gospodarstwa

domowe

UKE

Działania w ramach celu szczegółowego II Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu

środowiska

Kierunek interwencji: II.1. Rozwój infrastruktury liniowej

Budowa lub modernizacja infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich powinna być prowadzona w sposób

zintegrowany z działaniami uzupełniającymi służącymi zwiększeniu dostępności cyfrowej obszarów wiejskich. Jest

ona kluczowa w perspektywie włączenia tych obszarów, w tym rolnictwa, w procesy cyfryzacji oraz zapewnienia

dostępu ludności do pozarolniczego rynku pracy, dóbr i usług publicznych. Dostępność cyfrowa coraz silniej

warunkuje możliwość upowszechnienia wielu nowych technologii i modeli biznesowych opartych na cyfryzacji

i sieci internetowej, w tym Internetu rzeczy, technologii satelitarnych, e-handlu. Technologie te pozwalają

optymalizować (ograniczać koszty i zwiększać efekty) procesy produkcyjne, mają także duży potencjał

pokonywania (minimalizowania skutków) ograniczeń związanych z rozproszeniem (i oddaleniem od głównych

rynków) podmiotów i konsumentów na obszarach wiejskich. Zakłada się, że dzięki podejmowanym

przedsięwzięciom nastąpi poprawa dostępu do produktów i usług umożliwiających mobilność społeczną

i zawodową oraz zwiększających autonomię funkcjonowania społecznego dzięki rozwiązaniom ICT na obszarach

wiejskich. Wzmocnione powinny zostać także działania dla poprawy infrastruktury transportowej. Parametry tras

łączących tereny wiejskie z miastami powodują „wąskie gardła” ruchu, spowalniające wymianę ludzi i towarów,

stwarzające wysokie zagrożenie wypadkowe, wysoką emisyjność transportu, zniechęcające do korzystania

z ekologicznych i zeroemisyjnych środków transportu pracowniczego i rekreacyjnego, w tym świątecznego

i weekendowego. Infrastruktura powinna zapewnić integrację i obopólną korzyść miast i likwidować ich

przestrzenną izolację.

Utworzony Fundusz rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej daje nowe

możliwości o charakterze użyteczności publicznej, tj. powstawanie nowych linii komunikacyjnych i eliminowanie

zjawiska izolacji mieszkańców z mniejszych miejscowości, dzięki czemu mają możliwość dotarcia środkami

transportu publicznego do pracy, szkół, placówek zdrowia i instytucji kultury. Zwiększenie siatki połączeń

autobusowych stwarza także możliwość znalezienia pracy w miejscowościach, do których dojazd był dotychczas

utrudniony lub niemożliwy.

Działania

2.1.1. rozwój infrastruktury drogowej (głównie infrastruktury gminnej i powiatowej sieci drogowej, a także

infrastruktury bezpieczeństwa w ruchu drogowych – w tym m.in. chodników, ścieżek rowerowych i

oświetlenia ulicznego) i kolejowej na obszarach wiejskich

2.1.2. rozwój infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich

2.1.3. wyeliminowanie terytorialnych różnic w możliwości dostępu do szerokopasmowego Internetu o wysokich

przepustowościach na obszarach wiejskich i miejskich61)



59)

60)

61)

Wskaźnik I.20: Wspieranie świadczenia usług ekosystemowych: udział elementów krajobrazu w wykorzystywanej powierzchni użytków

rolnych – wskaźnik oddziaływania w związku z R.27 Ochrona siedlisk i gatunków: odsetek gruntów rolnych objętych zobowiązaniami w

dziedzinie zarządzania służącymi ochronie i przywracaniu różnorodności biologicznej I.2 COM(2018) 392 final Załącznik I.

Wartość bazowa za Tabelą 3 Użytki ekologiczne w: „Ochrona środowiska 2018”, GUS 2018 r. s. 117.

Budowa sieci zapewniających gwarantowaną przepustowość co najmniej 100 Mb/s do użytkownika końcowego.

ϲϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϱ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



2.1.4.

2.1.5.

2.1.6.

2.1.7.

2.1.8.

2.1.9.

2.1.10.

2.1.11.

2.1.12.

2.1.13.

rozwój infrastruktury transportowej o charakterze regionalnym i lokalnym (zwłaszcza w obszarze

transportu drogowego i kolejowego oraz w ograniczonym zakresie wodnego śródlądowego) włączającej

obszary o słabej dostępności (m.in. obszary wiejskie, przygraniczne i peryferyjne) w procesy gospodarcze

i rozwojowe

powiązanie lokalnych i regionalnych ośrodków gospodarczych z aglomeracjami, głównymi miastami oraz

ich obszarem funkcjonalnym62), z wykorzystaniem transportu drogowego i kolejowego

działania na rzecz zmniejszenia udziału przejazdów indywidualnym transportem zmotoryzowanym

i zachęcanie do korzystania z transportu publicznego, promocja ruchu rowerowego i pieszego

rozwój (tworzenie, przywrócenie połączeń) transportu publicznego między miejscowościami oraz

większymi aglomeracjami

budowa, rozbudowa i modernizacja sieci gazowej przesyłowej i dystrybucyjnej oraz podziemnych

magazynów gazu

rozbudowa systemów dystrybucji energii umożliwiających zwiększanie wykorzystania OZE63)

uzupełnianie luk w sieci połączeń (wsi z miejscowościami gminnymi, powiatowymi i wojewódzkimi)

drogowych, kolejowych oraz śródlądowych o odpowiedniej jakości, z uwzględnieniem węzłów

przesiadkowych

dalsze wykorzystanie środków dostępnych na infrastrukturę lokalną (w tym m.in. w ramach Rządowego

Funduszu Rozwoju Dróg)

analizy dotyczące wpływu lokalizacji i eksploatacji instalacji emitujących pola elektromagnetyczne oraz

infradźwięki na obszarach wiejskich na jakość i długość życia

rozwój infrastruktury kolejowej i drogowej, w tym towarzyszącej jej magazynowej i przeładunkowej,

również w portach morskich, likwidującej wąskie gardła ograniczające sprawne lokowanie towarów rolnospożywczych na rynku UE i światowym

Kierunek interwencji: II.2. Dostępność wysokiej jakości usług publicznych

Do najważniejszych pozarolniczych wyzwań o charakterze społeczno-gospodarczym, przed którymi stoją obszary

wiejskie niebędące wiejskimi strefami podmiejskimi dużych miast, zaliczono w SOR m.in. inwestycje służące

poprawie jakości usług podstawowych na obszarach wiejskich, do których zaliczono edukację, opiekę zdrowotną,

opiekę nad matką z dzieckiem, osobami niepełnosprawnymi i seniorami, rozwój kapitału społecznego, jak też

poprawę jakości działania instytucji publicznych i kultury. W zapewnieniu tych usług dla mieszkańców obszarów

wiejskich ważną rolę pełnią miejscowości gminne, miasta powiatowe i subregionalne. Wymaga to m.in. kontynuacji

wsparcia ze środków publicznych (w tym środków UE) zarówno inwestycji infrastrukturalnych, jak i kreowania

i standaryzacji usług publicznych.

Działania

2.2.1. dokonanie przeglądu dostarczania usług publicznych na obszarach strategicznej interwencji wspieranych

w perspektywie 2014–2020

2.2.2. optymalizacja sposobów dostarczania usług publicznych na poziomie lokalnym o największym wpływie

na rozwój gospodarczy przez rozpowszechnienie najlepszych praktyk stosowanych w Polsce i za granicą

2.2.3. poprawa współpracy sąsiadujących JST w zakresie dostarczania usług technicznych i społecznych,

adaptacja dobrych praktyk w zakresie podnoszenia jakości i dostępności usług publicznych (w tym

innowacyjne sposoby świadczenia usług, uspołeczniony proces monitoringu jakości usług)

2.2.4. dalszy rozwój zróżnicowanych form opieki nad dziećmi (wzrost dostępności i jakości usług opiekuńczych

i wczesno-edukacyjnych)



62)

63)

W ramach działania mieści się m.in. przywracanie połączeń kolejowych między małymi miejscowościami i centrami regionalnymi.

W tym m.in. dalszy rozwój wykorzystywania technologii fotowoltaicznych, zwłaszcza na budynkach gospodarczych.

ϲϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϲ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



2.2.5.

2.2.6.

2.2.7.

2.2.8.

2.2.9.

2.2.10.

2.2.11.

2.2.12.

2.2.13.

2.2.14.

2.2.15.

2.2.16.

2.2.17.

2.2.18.

2.2.19.

2.2.20.

2.2.21.

2.2.22.

2.2.23.

2.2.24.

poprawa stanu taboru pasażerskiego transportu drogowego i kolejowego wykorzystywanego do usług

przewozowych użyteczności publicznej

dalszy rozwój e-usług publicznych (wdrażanych zarówno przez administrację samorządową, jak

i rządową) uwzględniający zachodzące przemiany społeczne, gospodarcze oraz technologiczne,

zapewnienie zarówno szerszej oferty usług, jak również dostępu do nich (zwłaszcza na obszarach

wiejskich)

rozwój szkoleń i doradztwa zawodowego na potrzeby lokalnego rynku pracy, zwłaszcza na obszarach

wiejskich i w małych miastach, oraz rozszerzenie współpracy w tym obszarze między zaangażowanymi

podmiotami

wsparcie lokalnych i regionalnych IOB – inicjatywy klastrowe, profesjonalne usługi dla przedsiębiorców

i gospodarstw rolnych, a także poprawa dostępności IOB dla przedsiębiorców z obszarów wiejskich

(również z wykorzystaniem potencjału Internetu)

optymalizacja mobilności przestrzennej w dojazdach do pracy oraz racjonalizacja przestrzennej lokalizacji

obiektów świadczących usługi społeczne (w tym edukacyjne i zdrowotne)

wprowadzenie powszechnego ogólnokrajowego systemu monitoringu usług publicznych zbierającego

dane z poziomu gminy

wzmacnianie tożsamości, poczucia wspólnoty i więzi międzypokoleniowych przez uczestnictwo

i zwiększanie dostępu do instytucji i dzieł kultury na wszystkich poziomach funkcjonowania wspólnoty

(lokalnym, regionalnym, narodowym), likwidacja „białych plam” w dostępie do kultury

zwiększenie dostępu do taniego mieszkalnictwa (budowa mieszkań na wynajem, w tym z możliwością

dojścia do własności, oraz rozwój programu wsparcia społecznego budownictwa czynszowego)

rozwój nowoczesnej i efektywnej e-administracji; przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu na wsi, rozwój

e-usług finansowych64)

poprawa dostępu do usług publicznych i optymalizacji zagospodarowania przestrzennego w otoczeniu

miast

wzmocnienie roli ośrodków miejskich w świadczeniu ponadlokalnych usług publicznych

reorganizacja sieci usług dla potrzeb spodziewanych zmian demograficznych, np. rozwój działalności

instytucji i usług wspierających aktywność seniorów i opiekę nad osobami zależnymi

zwiększenie dostępu do opieki zdrowotnej dla mieszkańców obszarów wiejskich (w tym mobilne ośrodki

opieki zdrowotnej)

zwiększenie dostępu do opieki pediatrycznej, ginekologicznej i położniczej w celu poprawy sytuacji

demograficznej na obszarach wiejskich

tworzenie warunków dla rozwoju edukacji i wyrównywania szans w dostępie do usług edukacyjnych

tworzenie gospodarstw edukacyjnych, przygodowych, artystycznych, wiosek tematycznych i różnego typu

ośrodków zajmujących się animacją kulturalną oraz rozwijaniem zainteresowań w różnych dziedzinach

działania aktywizujące potencjalnych liderów, szkolenia dające im wiedzę i wsparcie pozwalające na

budowanie pozytywnego klimatu dla zmian

rozwój usług aktywizujących osoby starsze oraz osoby z niepełnosprawnościami, które mogą być również

bardzo dobrymi liderami zmian i animatorami wielu istotnych działań na rzecz innowacji rozwój turystyki

zdrowotnej, m.in. przez lepszą jej organizację i koordynację, a także budowanie wizerunku Polski jako

destynacji turystyki zdrowotnej

wsparcie badań naukowych w zakresie kultury wsi

rozwój współpracy między środowiskiem naukowym i doradztwem rolniczym w kierunku tworzenia

innowacji społecznych na obszarach wiejskich



64)

Umożliwiających realizację płatności bezgotówkowych, zwiększenie dostępu do bankomatów i usług finansowych dostosowanych do

potrzeb mieszkańców obszarów wiejskich, w tym w szczególności rolników, przetwórców i mikroprzedsiębiorstw.

ϲϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϳ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Kierunek interwencji: II.3. Zrównoważona rewitalizacja wsi i małych miast

Wsparcie w ramach tego kierunku interwencji będzie obejmować zintegrowane działania rewitalizacyjne, w tym

pilotażowy pakiet zintegrowanych przedsięwzięć rozwojowych na wybranych obszarach zagrożonych

marginalizacją. Kluczowe z punktu widzenia społecznego aspektu rewitalizacji będzie również włączenie

zakorzenionych w społecznościach lokalnych PES w realizację działań podejmowanych na rewitalizowanych

obszarach, polegające w szczególności na preferowaniu tych podmiotów przy kontraktowaniu realizacji zadań

publicznych na obszarach zdegradowanych. Ponadto istotny dla tego kierunku interwencji będzie monitoring oraz

wsparcie zaplecza naukowo-badawczego w opracowaniu i ewaluacji instrumentów dedykowanych ww. obszarom,

doskonalenie działań rewitalizacyjnych, przegląd prawa w zakresie rewitalizacji oraz opracowanie programu

rewitalizacji wsi i małych miast.

Działania

2.3.1. udoskonalenie realizacji zintegrowanych działań rewitalizacyjnych (realizowanych na podstawie

programów rewitalizacji) ukierunkowanych na wsparcie obszarów zdegradowanych, w tym po byłych

państwowych gospodarstwach rolnych (w wymiarze społecznym, gospodarczym, środowiskowym,

przestrzenno-funkcjonalnym, technicznym)

2.3.2. wprowadzenie monitoringu oraz ewaluacji efektów działań i instrumentów dedykowanych obszarom

zagrożonym marginalizacją

2.3.3. tworzenie warunków dla rozwoju edukacji i wyrównywania szans w dostępie do usług edukacyjnych (m.in.

zwiększenie dostępności zajęć pozalekcyjnych i lepsze wykorzystywanie świetlic wiejskich)

2.3.4. poszukiwanie innowacyjnych metod aktywizacji osób pozostających poza rynkiem pracy (np. innowacje

i obligacje społeczne, adresowanie wielu problemów społecznych w ramach jednego przedsięwzięcia)

2.3.5. przygotowanie i realizacja programu krajowego złożonego z różnych instrumentów krajowych i unijnych,

publicznych i prywatnych, adresowanego przede wszystkim do obszarów o najniższym poziomie PKB

i borykających się z problemami rozwojowymi, obejmujących m.in. obszary zagrożone marginalizacją

i średnie miasta tracące funkcje społeczno-gospodarcze65)

2.3.6. wzmocnienie systemu koordynacji działań między politykami oraz ukierunkowanie środków finansowych

z programów operacyjnych na wybrane przedsięwzięcia wspierające aktywizację obszarów zagrożonych

marginalizacją66)

2.3.7. pakiet działań dla obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją realizowany przez wzmocniony system

koordynacji działań ukierunkowanych na ich wsparcie i integrację instrumentów obejmujących zarówno

działania wspófinansowane przez UE w ramach programów operacyjnych, jak i działania samorządów

terytorialnych oraz podmiotów prywatnych, przy wykorzystaniu mechanizmu pakietów zintegrowanych

przedsięwzięć rozwojowych67)





W realizacji programu zostaną wykorzystane m.in. rozwiązania wypracowane w ramach pilotażowej Inicjatywy KE „Regiony Słabiej

Rozwinięte” dla dwóch regionów świętokrzyskiego i podkarpackiego.

66) M.in. na rzecz promocji inwestycji prywatnych, lepszego wykorzystania lokalnych zasobów ludzkich, zwiększenia dostępności

transportowej do lokalnych i subregionalnych rynków pracy oraz dostępu mieszkańców do podstawowych usług publicznych, poprawy

jakości lokalnej administracji do skutecznej realizacji działań na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego oraz pobudzenia aktywności

społeczności lokalnych w zakresie budowania społeczeństwa obywatelskiego.

67) Pakiet będzie realizowany w ramach programu ponadregionalnego skierowanego do najsłabszych gospodarczo obszarów 2020+. 

65)

ϲϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϴ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Kierunek interwencji: II.4. Zrównoważone gospodarowanie i ochrona zasobów środowiska

Istotny wymiar środowiskowy ma obecny (2023–2027) kształt WPR. W szczególności należy zwrócić uwagę na

warunkowość, która zobowiązuje rolników do realizacji norm dobrej kultury rolnej i wymogów podstawowych w

zakresie zarządzania. Normy i wymogi warunkowości dotyczą takich obszarów jak: środowisko, klimat, zdrowie

publiczne, zdrowie roślin i dobrostan zwierząt. Stanowi ona połączenie i wzmocnienie wymogów zasady wzajemnej

zgodności oraz zazielenienia, które obowiązywały do 2022 r. Ponadto nowym, prośrodowiskowym rodzajem

płatności bezpośrednich są ekoschematy, które są obowiązkowe dla państwa członkowskiego, ale dobrowolne dla

rolnika. Budżet przeznaczony na ekoschematy stanowi minimum 25% kwoty płatności bezpośrednich na rok.

Ekoschematy realizują cele środowiskowe i klimatyczne nowej WPR, tj. ochronę zasobów gleby, wód, klimatu,

dobrostanu zwierząt, różnorodności biologicznej w produkcji rolnej. W ramach PS WPR na lata 2023–2027

wprowadzono łącznie pięć ekoschematów obszarowych i jeden ekoschemat dotyczący dobrostanu zwierząt.

W celu przeciwdziałania zanikowi sektorów wrażliwych pod względem społecznym, gospodarczym i

środowiskowym znajdujących się w trudnej sytuacji, są stosowane tzw. płatności związane z produkcją sprzyjające

utrzymaniu wielokierunkowej, zróżnicowanej działalności rolniczej oraz zapobiegające nadmiernej ekspansji

monokultur najbardziej opłacalnych upraw. W ramach II filaru WPR wsparcie mogą uzyskać rolnicy podejmujący

dobrowolnie zobowiązania w zakresie stosowania metod produkcji o szczególnie korzystnym (wykraczającym

ponad wymogi krajowego i unijnego prawodawstwa, w tym warunkowości) wpływie na środowisko (interwencja

rolnictwo ekologiczne, interwencje rolno-środowiskowo-klimatyczne). Wspierane są również inwestycje o

charakterze prośrodowiskowym. Możliwości wdrażania w gospodarstwach agroturystycznych oraz innych

obiektach turystyki wiejskiej inicjatyw prośrodowiskowych wydają się również znaczne. Rośnie społeczne

zapotrzebowanie na tego typu działania. Obszarem o znacznym potencjale może być również wykorzystanie w

turystyce wiejskiej działań nastawionych na zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin i zwierząt

gospodarskich.

Aspekt środowiskowy jest też nieodłącznym elementem WPRyb, której celem jest zapewnienie, aby działalność

w zakresie rybołówstwa morskiego, akwakultury, jak i organizacji rynku rybnego była zrównoważona środowiskowo

w perspektywie długoterminowej. Działalność ta powinna być ukierunkowana na osiągnięcie korzyści

ekonomicznych, społecznych i w dziedzinie zatrudnienia; przyczyniać się do zachowania tradycji i zapewnienia

dostaw żywności wysokiej jakości, a równocześnie przez zrównoważone eksploatowanie żywych zasobów powinna

zapewniać trwałość walorów środowiskowych obszarów rybackich.

Działania

2.4.1. promowanie ładu przestrzennego na obszarach wiejskich, w szczególności w zasięgu oddziaływania

obszarów silnie zurbanizowanych, m.in. w celu zapobiegania rozpraszaniu istniejącej sieci osadniczej

2.4.2. wykorzystanie i rozwój zasobów pracy oraz kapitału niezbędnych dla prowadzenia określonej działalności

pozarolniczej

2.4.3. zapewnienie powszechnego dostępu do aktualnej informacji o stanie i przeznaczeniu terenów, w tym

planów zagospodarowania przestrzennego, w postaci cyfrowej powszechnie dostępnych w rejestrze

urbanistyczno-budowlanym

2.4.4. zarządzanie wodami opadowymi na obszarach wiejskich przez różne formy retencji i rozwój infrastruktury

zieleni

2.4.5. programy racjonalnego korzystania z zasobów wodnych, zachowanie właściwych stosunków wodnychϲϴ)

oraz zwiększanie retencji wodnej, w tym glebowej

2.4.6. działania na rzecz wysokiej jakości powietrza na obszarach wiejskich w transporcie i gospodarce

przestrzennej oraz dynamizacja przedsięwzięć na rzecz likwidacji niskiej emisji z systemów grzewczych69)



68)

69)

Np. przez pozostawianie oczek wodnych, zachowanie istniejących terenów podmokłych lub utrzymanie stref buforowych między polami

uprawnymi a najbliższymi ciekami wodnymi.

Działanie jest realizowane w ramach Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej.

ϲϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϲϵ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



2.4.7.

2.4.8.

2.4.9.

2.4.10.

2.4.11.

2.4.12.

2.4.13.

2.4.14.

2.4.15.

2.4.16.

2.4.17.

2.4.18.

utrzymanie, a w miarę dostępności gruntów do zalesienia – zwiększenie ogólnej lesistości kraju oraz

zwartości kompleksów leśnych i powierzchni zalesianychϳϬ)

właściwe planowanie przestrzenne na obszarach wiejskich oraz racjonalna gospodarka gruntami

zachowujące unikalne formy krajobrazu rolniczego i służące ochronie bioróżnorodnościϳϭ)

zapewnienie warunków dla zrównoważonego wykorzystania zasobów przestrzennych na obszarach

wiejskich

zagwarantowanie planowania przestrzennego z udziałem społeczności lokalnych uwzględniającego

zróżnicowane potrzeby społeczne, gospodarcze, kulturalne i środowiskowe

wsparcie badań naukowych w zakresie ochrony środowiska naturalnego na obszarach wiejskich

i rybackich

ograniczenie negatywnego oddziaływania realizowanych inwestycji infrastrukturalnych, w tym głównie

nowych inwestycji liniowych prowadzonych po tzw. „nowym śladzie”, na rolniczą przestrzeń produkcyjną,

przez zastosowanie tzw. scaleń infrastrukturalnych gruntów porządkujących przestrzeń wokół takich

inwestycji (reorganizacja dotychczasowego układu działek na danym obszarze zgodnie z oczekiwaniami

społecznymi)

wsparcie rozwoju zielonej infrastruktury na wsi w celu adaptacji do zmiany klimatuϳϮ)

wspieranie inwestycji sprzyjających ochronie środowiska w gospodarstwach rolnych i rybackich

upowszechnianie wiedzy na temat metod ochrony środowiska w rolnictwie i na obszarach wiejskich

i rybackich, np. przez doskonalenie i rozwijanie systemu doradztwa i promocję dobrych praktyk rolniczych

kierowanie inwestycji infrastrukturalnych, przemysłowych i mieszkaniowych na gleby najmniej

produktywne

wspieranie ochrony i zwiększenia bioróżnorodności obszarów rolnych, w tym m.in. przez wspieranie

hodowli zwierząt gospodarskich na obszarach zagrożonych utratą lub niekorzystną zmianą biocenozy

danego biotopu

ułatwienia odbioru oraz zagospodarowania odpadów (w tym również odpadów pochodzenia rolniczego)

w celu ich właściwego zagospodarowania, w tym m.in. przygotowania do ponownego użycia i recyklingu

Kierunek interwencji: II.5. Adaptacja do zmian klimatu i przeciwdziałanie tym zmianom

Konieczne jest szerokie podejście do zagadnień związanych ze zmianami klimatu. Wymaga to włączenia do

realizacji planowanych działań wszystkich szczebli zarządzania obszarami wiejskimi, poszukiwania efektów

synergii między działaniami oraz budowania zdolności zarządzania zwiększonym ryzykiem (produkcyjnym i

rynkowym). Wsparcie podejmowane w ramach tego kierunku interwencji może wykorzystywać instrumenty

finansowe umożliwiające podział ryzyka i obciążeń finansowych sektora publicznego.

Działania

2.5.1. stymulowanie rozwoju alternatywnych, bezemisyjnych źródeł ciepła (m.in. taniego ogrzewania

elektrycznego), co przyczyni się do obniżenia niskiej emisji, w szczególności na terenach słabiej

zurbanizowanych

2.5.2. rozwijanie technologii magazynowania energii (w różnych postaciach)

2.5.3. zwiększanie efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej i mieszkalnych oraz

w przedsiębiorstwach

2.5.4. wsparcie dla strategii nisko- i zeroemisyjnych

2.5.5. wsparcie produkcji energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu (kogeneracja)



70)

71)

72)

Działanie jest realizowane w ramach Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej.

Np. wyznaczanie korytarzy ekologicznych, utrzymanie miedz, zadrzewień śródpolnych, zakrzewień oraz remiz.

Np. przy drogach gminnych, wzdłuż cieków wodnych.

ϳϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϬ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



2.5.6.

2.5.7.

2.5.8.

2.5.9.

2.5.10.

2.5.11.

2.5.12.

2.5.13.

2.5.14.

2.5.15.

2.5.16.

2.5.17.

2.5.18.

promowanie i inicjowanie lokalnych przedsięwzięć (klastry, spółdzielnie energetyczne, obywatelska

społeczność energetyczna) z zakresu wytwarzania energii (ze wskazaniem na rozwój OZE) oraz

efektywności energetycznej w celu dążenia do samowystarczalności energetycznej gmin i powiatów

(autonomiczne obszary energetyczne)

inwestycje w celu wykorzystania lokalnie dostępnych surowców energetycznych i innych zasobów zgodnie

z terytorialnym potencjałem (np. elektrownie wodne, biomasa, biogaz i biogaz rolniczy, odpady, instalacje

geotermalne)

opracowanie mapy dyspozycyjnych zasobów wodnych do wykorzystania przez ludność, przemysł,

rolnictwo i inne gałęzie gospodarki oraz zasad jej aktualizacji na podstawie bilansu zasobów wód

powierzchniowych oraz wód podziemnych

opracowanie i wdrożenie kompleksowych działań w zakresie zapobiegania skutkom utrzymywania się

długotrwałych wysokich temperatur lub małej ilości opadów i w ich następstwie susz rolniczych

proekologiczne zarządzanie lokalnymi zasobami wodnymi, obejmujące także kształtowanie krajobrazów

sprzyjających zatrzymywaniu wody73)

opracowanie podstaw metodologicznych do zarządzania pochłanianiem CO2 w rolnictwie w ramach

realizacji polityki klimatycznej

zmniejszenie emisji z samego sektora rolnego, szczególnie w zakresie amoniaku

wsparcie dla systemów współdzielenia pojazdów, zwłaszcza na obszarach wiejskich – rozwiązanie

zmniejszające koszty indywidualnego dojazdu do pracy, a także presję na środowisko naturalne (SOR)

działanie informacyjno-edukacyjne w ramach działań mających na celu ochronę bioróżnorodności i

obszarów mokradłowych

opracowanie i udoskonalanie przez zaplecze naukowo-badawcze zielonych technologii

promocja polskiego sektora zielonych technologii w kraju i za granicą74)

rozwijanie i upowszechnianie wiedzy w zakresie ochrony klimatu75)

ochrona i odbudowa morskiej różnorodności biologicznej i ekosystemów morskich oraz przyczynianie się

do odbudowy populacji cennych gatunków;





73)

74)

75)

Działanie jest realizowane w ramach Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej.

Działanie jest realizowane w ramach Polityki ekologicznej państwa 2030.

Działanie jest realizowane w ramach Polityki ekologicznej państwa 2030.

ϳϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϭ



Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Cel szczegółowy III Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy

i aktywnego społeczeństwa

Podsumowanie wyników diagnozy ze strategicznymi rozstrzygnięciami

Coraz większe znaczenie ma zachowanie zasady solidarności

społecznej w dzieleniu korzyści ze wzrostu gospodarczego

kraju. Będzie to odpowiedź na pułapkę średniego dochodu

i pułapkę demograficzną obszarów wiejskich, które nadal

dotykają problemy ubóstwa, mniejszych wynagrodzeń w sektorze

rolniczym i pozarolniczym w stosunku do miast, wyższej umieralności

niż w miastach, depopulacji, mniejszej niż w miastach dostępności

usług publicznych o wysokiej jakości (usługi opieki medycznej

i społecznej, edukacji, kultury i sportu, opieki nad dzieckiem do

lat 3 i osobami starszymi).

Potencjał obszarów wiejskich to przede wszystkim ludzie. Udział

mieszkańców wsi w populacji województw jest bardzo zróżnicowany

i wynika głównie z uwarunkowań historycznych oraz stopnia rozwoju

ośrodków miejskich. Ludność wiejska stanowi większość

w województwach: podkarpackim, świętokrzyskim, lubelskim

i małopolskim. Najmniejszy odsetek mieszkańców wsi występuje

w województwach: śląskim, dolnośląskim i zachodniopomorskim.

„Pogłębiający się dysparytet między

wzrostem PKB i wzrostem

wydajności a wzrostem płac wymaga

wzmocnienia komponentu

społecznej solidarności

i zrównoważonego rozwoju, tak by

równomiernie dzielić korzyści

płynące ze wzrostu gospodarczego.”

Strategia na rzecz odpowiedzialnego

rozwoju do roku 2020

(z perspektywą do 2030 r.)

Ponad 15 mln Polaków mieszka na

wsi, a prawie co piąty jest w wieku

poprodukcyjnym.

(Dane GUS)

Procesy starzenia się populacji zaznaczają się coraz bardziej

również wśród ludności wiejskiej. Najsilniej te tendencje

uwidaczniają się na obszarach wiejskich województw: opolskiego,

podlaskiego, łódzkiego i świętokrzyskiego i są spowodowane trwałą

migracją zarobkową poprzedzoną migracją edukacyjną.

Mimo ogólnie dodatniego salda migracji z miast do wsi, w niektórych

regionach kraju obserwuje się odpływ ludności z obszarów

wiejskich (głównie w regionach najdalej położonych względem

wysokorozwiniętych miast, bez dobrze rozwiniętej komunikacji

wewnątrzregionalnej i tranzytowych szlaków transportowych, z małą

liczbą pozarolniczych miejsc pracy oraz rozdrobnioną strukturą

agrarną).

Na wsi pozostają osoby starsze.

Dotyczy to przede wszystkim

obszarów położonych z dala od

większych miast (…)



(wyniki III etapu MROW Fundacji Europejski

Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej)



Wyludnianie i starzenie się obszarów wiejskich jest poważnym

Za granicę wyjeżdżają obecnie

wyzwaniem dla samorządów w związku z poziomem wpływów

najczęściej osoby, które założyły

już rodzinę i posiadają

z podatku PIT oraz CIT, przy jednoczesnym wzroście potrzeb

doświadczenie zawodowe (w wieku

infrastruktury76) (infrastruktura drogowa, edukacja, kultura i sport)

30–34 lat oraz 35–39 lat)

i usług senioralnych (opieka nad osobami niesamodzielnymi,

(wyniki diagnoz regionalnych)

dostępność budynków użyteczności publicznej dla osób

niesamodzielnych, dostęp do specjalistycznej opieki medycznej,

infrastruktura służąca aktywizacji seniorów). Wskutek nadmiernego,

częstszego odpływu kobiet młodszych wiekiem (18–39 lat) z terenów wiejskich, związanego z większymi ambicjami

dotyczącymi kariery i rozwoju osobistego, występują również dysproporcje w wieku produkcyjnym między



76)

Na przestrzeni lat 2016–2018 nastąpił wzrost dochodów gmin z tytułu udziału we wpływach z podatku PIT i CIT. W tym okresie 17 gmin

odnotowało spadek wpływów z PIT, a 727 gmin odnotowało spadek wpływów z CIT.

ϳϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϮ



Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

ϳϯ

płciami stanowiące barierę dla rozwoju społecznego wsi i trwałości gospodarstw rolnych (spadek liczby

gospodarstw rodzinnych i brak następców w kolejnych pokoleniach). Najsilniej zagrożone nadmierną

maskulinizacją są obszary północno-wschodniej Polski.

Ze względu na zachodzące zmiany demograficzne polska wieś

Rozstrzygnięcie strategiczne

potrzebuje działań na rzecz włączenia społecznego osób

niepełnosprawnych, starszych i kobiet, a także mające na celu

Obszary wiejskie potrzebują działań

zwiększanie dostępności usług opiekuńczych nad dziećmi oraz

adaptacyjnych do zmiany struktury

demograficznej i działań na rzecz

osobami starszymi. Dużą rolę w realizacji tego celu będzie odgrywać

odwrócenia niekorzystnych trendów

rozwój rolnictwa społecznego, które nabiera nowego znaczenia i jest

demograficznych.

szansą dla rolników oraz innych instytucji współpracujących w zakresie

rolnictwa i świadczenia usług społecznych. Rolnictwo społeczne z jednej

strony ma na celu świadczenie usług na rzecz społeczeństwa, a z drugiej może być źródłem dywersyfikacji

dochodów rolników.

W wyniku migracji ze wsi do miast oraz mniejszej dostępności wysokiej jakości usług edukacji oraz z uwagi na

niedobory infrastruktury edukacji, kultury i sportu na obszarach wiejskich występuje niekorzystna struktura

wykształcenia utrudniająca absorbcję innowacji. Jest ona też jedną z przyczyn małej skłonności do

zakładania przedsiębiorstw, niskiej aktywności społecznej i relatywnie mniejszego poziomu dochodów niż

w miastach, z czego na to ostatnie bardzo duży wpływ mają czynniki rynkowe oraz opłacalność produkcji

w poszczególnych działach produkcji usług.

Raport OECD: Przeglądy Polityk Rozwoju Obszarów Wiejskich: Polska 2018 wskazuje na niskie zróżnicowanie

gospodarcze obszarów wiejskich, podczas gdy dywersyfikacja ekonomiczna zapewnia zróżnicowaną ofertę

pozarolniczych miejsc pracy i dodatkowych (pozarolniczych) źródeł dochodów dla rolników na obszarach wiejskich,

co z kolei pozytywnie wpłynie na atrakcyjność tych obszarów jako miejsca do zamieszkania. Tymczasem deficyt

wolnych miejsc pracy, niski poziom przedsiębiorczości i kwalifikacji mieszkańców obszarów wiejskich

sprawiają, że mimo nadwyżki zasobów pracy na wsi notuje się jej powolny przepływ do innych sektorów

gospodarki. W raporcie wskazuje się na konieczność wsparcia podnoszenia kwalifikacji zawodowych, szkoleń w

kierunku reorientacji zawodowej i tworzenia warunków do rozwoju edukacji i wyrównywania szans w dostępie do

usług edukacyjnych (m.in. zwiększenie dostępności zajęć pozalekcyjnych, lepsze wykorzystywanie świetlic

wiejskich i stwarzanie warunków do rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi edukacyjne).

Przyczynami niskiej mobilności zawodowej są przede wszystkim

koncentracja miejsc pracy w dużych miastach, ograniczenia w

dostępie do szybkiego Internetu (co uniemożliwia korzystanie z

elastycznych form pracy i pracy zdalnej), problemy z dostępnością

transportową umożliwiającą podjęcie pracy poza rolnictwem oraz

problemy z zakupem lub wynajmem mieszkania w pobliżu miejsca

pracy.

Rozstrzygnięcie strategiczne

Rozwój obszarów wiejskich i miast

powinien wzajemnie się wspierać,

promując stabilny i zrównoważony

terytorialnie wzrost gospodarczy, w którym

każdy mieszkaniec wsi będzie miał godną

pracę.

Na obszarach wiejskich dominują od lat te same rodzaje pozarolniczej

działalności gospodarczej – najwięcej podmiotów (1/4) zajmuje się

handlem i naprawą pojazdów samochodowych, w dalszej kolejności są podmioty prowadzące działalność

budowlaną, przemysłową, transportową i magazynową oraz pozostałą usługową. Szansy na większe

zróżnicowanie działalności gospodarczej można upatrywać we wzroście liczby podmiotów zajmujących się

profesjonalną działalnością naukową i techniczną związaną ze wzrostem innowacyjności w rolnictwie77)

oraz w rozwoju nowych sektorów gospodarki specyficznych dla tych obszarów (biogospodarka, zielona

gospodarka, OZE, gospodarka społeczna). Przyjmuje się, że rozwój zielonej gospodarki opiera się na



77)

Udziały pozostałych sekcji PKD 2007 nie przekroczyły 5,0%.

ϳϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Poz. 1214

ϳϰ

transformacji dziesięciu kluczowych sektorów, w tym: rolnictwa, budownictwa, energetyki, rybołówstwa,

leśnictwa, przemysłu efektywnego energetycznie, turystyki, transportu, gospodarki odpadami oraz

gospodarki zasobami wodnymi. Mimo trudnej sytuacji na rynku pracy oraz problemów ze sprzedażą produktów

i usług w sektorze zielonej gospodarki, należy oczekiwać, że w perspektywie najbliższych 3–5 lat wzrośnie

zapotrzebowanie społeczne na oferowane przez podmioty tego sektora produkty i usługi. Wzrost skali sprzedaży

będzie związany przede wszystkim ze wzrostem świadomości społecznej w zakresie ochrony środowiska,

wyczerpywaniem zasobów naturalnych, ekologizacją sektorów i branż w polskiej gospodarce oraz z postępującą

degradacją środowiska naturalnego78).

W sposób dynamiczny będzie rozwijał się również sektor usług wolnego

czasu. Od lat zakłada się, że wykorzystanie środowiskowego

Rozstrzygnięcie strategiczne

i turystycznego potencjału obszarów wiejskich czy rybackich jest szansą

Gospodarka obszarów wiejskich wymaga

pełnego włączenia tych obszarów w procesy rozwojowe zachodzące w

większego zróżnicowania, wykorzystania

kraju i pozytywnie wpływa na jakość życia mieszkańców polskiej wsi oraz

szansy

wynikającej

ze

wzrostu

dywersyfikację gospodarczą na terenach wiejskich i rybackich 79 ).

innowacyjności, powstawania nowych

Turystyka wiejska w niedostatecznym stopniu wykorzystuje możliwości,

sektorów gospodarki i tworzenia

jakie daje równoległe prowadzenie działalności rolniczej, do tworzenia

warunków dla większej mobilności

oferty tematycznych pobytów średnio- i długoterminowych (np. pobyty

zawodowej.

80

)

, „Slow Tourism”,

lecznicze, rehabilitacyjne, „Slow Food”

couchsurfing81), „EatWith”82), „WWOF – Willing Workers on Organic Farms”83)). Coraz większą rolę będzie odgrywać

wsparcie dla gospodarki doświadczeń, której priorytetem jest wzbudzanie nowych, nieznanych dotąd emocji

i doznań. Szczególnie jest to widoczne w tzw. turystyce 3E (Entertainment – rozrywka, Excitement –

ekscytacja, Education – edukacja), inaczej zwanej turystyką kreatywną, która pociąga za sobą interakcje,

podczas których odwiedzający mają edukacyjny, emocjonalny i społeczny kontakt z danym miejscem, jego „żywą

kulturą” i ludźmi, którzy tam żyją. Na wsi są lokalizowane także przedsięwzięcia z zakresu turystyki społecznej

(gospodarstwa opiekuńcze, gospodarstwa społeczne) oraz prozdrowotnej i kulinarnej.

Gruntowne zmiany struktury społeczno-gospodarczej polskiej wsi nie mają jednolitego charakteru oraz

tempa w przekroju geograficznym. Rozbieżności w dynamice zmian widoczne są w ujęciu regionalnym, w relacji

miasto-wieś oraz między wiejskimi wielofunkcyjnymi obszarami zurbanizowanymi a obszarami typowo rolniczymi.

Różnice te dotyczą podstawowych wyznaczników jakości życia społecznego ludności wiejskiej

dostępności do usług, wysokości i źródeł dochodów, poziomu wykształcenia oraz struktury i miejsca

aktywności zawodowej.

W konsekwencji obszary wiejskie w dalszym ciągu są pod bardzo wieloma względami słabiej rozwinięte od

obszarów miejskich, a duże zróżnicowanie ich rozwoju w ujęciu regionalnym dotyczy zarówno ogólnego poziomu,

jak i struktury gospodarczej i społecznej. Obserwuje się stopniowe upodabnianie się jakości życia na wsi do



78)

79)

80)

81)

82)

83)

Perspektywy rozwoju zielonych miejsc pracy w województwie warmińsko-mazurskim, Olsztyn 2017.

Dostępność i stan zachowania obiektów dziedzictwa kulturowego są ważnym czynnikiem lokalizacyjnym inwestycji o charakterze

turystycznym, które stanowią jedną z alternatyw działalności rolniczej i rybackiej. Tymczasem, mimo że turystyka wiejska, w tym

agroturystyka, wpływa na wzrost popytu na produkty rolno-spożywcze w miejscowościach turystycznych, podtrzymuje folklor i wymusza

inwestycje, to nie jest ona jednak na tyle wystandaryzowana i dostosowana do oczekiwań współczesnego turysty, żeby stanowić istotne

źródło pozarolniczych dochodów rodzin rolniczych.

Promowanie lokalnych produktów i usług oraz rezygnacja z turystyki masowej na rzecz turystyki wyciszonej.

Nieznajomi umawiają się ze sobą za pomocą internetowej sieci i użyczają sobie wzajemnie bezpłatnie i z zasady, nie oczekując niczego

w zamian, swoje domy, mieszkania, pokoje, a także czas czy wiedzę o miejscu, w którym akurat się znajdują.

Za pośrednictwem internetowego serwisu http://www.eatwith.com/ turysta (odwiedzający) otrzymuje zaproszenie do czyjegoś domu na

obiad lub kolację. W ramach „EatWith” można spróbować charakterystycznych dla danego regionu potraw.

Wsparcie ekologicznych metod hodowli, zapoznanie wolontariuszy z życiem wiejskim we własnym lub obcym kraju i umożliwienie im

zdobycia doświadczenia w ekologicznych metodach upraw i hodowli zwierząt gospodarskich. Wolontariusze nie otrzymują pieniędzy za

swoją pracę. Rolnik zapewnia wyżywienie, nocleg i możliwość nauki w zamian za pomoc w uprawach roślin i hodowli zwierząt

gospodarskich.

ϳϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

standardów charakterystycznych dla miast, jednakże dotychczasowe

tempo tych zmian jest niewystarczające do zniwelowania dystansu

dzielącego obszary wiejskie i miejskie. Przeciwdziałanie pogłębiającemu

się zróżnicowaniu międzyregionalnemu oraz deficytom w rozwoju

infrastruktury i w dostępie do usług publicznych na obszarach wiejskich,

a także poprawa stanu środowiska pozostaną ważnymi zadaniami

polityki publicznej, wymagającymi również tworzenia (i wzmacniania

istniejących) powiązań funkcjonalnych obszarów wiejskich

z małymi miastami, a także wzmocnienia roli małych miast

i centrów gminnych jako lokalnych ośrodków wzrostu.

ϳϱ

Rozstrzygnięcie strategiczne

Konieczne jest dalsze wyrównywanie

różnic w poziomie rozwoju na szczeblu

lokalnym, wyeliminowanie ubóstwa we

wszystkich jego formach i tworzenie

silnych więzi gospodarczych w relacjach

wieś-miasto.

W okresie 2016–2018 nastąpił znaczny spadek zasięgu ubóstwa skrajnego i relatywnego we wszystkich typach

rodzin z dziećmi w Polsce (największe spadki były w rodzinach z trójką i więcej dzieci w 2016 r. i w rodzinach

pojedynczych rodziców z dziećmi w 2017 r.), to jednak zjawisko

ubóstwa jest nadal poważnym wyzwaniem na terenach wiejskich.

W warunkach nadal trwającej

Stopa ubóstwa relatywnego w latach 2010–2015 kształtowała się na

pandemii COVID-19, wyższy w

poziomie 16–17%. W latach 2016–2019 wartość wskaźnika ubóstwa

2020 r. był zarówno realny poziom

relatywnego spadła do 13–14%. Od 2020 do 2022 r. w ubóstwie

dochodów, jak i wydatków

relatywnym żyło ok. 12% osób w gospodarstwach domowych. Jak

gospodarstw domowych.

pokazują dane statystyczne, ubóstwo ma w Polsce silny wymiar

(Dane GUS, 2022)

geograficzny. Największe trudności do przezwyciężenia w tym

zakresie występują na obszarach wiejskich powolnego tempa rozwoju oraz obszarach wiejskich

zamkniętego rozwoju (w tym m.in. na terenach byłych państwowych gospodarstw rolnych – PGR84).

Na obszarach tych najczęściej występuje kumulacja problemów

społecznych i ekonomicznych, których przezwyciężenie może nastąpić

Rozstrzygnięcie strategiczne

przez kompleksowe, zintegrowane programy na rzecz rewitalizacji,

Społeczeństwo wiejskie powinno być

które będą uwzględniały aspekty społeczne, gospodarcze,

inkluzywne i włączone w odpowiedzialność

infrastrukturalne, środowiskowe (w szczególności kwestie związane

za projektowanie rozwoju.

z adaptacją do zmian klimatu), instytucjonalne i finansowe danego

obszaru, z włączeniem w proces podejmowania decyzji lokalnej

społeczności, podmiotów ekonomii społecznej oraz instytucji. Kluczowym elementem procesu rewitalizacji wsi i

małych miast będzie odtworzenie i rozwój ich funkcji rynkowych, również w odniesieniu do gospodarki

żywnościowej czy turystycznej.

Programy na rzecz rewitalizacji wpisują się w szersze podejście terytorialne we wdrażaniu pomocy

publicznej opartej na kontynuacji wsparcia na rzecz oddolnych inicjatyw przez włączanie lokalnej

społeczności w procesy rozwojowe i politykę rozwoju kraju. Takie inicjatywy przyczyniają się do rozwoju kapitału

społecznego na obszarach wiejskich i rybackich. Tym procesom będzie sprzyjać promocja instrumentów

współpracy i partnerstwa (np. w ramach instrumentu RLKS). Istotne jest także promowanie rozwoju usług dla

podmiotów ekonomii społecznej i solidarnej, co przyczyni się do reintegracji społecznej i zawodowej osób z grup

zagrożonych wykluczeniem społecznym.



84)

Od 1976 r. funkcjonowała nazwa „państwowe przedsiębiorstwo gospodarki rolnej” – PPGR.

ϳϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Główne założenia wynikające z SOR

MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA

TAKIE UKIERUNKOWANIE INTERWENCJI W RAMACH POLITYK PUBLICZNYCH,

ZARÓWNO NA POZIOMIE KRAJOWYM , JAK I REGIONALNYM, ABY UWZGLĘDNIAŁY

ONE WYSTĘPUJĄCE TRENDY DEMOGRAFI CZNE OBSZARÓW WIEJSKICH

Założenia wynikające z SOR dotyczące celu III SZRWRiR 2030

Odpowiedzialny rozwój to rozwój z myślą o przyszłych pokoleniach – to wzrost gospodarczy oparty na

solidnych fundamentach, jakimi są: przedsiębiorczość, pracowitość, zasoby i umiejętności Polaków.

Odpowiedzialny rozwój to także wielowymiarowa solidarność społeczna, której celem jest troska o dobro wspólne

– solidarność między pokoleniami teraźniejszymi i przyszłymi, między poszczególnymi regionami, miastami

i obszarami wiejskimi, między pracodawcami i pracownikami.

Rozwój odpowiedzialny to rozwój zrównoważony społecznie dążący do wzrostu dochodów wszystkich

mieszkańców kraju przy jednoczesnym zmniejszaniu liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem

społecznym.

Rozwój odpowiedzialny to rozwój włączający, a nie wykluczający – odpowiedzialność to solidarność

międzypokoleniowa polegająca na znajdowaniu takich rozwiązań, które pozwalają na aktywne włączenie w procesy

rozwojowe wszystkich grup społecznych, dając im jednocześnie możliwość czerpania korzyści ze wzrostu

gospodarczego. Pozostawienie narastających dysproporcji w rozwoju społecznym w dłuższej perspektywie może

prowadzić do „wypchnięcia” niektórych grup z procesów rozwojowych, co w konsekwencji może utrwalać ich

ubożenie, jak i obszary wykluczenia społecznego.

Najlepsza inwestycja to inwestycja w człowieka – oznacza to umożliwienie wszystkim mieszkańcom wsi ich

rozwoju i samorealizacji w warunkach społecznych, gospodarczych i środowiskowych nie gorszych od

występujących w mieście.

Wskaźniki pomiaru celu szczegółowego III Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc

pracy i aktywnego społeczeństwa SZRWRiR 2030 i ich powiązanie SOR

Jednostka

miary

Wskaźnik

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

Osoby dorosłe uczestniczące w

kształceniu lub szkoleniu (w wieku 25–

64 lata)

Stopa ubóstwa skrajnego

Współczynnik obciążenia

demograficznego osobami starszymi

Wskaźnik aktywnego starzenia się (AAI)



ϳϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





%

3,5

(2015)

4,2

9

GUS

%

6,5

(2015)

5,5

4,5

GUS

współczynnik

22,8

(2015)

28,5

35,4

GUS

wskaźnik

syntetyczny

28,1

(2014)

30,0

35,0

GUS

ϳϲ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji celu szczegółowego III SZRWRiR 2030 Rozwój przedsiębiorczości,

pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa

Wskaźnik

Udział liczby (aktywnych) rejestrowych

organizacji non-profit mających siedzibę

na wsi w ogólnej liczbie tych organizacji

Stopa ubóstwa skrajnego na obszarach

wiejskich

Współczynnik obciążenia

demograficznego osobami starszymi na

obszarach wiejskich

Liczba podmiotów gospodarki

narodowej w rejestrze REGON na 1 tys.

mieszkańców na terenach wiejskich

Osoby fizyczne prowadzące działalność

gospodarczą na 100 osób w wieku

produkcyjnym na wsi

Jednostka

miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

%

34

(2014)

38

45

GUS

%

7,3%

(2017)

7%

poniżej 5%

GUS

współczynnik

21,3

(2017)

mniej niż 21

mniej niż 19

GUS

-

76,9

(2017)

77,5

82

GUS

-

9,8

(2017)

10

14

GUS

Działania w ramach celu szczegółowego III Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc

pracy i aktywnego społeczeństwa

Kierunek interwencji: III.1. Odpowiedź na zmiany demograficzne i ich następstwa

W wyniku prowadzonych analiz powinny być podejmowane działania ukierunkowane na wybrane grupy wiekowe,

społeczne i zawodowe oraz ich specyficzne potrzeby, przy uwzględnieniu ich szczególnego potencjału. W tym

kontekście powinny być promowane wartości rodzinne, jak również małżeństwa, dzietność, więzi

międzypokoleniowe. Jednym z efektów działań prowadzonych na rzecz pozytywnych zmian demograficznych

powinno być zapewnienie dostępu do zasobów pracy dla istniejących sektorów pracochłonnych, do których należy

m.in. rolnictwo. W tym kontekście ważny wydaje się rozwój wsparcia zachęcający do pozostania osób młodych na

obszarach wiejskich.

Działania

3.1.1. ułatwienia w osiedlaniu się na ternach wiejskich, szczególnie zagrożonych depopulacją, dla młodych osób

i rodzin z dziećmi

3.1.2. ukazywanie w zintegrowanym podejściu osobom młodym ze wsi i małych miast atrakcyjnych ścieżek

życiowych powiązanych z życiem na wsi, w małych miastach, np. prowadzenie gospodarstwa,

prowadzenie własnej działalności, dalsze kształcenie w edukacji wyższej oraz pracę w formie zdalnej,

zachowanie i rozwój więzi rodzinnych i społecznych

3.1.3. poprawa przepływu niewykorzystanych zasobów pracy z rolnictwa do innych sektorów przez ułatwianie

nabywania umiejętności i kwalifikacji zawodowych, w szczególności przez osoby z małych i średnich

gospodarstw rolnych85)

3.1.4. wsparcie podnoszenia kwalifikacji zawodowych mieszkańców obszarów wiejskich, przeciwdziałanie luce

edukacyjnej, wsparcie reorientacji zawodowej i lepszego ukierunkowania szkoleń i doradztwa

zawodowego na potrzeby lokalnego rynku pracy

3.1.5. wspieranie aktywności zawodowej osób po 50. roku życia, m.in. przez aktywne instrumenty rynku pracy,

programy uzupełniania lub zmiany kwalifikacji, profilaktykę zdrowotną, rozwój ekonomii społecznej,rozwój

usług społecznych



85)

^zkolenia i treningi budowania otwartości i aktywności na rynku pracy, podnoszenie umiejętności związanych z wykorzystywaniem

technologii ICT i prowadzeniem działalności gospodarczej, rozwój doradztwa zawodowego oraz umożliwianie łączenia pracy zawodowej

z aktywnością w rolnictwie.

ϳϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϳ



3.1.6.

3.1.7.

3.1.8.

3.1.9.

3.1.10.

3.1.11.

3.1.12.

3.1.13.

3.1.14.

3.1.15.

3.1.16.

3.1.17.

3.1.18.

3.1.19.

3.1.20.

3.1.21.

3.1.22.

3.1.23.

– 79 –

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

tworzenie atrakcyjnych miejsc pracy dla kobiet, także przez możliwość elastycznych form i sposobów

świadczenia pracy, przeciwdziałanie dyskryminacji w zatrudnieniu, zachęty do dłuższej aktywności na

rynku pracy, promocja aktywności rodzinnej, zawodowej i społecznej seniorów (np. opieka nad wnukami,

wolontariat seniorów, pomoc sąsiedzka)

poprawa dostępu do produktów i usług umożliwiających mobilność społeczną i zawodową oraz

zwiększających autonomię funkcjonowania społecznego (np. teleopieki, sprzętu rehabilitacyjnego,

sprzętu kompensacyjnego, innowacyjnych technologii wspomagających dla osób starszych,

niesamodzielnych i niepełnosprawnych, bezpiecznych środków lub usług transportowych, usług

transportowych „na żądanie” w ramach „Mobility as a Service”, nowoczesnego sprzętu komputerowego)

wzmocnienie społecznej, socjalnej i zdrowotnej funkcji placówek edukacyjnych i oświatowych

podejmowanie działań służących wzmacnianiu tożsamości lokalnej, wzmacnianiu więzi rodzinnych i

społecznych, poprawie świadomości demograficznej społeczeństwa

tworzenie warunków dla rozwoju „białej” i „srebrnej” gospodarki oraz ekonomii społecznej zakorzenionej

w społeczności lokalnej

aktywizacja zawodowa kobiet na obszarach wiejskich, m.in. przez zorganizowane formy wsparcia i opieki

dla dzieci i młodzieży, wsparcie w podejmowaniu własnej działalności gospodarczej oraz w rozwoju

elastycznych i niepełnoetatowych form zatrudnienia

dowartościowanie nieodpłatnej pracy kobiet na obszarach wiejskich, w szczególności w zakresie

tworzenia więzi rodzinnych i społecznych

działania osłabiające migracje wewnętrzne i zagraniczne, szczególnie młodych kobiet z obszarów

wiejskich i małych miast, prowadzące do tzw. „drenażu mózgów”

poprawa dostępu do lepszej jakości edukacji i współpraca z lokalnymi przedsiębiorcami,rozwój lokalnej

przedsiębiorczości

poprawa dostępności do wysokiej jakości usług społecznych oraz rynku pracy

ułatwienie młodym rolnikom rozpoczęcia działalności i dostosowanie strukturalne gospodarstw rolnych po

rozpoczęciu działalności

zaprojektowanie i wdrożenie specyficznych dla terenów wiejskich form realizacji usług społecznych,

zwłaszcza usług opieki długoterminowej, które gwarantują jej wysoką jakość i efektywną realizację na

często rozległych i mniej dostępnych terenach

rozwój usług asystenckich i opiekuńczych (m.in. gospodarstwa opiekuńcze), promocja aktywności

zawodowej i społecznej młodzieży oraz seniorów, rozwój ekonomii społecznej czy też gospodarki

doświadczeń (czasu wolnego)

wspieranie i kształcenie postaw przedsiębiorczych, szczególnie wśród młodych ludzi

podtrzymywanie i rozwijanie więzi rodzinnych, w tym międzypokoleniowych i międzysąsiedzkich

wspieranie lokalnych banków: żywności, usług i czasu

poszukiwanie innowacyjnych metod aktywizacji osób pozostających poza rynkiem pracy (np. rozwój

gospodarstw rolnych świadczących usługi aktywizujące)

zaangażowanie młodzieży w życie lokalnych społeczności, w tym uczestnictwo w podejmowaniu decyzji,

tworzenie sieci społeczności

Realizując powyższe zadania, należy dążyć do formuły tzw. „wsi wielofunkcyjnej”, która rozwija się nie tylko

w sektorze rolniczym, ale przez rozwój innych gałęzi lokalnej gospodarki z zachowaniem zasad proekologicznych

oraz sprzyja zauważalnemu podwyższeniu jakości życia mieszkańców. Jednym z rozwiązań będzie rozwój

rolnictwa społecznego, które jest innowacyjnym podejściem do rolnictwa polegającym na wprowadzaniu usług

społecznych do funkcjonujących gospodarstw rolnych. Podobne zastosowanie będą mieć również działania

wykorzystujące turystyczny potencjał polskiej wsi.



ϳϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϴ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Kierunek interwencji: III.2. Rozwój przedsiębiorczości i nowych miejsc pracy

Dywersyfikacja dochodów i zatrudnienia na obszarach wiejskich i rybackich wymaga rozwoju przedsiębiorczości,

lokalnych rynków pracy w małych miastach oraz zwiększania aktywności gospodarczej mieszkańców tych

obszarów. Dotychczasowe rozwiązania w tym zakresie okazały się niewystarczające i konieczne jest

kontunuowanie wsparcia w tym obszarze.

Działania

3.2.1. zwiększenie podaży pracy w trybie zdalnym poza siedzibą firmy – ulgi lub zachęty dla przedsiębiorców do

poszukiwania pracowników zamieszkujących na obszarach wiejskich

3.2.2. wsparcie okołorolniczej i pozarolniczej przedsiębiorczości, w tym z wykorzystaniem różnych form

wspólnotowego działania (m.in. spółdzielni)

3.2.3. wsparcie usług sprzyjających rozwojowi pozarolniczych funkcji gospodarstw rolnych (turystycznych,

edukacyjnych, zdrowotnych, opiekuńczych)

3.2.4. aktywizacja zawodowa osób biernych zawodowo oraz długotrwale bezrobotnych (w tym szczególnie osób

młodych z NEET), osób z niepełnosprawnościami, kobiet

3.2.5. upowszechnianie pracy zdalnej w mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP) na obszarach

wiejskich

3.2.6. wspieranie sieciowej kooperacji pomiędzy IOB, przedsiębiorcami (w tym producentami

rolno-spożywczymi) oraz specjalnymi strefami ekonomicznymi

3.2.7. wykorzystanie potencjału rolnictwa do prowadzenia działalności gospodarczej towarzyszącej produkcji

rolniczej i rybackiej86), a także do wspierania pozarolniczej przedsiębiorczości

3.2.8. wykorzystanie potencjału polskich firm rodzinnych do rozwoju lokalnych i regionalnych łańcuchów wartości

– integracja przedsiębiorców wokół lokalnych i regionalnych czempionów gospodarczych

3.2.9. wsparcie rozwoju społecznej funkcji gospodarstw rolnych, łączącej rolnictwo wielofunkcyjne i usługi

o charakterze społecznym (lub zdrowotnym) na poziomie lokalnym, umożliwiające dywersyfikację

dochodów rolników połączoną z szerszą ofertą usług socjalnych dla osób starszych i niepełnosprawnych

3.2.10. rozwój usług szkoleniowych i doradczych pozwalających na zdobywanie nowych kompetencji

i umiejętności przez osoby prowadzące działalność rolniczą lub rybacką

3.2.11. wsparcie rozwoju mikroprzedsiębiorstw na obszarach wiejskich

3.2.12. rozwój przedsiębiorczości w kierunku rozwoju lokalnych rynków pracy w małych miastach oraz

zwiększania dywersyfikacji działalności gospodarczej na obszarach wiejskich87), w tym m.in. zależnych od

rybactwa

3.2.13. realizacja i promocja projektów łączących rolnictwo, rybactwo i turystykę na rzecz rozwoju zrównoważonej

i odpowiedzialnej turystyki na obszarach wiejskich i rybackich oraz dziedzictwa przyrodniczego

i kulturowego, także w zakresie otoczenia turystyki wiejskiej w wymiarze społecznym, przestrzennym

i ekonomicznymϴϴ)

3.2.14. szersze zastosowanie elastycznych form pracy, także z zastosowaniem ICTϴϵ)



86)

87)

88)

89)

D.in. przez upowszechnianie dobrych praktyk z zakresu prowadzenia i ewidencjonowania działalności gospodarczej towarzyszącej ww.

rodzajom produkcji (np. sprzedaży żywności bezpośrednio konsumentom końcowym lub bezpośrednio z gospodarstwa czy też rozwoju

i promocji agroturystyki).

Np. wsparcie zakładania przedsiębiorstw na obszarach wiejskich prowadzących działalność związaną ze specyfiką lokalizacji.

Wykorzystanie potencjałów w tych sektorach często związane będzie z rozwojem nowych technologii, produktów, wzorców konsumpcji,

zmian preferencji indywidualnych lub społecznych. Takie podejście będzie przyczyniać się do zróżnicowania gospodarki wiejskiej

i powstawania wielu nowych, atrakcyjnych miejsc pracy. Realizowane projekty powinny opierać się na wykorzystaniu lokalnych

potencjałów i przewag, np. agroturystyki, gastronomi, branż z dziedziny biogospodarki, usług związanych z lokalną produkcją

i wartościami kulturowymi (lub regionalnymi), a także usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych.

Upowszechnienie stosowania takich form pracy powinno dotyczyć pracy w niepełnym wymiarze czasu, telepracy i pracy w dogodnym

systemie godzinowym (pracownik będzie mógł dostosować rozkład godzinnego systemu pracy do potrzeb pracodawcy i własnych

możliwości), umożliwiając m.in. łatwiejsze wejście lub powrót na rynek pracy opiekunów osób niesamodzielnych oraz wspierając

aktywność zawodową osób po 50. roku życia.

ϳϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϳϵ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

3.2.15. promowanie i wspieranie podmiotów ekonomii społecznej, w szczególności przedsiębiorstw społecznych

3.2.16. zwiększanie dostępności usług opieki nad dzieckiem na obszarach wiejskich przez tworzenie i poprawę

funkcjonowania placówek opieki nad dzieckiem oraz wsparcie budowy lub tworzenia i modernizacji

niezbędnej w tym zakresie infrastruktury społecznej (budowa przedszkoli, instytucji opieki nad dziećmi

w wieku do lat 3, m.in. żłobków, klubów dziecięcych)

3.2.17. aktywizacja pozarolniczych i pozarybackich rynków pracy zlokalizowanych głównie w małych miastach

będących lokalnymi centrami rozwoju na obszarach wiejskich

Kierunek interwencji: III.3. Wzrost umiejętności i kompetencji mieszkańców wsi

Umiejętności i kompetencje mieszkańców obszarów wiejskich będą warunkować możliwości wykorzystania przez

nich nowych możliwości rozwoju związanych z postępem technologicznym, innowacjami, globalizacją rynków,

nowymi łańcuchami wartości, w tym w zakresie biogospodarki. Będą także warunkować ich konkurencyjność na

rynkach pracy – wiejskich, jak i miejskich, determinując równość w korzystaniu z postępu cywilizacyjnego.

Działania

3.3.1. rozwój usług szkoleniowych skierowanych do pracowników przez unowocześnienie oferty szkoleń

kompetencyjnych (dostosowanych do potrzeb zgłaszanych przez pracowników i pracodawców), jak

również narzędzi współfinansowania systemu podnoszenia kompetencji zawodowych

3.3.2. rozwój systemu kompetencji dotyczących sukcesji międzypokoleniowej dla właścicieli firm rodzinnych

i podmiotów rzemieślniczych

3.3.3. rozwój kompetencji cyfrowych – wsparcie w obszarze edukacji, nauki i kształcenia przez całe życie,

elastyczne dopasowanie do indywidualnych potrzeb obywateli, wsparcie adresowane do grup

o zróżnicowanych poziomach kompetencji cyfrowych, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz

włączenia cyfrowego

3.3.4. prowadzenie kampanii edukacyjno-informacyjnych na rzecz upowszechnienia korzyści z wykorzystania

technologii cyfrowych

3.3.5. podnoszenie poziomu wiedzy i nabywania nowych umiejętności, co powinno przekładać się na

podniesienie kapitału ludzkiego oraz zwiększenie poziomu zatrudnienia i przedsiębiorczości wśród

mieszkańców obszarów wiejskich

3.3.6. wdrożenie zasad polityki uczenia się przez całe życie zorientowanego na ułatwianie zmiany zawodu,

doskonalenia zawodowego, wejścia lub powrotu na rynek pracy (szerokie podejście do uczenia się,

otwarcie nauczania na wszystkich, partnerstwo na rzecz uczenia się przez całe życie, otwarte podejście

do kwalifikacji, ułatwianie dostępu do nowych ścieżek kariery, efektywne inwestowanie w uczenie się)

3.3.7. wzmacnianie programów edukacji liderów życia publicznego i społecznego, w tym systemu identyfikacji

liderów społecznych i wspierania ich rozwoju, podnoszenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych osób

pracujących w sektorze rolno-spożywczym oraz podnoszenie umiejętności związanych

z wykorzystywaniem technologii ICT i prowadzeniem działalności gospodarczejϵϬ)

3.3.8. upowszechnianie (zarówno w systemie edukacji formalnej, jak i pozaformalnej) wiedzy na temat ekonomii

społecznej

3.3.9. poprawa umiejętności osób dorosłych oraz ich udziału w edukacji (w tym osób o niskich kwalifikacjach),

m.in. przez: wzmocnienie doradztwa edukacyjno-zawodowego, rozwój elastycznej, adresowanej do osób

dorosłych oferty placówek funkcjonujących w społeczności lokalnej (w tym zwłaszcza na terenach

wiejskich i w małych miastach), promocję innych form uczenia się dorosłych (uczenie się przez działanie,

uczenie się w miejscu pracy oraz rozwijanie kompetencji przez realizację działań społecznych), promocję

korzyści z uczenia się przez całe życie oraz korzyści z włączenia się w przestrzeń cyfrową pozwalającą



90)

Realizacja powyższego kierunku interwencji powinna przyczyniać się do wyrównywania szans edukacyjnych młodzieży z obszarów

wiejskich (w tym m.in. przez system stypendialny), m.in. dzięki uelastycznieniu struktury szkolnictwa branżowego oraz zapewnieniu

dostępu do dalszego kształcenia i praktyk zawodowych.

ϴϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϬ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

na oszczędność czasu, pieniędzy, wysiłku oraz efektywniejsze działanie w poszczególnych obszarach

życia

3.3.10. wdrażanie i upowszechnienie możliwości uznawania oraz potwierdzania wiedzy i umiejętności nabytych

nieformalnie różnymi drogami (np. w wolontariacie), powiązanie kształcenia i szkolenia dorosłych

z europejskimi standardami nabywania kwalifikacji, szersze wykorzystanie istniejących instrumentów

wsparcia (np. kwalifikacyjne kursy zawodowe, Krajowy Fundusz Szkoleniowy), rozwój kompetencji

i umiejętności miękkich przez działania praktyczne w ramach edukacji pozaformalnej.

Kierunek interwencji: III.4. Budowa i rozwój zdolności do współpracy w wymiarze

społecznym i terytorialnym

W ramach tego kierunku interwencji należy wzmocnić działania na rzecz aktywizacji mieszkańców obszarów

wiejskich i rybackich mające na celu pobudzanie społecznej aktywności, aktywne włączenie lokalnych

społeczeństw w działania na rzecz rozwoju lokalnego i regionalnego oraz upowszechnianie wymiany informacji

i doświadczeń w zakresie rozwoju obszarów wiejskich i rybackich. Dzięki podejmowanym inicjatywom zakłada się

poprawę zaangażowania społecznego i współpracy między podmiotami publicznymi, prywatnymi, sektorem nauki

i społeczeństwem obywatelskim.

Rozwijana będzie również idea inteligentnych wiosek (smart villages) rozumianych jako obszary i społeczności

wiejskie opierające swój rozwój na istniejących atutach i zasobach, a ponadto wykorzystujące nowe możliwości,

w których tradycyjne i nowe sieci oraz usługi są ulepszane za sprawą technologii cyfrowych i telekomunikacyjnych,

innowacji oraz lepszego wykorzystania wiedzy.

Koncepcja ta nie proponuje jednak rozwiązania uniwersalnego, podobnie jak koncepcja Smart City. Jest ona

wrażliwa terytorialnie, oparta na potrzebach i potencjale danego terytorium, wspierana przez nowe technologie.

Działania

3.4.1. kompleksowe działania obejmujące planowanie, przygotowanie i przeprowadzenie przekształceń

przestrzennych i infrastrukturalnych potrzebnych lokalnie do zachowania i poprawy funkcji gospodarczej

(w tym rolnictwa), mieszkaniowej, przyrodniczej i kulturowej obszarów wiejskich na rzecz ładu

przestrzennego

3.4.2. wspomaganie rozwoju i powiązań funkcjonalnych małych miast i centrów gminnych jako lokalnych

ośrodków wzrostu

3.4.3. promocja instrumentów współpracy i partnerstwa – włączenie mieszkańców obszarów wiejskich

w działania rozwojowe w ramach RLKS i innych podobnych instrumentów wspieranych w ramach

wszystkich funduszy UE oraz środkami krajowymi

3.4.4. upowszechnienie instrumentów typu RLKS w systemie realizacji polityki regionalnej po przeprowadzeniu

oceny skuteczności i efektywności wdrażania instrumentów terytorialnych

3.4.5. aktywizacja współpracy oraz powiązań z miastami na obszarach będących w zasięgu ich oddziaływania

funkcjonalnego w celu lepszego dostępu mieszkańców do rynku pracy, dóbr i usług publicznych (np.

zarówno przez powiązanie obszarów wiejskich z siecią dróg ekspresowych i autostradprzez drogi lokalne

i regionalne, jak i przez wsparcie tworzenia i rozwoju kompleksowych systemów komunikacji zbiorowej, a

także rozwój dróg lokalnych na obszarach wiejskich o niskiej dostępności transportowej)

3.4.6. upowszechnienie wśród samorządów gminnych i powiatowych stosowania dostępnych, przetestowanych

narzędzi monitoringu jakości usług publicznych i jakości życia oraz zastosowanie zachęt dla JST do

regularnego monitorowania tego obszaru w celu lepszego dostosowania usług do sytuacji lokalnej

i oczekiwań obywateli

3.4.7. wzmacnianie społeczności lokalnej – realizacja oddolnych inicjatyw, np. świadome kupowanie lokalnych

produktów, wspieranie postaw przedsiębiorczych wpływających na rozwój społeczności lokalnych,

wolontariat senioralny, mentoring dla osób młodych, lokalne banki żywności, usług i czasu, usprawnienie

ϴϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϭ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

procesów komunikacji społecznej oraz wymiana wiedzy, budowanie partnerstw międzysektorowych

w społecznościach lokalnych

3.4.8. skuteczniejsze wykorzystanie różnych form partnerstwa i współpracy instytucji

3.4.9. szersze zastosowanie formuły budowania partnerstw trójsektorowych (podmiotów sektora publicznego,

społecznego i gospodarczego), np. w ramach działań RLKS

3.4.10. większe skoordynowanie działań oddolnych w ramach podejścia LEADER (lub szerzej RLKS), które

powinno się przejawiać nie tylko w większej integracji systemu wdrażania, ale przede wszystkim na

poziomie strategicznym, stanowiąc istotny element systemu zarządzania rozwojem Polski

3.4.11. budowa wśród mieszkańców obszarów wiejskich kompetencji do korzystania z e-umiejętności,

zwiększanie dostępu do e-zdrowia i innych podstawowych usług

3.4.12. budowa współpracy międzyterytorialnej w oparciu o promocję lokalnych produktów wspieranych przez

technologię i ICT, inteligentną specjalizację projektów rolno-spożywczych, turystyki, działalności

kulturalnej, itp.

Kierunek interwencji: III.5. Rozwój ekonomii i solidarności społecznej na obszarach

wiejskich

Celem działań podejmowanych w ramach tego kierunku interwencji jest poprawa zaangażowania społecznego

i współpracy między podmiotami publicznymi, prywatnymi, sektorem nauki i społeczeństwem obywatelskim przez

skuteczniejsze wykorzystanie różnych form partnerstwa i współpracy instytucji. Realizacja tego kierunku interwencji

ma na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu (w tym w szczególności przeciwdziałanie ubóstwu

i wykluczeniu dzieci, młodzieży oraz osób starszych i z niepełnosprawnościami), integrację przez aktywizację

społeczną i zawodową, rozwój wysokiej jakości usług społecznych, rozwój kapitału społecznego oraz promocję

ekonomii społecznej.

Działania

3.5.1. wykorzystanie sportu i aktywności fizycznej jako narzędzia budowy kapitału społecznego (wolontariat

sportowy, lokalne inicjatywy sportowe, włączanie społeczne przez sport grup defaworyzowanych, np. osób

niepełnosprawnych, ubogich)

3.5.2. włączanie obywateli i podmiotów ekonomii społecznej (w tym organizacji pozarządowych) w realizację

usług społecznych na rzecz osób niesamodzielnych i zagrożonych wykluczeniem społecznym

3.5.3. rozwijanie sektora ekonomii społecznej jako miejsca aktywizacji i pracy dla osób o ograniczonej

możliwości zatrudnienia na otwartym rynku (np. wsparcie tworzenia PES i usługi dla PES, instrumenty

zwrotne, partnerstwo publiczno-społeczne)

3.5.4. zapobieganie wykluczeniu społecznemu

3.5.5. odtwarzanie więzi kooperacyjnych

3.5.6. wspieranie rozwoju podmiotów ekonomii społecznej będących alternatywnym źródłem dochodu dla

mieszkańców obszarów wiejskich

3.5.7. upowszechnianie myślenia w kategoriach wspólnoty lokalnej i wspólnego dobra

3.5.8. budowanie tożsamości lokalnej i ponadsektorowego partnerstwa na rzecz rozwoju konkretnej

społeczności

3.5.9. tworzenie i rozwój spółdzielni socjalnych (adresowanych w szczególności do długotrwale bezrobotnych,

niepełnosprawnych) lub wdrożenie rozwiązań dotyczących funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych

(przedsiębiorstwo powiązane z konkretnym terytorium i dostarczające usługi publiczne na rzecz danej

społeczności)

3.5.10. działania na rzecz wzmacniania i rozwoju kapitału społecznego, który odgrywa coraz większą rolę

w rozwoju danego terenu

3.5.11. aktywizacja mieszkańców obszarów wiejskich realizowana w oparciu o pobudzanie społecznej

aktywności, aktywne włączenie lokalnych społeczeństw w działania na rzecz rozwoju lokalnego

ϴϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϮ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

i regionalnego oraz upowszechnianie wymiany informacji i doświadczeń w zakresie rozwoju obszarów

wiejskich (np. za pomocą dedykowanych sieci ICT czy też sieciowania instytucji i organizacji o charakterze

społecznym)

3.5.12. zaangażowanie doradztwa rolniczego w działania na rzecz rozwoju przedsiębiorczości społecznej na

obszarach wiejskich



ϴϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϯ



Poz. 1214

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Obszary wpływające na osiągnięcie celów strategii

Podsumowanie wyników diagnozy ze strategicznymi rozstrzygnięciami

Dotychczasowy monitoring realizacji zadań dedykowanych obszarom wiejskim w poszczególnych strategiach

zintegrowanych opierał się na weryfikacji ex-post realizacji działań w zakresach przypisanych właściwym resortom.

Z tego względu, w celu zapewnienia ciągłości monitorowania wsparcia obszarów wiejskich w ramach

poszczególnych strategii zintegrowanych, w sprawozdaniach z realizacji SOR będą wyodrębnione informacje,

na ile projekty strategiczne i działania są ukierunkowane (ex-ante) na obszary wiejskie i jakie są rezultaty

ich wdrożenia (ex-post).

Równolegle od 2018 r. jest wdrażany administrowany przez KPRM system informatyczny MonAliZa obsługujący

monitoring operacyjny projektów strategicznych, wśród których znajdują się koordynowane przez MRiRW zarówno

projekty SOR, jak i Planu dla Wsi.

Wynikiem dążenia do silniejszego ukierunkowania wsparcia na rezultaty była m.in. propozycja KE zmiany modelu

wdrażania WPR w okresie programowania 2023–2027. Nowe podejście polega na zaprojektowaniu

wszystkich działań (zarówno płatności bezpośrednich, jak i interwencji finansowanych w ramach II filaru WPR) w

jednym dokumencie PS WPR na lata 2023–2027, w którym w oparciu o analizę SWOT został określony zakres

potrzeb i instrumentów interwencji niezbędnych do realizacji dziewięciu unijnych celów szczegółowych, z

uwzględnieniem uwarunkowań krajowych. Proces programowania, wdrażania, monitorowania i rozliczeń

finansowych WPR na lata 2023–2027 został oparty o zestaw wskaźników produktu, rezultatu i oddziaływania, co

ma zapewnić silniejsze ukierunkowanie i zintegrowanie działań. Zintegrowanie w jednym dokumencie

programowym obu funduszy WPR, wzmocnienie aspektu strategicznego i silne powiązanie z celami unijnymi

przesądziło o wyłączeniu EFRROW z mechanizmu Umowy Partnerstwa w projektach aktów prawnych UE

na nową perspektywę finansową 2021(2023)–2027.

Zapewnienie stabilnego finansowania rozwoju wsi i sektora

rolno-spożywczego jest warunkiem realizacji działań rozwojowych

w tych obszarach. Dotyczy to zarówno możliwości realizacji inwestycji

publicznych finansowanych ze środków krajowych lub europejskich, jak

i realizacji inwestycji finansowanych ze środków prywatnych.

Wyzwaniem na kolejne lata pozostaje więc podniesienie

efektywności i pełniejsza koordynacja wydatków publicznych na

rozwój wsi, rolnictwa i rybactwa. W latach 2023–2027 (2030)

zwiększy się rola instytucji finansowych, których oferta w coraz

większym zakresie stanowi uzupełnienie wsparcia krajowego, unijnego

i środków własnych rolników, przetwórców i przedsiębiorców

z obszarów wiejskich.

„Pogłębiający się dysparytet między

wzrostem PKB i wzrostem

wydajności a wzrostem płac wymaga

wzmocnienia komponentu

społecznej solidarności

i zrównoważonego rozwoju, tak by

równomiernie dzielić korzyści

płynące ze wzrostu gospodarczego.”

Strategia na rzecz odpowiedzialnego

rozwoju do roku 2020

(z perspektywą do 2030 r.)

Mieszkańcy obszarów wiejskich powinni w większym stopniu budować kapitał prywatny oparty na

oszczędnościach. Na obszarach wiejskich jest niezbędne budowanie kultury oszczędzania, ponieważ poziom

oszczędności mieszkańców wsi stanowi w dużym stopniu o ich możliwościach inwestycyjnych. Oferowane

instrumenty finansowe powinny m.in. umożliwić sfinansowanie wkładu własnego dla beneficjentów pomocy

publicznej, którzy nie mają dostatecznej ilości własnych środków finansowych, przy czym zasady ich udzielania nie

mogą zagrażać stabilności i płynności finansowej gospodarstw rolnych oraz przedsiębiorstw.

Ważnym elementem zarządzania rozwojem sektora rolno-żywnościowego, a także środkiem na rzecz podniesienia

poziomu ochrony konsumentów, w tym utrzymania zaufania odbiorców (również zagranicznych) do polskiej oferty

eksportowej, jest dalsze wzmacnianie nadzoru w całym łańcuchu żywnościowym mającego na celu poprawę

skuteczności i efektywności systemu kontroli nad bezpieczeństwem i jakością żywności.

ϴϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϰ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Nauka i doradztwo rolnicze w Polsce ma długoletnią tradycję, a jego efektywne funkcjonowanie jest niezbędne do

zapewnienia konkurencyjności krajowego rolnictwa oraz dalszego rozwoju obszarów wiejskich w warunkach

nowych wyzwań. Zwiększenie efektywności funkcjonowania krajowych jednostek badawczo-rozwojowych

działających w obszarze sektora żywnościowego wymaga silniejszej integracji, konsolidacji i koordynacji

działalności badawczo-rozwojowej tych jednostek wokół celów przyjętych w dokumentach strategicznych.

Doradcy w swojej pracy powinni dysponować odpowiednimi narzędziami i dostępem do informacji niezbędnej do

realizacji powierzonych im zadań, w tym również wykorzystujących nowoczesne techniki cyfrowe.

Mając na uwadze znaczenie innowacyjnych rozwiązań dla poprawy konkurencyjności rolnictwa i obszarów

wiejskich, w ramach tego kierunku interwencji szczególny nacisk zostanie położony na wzmacnianie współpracy

i powiązań między nauką a praktyką rolniczą za pośrednictwem doradztwa rolniczego. Szczególną rolę w tym

obszarze odgrywa Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich, oparta o 16 wojewódzkich ODR i

CDR w Brwinowie oraz popularyzacja podejścia multisektorowego w realizacji projektów na rzecz innowacji.

Konieczne jest nabywanie trwałej zdolności adoptowania się do nowych wyzwań i zadań, w tym m.in.

uczenia się, przez instytucje zarządzające rozwojem rolnictwa, rybactwa i obszarów wiejskich oraz

kształtowanie wśród pracowników rolnej administracji publicznej kompetencji kluczowych dotyczących

kreatywności, umiejętności uniwersalnych – np. uczenia się, identyfikowania i rozwiązywania problemów,

współpracy w zespole, aktywnego uczestnictwa w kulturze i życiu obywatelskim. Organizacje administracji, nauki

i doradztwa rolniczego, aby były społecznie odpowiedzialne, współpracujące i uczestniczące, a jednocześnie

promowały wzrost wspólnot praktyków na poziomie lokalnym i globalnym, muszą być organizacjami uczącymi

się91).

Niezbędne jest też wsparcie wiejskich JST w doskonaleniu metod zarządzania procesami rozwojowymi

i zarządzania przestrzenią. Wsparcie to może przybierać różne formy oraz wykorzystywać elementy sieciowania

(np. wspólna platforma zarządzająca programami szkoleniowymi i mentorskimi dla JST, upowszechnienie dobrych

praktyk, wymiana doświadczeń i wzajemnego uczenia się w zakresie zarządzania i wdrażania polityki rozwoju na

poziomie funkcjonalnym i lokalnym).

Obszary wiejskie, rolnictwo i rybactwo realizują szereg publicznych funkcji wykraczających poza sferę rynku. Tym

samym są włączone w system planowania budżetu i polityk UE i budżetu krajowego. W odniesieniu do tych

obszarów i sektorów wzrost potrzeb finansowych wynika z rosnących oczekiwań społecznych oraz

strategicznych rozstrzygnięć państwa na rzecz odpowiedzialnego rozwoju sprzyjającego spójności

społecznej, równości szans, przeciwdziałaniu polaryzacji obszarów i grup społecznych. Potrzeby te będą

wzmacniane tendencją do wzrostu nierówności dochodów w gospodarce w ślad za globalizacją i zmianami

technologii oraz struktur rynkowych. W związku z powyższym SZWRWiR 2030 zakłada stabilny poziom

finansowania tego obszaru mierzony udziałem w budżetach unijnym i krajowym.



91)

Czyli organizacją, która posiad spójną wizję i zdefiniowane cele strategiczne realizowane przez pracowników, w tym przez stałe

poszerzanie ich zdolności i umiejętności oraz realizację wspólnych projektów.

ϴϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϱ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Główne założenia wynikające z SOR

MODEL ODPOWIEDZIALNEGO ROZWOJU OZNACZA

WIĘKSZE UCZESTNICTWO W PROCESACH ROZWOJOWYCH OBSZARÓW WIEJSKICH

Założenia wynikające z SOR dotyczące celu I SZRWRiR 2030

Odpowiedzialny rozwój to m.in. odpowiednia równowaga między środkami krajowymi i zagranicznymi

wspierającymi rozwój. Powiększanie długu wobec zagranicy – publicznego i prywatnego – w dłuższej perspektywie

ogranicza możliwość czerpania korzyści ze wzrostu gospodarczego. Odpowiedzialny rozwój oznacza politykę

budowania krajowego kapitału, w szczególności przez zwiększanie oszczędności, i jego inwestowanie. Oznacza

również mobilizowanie kapitału polonijnego.

Odpowiedzialność przejawia się w sposobie zarządzania procesami rozwojowymi w kraju. Rola państwa w

gospodarce nie może sprowadzać się jedynie do bardziej lub mniej efektywnej redystrybucji środków finansowych.

Tylko efektywne i skoordynowane instytucje publiczne nastawione na obywateli i przedsiębiorstwa mają potencjał

do zarządzania politykami publicznymi, tak aby skutecznie reagować na stojące przed społeczeństwem i

gospodarką wyzwania. Odpowiedzialny rozwój to także nowa filozofia gospodarowania państwowymi aktywami –

oparta na budowaniu ich wartości, co przyczynia się do wzmocnienia polskiej gospodarki.

Solidne finanse publiczne fundamentem rozwoju sektora rolno-spożywczego – to rozsądne gospodarowanie

finansami publicznymi i stabilne źródło finansowania sektora. Planowane działania rozwojowe muszą uwzględniać

możliwości finansowe budżetu państwa oraz JST, tak aby nadmierne zadłużenie nie stanowiło bariery rozwojowej

dla przyszłych pokoleń.

Wskaźniki pomiaru Obszary wpływające na osiągnięcie celów SZRWRiR 2030 i ich powiązanie z SOR

Wskaźnik

Jednostka miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju

Wskaźnik efektywności rządzenia

wskaźnik przyjmujący

wartości od minus 2,5

do 2,5

0,8

(2015)

1,0

1,3

Bank

Światowy

%

66

100

.

% PKB

4,4

(2015)

powyżej średniej

dla państw UE

powyżej

średniej dla

państw UE

Analiza

badania PZP

1, MI

Cyfrowe plany zagospodarowania

Stopa inwestycji sektora instytucji

rządowych i samorządowych

0

Eurostat/

GUS

Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopień realizacji Obszarów wpływających na osiągnięcie celów SZRWRiR 2030

Wskaźnik

Udział wydatków na rolnictwo i

łowiectwo w budżecie państwa92)

Udział powierzchni pokrytej

miejscowymi planami

zagospodarowania przestrzennego

w powierzchni gmin wiejskich i

miejsko-wiejskich



92)

93)

Jednostka miary

Wartość

bazowa

(rok bazowy)

%

1,18

(2019)

%

28,6

(2017)93)

Wartość

w 2020 r.

Wartość w

2030 r.

Źródło

danych

Nie mniej niż

1,2

Nie mniej niż

1,2

MF

40

MIiR

Planowane na poziomie ustawy budżetowej na rok 2019 z dnia 16 stycznia 2019 r. (Dz. U. poz. 198) – dane z tabeli Wydatki budżetu

państwa na rok 2019 Dział 010 Rolnictwo i łowiectwo.

Na podstawie wyników badania statystycznego „Lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne”.

ϴϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϲ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Działania w ramach trzech obszarów wpływających na osiągnięcie celów SOR

Obszar A: Sprawne zarządzanie rozwojem

Zintegrowane zarządzanie rozwojem obszarów wiejskich będzie obejmowało: (i) programowanie, (ii) wdrażanie

oraz (iii) monitorowanie i ocenę wsparcia obszarów wiejskich i rolnictwa ze środków innych polityk unijnych, w tym

WPR i PS oraz krajowych. W odniesieniu do polityki krajowej powyższy kierunek interwencji będzie obejmował

ocenę wpływu, a także na jej podstawie większe ukierunkowanie na obszary wiejskie i sektor rolno-żywnościowy

poszczególnych projektów i działań SOR.

Z kolei zintegrowane zarządzanie rozwojem obszarów w ramach innych polityk wspólnotowych będzie obejmowało,

poza programowaniem wsparcia i wymiarem finansowym (analogicznie jak w przypadku Umowy Partnerstwa oraz

Programów Operacyjnych), system monitorowania wsparcia dla obszarów wiejskich w ramach PS. Takie

rozwiązanie zapewni spójność z mechanizmem weryfikowania wpływu polityk unijnych i krajowych na rozwój

obszarów wiejskich (rural proofing), który został ujęty w komunikacie KE w sprawie przyszłości rolnictwa i żywności.

Działania

A. 1.

usprawnienie procesów zarządzania w administracji oraz systemów zarządzania jakością w instytucjach

publicznych (administracja, samorząd, wymiar sprawiedliwości)

A. 2.

opracowywanie i podejmowanie projektów dialogu strategicznego z szerokimi grupami interesariuszy,

dotyczących żywotnie ważnych problemów i rozwiązań, zwłaszcza innowacyjnych (dotyczących

społeczeństwa, państwa, gospodarki, kultury, standardów cywilizacyjnych)

A. 3.

wprowadzenie podejścia projektowego – „kultury” pracy projektowej w administracji, a w konsekwencji

efektywnych metod zarządzania projektami w sferze publicznej

A. 4.

wzmocnienie (bądź wyodrębnienie) w ramach jednostek administracji publicznej komórek pełniących rolę

analityczno-studialną, które będą zdolne do przygotowywania adekwatnych, innowacyjnych koncepcji

rozwojowych oraz ich kreatywnego zastosowania

A. 5.

udoskonalenie kompetencji analitycznych, w tym zdolności do dokonywania analizy kosztów i korzyści

interwencji publicznych, ekonometrycznej i statystycznej analizy danych, wykorzystania nowoczesnych

technik przetwarzania informacji zawartych w wielkich zbiorach danych (big data)

A. 6.

monitoring i ewaluacja efektów interwencji kierowanej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (w ramach

Podkomitetu ds. rozwoju obszarów wiejskich powołanego przy Komitecie Koordynacyjnym ds. Polityki

Rozwoju)

A. 7.

działania szkoleniowe w zakresie PPP dla jednostek publicznych wszystkich szczebli i przedsiębiorców

A. 8.

reorganizacja nadzoru nad spółkami Skarbu Państwa i wspieranie ich zaangażowania w inwestycje

rozwojowe

A. 9.

wypracowanie, a następnie wzmocnienie systemu koordynacji polityk i instrumentów wsparcia na rzecz

rozwoju obszarów wiejskich94)

A. 10. wypracowanie systemu koordynacji polityk na rzecz wsparcia obszarów zagrożonych trwałą

marginalizacją95)

A. 11. zbudowanie systemu kompleksowego doradztwa dla gmin (sieć krajowych i regionalnych centrów

doradztwa) w zakresie m.in. zamówień publicznych, prawa europejskiego, przygotowania inwestycji do

realizacji, pozyskiwania środków finansowych krajowych i europejskich na realizację projektów

rozwojowych będących w dyspozycji różnych dysponentów, dostarczania dobrych praktyk (m.in.

w zakresie konsultacji społecznych, partycypacyjnego planowania przestrzennego, budżetu



94)

Dyskusje szczegółowe w tych kwestiach będą prowadzone w ramach Podkomitetu ds. obszarów wiejskich powołanego przy Komitecie

Koordynacyjnym ds. Polityki Rozwoju.

95) Jw.

ϴϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϳ



A. 12.

A. 13.

A. 14.

A. 15.

A. 16.

A. 17.

A. 18.

A. 19.

– 89 –

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

partycypacyjnego, innowacyjnych sposobów dostarczania usług publicznych, współpracy

z przedsiębiorcami czy oceny wpływu gospodarczego realizowanych przedsięwzięć)

upowszechnienie dobrych praktyk i wdrożenie projektów pilotażowych dotyczących rozwoju lokalnego,

np. wykorzystanie dostępnych instrumentów gospodarki nieruchomościami gminnymi i planowania

przestrzennego do tworzenia mikrostref aktywności gospodarczej, centrów handlu lokalnego,

modelowania efektywnej współpracy samorządów z przedsiębiorcami, dostosowania i wykorzystania

zasobów pracy do potrzeb rynkowych

podniesienie jakości decyzji publicznych przez upowszechnienie szkolenia radnych, w tym likwidacja

przeszkód prawnych w tym obszarze

rozwój statystyki służącej przygotowaniu analiz i prognoz na potrzeby polityki regionalnej, w tym polityki

miejskiej, rozwoju wsi i różnego typu obszarów funkcjonalnych (np. aglomeracji, miast średnich tracących

funkcje społeczno-gospodarcze, obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją) oraz rozbudowa

funkcjonalności terytorialnej bazy STRATEG

integracja baz danych istniejących na poziomie gminnym, powiatowym czy wojewódzkim w celu lepszego

diagnozowania potrzeb i efektywniejszego wydatkowania środków publicznych

podnoszenie jakości i integracja funkcjonalna zarządzania obszarami wiejskimi i miejskimi na poziomie

lokalnym i ponadlokalnym

stworzenie mechanizmów i systemu koordynacji dla zintegrowanego podejścia terytorialnego

w odniesieniu do różnych obszarów funkcjonalnych w ramach Podkomitetu ds. obszarów wiejskich oraz

Podkomitetu ds. wymiaru terytorialnego działających przy Komitecie Koordynacyjnym ds. Polityki Rozwoju

opracowanie spójnej koncepcji wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków publicznych, w tym

w szczególności środków UE na lata 2021–2027 (2030) oraz środków UE po 2027 r.

wzmocnienie systemu zarządzania obszarami wiejskimi przez oddolne konstruowanie wizji, strategii

i planów danego terenu

Obszar B: Stabilne finansowanie rozwoju

Finanse, zapewniając zaspokojenie bieżących potrzeb społeczności wiejskich w zakresie podstawowych usług

publicznych, powinny jednocześnie stwarzać możliwości zwiększenia wydatków rozwojowych oraz uwzględniać

zagrożenia wynikające z pułapki demograficznej (wzrost wskaźnika obciążeń demograficznych, migracje

z obszarów wiejskich osób młodych o największym potencjale rozwoju, nadmierny wzrost postaw konsumpcyjnych)

i pułapki słabości instytucjonalnej (stale rosnące koszty administracyjne, brak realizacji przez JST celów

rozwojowych wynikających ze zintegrowanego systemu dokumentów strategicznych, kierowanie się

w inwestycjach i wyborach strategicznych „kalendarzem wyborczym”).

Działania

B. 1.

efektywny udział Polski w debacie dotyczącej budżetu UE na lata 2021–2027 i perspektywy finansowej

po 2027 r. (w tym odnośnie do PS oraz WPR) i klucza jego podziału

B. 2.

efektywny udział strony polskiej w przygotowaniu rozporządzeń UE na kolejną perspektywę finansową

B. 3.

prace analityczne i koncepcyjne dotyczące stworzenia systemu finansowania ze środków krajowych i z

zagranicznych środków publicznych rozwoju sektora rolno-spożywczego

B. 4.

wdrożenie mechanizmów likwidujących luki finansowania dla przedsięwzięć rozwojowych na poziomie

lokalnym i regionalnym dzięki wykorzystaniu potencjału Grupy PFR oraz lokalnych i regionalnych instytucji

finansowych (w tym banków spółdzielczych)

B. 5.

wprowadzenie mechanizmów służących aktywizacji samorządów do pozyskiwania wyższych dochodów

własnych przeznaczonych na finansowanie zadań własnych, w tym rozwojowych

ϴϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϴ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



B. 6.

B. 7.

B. 8.

B. 9.

B. 10.

B. 11.

B. 12.

B. 13.

B. 14.

B. 15.

B. 16.

skuteczne i efektywne wykorzystywanie dostępnych źródeł finansowania (krajowych, UE i innych

międzynarodowych)96)

aktywny udział w procesie kreowania polityk UE, w tym w zakresie ustalania budżetu i kryteriów alokacji

środków

usprawnienie polityki gospodarczej w zakresie inwestycji w rolnictwie i na obszarach wiejskich

przygotowanie i wdrożenie rozwiązań legislacyjnych dotyczących zasad finansowania rolnictwa, rybactwa

i rozwoju obszarów wiejskich oraz instrumentów finansowych

wypracowanie rozwiązań zapewniających efektywne wykorzystanie środków z budżetu UE

(w szczególności WPR, WPRyb, PS i RRF)

poszerzanie źródeł finansowania inwestycji rozwoju obszarów wiejskich ze środków krajowych oraz

z instytucji międzynarodowych (EBI, EFI, EBOIR)

szersze wykorzystanie instrumentów finansowych (np. pożyczki, kredyty, poręczenia, gwarancje spłaty

kredytów) jako alternatywy dla instrumentów dotacyjnych w ramach środków z budżetu UE

wspieranie zaangażowania spółek Skarbu Państwa w inwestycje rozwojowe

wprowadzanie usprawnień we wdrażaniu środków krajowych i europejskich przez programy rozwoju

z zachowaniem standardów zarządzania zmianą i uproszczeń

uruchomienie stałych mechanizmów finansowania budżetowego i ze środków UE oraz opracowania

systemu doskonalenia zawodowego i metodycznego dla nauczycieli szkół rolniczych

optymalizacja wykorzystania środków finansowych na naukę oraz optymalizowanie kosztów badań

i wypracowanie mechanizmów „usieciowienia” instytutów badawczych nadzorowanych przez Ministra

Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Obszar: Trwała zdolność kreacji i uczenia się

Wobec wyzwań stojących przed nowoczesnym rolnictwem oraz obszarami wiejskimi konieczne jest usprawnienie

procesu wymiany wiedzy między podmiotami zaangażowanymi w jej tworzenie i wykorzystywanie.

Do realizacji tego celu konieczne jest m.in. stwarzanie odpowiednich warunków do współpracy, zapewnienie

odpowiedniego poziomu finansowania realizacji zadań szkół rolniczych, doradztwa rolniczego, jak również

rozwój i wdrażanie standardów kwalifikacji zawodowych nauczycieli szkół rolniczych. Ważne będzie również

upowszechnianie kształcenia zawodowego w uelastycznionym systemie szkolnictwa branżowego oraz informacji

o możliwościach dalszego kształcenia97).

Działania

C. 1.

rozwój usług szkoleniowych i doradczych dla osób prowadzących rolniczą lub pozarolniczą działalność

gospodarczą, właścicieli przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych, a także kadr zarządzających podmiotami

gospodarczymi

C. 2.

wykorzystanie środków EFSI na rzecz podnoszenia potencjału polskich podmiotów aplikujących o środki

programów zarządzanych centralnie przez KE, w tym Horyzontu 2020

C. 3.

po 2020 r. ścisłe powiązanie interwencji funduszy europejskich z jednolitym systemem wsparcia

innowacyjności w wymiarze krajowym i europejskim

C. 4.

zwiększenie zaangażowania polskiej administracji i kluczowych interesariuszy w procesy związane

z opracowywaniem programów horyzontalnych UE (szczególnie programów badawczych UE), w tym

aktywny udział w ustalaniu tematyki i narzędzi implementacji programów o istotnym znaczeniu dla Polski

(np. realizowane przez wspólne przedsięwzięcia)



96)

97)

W tym m.in. przegląd dostępnych krajowych instrumentów finansowych zwiększających rozwój inwestycji i zarządzanie ryzykiem.

Ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.) wprowadzono nowy system kształcenia

zawodowego obejmujący m.in. dwustopniową szkołę branżową, tj. trzyletnią branżową szkołę I stopnia i dwuletnią branżową szkołę II

stopnia, co przyczyniło się do zwiększenia drożności systemu kształcenia zawodowego oraz ułatwienia jego absolwentom

podejmowania wyborów edukacyjnych i zawodowych.

ϴϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϴϵ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



C. 5.

C. 6.

C. 7.

C. 8.

C. 9.

C. 10.

C. 11.

C. 12.

C. 13.

C. 14.

C. 15.

C. 16.

C. 17.

C. 18.

C. 19.

C. 20.

C. 21.

C. 22.

C. 23.

systemowa aktywizacja dużego przemysłu lub spółek Skarbu Państwa i jednostek B+R w zakresie

aplikowania do programów zarządzanych centralnie przez KE, w tym do Horyzontu 2020

przygotowanie spójnego planu komplementarnych inwestycji o charakterze prorozwojowym

i innowacyjnym przeznaczonych do finansowania z EFSI (w ramach PS oraz WPR i WPRyb), EFIS, CEF,

Horyzontu 2020, „Horyzontu Europa”, „Cyfrowa Europa” oraz innych programów UE i funduszy (np.

Mechanizmy EOG, norweskie, szwajcarskie) wraz ze wskazaniem najbardziej pożądanej formy wsparcia

(wsparcie zwrotne, dotacyjne)98)

wsparcie działań mających na celu budowanie bezpieczeństwa danych na poziomie UE

tworzenie modelu edukacji przez całe życie uwzględniającego potrzeby gospodarki cyfrowej

wspomaganie rozwoju technologii opartych na otwartych standardach zapewniających interoperacyjność.

dopasowanie rolniczego kształcenia zawodowego do potrzeb rolnictwa 4.0. – współpraca szkół

prowadzących kształcenie zawodowe i JST z producentami rolnymi i przetwórcami, silniejszy nacisk na

kształtowanie umiejętności praktycznych, monitorowanie zmian w sektorze rolno-spożywczym pod kątem

zapotrzebowania na umiejętności i kompetencje, upowszechnianie kształcenia w zawodach szkolnictwa

branżowego związanych z produkcją rolno-spożywczą wśród uczniów i ich rodziców, podnoszenie

kompetencji i kwalifikacji nauczycieli szkół prowadzących kształcenie zawodowe

poprawa innowacyjności kształcenia rolniczego i jego elastycznych dostosowań w warunkach zmiany,

m.in. przez: włączenie metod projektowych, wykorzystanie technologii ICT, zastosowań Internetu rzeczy,

symulatorów maszyn i urządzeń oraz procesów, podnoszenie kompetencji kadry zarządzającej szkołami,

cyfryzacja

sieciowanie ODR, placówek oświatowych i szkolnictwa wyższego w obszarze rolnictwa i współpracy

między nauką a praktyką na rzecz wdrażania i upowszechniania nowych, innowacyjnych rozwiązań

opracowanie programu strategicznych badań na rzecz rozwoju sektora rolno-spożywczego i obszarów

wiejskich

działania zwiększające udział polskich instytucji badawczo-rozwojowych w wykorzystaniu środków

w ramach unijnych programów ramowych (jak np. Horyzont 2020, „Horyzont Europa”, LIFE)

większa aktywność instytutów badawczych lub konsorcjów z ich udziałem i ułatwienie im udziału

w krajowych programach badawczych realizowanych przez NCBiR (np. w programach GOSPOSTRATEG

i BIOSTRATEG)

animowanie współpracy między nauką a biznesem oraz tworzenie strategicznych partnerstw biznesowych

(m.in. szersze wykorzystanie potencjału Grup Roboczych ds. KIS, EIP oraz Smart Labów i Krajowych

Klastrów Kluczowych)

wypracowanie mechanizmów „usieciowienia” instytutów badawczych nadzorowanych przez Ministra

Rolnictwa i Rozwoju Wsi

dostosowywanie oferty doradczej dla rolników do zmieniających się uwarunkowań lokalnych, krajowych

i międzynarodowych

rozwój doradztwa specjalistycznego

szersze wykorzystanie technik cyfrowych w pracy doradczej, zapewnienie doradcom odpowiednich

szkoleń oraz możliwości podnoszenia umiejętności i kwalifikacji zawodowych

zapewnienie odpowiednich środków na doradztwo rolnicze, aby zapewnić świadczenie usług przez

wysokiej klasy specjalistów

współpraca szkół rolniczych ze szkołami w innych państwach UE w ramach m.in. programów COMENIUS,

LEONARDO

aktualizacja oferty i treści kształcenia i szkolenia zawodowego, w tym m.in. w zakresie zarządzania

finansami gospodarstw, biogospodarki, ukierunkowania na zaspokojenie potrzeb społeczności lokalnej



98)

W szczególności plan będzie dotyczył takich obszarów jak innowacyjność i B+R, transport, środowisko, energetyka, ICT, modernizacja

sektora rolnego.

ϵϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϵϬ



C. 24.

C. 25.

C. 26.

C. 27.

– 92 –

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

monitorowanie losów absolwentów, które będzie stanowiło element pomocniczy przy dostosowywaniu

oferty i treści kształcenia zawodowego do wymogów rynku pracy i nowych wyzwań w sektorze rolnospożywczym

monitorowanie rynku pracy pod kątem zapotrzebowania na zawody

doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych nauczycieli prowadzących kształcenie zawodowe, w

tym organizacja praktyk, pokazów, staży oraz szkoleń branżowych przy udziale lokalnych środowisk

pracodawców

promowanie podejmowania nauki przez młodych ludzi na kierunkach studiów i w szkołach zapewniających

kadry dla nowoczesnego sektora rolno-spożywczego



ϵϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





ϵϭ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



SPÓJNOŚĆCELÓW ^dZd'//>D/<Z:Ktz,/MIĘDZYNARODOWYCH

DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCHKZ>D/WK>/dz<h

Krajowe dokumenty i cele strategiczne do 2030 r.

Nowy układ krajowych dokumentów strategicznych został przedstawiony w dokumencie pt. Aktualizacja strategii

rozwoju wynikająca z przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 14 lutego 2017 r. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego

Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – zakres oraz sposób organizacji prac (dokument z maja 2017 r.).

Do najważniejszych krajowych dokumentów strategicznych zaliczono w nim SOR – odnowioną średniookresową

strategię rozwoju oraz strategie horyzontalne, regionalne i lokalne.

Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju strategiami rozwoju są

1) średniookresowa strategia rozwoju kraju – dokument określający podstawowe uwarunkowania, cele

i kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym, na okres 10–15 lat, oraz

szczegółowe działania na okres 4 lat realizowane przez strategie rozwoju, o których mowa w pkt 3 i 4, oraz

za pomocą programów, z uwzględnieniem okresu programowania UE;

2) inne strategie rozwoju – dokumenty określające podstawowe uwarunkowania, cele i kierunki rozwoju,

odnoszące się do sektorów, dziedzin, regionów lub rozwoju przestrzennego;

3) strategia rozwoju województwa – dokument, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca

1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2094, z późn. zm.);

4) strategia rozwoju gminy – dokument, o którym mowa w art. 10e ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.);

5) strategia rozwoju ponadlokalnego – dokument, o którym mowa w art. 10g ust. 1 ustawy z dnia 8 marca

1990 r. o samorządzie gminnym i w art. 12a ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym

w województwie śląskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 2578).

Data przyjęcia Okres obowiązywania

(w latach)

przez Radę

Ministrów

Od

Do

Lp.

Strategie rozwoju o zasięgu ogólnokrajowym

1

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020

(z perspektywą do 2030 r.)

14.02.2017 r.

2017

2020

(2030)

2

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030

17.09.2019 r.

2020

2030

3

Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i

Rybactwa 2030

15.10.2019 r.

2019

2030

4

Strategia Produktywności 2030

12.07.2022 r.

2022

2030

5

Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu 2030

24.09.2019 r.

2019

2030

6

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

27.10.2020 r.

2020

2030

7

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego 2030

14.12.2020 r.

2020

2030

8

Polityka energetyczna Polski do 2040 r.

02.02.2021 r.

2021

2040

9

Polityka ekologiczna państwa 2030 – Strategia rozwoju w

obszarze środowiska i gospodarki wodnej

16.07.2019 r.

2019

2030

ϵϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϵϮ

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE



Spójność SZRWRiR 2030 z SOR

SZRWRiR 2030 uwzględnia kontekst aktualnie istniejących dokumentów strategicznych zarówno

międzynarodowych, jak i krajowych, które mają wpływ na jej treść i realizację. W szczególności, jak wskazano we

wcześniejszych częściach dokumentu, SZRWRiR 2030 zachowuje spójność z rozstrzygnięciami strategicznymi

podjętymi w SOR, która zawiera szereg wyborów strategicznych polityki państwa. Należą do nich m.in.: określenie

listy sektorów strategicznych, które mają szansę stać się przyszłymi motorami polskiej gospodarki i na których

zostanie skoncentrowane wsparcie w ramach poszczególnych polityk publicznych, zwiększenie koncentracji

polityki regionalnej na obszarach problemowych i potencjałach terytorialnych obszarów miejskich i wiejskich oraz

wskazanie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych (transportowych, energetycznych, środowiskowych, z zakresu

cyfryzacji).

Spójność SZRWRiR 2030 z pozostałymi 7 strategiami horyzontalnymi zintegrowanymi

Horyzontalne zintegrowane strategie rozwoju określają cele, kierunki interwencji, działania, w tym projekty

strategiczne dla obszarów koncentracji działań rozwojowych i wymagających szczególnej koordynacji na poziomie

rządu – wskazane w Zintegrowanej strategii rozwoju kraju (strategia średniookresowa – SOR). Strategie te do

2030 r. powstały w oparciu o istniejące podstawy prawne, jednak sam proces ich tworzenia generalnie jest

wynikiem zmian w systemie zarządzania rozwojem i dotyczył pięciu grup zagadnień

•

•

•

•

•

Programowania polityki rozwoju (m.in. zaprojektowanie nowego układu zintegrowanych dokumentów

strategicznych na wszystkich szczeblach zarządzania oraz relacji między nimi)

Wdrażania i ewaluacji polityki rozwoju (m.in. silniejsza operacjonalizacja dokumentów strategicznych,

wdrażanie podejścia projektowego w agendach rządowych, usprawnienie monitoringu 99 )

i sprawozdawczości, wprowadzenie ewaluacji podsumowującej dla programów rozwoju)

Zmian instytucjonalnych (m.in. utworzenie ośrodka analityczno-prognostycznego wspierającego

zarządzanie procesami rozwojowymi)

Zmian w sposobie finansowania rozwoju ;m.in. opracowanie systemu budżetowego wspierającego

osiąganie celów strategicznych w perspektywie wieloletniej; wprowadzenie klasyfikacji wydatków

rozwojowych sektora instytucji rządowych i samorządowych; powiązanie finansowania JST z ich

potrzebami rozwojowymi)

Zmian prawnych (m.in. nowelizacja ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju oraz innych aktów prawnych, w tym w zakresie planowania przestrzennego).

Na podstawie uchwały nr 56 Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju z dnia 23 maja 2017 r. w sprawie

opinii dotyczącej dokumentu „Aktualizacja strategii rozwoju wynikająca z przyjętej przez Radę Ministrów w dniu

14 lutego 2017 r. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) – zakres

oraz sposób organizacji prac” Komitet Koordynacyjny wskazał następujące horyzontalne zintegrowane strategie

do opracowania: Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki (Strategia Produktywności), Strategia rozwoju

kapitału ludzkiego, Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie, kultura, kreatywność), Strategia

Sprawne Państwo100), Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego, Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa

i rybactwa, Strategia rozwoju transportu, Polityka energetyczna Polski, Strategia zarządzania środowiskiem

(Polityka ekologiczna państwa 2030101)).



Narzędziem wspomagającym monitorowanie i ewaluację polityki rozwoju jest utworzony w 2013 r. w GUS system STRATEG. W ramach

tego systemu GUS udostępnia i aktualizuje kluczowe wskaźniki i dane dla wskaźników monitorujących dokumenty strategiczne,

wspierając proces zarządzania strategicznego.

100) Prace nad projektem dziewiątej strategii, tj. Strategii Sprawne i Nowoczesne Państwo 2030, mającej realizować cel szczegółowy III SOR

zostały wstrzymane.

101) Rada Ministrów przyjęła Politykę ekologiczną państwa 2030 w dniu 16 lipca 2019 r. 

99)

ϵϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϵϯ



Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

W kolejnym roku Rada Ministrów podjęła uchwałę nr 162 z dnia 29 października 2018 r. w sprawie przyjęcia

„Systemu zarządzania rozwojem Polski”, w której przedstawiono m.in. rozwiązania, które wzmacniają strategiczną

koordynację procesu zarządzania gospodarczego, m.in. takich jak utworzenie Komitetu Ekonomicznego Rady

Ministrów, Rady ds. Innowacyjności, Rady Monitorowania Portfela Projektów Strategicznych, PFR czy RCA.

Uchwała nr 56 Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju z dnia 23 maja 2017 r. wskazywała m.in.

resort odpowiedzialny za opracowanie każdej ze strategii, zakres tematyczny strategii horyzontalnej zintegrowanej

wynikający z SOR oraz przykładowe resorty współpracujące 102). Tym samym ta uchwała nakreśliła pierwsze

propozycje wzajemnych relacji między strategiami. Kolejne prace nad projektami strategii doprecyzowywały

obszary komplementarności i synergii tych dokumentów (tabele na następnych stronach).



102)

Dla SZRWRiR 2030 do resortów współpracujących wówczas zaliczono: MGMiŻŚ, MIiR, MNiSW, MŚ i MI.

ϵϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϵϰ

Strategia produktywności 2030

Inne

strategie

– 96 –

ϵϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Nowy kierunek interwencji SZRWRiR 2030, dodany w ramach aktualizacji w 2023 r.

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

SZRWRiR

2030

(działania jednej strategii są częściowo albo w całości elementem katalogu szerszych

działań innej strategii)

Komplementarność działań SZRWRiR 2030 z działaniami pozostałych

strategii

ϵϱ

Monitor Polski

I.5. Przygotowanie polskiego

sektora rolno-spożywczego

do rozszerzenia UE i nowych

uwarunkowań handlu

zagranicznego

Cel szczegółowy I

Wzmocnienie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy

I.1. Zwiększanie opłacalności

produkcji rolnej, rybackiej

Strategia produktywności 2030

i przetwórstwa rolnospożywczego

I.2. Budowa odporności

Polityka ekologiczna państwa 2030 – Strategia rozwoju w

produkcji rolnej i rybackiej,

obszarze środowiska i gospodarki wodnej

w tym odporności na zmiany

klimatu

I.3. Zapewnienie

bezpieczeństwa

Strategia produktywności 2030 

żywnościowego kraju

Kierunki

i jakości żywności

interwencji

I.4. Transformacja

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP 2040)

energetyczna sektora rolnospożywczego i rozwój

biogospodarki

(równoległe działania wzmacniające wzajemnie wspólny efekt)

Synergia działań

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Opis wzajemnych relacji między

działaniami zapisanymi w poszczególnych

strategiach horyzontalnych

zintegrowanych z działaniami SZRWRiR



II.5. Adaptacja do zmian

klimatu i przeciwdziałanie

tym zmianom

II.4 Zrównoważone

gospodarowanie i ochrona

zasobów środowiska

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP 2040)

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Polityka ekologiczna państwa 2030 – Strategia rozwoju w

obszarze środowiska i gospodarki wodnej

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Polityka ekologiczna państwa 2030

Polityka ekologiczna państwa 2030

Strategia Zrównoważonego

Rozwoju Transportu do 2030

Inne

strategie

– 97 –

ϵϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Cel szczegółowy III

Rozwój przedsiębiorczości, pozarolniczych miejsc pracy i aktywnego społeczeństwa

Kierunki

interwencji

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do

2030 r.

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Polityka ekologiczna państwa 2030 – Strategia rozwoju

w obszarze środowiska i gospodarki wodnej

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

SZRWRiR

2030

(działania jednej strategii są częściowo albo w całości elementem katalogu szerszych

działań innej strategii)

Komplementarność działań SZRWRiR 2030 z działaniami pozostałych

strategii

ϵϲ

Monitor Polski

II.3. Zrównoważona

rewitalizacja wsi i małych

miast

Cel szczegółowy II

Poprawa jakości życia, infrastruktury i stanu środowiska

Polityka energetyczna Polski do 2040 roku (PEP 2040)

II.1. Rozwój infrastruktury

Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030

liniowej

roku

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

II.2. Dostępność wysokiej

kultura, kreatywność) 2030

jakości usług publicznych

(równoległe działania wzmacniające wzajemnie wspólny efekt)

Synergia działań

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Opis wzajemnych relacji między

działaniami zapisanymi w poszczególnych

strategiach horyzontalnych

zintegrowanych z działaniami SZRWRiR



III.5. Rozwój ekonomii

i solidarności społecznej na

obszarach wiejskich

III.4. Budowa i rozwój zdolności

do współpracy w wymiarze

społecznym i terytorialnym

III.3. Wzrost umiejętności

i kompetencji mieszkańców wsi

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Strategia produktywności 2030

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Krajowa Strategia Rozwoju

Regionalnego 2030 Rozwój społecznie

wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Strategia rozwoju kapitału

społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego

(współdziałanie, kultura,

kreatywność) 2030

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego

(współdziałanie, kultura,

kreatywność) 2030

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego

(współdziałanie, kultura,

kreatywność) 2030

Inne

strategie

– 98 –

ϵϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



OBSZARY WPŁYWAJĄCE NA OSIĄGNIĘCIE CELÓW STRATEGII

Kierunki

interwencji

Strategia rozwoju kapitału ludzkiego 2030

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Strategia rozwoju kapitału społecznego (współdziałanie,

kultura, kreatywność) 2030

Polityka energetyczna Polski do 2040 r. (PEP2040)

Polityka ekologiczna państwa 2030– Strategia rozwoju

w obszarze środowiska i gospodarki wodnej

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

SZRWRiR

2030

(działania jednej strategii są częściowo albo w całości elementem katalogu szerszych

działań innej strategii)

Komplementarność działań SZRWRiR 2030 z działaniami pozostałych

strategii

ϵϳ

Monitor Polski

III.2. Rozwój przedsiębiorczości

i nowych miejsc pracy

III.1. Odpowiedź na zmiany

demograficzne i ich następstwa

(równoległe działania wzmacniające wzajemnie wspólny efekt)

Synergia działań

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Opis wzajemnych relacji między

działaniami zapisanymi w poszczególnych

strategiach horyzontalnych

zintegrowanych z działaniami SZRWRiR



Obszar

Strategia rozwoju kapitału społecznego

(współdziałanie, kultura, kreatywność)

2030

Inne

strategie

– 99 –

ϵϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Strategia produktywności 2030

Strategia produktywności 2030

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 Rozwój

społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony

SZRWRiR

2030

(działania jednej strategii są częściowo albo w całości elementem katalogu szerszych

działań innej strategii)

Komplementarność działań SZRWRiR 2030 z działaniami pozostałych

strategii

ϵϴ

Monitor Polski

Trwała zdolność kreacji

i uczenia się

Stabilne finansowanie rozwoju

Sprawne zarządzanie

rozwojem

(równoległe działania wzmacniające wzajemnie wspólny efekt)

Synergia działań

Spójność z celami krajowych i międzynarodowych dokumentów strategicznych oraz celami polityk UE

Opis wzajemnych relacji między

działaniami zapisanymi w poszczególnych

strategiach horyzontalnych

zintegrowanych z działaniami SZRWRiR





Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030

W dniu 25 września 2015 r., w trakcie Szczytu Zrównoważonego Rozwoju w Nowym Jorku, Zgromadzenie Ogólne

ONZ przyjęło uzgodnioną przez wszystkie 193 państwa członkowskie rezolucję pt. „Przekształcamy nasz świat

Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (Agenda 2030)”. Dokument ten jest globalnym planem działań

do 2030 r. „na rzecz ludzi, naszej planety i dobrobytu”, mającym na celu „wzmocnienie powszechnego pokoju w

warunkach większej wolności”. Sygnatariusze rezolucji zobowiązali się do dążenia do osiągnięcia

zrównoważonego rozwoju w jego trzech wymiarach – gospodarczym, społecznym i środowiskowym –

w zrównoważony i zintegrowany sposób. Jako największe wyzwanie w skali światowej, będące niezbędnym

warunkiem zrównoważonego rozwoju, wskazano w dokumencie „eliminację ubóstwa we wszystkich jego formach

i wymiarach, w tym skrajnego ubóstwa”.

Agenda 2030 określa 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (ang. Sustainable Development Goals – SDGs)

i 169 uszczegółowiających je zadań, monitorowanych odpowiednimi wskaźnikami. Cele i zadania wyznaczone do

realizacji w perspektywie do 2030 r. są współzależne i niepodzielne oraz zapewniają równowagę między wzrostem

gospodarczym, rozwojem społecznym i ochroną środowiska. Są one realizowane począwszy od dnia 1 stycznia

2016 r. i mają ukierunkowywać działania sygnatariuszy rezolucji w obszarze zrównoważonego rozwoju.

Będąc sygnatariuszem rezolucji, Polska zadeklarowała wdrożenie Agendy 2030 na gruncie krajowym. Realizacja

Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce będzie odbywała się zgodnie z SOR będącą najważniejszym

dokumentem strategicznym wskazującym kierunki rozwoju Polski w perspektywie średniookresowej.

SZRWRiR 2030 jest główną strategią, zgodnie z którą będzie realizowany Cel 2 Agendy 2030 Wyeliminować głód,

osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo. Kluczowe

wyzwania w ramach tego celu koncentrują się wokół zapewnienia dostępu do bezpiecznej i pożywnej żywności,

a także eliminacji wszystkich form niedożywienia. Istotne przy tym jest zwiększenie wydajności rolnictwa

i dochodów drobnych producentów żywności przez m.in. bezpieczny i równy dostęp do ziemi i innych czynników

produkcji, dostęp do wiedzy, usług finansowych i rynków oraz możliwość zwiększenia wartości dodanej i

zatrudnienia poza sektorem rolniczym. Podkreśla się wagę tworzenia krajowych systemów zrównoważonej

produkcji żywności zwiększających produkcję, wzmacniających zdolność przystosowania się rolnictwa do zmian

klimatu i ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz poprawiających jakość gleb. Cel ten akcentuje potrzebę

zapewnienia różnorodności genetycznej roślin uprawnych i zwierząt hodowlanych oraz dostępu do zasobów

genetycznych. Kluczowe pozostają inwestycje w infrastrukturę obszarów wiejskich oraz w działania

badawczo-rozwojowe w sektorze rolnictwa, w tym w rozwój technologii. Dodatkowo cel ten odnosi się do

ograniczania restrykcji handlowych na światowych rynkach rolnych, a także potrzeby zapewnienia prawidłowości

ich funkcjonowania przez m.in. dostęp do aktualnych informacji rynkowych, w tym do informacji o rezerwach

żywnościowych.

Ponadto, ze względu na swój przekrojowy charakter, SZRWRiR 2030 przyczynia się (w różnym stopniu) do

realizacji zadań wszystkich pozostałych Celów Zrównoważonego Rozwoju. Projekty strategiczne SOR (bądź ich

komponenty) przypisane do SZRWRiR 2030, a także pozostałe działania przewidziane w SZRWRiR 2030 mają

wpływ na realizację poszczególnych Celów Agendy 2030.

ϵϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϵϵ

ϭϬϬ



Powiązanie kierunków interwencji SZRWRiR 2030 z Celami Zrównoważonego Rozwoju Agendy 2030

Kierunki interwencji SZRWRiR 2030

Cele Zrównoważonego Rozwoju Agendy 2030

I.1.

Zwiększanie

opłacalności

produkcji

rolnej,

rybackiej

i przetwórstwa rolno-spożywczego

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 8: Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost

gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla

wszystkich ludzi

I.2. Budowa odporności produkcji

rolnej i rybackiej, w tym odporności na

zmiany klimatu

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 12: Zapewnić wzorce zrównoważonej konsumpcji i produkcji

I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa

żywnościowego kraju i jakości

żywności

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 9: Budować stabilną infrastrukturę, promować zrównoważone

uprzemysłowienie oraz wspierać innowacyjność

Cel 12: Zapewnić wzorce zrównoważonej konsumpcji i produkcji



I.4. Transformacja energetyczna

sektora rolno-spożywczego i rozwój

biogospodarki

Cel 7: Zapewnić wszystkim dostęp do stabilnej, zrównoważonej

i nowoczesnej energii po przystępnej cenie

Cel 9: Budować stabilną infrastrukturę, promować zrównoważone

uprzemysłowienie oraz wspierać innowacyjność

I.5. Przygotowanie polskiego sektora

rolno-spożywczego do rozszerzenia

UE i nowych uwarunkowań handlu

zagranicznego

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 8: Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost

gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla

wszystkich ludzi

II.1. Rozwój infrastruktury liniowej

Cel 6: Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków

sanitarnych przez zrównoważoną gospodarkę zasobami wodnymi

Cel 7: Zapewnić wszystkim dostęp do stabilnej, zrównoważonej

i nowoczesnej energii po przystępnej cenie

Cel 9: Budować stabilną infrastrukturę, promować zrównoważone

uprzemysłowienie oraz wspierać innowacyjność

II.2. Dostępność wysokiej jakości

usług publicznych.

Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz

promować dobrobyt

Cel 4: Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować

uczenie się przez całe życie

II.3. Zrównoważona rewitalizacja wsi

i małych miast.

Cel 11: Uczynić miasta i osiedla ludzkie bezpiecznymi, stabilnymi,

zrównoważonymi oraz sprzyjającymi włączeniu społecznemu

ϭϬϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϭ



II.4. Zrównoważone gospodarowanie

i ochrona zasobów środowiska.

Cel 6: Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków

sanitarnych przez zrównoważoną gospodarkę zasobami wodnymi

Cel 12: Zapewnić wzorce zrównoważonej konsumpcji i produkcji

Cel 15: Chronić, przywrócić oraz promować zrównoważone użytkowanie

ekosystemów lądowych, zrównoważone gospodarowanie lasami,

zwalczać pustynnienie, powstrzymywać i odwracać proces degradacji

gleby oraz powstrzymać utratę różnorodności biologicznej

II.5. Adaptacja do zmian klimatu

i przeciwdziałanie tym zmianom.

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 13: Podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu

i ich skutkom

III.1.

Odpowiedź

na

zmiany

demograficzne i ich następstwa.

Cel 4: Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować

uczenie się przez całe życie

Cel 8: Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost

gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla

wszystkich ludzi

III.2 Rozwój przedsiębiorczości

i nowych miejsc pracy

Cel 8: Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost

gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla

wszystkich ludzi

III.3.

Wzrost

umiejętności

kompetencji mieszkańców wsi.

i

Cel 4: Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować

uczenie się przez całe życie

III.4. Budowa i rozwój zdolności do

współpracy w wymiarze społecznym

i terytorialnym

Cel 10: Zmniejszyć nierówności w krajach i między krajami

Cel 11: Uczynić miasta i osiedla ludzkie bezpiecznymi, stabilnymi,

zrównoważonymi oraz sprzyjającymi włączeniu społecznemu

III.5. Rozwój ekonomii i solidarności

społecznej na obszarach wiejskich.

Cel 1: Wyeliminować ubóstwo we wszystkich jego formach na całym

świecie

Sprawne zarządzanie rozwojem

sektora

rolno-żywnościowego

i obszarami wiejskimi.

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 16: Promować pokojowe i inkluzywne społeczeństwa, zapewnić

wszystkim ludziom dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz budować na

wszystkich szczeblach skuteczne i odpowiedzialne instytucje, sprzyjające

włączeniu społecznemu

Stabilne

finansowanie

rozwoju

rolnictwa i obszarów wiejskich.

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Nowoczesny system kreowania

i transferu wiedzy i innowacji – nauka,

doradztwo i oświata rolnicza

odpowiadające

na

wyzwania

rozwojowe obszarów wiejskich.

Cel 2: Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe

i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo

Cel 4: Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować

uczenie się przez całe życie

Cel 9: Budować stabilną infrastrukturę, promować zrównoważone

uprzemysłowienie oraz wspierać innowacyjność



ϭϬϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





^z^dDZ>/://ZDz&/EE^Kt

Wymiar terytorialny wdrażania SZRWRiR 2030

W SOR zostały określone działania, które odnoszą się do wszystkich obszarów wiejskich, w tym obszarów

zmarginalizowanych, a potencjał rozwoju regionów jest przypisany również endogenicznym potencjałom obszarów

wiejskich. W SOR zdecydowano, że „polityka regionalna w dalszym ciągu wzmacniała będzie terytorialne

potencjały rozwojowe i specjalizacje, głównie w kierunku aktywizacji gospodarczej, rozwoju lokalnych rynków pracy

i mobilizacji zawodowej mieszkańców”. W dokumencie wskazano m.in. na utrzymujące się dysproporcje

w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego, które są konsekwencją m.in. regionalnych różnic w wydajności

pracy, niezrównoważenia podaży i popytu na lokalnych rynkach pracy, geograficznie selektywnego napływu

inwestycji (głównie zagranicznych), potencjału poszczególnych ośrodków, a także zróżnicowanego poziomu

wyposażenia infrastrukturalnego i dostępności transportowej mającej kluczowe znaczenie dla uczestnictwa w rynku

pracy i dostępności do usług publicznych. Dlatego wymiernym efektem planowanych interwencji ma być

zmniejszenie różnicy między dochodami na wsi i w mieście.

Kontynuując rozwiązania przyjęte w SOR, kierunki interwencji opisane w SZRWRiR 2030 obejmują swoim

zakresem wszystkie obszary wiejskie w Polsce. Poszczególne instrumenty wsparcia, realizowane zgodnie

z SZRWRiR 2030, będą jednakże zawierały wymiar terytorialny z zastosowaniem jednej z poniższych metod

terytorializacji działań publicznych

1) działania dedykowane poszczególnym obszarom (np. wsparcie na rzecz rozwoju przedsiębiorczości, w tym

przedsiębiorczości społecznej, na obszarach zmarginalizowanych lub wsparcie dedykowane rozwojowi

obszarów rybackich);

2) kryteria wyboru – kryteria merytoryczne skutkujące uzyskaniem przez wnioskodawcę dodatkowych punktów

w przypadku projektów konkursowych

a)

bezpośrednie (według lokalizacji) – kryteria odnoszące się wprost do danego obszaru wiejskiego pod

względem cechy objętej interwencją,

b)

pośrednie (według odziaływania) – kryteria odnoszące się do cech projektu (wnioskodawcy)

zapewniających istotne pozytywne oddziaływanie (nie tylko bezpośrednie) na dany obszar;

3) wydzielone koperty na dany obszar (np. obszary zmarginalizowane);

4) dedykowane nabory – dla mieszkańców obszarów problemowych lub peryferyjnych, np. popegeerowskich;

5) projekty zintegrowane – łączenie działań z różnych źródeł finansowania w celu kompleksowego wsparcia lub

rozwiązania problemu zgodnie z potrzebami danego obszaru, w tym instrument RLKS;

6) realizacja projektów służących zacieśnianiu współpracy z obszarami charakteryzującymi się dynamicznym

rozwojem (budowanie powiązań funkcjonalnych, wzmacnianie efektu dyfuzji rozwoju);

7) selektywne promowanie innowacyjnych rozwiązań służących rozwiązywaniu specyficznych problemów danego

obszaru lub regionu wiejskiego, np. rozwiązania mobilne, usługi pocztowe, praca na odległość, e-learning,

usługi społeczne, opiekuńcze;

8) działania informacyjno-promocyjne – służące czytelnemu i skutecznemu przedstawianiu potencjalnym

beneficjentom możliwości wsparcia w ramach programu w celu wyrównania dostępności;

9) przygotowanie diagnoz, strategii i polityk dedykowanych obszarom o specyficznych problemach rozwojowych

(np. polityka rolna wobec obszarów górskich).

Zgodnie z prezentowanym na etapie wyzwań zróżnicowanym podejściem do obszarów wiejskich zakłada się, że

na etapie projektowania rozwiązań wdrożeniowych (np. w dokumencie programowym lub na poziomie

rozporządzeń) zostanie wskazana ewentualna delimitacja obszarów, które będą objęte wsparciem w ramach

wybranego instrumentu pomocowego. Delimitacja jest możliwa zarówno na poziomie krajowym, jak

i regionalnym – w zależności od rodzaju interwencji. Z uwagi na strategiczny, a nie wdrożeniowy charakter

SZRWRiR 2030 w dokumencie tym nie przypisuje się poszczególnych działań do gmin czy obszarów

geograficznych, za czym przemawia również argument niepewności co do ostatecznej wysokości wieloletniego

budżetu UE na lata 2021–2027 oraz jego przeznaczenia.

ϭϬϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϮ

ϭϬϯ



W średniookresowej strategii rozwoju kraju zostały wyznaczone cztery obszary strategicznej interwencji, do

których zaliczono obszary problemowe zmagające się z trudnościami adaptacyjnymi i restrukturyzacyjnymi

•

•

na poziomie regionalnym

o Polska Wschodnia,

o Śląsk,

na poziomie subregionalnym

o obszary przeważnie wiejskie zagrożone trwałą marginalizacją oraz

o średnie miasta tracące funkcje społeczno-gospodarcze.

Dla tych obszarów zakłada się opracowanie szczególnych mechanizmów wsparcia również w ramach programów

operacyjnych współfinansowanych ze środków polityki spójności po 2020 r., których zakres i sposób wdrożenia

będą uzależnione od specyfiki danego terytorium i obejmą działania służące aktywizacji gospodarczej, rozwojowi

lokalnych rynków pracy i mobilizacji zawodowej mieszkańców oraz poprawie dostępu do usług publicznych.

Biorąc pod uwagę cele, kierunki interwencji i działania SZRWRiR 2030 oraz jej zasięg terytorialny, jej działania

obejmą swoim zasięgiem wszystkie obszary wiejskie wchodzące w skład ww. obszarów strategicznej

interwencji. Sposób wdrożenia działań SZRWRiR 2030 może mieć dodatkowy wymiar koncentracji

terytorialnej w odniesieniu do obszarów zmagających się z trudnościami o charakterze

restrukturyzacyjnym i adaptacyjnym w rolnictwie (np. obszary rolnictwa górskiego, obszary po byłych

państwowych gospodarstwach rolnych).

Rysunek 7. Przestrzenne rozmieszczenie gmin górskich i pogórskich w Polsce.

Źródło: Siebielec G., Łopatka A. (2013).

Na poziomie subregionalnym w strategiach rozwoju województw obszary wiejskie, a w szczególności te

zmagające się z trudnościami o charakterze restrukturyzacyjnym i adaptacyjnym w rolnictwie, mogą być

wyznaczane jako inne obszary koncentracji działań polityki regionalnej.



ϭϬϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Ramy finansowe

Postanowienia SOR oraz obecne projekcje dotyczące struktury potencjalnych źródeł finansowania działań

rozwojowych przewidzianych w SOR wskazują, że po 2020 r. ciężar finansowania inwestycji rozwojowych

będzie przenoszony w większym stopniu na środki krajowe (zarówno publiczne, jak i prywatne) 103 ).

Znaczenie środków UE będzie relatywnie mniejsze, choć nadal istotne.

Zadania sektora publicznego, które dotychczas były realizowane w znacznym stopniu przy współfinansowaniu

z UE, będą w większym stopniu finansowane w oparciu o krajowe środki publiczne. Środki te będą pochodzić

z budżetu centralnego oraz z budżetów samorządowych, które nabiorą większego znaczenia w finansowaniu

wysiłku rozwojowego. Powodem są zmiany w wieloletnim budżecie UE na lata 2021–2027. Jednocześnie realizacja

przedsięwzięć rozwojowych musi odbywać się przy zachowaniu stabilności makroekonomicznej, w tym w

szczególności sektora finansów publicznych. Prowadzona polityka budżetowa musi uwzględniać ograniczenia

związane z obowiązującymi regułami fiskalnymi, w tym dążenie do osiągnięcia i utrzymania średniookresowego

celu budżetowego (tzw. MTO).

Wskazuje to na konieczność efektywnego stymulowania inwestycji sektora prywatnego (ze środków

krajowych oraz zagranicznych) oraz dalszego podnoszenia efektywności wydatków rozwojowych sektora

publicznego. Wykorzystanie środków UE należy skoncentrować na projektach o najwyższej wartości dodanej

i pozytywnych efektach zewnętrznych.

Oceniając warunki prowadzenia polityki gospodarczej (w tym przede wszystkim polityki inwestycyjnej)

w nadchodzących latach, zakłada się, że działania wdrażane w ramach SOR przyniosą pozytywne impulsy

w postaci mobilizowania kapitału prywatnego (krajowego i zagranicznego). Doprowadzą one do zwiększenia jego

aktywności inwestycyjnej. Kapitał prywatny będzie więc odgrywał kluczową rolę w osiągnięciu planowanej stopy

inwestycji w gospodarce. Wymaga to jednakże działań realizowanych przez sektor publiczny (zarówno

inwestycyjnych, jak i regulacyjnych) w zakresie poprawy „warunków brzegowych” determinujących ekonomiczną

racjonalność i rentowność działalności podmiotów sektora prywatnego.

Budżet SZRWRiR 2030 został oparty m.in. na założeniach Wieloletniego Planu Finansowego Państwa (WPFP) na

lata 2023–2026 przyjętego uchwałą nr 55 Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie Wieloletniego Planu

Finansowego Państwa na lata 2023–2026 (M.P. poz. 461), gdzie wydatki dotyczące sektora rolnego i rybackiego

zostały w największym stopniu opisane w ramach poszczególnych zadań funkcji 21. Polityka rolna i rybacka.104).

Działania określone w SZRWRiR 2030 będą finansowane również ze środków publicznych w ramach innych niż

21 funkcji budżetu zadaniowego państwa.



W świetle obowiązywania stabilizującej reguły wydatkowej, która nakłada ograniczenia na sumę większości wydatków sektora instytucji

rządowych i samorządowych, jest istotne, aby planowanie i ponoszenie wydatków na działania określone w SZRWRiR 2030 było

realizowane w ramach limitu środków pozostających w dyspozycji części budżetowych (ministrów oraz wojewodów) bez konieczności

ich zwiększania. 

104) Do funkcji 21 są przypisane m.in. zadania związane z postępem biologicznym w produkcji roślinnej i zwierzęcej, ochroną roślin

uprawnych, nasiennictwem, hodowlą i produkcją zwierzęcą, ochroną zdrowia zwierząt, weterynaryjną ochroną zdrowia publicznego oraz

nadzorem nad jakością handlową artykułów rolno-spożywczych, stabilizacją rynków rolnych i żywnościowych oraz rozwojem obszarów

wiejskich. Ponadto są wspierane działania w zakresie kształtowania ustroju rolnego i gospodarki żywnościowej oraz infrastruktury wsi

w kierunku rozwoju gospodarstw rodzinnych. W obszarze tej funkcji znajdują się także działania państwa, których celem jest tworzenie

i utrzymanie konkurencyjnego, nowoczesnego i dynamicznego sektora rybackiego.

103)

ϭϬϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϰ

ϭϬϱ



Finansowanie działań i projektów SZRWRiR 2030 ze środków krajowych

Wydatki krajowe będące w dyspozycji

ministra właściwego do spraw rozwoju wsi,

dedykowane

działaniom

opisanym

w SZRWRiR 2030 należą do części 32, 33,

35 i 85 budżetu państwa. Wsparciem dla nich

będą m.in. wydatki pozostałych jednostek

sektora

instytucji

rządowych

i samorządowych, takich jak np. KOWR,

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin

Uprawnych, ARiMR, CDR i wojewódzkie

ODR oraz dotacje udzielane na realizację

badań naukowych. Wydatki krajowe będące

w dyspozycji ministra właściwego do spraw

rybołówstwa, dedykowane działaniom

opisanym w SZRWRiR 2030, należą do 62

części budżetu państwa.

Rysunek 8. Główne źródła finansowania działań SZRWRiR 2030.

Źródło: opracowanie MRiRW.

Prognoza krajowych wydatków z budżetu państwa będących w dyspozycji ministra właściwego

do spraw rybołówstwa na rzecz realizacji działań SZRWRiR 2030 do 2025 r. w mln zł

Według części i działów105)

lata 2023–2026

lata 2021–2025

KRAJOWE WYDATKI ROZWOJOWE106) (skonsolidowane, z wyjątkiem dotacji dla JST)

62. Rybołówstwo

050 Rybołówstwo i rybactwo

ϭϰ͕ϳϳ

ϭϰ͕ϳϳ

Ϯϰ͕ϲϭ

Ϯϰ͕ϲϭ

WYDATKI WSPIERAJĄCE ROZWÓJ107), NIEOBJĘTE KWR

62. Rybołówstwo

050 Rybołówstwo iƌLJďĂĐƚǁŽ

ϳϱϬĚŵŝŶŝƐƚƌĂĐũĂƉƵďůŝĐnjŶĂ

Razem

Ϯϵ͕ϳϮ

ϰ͕ϳϵ

Ϯϰ͕ϵϯ

44,49

ϰϵ͕ϱϯ

ϳ͕ϵϴ

ϰϭ͕ϱϰ

74,14

Źródło: opracowanie MRiRW na podstawie danych Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej.



Na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich

dysponentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 2201) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej

klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. z 2022 r.

poz. 513, z późn. zm.).

106) Podstawą opracowania ram finansowych strategii jest KWR opracowana przez ówczesny MIiR (obecnie MFiPR). KWR opiera się na

klasyfikacji budżetowej i uwzględnia części, działy, rozdziały i paragrafy budżetowe. Przez wydatki rozwojowe należy rozumieć środki

pieniężne wydatkowane w ramach polityki rozwoju państwa przez jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych na rzecz

jednostek nienależących do tego sektora, prowadzące do pozytywnych przemian społeczno-gospodarczych, w szczególności wzrostu

konkurencyjności, produktywności oraz zwiększenia spójności społecznej i gospodarczej.

107) Środki wspierające rozwój, nieobjęte KWR, są to wydatki w sferze otoczenia rozwoju, wspierające działania rozwojowe, w tym

stanowiące źródło finansowania niektórych projektów strategicznych, flagowych i działań SOR oraz wydatki pozostałych jednostek

sektora instytucji rządowych i samorządowych.

105)

ϭϬϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϲ



Prognoza krajowych wydatków z budżetu państwa będących w dyspozycji ministra właściwego

do spraw rozwoju wsi na rzecz realizacji działań SZRWRiR 2030 do 2025 r. w mln zł

Według części i działów108)

lata 2018–2020

lata 2021–2025

KRAJOWE WYDATKI ROZWOJOWE109) (skonsolidowane, z wyjątkiem dotacji dla JST)

32. Rolnictwo

2119,36

3532,26

010 Rolnictwo i łowiectwo

1599,38

2665,63

801 Oświata i wychowanie

519,98

866,63

1191,67

1986,11

1191,67

1986,11

32. Rolnictwo

557,94

929,90

010 Rolnictwo i łowiectwo

312,88

521,47

750 Administracja publiczna

243,81

406,36

801 Oświata i wychowanie

1,24

2,07

33. Rozwój wsi

43,94

73,23

010 Rolnictwo i łowiectwo

0,52

0,87

85. Wojewodowie

010 Rolnictwo i łowiectwo

WYDATKI WSPIERAJĄCE ROZWÓJ110), NIEOBJĘTE KWR

750 Administracja publiczna

43,41

72,35

35. Rynki rolne

97,05

161,74

010 Rolnictwo i łowiectwo

74,24

123,73

750 Administracja publiczna

85. Wojewodowie

22,81

38,01

6258,95

10 431,58

010 Rolnictwo i łowiectwo

6258,95

10 431,58

WYDATKI POZOSTAŁYCH JEDNOSTEK SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

(w przypadku braku danych o ostatecznych wydatkach jest to kwota dotacji z budżetu państwa dla jednostki)

KOWR

322,48

537,47

Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych

141,68

236,14

ARiMR

3054,05

5090,08

CDR i wojewódzkie ODR

584,99

974,99

inne jednostki sektora, w tym dotacje w ramach działu 010, cz. 32

48,62

Razem

14420,73

81,03

24034,53

Źródło: opracowanie MRiRW na podstawie danych Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej.



Na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich

dysponentów oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków,

przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych.

109) Podstawą opracowania ram finansowych strategii jest KWR opracowana przez MIiR (obecnie MFiPR). KWR opiera się na klasyfikacji

budżetowej i uwzględnia części, działy, rozdziały i paragrafy budżetowe. Przez wydatki rozwojowe należy rozumieć środki pieniężne

wydatkowane w ramach polityki rozwoju państwa przez jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych na rzecz jednostek

nienależących do tego sektora, prowadzące do pozytywnych przemian społeczno-gospodarczych, w szczególności wzrostu

konkurencyjności, produktywności oraz zwiększenia spójności społecznej i gospodarczej.

110) Środki wspierające rozwój, nieobjęte KWR są to wydatki w sferze otoczenia rozwoju, wspierające działania rozwojowe, w tym stanowiące

źródło finansowania niektórych projektów strategicznych, flagowych i działań SOR oraz wydatki pozostałych jednostek sektora instytucji

rządowych i samorządowych.

108)

ϭϬϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϳ



Działania SZRWRiR 2030 będą finansowane również ze środków, które są w dyspozycji pozostałych

ministrów i zostały ujęte w budżetach pozostałych zintegrowanych strategii rozwoju kraju, w tym m.in.

•

w ramach wydatków rozwojowych i wydatków wspierających rozwój wyodrębnionych w części

18. Budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo, 20. Gospodarka,

22. Gospodarka wodna, 24. Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, 25. Kultura fizyczna,

27. Informatyzacja, 28. Nauka, 30. Oświata i wychowanie, 31. Praca, 34. Rozwój regionalny, 38. Szkolnictwo

wyższe, 39. Transport, 40. Turystyka, 41. Środowisko, 42. Sprawy wewnętrzne, 44. Zabezpieczenie

społeczne, 46. Zdrowie, 47. Energia, 58. GUS, 82. Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego,

85. Wojewodowie – dotacje dla JST (inne niż w ramach działu 010);

•

wydatków pozostałych jednostek sektora instytucji takich jak: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska

i Gospodarki Wodnej, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, Fundusz Transportu

Niskoemisyjnego, Polska Agencja Kosmiczna, Polski Fundusz Rozwoju S.A., Polska Agencja Rozwoju

Przedsiębiorczości, NCBiR, Narodowe Centrum Nauki, Polska Organizacja Turystyczna, PFR, Fundacja

Platforma Przemysłu Przyszłości, PFRON, Fundusz Pracy, Narodowy Fundusz Zdrowia, państwowe

i samorządowe instytucje kultury, Krajowy Fundusz Drogowy, PGWWP, jednostki sektora instytucji

samorządowych.

Wsparciem w realizacji działań SZRWRiR 2030 będzie zaangażowanie środków JST i środków prywatnych.

Finansowanie działań i projektów SZRWRiR 2030 ze środków europejskich

Istotnym źródłem finansowania działań SZRWRiR 2030 będą też środki zewnętrzne, w tym w szczególności środki

UE pochodzące głównie z WPR, WPRyb i PS trzech kolejnych perspektyw finansowych UE. Od 2021 r. są

wdrażane programy współfinansowane ze środków europejskich z kolejnej perspektywy finansowej UE na lata

2021–2027. W odniesieniu do kolejnej perspektywy budżetu wieloletniego UE na lata 2028–2034, który również

został objęty okresem wdrażania strategii, nie ma danych pozwalających prognozować ich wpływ na możliwość

realizacji działań SZRWRiR 2030. Z tego względu przedstawiony w dokumencie projekt budżetu działań

SZRWRiR 2030 ze środków europejskich obejmuje przede wszystkim środki perspektywy finansowej

2014–2020 wydatkowane zgodnie z zasadą „n+3” do 2023 r.

Realizacja SZRWRiR 2030

w trzech perspektywach finansowych UE

w ramach środków UE na lata

2028–2034

w ramach środków UE na lata 2021–2027 (2030)

w ramach środków UE na lata

2014–2020 (2023)

2019

2020

ϭϬϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



2021

ϭϬϴ



Wydatki dot. realizacji działań SZRWRiR 2030 w ramach polityk UE

i współfinansowanie (mln zł)

(dla perspektywy finansowej 2014–2020)

PS – indykatywna kwota dedykowana rozwojowi obszarów wiejskich w

Krajowych Programach Operacyjnych i Regionalnych Programach

Operacyjnych

WPR

WPRyb

Razem

*Kwota obejmuje wyłącznie wydatki w ramach II filara WPR (PROW 2014–2020)

lata 2018–2020 lata 2021–2023

17419,15

69011,07

1787,21

86458,39

17989,11

24456,61*

1019,68

41726,15

Finansowanie działań SZRWRiR 2030 ze środków WPR

Struktura WPR obejmuje dwa filary zawierające komplementarne wobec siebie instrumenty realizacji ww. celów.

Pierwszy filar, finansowany wyłącznie z budżetu UE (przez EFRG), zawiera instrumenty interwencji na rynkach

i środki bezpośredniego wsparcia dochodów. Z kolei II filar obejmuje instrumenty na rzecz rozwoju obszarów

wiejskich wdrażane w oparciu o wieloletnie programy EFRROW, współfinansowane przez państwa członkowskie

UE.

Zgodnie z Wieloletnimi Ramami Finansowymi UE na okres programowania 2014–2020, Polska otrzymała

środki unijne w wysokości 32,1 mld euro w ramach WPR (ok. 21,2 mld euro na płatności bezpośrednie oraz

10,9 mld euro na rozwój obszarów wiejskich). W konsekwencji Polska pozostaje w gronie największych

beneficjentów WPR, będąc przy tym największym beneficjentem II filara. Polska skorzystała z możliwości

przesunięcia do 25% koperty krajowej na lata 2015–2020 z II do I filara przysługującej państwom ze stawką

płatności niższą niż 90% średniej UE. Spowodowało to wzrost koperty płatności bezpośrednich o 2,3 mld euro do

23,5 mld euro. Dodatkowo wkład krajowy do płatności bezpośrednich w łącznej wysokości 0,2 mld euro zwiększył

kopertę I filara do 23,7 mld euro. Jednocześnie ubytek środków na rozwój obszarów wiejskich, powstały wskutek

przesunięcia części z nich do I filara, został zrekompensowany przez wkład krajowy w wysokości 4,9 mld euro;

łącznie koperta II filara wyniesie więc 13,5 mld euro. Uwzględniając powyższe, łączna kwota wsparcia polskiego

rolnictwa i obszarów wiejskich w ramach WPR w latach 2014–2020, biorąc pod uwagę środki wspólnotowe

i krajowe, wyniosła 37,2 mld euro. Bardzo duże znaczenie tej polityki dla rozwoju polskiego rolnictwa

i obszarów wiejskich ma zatem również swój wymierny bilans finansowy, bo tylko w trzech latach (2016–

2018) w związku z wdrażaniem WPR w Polsce wydatkowano łącznie 67,74 mld zł.

Wsparcie finansowe w ramach WPR na lata 2023–2027 jest przyznawane na podstawie PS WPR. Budżet PS WPR

jest zapewniony ze środków pochodzących z UE, na które składa się wsparcie w kwocie 17,3 mld euro w ramach

płatności bezpośrednich, 4,7 mld euro w ramach II filaru WPR i tzw. wsparcie sektorowe w ramach I filaru WPR.

Dodatkowo w I filarze WPR jest realizowane w całości z budżetu krajowego przejściowe wsparcie krajowe

finansowane. Wydatki związane ze wsparciem na rzecz rozwoju obszarów wiejskich dodatkowo będą

współfinansowane ze środków krajowych o wartości ponad 3,2 mld euro. W sumie środki na wsparcie polskiego

rolnictwa i rozwój obszarów wiejskich zaplanowane w PS WPR wynoszą 25,2 mld euro.

Wsparcie to obejmuje interwencje w formie płatności bezpośrednich, tj.: podstawowe wsparcie dochodów

(odpowiednik dotychczas stosowanej jednolitej płatności obszarowej), płatność redystrybucyjną, płatność dla

młodych rolników oraz wsparcie związane z produkcją przyznawane w 13 sektorach ŝ tzw. ekoschematy.

Ekoschematy są nowym elementem systemu płatności bezpośrednich, wspierającym realizację praktyk

korzystnych dla środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt. Realizowane jest również przejściowe wsparcie krajowe

(finansowane ze środków krajowych).

ϭϬϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





Wsparcie z PS WPR otrzyma sektor pszczelarski oraz sektor owoców i warzyw. W ramach interwencji na rzecz

rozwoju obszarów wiejskich rolnicy mogą ubiegać się o płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne,

płatności ekologiczne, a także premie z tytułu zalesień i zadrzewień oraz systemów rolno-leśnych.

W PS WPR są kontynuowane również rozwiązania takie jak m.in.: premie dla młodych rolników, inicjatywa LEADER

oraz wsparcie modernizacyjne gospodarstw rolnych, przy czym zwiększono nacisk na inwestycje na rzecz

środowiska i klimatu, dobrostanu zwierząt czy też produkcji opartej o najwyższe standardy. Ważnym uzupełnieniem

katalogu wsparcia dla gospodarstw rolnych jest możliwość korzystania ze wsparcia opartego na różnych formach

współpracy oraz narzędziach zarządzania ryzykiem. W ramach doskonalenia zawodowego rolnicy mogą korzystać

z profesjonalnego doradztwa rolniczego, które zostało zaprogramowane w ramach wymiany wiedzy i

upowszechniania informacji.

Uzupełnienie dla funduszy rolniczych mają stanowić środki w ramach pozostałych polityk unijnych

i programów wdrażanych z poziomu UE, jak np. program „Horyzont Europa” oraz „Cyfrowa Europa”.

W ramach tego ostatniego mają powstać m.in. dedykowane TEFs (Testing & Experimentation Facility), również dla

rolnictwa i społeczności lokalnych („Smart Communities” i Agriculture) – TEF zapewnia wiedzę fachową

i infrastrukturę niezbędną do projektowania i wdrożenia metodologii testowania AI w rzeczywistych środowiskach

w ramach poziomu gotowości technologicznej od sześciu do ośmiu. TEF będzie wspierać dostawców technologii

przez możliwość przetestowania jej w realistycznym środowisku, co pozwoli na ocenę jej adekwatności do potrzeb

sektora. TEF skupi się głównie na aspektach technicznych (np. dokładność, solidność, bezpieczeństwo i zgodność)

oraz wydajności oczekiwanej przez użytkowników (np. wydajność, łatwość użytkowania, integracja w przepływach

pracy). TEF będzie dotyczyć nietechnicznych aspektów tylko tam, gdzie jest to konieczne, takich jak uzasadnienie

biznesowe, zgodność z prawem i wymagania etyczne.

Finansowanie działań SZRWRiR 2030 ze środków WPRyb

Instrumentem finansowym wspierającym realizację celów WPRyb w poszczególnych państwach członkowskich UE

jest EFMR. W ramach perspektywy finansowej UE 2014–2020 Polska otrzymała środki w wysokości ponad

531 mln euro, co razem z wkładem z budżetu krajowego (ok. 179 mln euro) wyniosło ponad 710 mln euro

wsparcia skierowanego do sektora rybactwa. Otrzymana alokacja jest czwartą co do wielkości w ramach

ogólnego budżetu EFMR (6,37 mld euro). Krajowym instrumentem wdrażania EFMR jest PO RYBY 2014–2020.

W dniu 9 grudnia 2022 r. został zatwierdzony decyzją wykonawczą Komisji Europejskiej C(2022)8957 Program

Fundusze Europejskie dla Rybactwa. Jest on współfinansowany ze środków EFMRA w stosunku 70% (środki UE)

i 30% (budżet państwa). Alokacja z EFMRA w Programie wynosi 512 387 953,00 euro, środki krajowe to – 219 594

837 euro. Łącznie budżet Programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa będącego następcą PO RYBY 2014–

2020 wynosi 731 982 790,00 euro.

Środki pochodzące z EFMR stanowią jedno z głównych źródeł finansowania w Polsce realizacji celów WPRyb oraz

celów szczegółowych zawartych w SZRWRiR 2030 w zakresie sektora rybactwa. Uzupełnieniem dla tych funduszy

są m.in. środki budżetu państwa przeznaczone na realizację zadania „Zarybianie polskich obszarów morskich”, na

świadczenie doradztwa naukowego, analizy i badania, jak również środki budżetu na zbieranie danych na potrzeby

statystyki, a także przeznaczone na utrzymanie i funkcjonowanie administracji rybackiej.

Finansowanie działań SZRWRiR 2030 ze środków polityki spójności

Zgodnie z postanowieniami Umowy Partnerstwa na lata 2014–2020 przynajmniej 5,2 mld euro środków PS powinno

zostać przeznaczonych w formie dedykowanych instrumentów we właściwych programach krajowych

i regionalnych na działania na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Ostatecznie kwota dedykowana obszarom

wiejskim we wszystkich programach operacyjnych współfinansowanych ze środków polityki spójności na

lata 2014–2020 przekroczyła deklarowane 5,2 mld euro. Ostateczna kwota przeznaczona na obszary wiejskie

będzie możliwa do oszacowania po zakończeniu perspektywy finansowej na lata 2014–2020. Środki te znajdują

ϭϬϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϬϵ



się w gestii innych niż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dysponentów części budżetowych, ale realizują

jednocześnie również cele SZRWRiR 2030. Największa część tych środków jest przypisana do Strategii Rozwoju

Kapitału Ludzkiego (ok. 28%), Strategii Produktywności Gospodarki (ok. 22%) oraz SZRT (ok. 12%).

Zgodnie z Umową Partnerstwa na lata 2021–2027, która została zatwierdzona przez Komisję Europejską na

mocy decyzji wykonawczej z dnia 30 czerwca 2022 r., całkowita alokacja dla Polski w ramach polityki

spójności wyniosła 75 460 mln euro (po transferach). W ramach polityki spójności na lata 2021–2027 w Polsce

ok. 10 mld euro może zostać przeznaczonych na działania na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w formie

dedykowanych instrumentów we właściwych programach krajowych i regionalnych.

Finansowanie działań SZRWRiR 2030 ze środków Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększenia

Odporności (Recovery and Resilience Facility – RRF)

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności (Recovery and Resilience Facility – RRF) jest

odpowiedzią na pandemię COVID-19. W ujęciu nominalnym Polska jest czwartym co do wielkości beneficjentem

instrumentu na rzecz odbudowy i zwiększania odporności (RRF) po Włoszech, Hiszpanii i Francji. Wsparcie w

ramach RRF na mieszkańca dla Polski wynosi łącznie 935 euro.

W dniu 1 czerwca 2022 r. Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) finansowany ze środków RRF

został zaakceptowany przez KE, a w dniu 17 czerwca 2022 r. KPO został zaakceptowany przez Radę UE. KPO to

program, który składa się z 54 inwestycji i 48 reform. Wsparcie UE dla realizacji polskiego KPO wynosi 35,36 mld

euro i obejmuje 23,85 mld euro w formie dotacji oraz 11,51 mld euro w formie pożyczek (jedna trzecia maksymalnej

kwoty dostępnych pożyczek). Po zmianie maksymalnych przydziałów krajowych dokonanej przez KE w dniu

30 czerwca 2022 r. bezzwrotny wkład RRF w KPO dla Polski został zmniejszony do 22,53 mld euro (-5,6%). Kwota

ta stanowi prawie 5% całkowitego RRF i w 2019 r. stanowiła 6,6% PKB kraju (RRF stanowił 5,2% PKB UE-27

w 2019 r.).

System realizacji i monitorowania

System realizacji polityki rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybactwa stanowi element szerszego systemu

zarządzania rozwojem Polski. Oznacza to nie tylko ścisłe powiązanie strategicznych instrumentów planistycznych

tej polityki z systemem programowania rozwoju kraju, lecz również oparcie jej mechanizmów realizacyjnych

o wspólne standardy realizacji polityk rozwoju w Polsce, w szczególności w zakresie zintegrowanego zarządzania,

monitorowania i ewaluacji.

Cele rozwoju kraju oraz sposób ich osiągania w ramach poszczególnych polityk rozwojowych, w tym polityki

rozwoju obszarów wiejskich, określa Rada Ministrów. Zgodnie z postanowieniami SOR, Rada Ministrów podejmuje

najważniejsze decyzje oraz zatwierdza cele strategiczne dla rozwoju państwa. Rada Ministrów przyjmuje

SZRWRiR 2030i jej aktualizacje, przesądza sposób realizacji zawartych w niej celów, w tym nakłady finansowe.

Na podstawie raportów monitorujących, ewaluacji oraz innych informacji dotyczących przebiegu realizacji

SZRWRiR 2030 i jej efektywności podejmuje strategiczne decyzje zarządcze odnoszące się do przebiegu realizacji

SZRWRiR 2030.

Szczególną funkcję w odniesieniu do realizacji SZRWRiR 2030 będzie pełnił Komitet Koordynacyjny ds. Polityki

Rozwoju – organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów. W ramach tego Komitetu został powołany

Podkomitet ds. rozwoju obszarów wiejskich.

ϭϭϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϭϬ



System realizacji SZRWRiR 2030 tworzą

Ͳ Komponenty strategiczne, polityki, programy

o PROW 2014–2020

o PS WPR

o PO RYBY 2014–2020

o Fundusze Europejskie dla Rybactwa

o System płatności bezpośrednich przed 2023 r.

o KPO

o Pakt dla obszarów wiejskich (2018–2022)

o Polski Ład dla Polskiej Wsi

o Plan dla Wsi

o Programy operacyjne PS (regionalne i krajowe) na lata 2014–2020

o Programy realizujące umowę partnerstwa na lata 2021–2027

Ͳ Projekty strategiczne (w tym m.in. projekty strategiczne z SOR)

Rysunek 9. Główne podmioty w systemie realizacji SZRWRiR 2030.

Źródło: opracowanie MRiRW.

Zgodnie z założeniami Systemu monitorowania Strategii SOR oraz dziewięciu strategii rozwoju, monitorowanie

realizacji celów rozwojowych wskazanych w SOR odbywa się w szczególności przez monitoring strategiczny

i operacyjny.

Monitoring strategiczny koncentruje się przede wszystkim na obserwowaniu i analizowaniu efektów realizacji

projektów strategicznych. Monitoringowi strategicznemu podlegają wyłącznie projekty zdefiniowane (określone)

w dokumentach strategicznych, takich jak SOR, oraz portfelu projektów strategicznych MRiRW. Monitoring ten

bazuje na wieloletnich doświadczeniach administracji w przygotowaniu dokumentów sprawozdawczych z realizacji

średniookresowej strategii rozwoju kraju i innych strategii rozwoju.

ϭϭϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϭϭ

ϭϭϮ



Monitoring operacyjny polega na kontrolowaniu terminowej i zgodnej z przyjętymi założeniami realizacji działań

w oparciu o zestaw wskaźników służących realizacji celów SZRWRiR 2030. Stopień realizacji celów strategii jest

monitorowany w ramach monitoringu operacyjnego z wykorzystaniem narzędzia STRATEG, którym administruje

GUS.

Lista projektów strategicznych każdej z ośmiu strategii rozwoju, w tym także SZRWRiR 2030, uwzględnia zarówno

projekty strategiczne zawarte w SOR – właściwe dla obszaru – jak też nowe projekty przyczyniające się do realizacji

celów strategii. Lista tych projektów strategicznych SZRWRiR 2030 ma charakter otwarty, bieżące

zarządzanie procesem zmian na liście projektów strategicznych prowadzi MRiRW we współpracy z Radą

Monitorowania Portfela Projektów Strategicznych (dot. projektów kategorii A i B).

MRiRW we współpracy z pozostałymi resortami będzie opracowywało raport z realizacji SZRWRiR 2030,

począwszy od raportu za okres od zatwierdzenia SZRWRiR 2030 do 2022 r. Raporty z realizacji SZRWRiR 2030

będą podawane do publicznej wiadomości na stronie MRiRW oraz przedkładane do wiadomości Komitetowi

Koordynacyjnemu ds. Polityki Rozwoju. Informacja na temat projektów strategicznych realizowanych w ramach

SZRWRiR 2030 (które nie zostały wpisane do SOR) stanowi obowiązkowy załącznik do rocznego sprawozdania

z realizacji SOR.

Monitoring strategiczny dot. efektów realizacji projektów strategicznych SZRWRiR 2030

(MRiRW)

Monitoring operacyjny realizacji działań prowadzony w oparciu o zestaw wskaźników SZRWRiR 2030

(MRiRW/GUS w ramach systemu Strateg)

2023

2020

2021

2027

2024

2026

Raport za lata

2023–2024

Raport za lata

2025–2026

2022

Raport za okres

do 2022 r.

2025

Rysunek 10. Monitorowanie i sprawozdawczość z realizacji SZRWRiR 2030.

Źródło: opracowanie MRiRW.



ϭϭϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





2029

2028

Raport za lata

2027–2028

2030

Raport za lata

2029–2030

ϭϭϯ



Załącznik ϭ͘Lista projektów strategicznych służących realizacji celów SZRWRiR

ϮϬϯϬ

PROJEKTY ZREALIZOWANE W LATACH 2019–2023

Nazwa projektu

Platforma żywnościowa

(SOR)

Ramowy Plan Działań dla

Żywności i Rolnictwa

Ekologicznego na lata

2014–2020 (SOR)

Gospodarowanie

gruntami rolnymi na

rzecz zrównoważonego

rozwoju (SOR)

Spółdzielnie rolników

(SOR)

Nowoczesne

ubezpieczenia rolnicze

(SOR)

Program wsparcia

hodowli roślin w Polsce

(SOR)

Intermodalny terminal

towarowy (SOR)

Linia pożyczkowa i

Fundusz Rozwoju

Rolnictwa (SOR)

ϭϭϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Opis projektu

Wprowadzone na polski rynek innowacyjne narzędzie umożliwiające uczestnikom rynku

dokonywanie obrotu giełdowego krajowymi produktami rolno-spożywczymi o

wystandaryzowanych parametrach jakościowych. Narzędzie to funkcjonuje pod nazwą

Giełdowy Rynek Rolny (GRR) i jest prowadzone przez Towarową Giełdę Energii S.A., na

podstawie udzielonej przez KOWR licencji wyłącznej z dniem 1 września 2020 r. GRR jest

pierwszym w Polsce elektronicznym narzędziem umożliwiającym giełdowy obrót produktami

rolno-spożywczymi w formule rynku kasowego (tzw. rynku spot), tj. z natychmiastową

dostawą towaru.

Produktami dopuszczonymi do obrotu na GRR są pszenica, żyto, kukurydza i rzepak.

Opracowano Ramowy Plan Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce na

lata 2014–2020, który określał cel ogólny – rozwój rolnictwa ekologicznego, oraz

szczegółowy – wzrost liczby podmiotów przygotowujących produkty ekologiczne. Oba cele

zostały osiągnięte. Do osiągnięcia ww. celów określono szereg działań w różnych

płaszczyznach – od nauki i transferu wiedzy przez wsparcie do działań informacyjnopromocyjnych.

Przyjęte regulacje służą ochronie gruntów rolnych przed spekulacyjnym wykupem, jak

również zapewniają, że nieruchomości rolne nabywane będą dla celów rolniczych, w

szczególności na powiększenie gospodarstw rodzinnych prowadzonych przez rolników

indywidualnych.

Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 marca 2019 r. w sprawie

wykazu produktów lub grup produktów, ze względu na które mogą być zakładane

spółdzielnie rolników (Dz. U. poz. 635), które stanowi wykonanie upoważnienia zawartego w

art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 4 października 2018 r. o spółdzielniach rolników (Dz. U. poz.

2073), weszło w życie w dniu 5 kwietnia 2019 r.

Utworzono AGRO TUW – towarzystwo ubezpieczeń dedykowane producentom rolnym.

Wprowadzono ułatwienia w opłatach części składki należnych od producentów rolnych –

możliwość ich opłacania z części dopłat bezpośrednich w terminach ich otrzymywania.

Projekt programu wsparcia hodowli roślin w Polsce został opracowany w 2018 r. Realizację

programu zaplanowano do 2021 r. Zadania praktycznie zakończono do 2020 r., natomiast w

2021 r. zweryfikowano osiągnięcie mierników.

W ramach inwestycji Krajowa Spółka Cukrowa S.A. (aktualnie Krajowa Grupa Spożywcza

S.A.) na terenach wydzierżawionych od Zarządu Morskiego Portu Gdańsk S.A. wybudowała

terminal przeładunkowo-wysyłkowy, w skład którego wchodzi silos o pojemności 50 000 ton,

pakownia cukru oraz magazyn logistyczny produktu gotowego o pojemności ok. 10 000 ton.

Inwestycja objęła także budowę infrastruktury logistycznej wraz z niezbędnym zapleczem

magazynowym (w dniu 10 października 2019 r. Krajowa Spółka Cukrowa S.A oddała do

użytku Terminal Cukrowy w Porcie Morskim Gdańsk).

Utworzono Fundusz Gwarancji Rolnych (FGR) ze środków PROW 2014–2020. Utworzenie

FGR ułatwiło dostęp rolników oraz przedsiębiorstw przetwórczych do zewnętrznego źródła

finansowania swojej działalności. W marcu 2020 r. ze względu na skutki epidemii COVID-19

wpływające na trudności z utrzymaniem płynności finansowej, w ramach programu FGR

został rozszerzony zakres stosowanych instrumentów finansowych o gwarantowanie spłaty 2

mld zł kredytów obrotowych (odnawialnych i nieodnawialnych) z równoczesnym

stosowaniem dopłat do oprocentowania tych kredytów w wysokości 2% w skali roku przez

okres 12 miesięcy.

ϭϭϰ



PROJEKTY ZREALIZOWANE W LATACH 2019–2023

Nazwa projektu

Odtworzenie i wsparcie

rozwoju lokalnych

rynków rolnych (SOR)

Większe dofinansowanie

do paliwa rolniczego

Większa sprzedaż

bezpośrednia i rolniczy

handel detaliczny

Krajowa Grupa

Spożywcza S.A.

(Utworzenie Narodowego

Holdingu Spożywczego)

Rozwój żywności

wysokiej jakości

Polskie pasze

Wsparcie rolnictwa na

terenach górskich

Rolnictwo dla ekologii

Poprawa żyzności gleb

ϭϭϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Opis projektu

Zostały uchwalone ustawa z dnia 4 października 2018 r. o zmianie ustawy o produktach

pochodzenia zwierzęcego oraz ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. poz.

2136) i ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia

sprzedaży żywności przez rolników do sklepów i restauracji (Dz. U. poz. 2242). Ustawy

weszły w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Dzięki przyjętym rozwiązaniom podmioty, w tym

rolnicy prowadzący gospodarstwa rodzinne, mogli rozpocząć działalności w ramach takiego

handlu po uprzedniej rejestracji (bez obowiązkowego zatwierdzenia) u powiatowego lekarza

weterynarii (produkty pochodzenia zwierzęcego lub żywność zawierająca jednocześnie

środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego, tj.

żywność złożona) lub u państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (żywność

pochodzenia niezwierzęcego).

Wprowadzono zwiększenie wsparcia finansowego do zakupu paliwa rolniczego w celu

zmniejszenia kosztów w gospodarstwach rolnych. W tym przez przygotowanie rozwiązań

prawnych umożliwiających zwiększenie limitu zwrotu podatku akcyzowego do 1 ha upraw

rolnych oraz wprowadzenie dodatkowego limitu do 1 dużej jednostki przeliczeniowej (DJP),

w przypadku produkcji zwierząt gospodarskich (bydła).

Ułatwienia prawne z zakresu bezpieczeństwa żywności w odniesieniu do podmiotów

zbywających żywność bezpośrednio konsumentom, w tym prowadzących rolniczy handel

detaliczny (w ramach którego można zbywać żywność zawierającą co najmniej jeden

składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, chowu lub hodowli), były wprowadzane

kilkukrotnie. Ostatnie takie ułatwienia wprowadzono w 2022 r. w ustawie z dnia 15 grudnia

2021 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego

handlu detalicznego (Dz. U. z 2022 r. poz. 138), która weszła w życie z dniem 4 lutego 2022 r.,

oraz w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 września 2022 r.

w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego

do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego

oraz zakresu i sposobu jej dokumentowania (Dz. U. poz. 1971), które weszło w życie

z dniem 5 października 2022 r.

W 2022 r. została tworzona w oparciu o potencjał Krajowej Spółki Cukrowej S.A. Krajowa

Grupa Spożywcza S.A., która prowadzi działalność na zasadach rynkowych, realizując

zadania w zakresie produkcji cukru i zarządzania spółkami Grupy Kapitałowej strategicznymi

dla krajowego sektora produkcji rolnej. Krajowa Grupa Spożywcza do 2030 r. będzie

aktywnie uczestniczyć w transformacji polskiej branży rolnej. Potencjał ekonomiczny Grupy

Kapitałowej Krajowej Grupy Spożywczej S.A. pozwala na realizację zadań statutowych ze

szczególnym uwzględnieniem działań wspierających i promujących polskich rolników.

Priorytetowo jest traktowany wzrostu udziału rolników – producentów w sprzedaży produkcji

rolnej, wspierany działaniami organizacyjno-prawnymi opartymi o potencjał organizacyjny i

doświadczenie branżowe Krajowej Grupy Spożywczej S.A.

Zwiększono pomoc w rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości, szczególnie ekologicznej,

tradycyjnej i regionalnej, która ma stać się rozpoznawalnym znakiem polskiego rolnictwa.

Wprowadzono oznakowanie produktów wolnych od GMO. Wzmocniono rolę producentów w

łańcuchu żywnościowym.

Sukcesywne zastępowanie białka paszowego z zagranicy białkiem z produkcji krajowej w

celu zwiększenia bezpieczeństwa żywnościowego Polski.

Wsparcie utrzymywania bydła mięsnego, kóz i owiec w celu lepszego wykorzystania użytków

zielonych, w ramach wdrożenia dla terenów górskich polityki górskiej.

Działania mające na celu wsparcie wykorzystania surowców rolniczych w przemyśle oraz

rozwinięcie OZE w rolnictwie, które są przyjazne środowisku i akceptowane społecznie.

Poprawa żyzności gleb przez wsparcie regeneracji gleb zakwaszonych.

ϭϭϱ



PROJEKTY ZREALIZOWANE W LATACH 2019–2023

Nazwa projektu

Opis projektu

Dopłaty powyżej średniej

unijnej dla małych i

średnich gospodarstw

Został zwiększony poziom wsparcia w ramach systemu płatności bezpośrednich przez

uchwalenie przepisów krajowych wprowadzających uzupełniającą płatność podstawową od

2022 r. oraz zapewnienie środków finansowych na jej realizację.

Dokument został zatwierdzony decyzją wykonawczą KE w dniu 31 sierpnia 2022 r. (CCI

2023PL06AFSP001). Dokument jest podstawowym dokumentem programowych

przygotowywanym przez każde państwo członkowskie UE dla wdrożenia WPR na poziomie

krajowym oraz określa zasady przyznawania wsparcia zarówno dla instrumentów I filaru

WPR, tj. płatności bezpośrednich oraz tzw. działań sektorowych w zakresie rynków rolnych,

jak i II filaru WPR, czyli wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. W trakcie wdrażania i realizacji

PS WPR, w celu osiągniecia zakładanych celów i rezultatów, przewiduje się prowadzenie

okresowej analizy pod kątem ew. uproszczenia, zmniejszenia obciążeń administracyjnych

oraz dostosowania PS WPR w odpowiedzi na pojawiające się problemy i wyzwania.

Działania w tym zakresie przyczynią się do poprawy w funkcjonowaniu administracji

publicznej działającej na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich oraz optymalizacji kosztów jej

funkcjonowania, a także zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla beneficjentów PS

WPR.

Opracowano rozwiązania prawne służące przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu

przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi.

Elastyczny i innowacyjny

PS WPR

Przeciwdziałanie

nieuczciwym praktykom

w handlu artykułami

rolno-spożywczymi

Uproszczenia dla

rolników

Więcej ziemi dla rolników

Jeszcze większy zwrot

akcyzy za paliwo rolnicze

Nowe i bezpłatne miejsca

do bezpośredniej

sprzedaży w całej Polsce

Fundusz Ochrony

Rolnictwa

Nowy system

ubezpieczeń upraw

Uwolnienie rolniczego

handlu detalicznego

ϭϭϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Zidentyfikowano utrudnienia, jakie napotykają w swojej pracy rolnicy oraz osoby prowadzące

bądź zakładające działalność gospodarczą na obszarach wiejskich. Wprowadzono

uproszczenia w obowiązujących przepisach i w innych obszarach zainteresowania rolników,

takich jak cyfryzacja postępowań administracyjnych.

Stworzono centralny system informatyczny katalogujący zasób państwowej ziemi

umożliwiający przegląd nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa

zarządzanych przez KOWR.

Wprowadzono rozwiązania prawne mające na celu zwiększenie limitu zużywanego oleju

napędowego na 1 ha upraw rolnych oraz limitu zużycia oleju napędowego do 1 DJP, w

przypadku prowadzenia przez producenta rolnego chowu lub hodowli bydła, do którego

przysługuje zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa zakupionego do tej

produkcji.

Opracowano i wdrożono przepisy wprowadzające ułatwienia w prowadzeniu handlu w piątki i

soboty przez rolników i ich domowników.

Wprowadzono rozwiązania prawne umożliwiające wypłatę rekompensat producentom

rolnym, w przypadku braku zapłaty za produkty rolne sprzedane podmiotowi, który stał się

niewypłacalny.

Opracowano nowe rozwiązania w zakresie ubezpieczeń w rolnictwie.

Ułatwienia z zakresu bezpieczeństwa żywności oraz ulgi w opodatkowaniu podatkiem

dochodowym od osób fizycznych zostały wprowadzone w ustawie z dnia 15 grudnia 2021 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego handlu

detalicznego, która weszła w życie z dniem 4 lutego 2022 r., przy czym przepis dotyczący ulg

w opodatkowaniu ww. podatkiem miał zastosowanie do przychodów uzyskanych przez

podmioty od dnia 1 stycznia 2022 r., oraz w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju

Wsi z dnia 12 września 2022 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach

rolniczego handlu detalicznego do zakładów prowadzących handel detaliczny z

przeznaczeniem dla konsumenta finalnego oraz zakresu i sposobu jej dokumentowania,

które weszło w życie z dniem 5 października 2022 r.

ϭϭϲ



PROJEKTY ZREALIZOWANE W LATACH 2019–2023

Nazwa projektu

Wsparcie dla produkcji

żywności ekologicznej

Rozszerzenie liczby

beneficjentów

korzystających ze

wsparcia w ramach

polityki rozwoju

obszarów wiejskich

Przygotowanie

Ramowego Planu Działań

dla Żywności i Rolnictwa

Ekologicznego w Polsce

na lata 2021–2027

Dopłaty do materiału

siewnego

Dofinansowanie zakupu

nawozów mineralnych

Nowe szanse dla wsi

Pakt dla obszarów

wiejskich

Infrastruktura dla

rozwoju obszarów

wiejskich

Wspieranie edukacji i

drogi zawodowej w

rolnictwie

Zachowanie ziemi w

rodzinnych

gospodarstwach rolnych

Przejście na emeryturę

bez konieczności

zbywania gospodarstwa

Pakiet działań dla

obszarów zagrożonych

trwałą marginalizacją (do

roku 2020)

(NIE)Samodzielni

ϭϭϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Opis projektu

Uruchomiono jeden publicznie dostępny wykaz producentów ekologicznych. Wprowadzono

ułatwienia w stosowaniu nawozów dopuszczonych do produkcji ekologicznej. Wprowadzono

wsparcie do zakupu ekologicznego materiału rozmnożeniowego roślin.

Zidentyfikowano i wyeliminowano bariery w wykorzystywaniu pomocy finansowej w ramach

poszczególnych instrumentów wsparcia PROW 2014–2020. Przygotowano na tej podstawie

propozycje zmian do PROW 2014–2020 w kierunku rozszerzenia liczby beneficjentów.

Przygotowano plan działań, który będzie realizowany po zakończeniu Ramowego Planu

Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce na lata 2014–2020. Wskazuje on

cele, kierunki działań i konkretne działania podejmowane przez właściwe podmioty w celu

rozwoju sektora rolnictwa ekologicznego w Polsce.

Wprowadzono dopłaty do materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany.

Wprowadzono dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i

wapno nawozowe zawierające magnez.

Program aktywizacji zawodowej rolników oraz osób związanych z rolnictwem dla potrzeb

pozarolniczego rynku pracy, z wykorzystaniem instrumentów finansowanych ze środków

polityki spójności, PROW 2014–2020 oraz krajowych instrumentów rynku pracy.

Opracowano dokument o charakterze porozumienia społecznego i politycznego

integrującego w sposób kompleksowy działania systemowe (zmiany legislacyjne,

instytucjonalne, programowe) oraz inwestycyjne związane z procesem zarządzania

obszarami wiejskimi.

Przygotowano kompleksowy i zintegrowany pakietu działań określający interwencje z

różnych źródeł krajowych i UE niezbędne do zwiększenia dostępności dla mieszkańców

obszarów wiejskich podstawowych usług publicznych i poprawy ich jakości.

Opracowano zasady (regulamin) przyznawania nagród pieniężnych MRiRW dla najlepszych

uczniów i słuchaczy szkół rolniczych MRiRW za wysokie wyniki w nauce. Nagrody pieniężne

zostały wypłacone 79 uczniom w grudniu 2022 r.

Na podstawie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami

rolnymi Skarbu Państwa państwowa ziemia rolna w pierwszej kolejności jest przeznaczana

na powiększenie oraz utworzenie gospodarstw rodzinnych.

Umożliwiono rolnikom-emerytom kontynuację prowadzenia działalności rolniczej w

posiadanym gospodarstwie rolnym bez ryzyka zawieszenia części uzupełniającej

świadczenia emerytalnego.

Program oferujący wsparcie z zakresu m.in.: rozwoju lokalnej przedsiębiorczości, aktywizacji

lokalnych zasobów ludzkich, pobudzania lokalnych inicjatyw gospodarczych i społecznych, a

także poprawy dostępu mieszkańców do podstawowych usług publicznych. Jednym z

elementów programu była rewitalizacja obszarów defaworyzowanych, w tym po byłych

państwowych gospodarstwach rolnych, polegająca na stworzeniu takich warunków

bytowych, które zachęcałyby do pozostania w środowisku wiejskim, stworzenia trwałych

więzi społecznych oraz warunków do alternatywnego wykorzystania dostępnych zasobów

celem zwiększenia atrakcyjności obszarów oraz potencjału dochodowego miejscowej

ludności.

Zintegrowane związki usług społecznych na rzecz osób niesamodzielnych, które zmniejszały

ryzyko nadmiernego obciążenia opieką opiekunów nieformalnych (opieka wspierająca,

opieka „wytchnieniowa”, opieka zastępcza), oraz umożliwiały im łączenie aktywności

społecznej i zawodowej z opieką.

ϭϭϳ







PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Efektywny system doradztwa

rolniczego

Projekty rozwoju branż

4,5 mld zł na odbudowę

polskiego przetwórstwa oraz

sprzedaż i produkcję

żywności w gospodarstwie

rolnym (KPO)

Rozwój MŚP przetwórstwa

rolno-spożywczego (KPO)

Rozwój małego przetwórstwa

(KPO)

Tworzenie i rozwój lokalnych

centrów przechowalniczodystrybucyjnych oraz

regionalnych rolnospożywczych rynków

hurtowych (KPO)

Program wymiany azbestu w

gospodarstwach rolnych

(KPO)

Program wymiany słupów

impregnowanych kreozotem

(KPO)

Wsparcie organizacji

zajmujących się redystrybucją

żywności na cele społeczne

(KPO)

Zwiększenie powierzchni

magazynowej w

gospodarstwach rolnych

(KPO)

ϭϭϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Opis projektu

Wzmocnienie i zwiększenie efektywności doradztwa rolniczego przez m.in.

wzmocnienie powiązania działalności doradztwa publicznego z polityką wobec rolnictwa

i obszarów wiejskich, wzmocnienie przepływu wiedzy i informacji, wzmocnienie

doradztwa, rozwój wykorzystania technologii cyfrowych w pracy doradców. Realizacja

projektu przyczyni się do: zwiększenia spójności zadań realizowanych przez ODR z

priorytetami i wyzwaniami dla rolnictwa i obszarów wiejskich w ramach polityki rolnej,

ujednolicenia sposobów działania ośrodków, poprawy transferu wiedzy i informacji

między doradztwem a nauką i innymi instytucjami działającymi na rzecz rolnictwa,

poprawy jakości świadczonych usług doradczych oraz odpowiedniego wsparcia

szkoleniowo-doradczego dla rolników w prowadzeniu działalności i podejmowaniu

decyzji dotyczących rozwoju gospodarstw, a w konsekwencji do zwiększenie dochodów

gospodarstw z działalności rolniczej oraz do zwiększenie konkurencyjności sektora

rolno-spożywczego.

Projekty dedykowane poszczególnym branżom sektora rolno-spożywczego spójne z

Programem Rozwoju Głównych Rynków Rolnych w Polsce, w tym

– Innowacyjne przetwory owocowo-warzywne

– Polska wieprzowina

– Polska wołowina

– Polska jagnięcina i baranina.

Zapewnienie środków na wsparcie inwestycyjne dla MŚP przetwórstwa rolnospożywczego oraz dla rolników i rybaków prowadzących sprzedaż bezpośrednią,

dostawy bezpośrednie, działalność w ramach rolniczego handlu detalicznego (RHD) lub

sprzedaży produktów w ramach działalności (MOL).

Program wsparcia dla MŚP przetwórstwa produktów rolnych, rybołówstwa lub

akwakulturyukierunkowany na modernizację infrastruktury i wyposażenia.

Wsparcie inwestycji rolników i rybaków ukierunkowanych na modernizację infrastruktury

i wyposażenia i skracających łańcuchy zaopatrzenia w żywność.

Wsparcie budowy oraz rozbudowy i modernizacji infrastruktury logistycznej i

technologicznej służącej przechowywaniu, magazynowaniu, pakowaniu, przeładunkowi,

przygotowaniu do sprzedaży i wprowadzaniu do obrotu produktów rolnych, rybołówstwa

i akwakultury oraz do zakupu specjalistycznych środków transportu i systemów aplikacji

cyfrowych.

Wsparcie wymiany pokryć dachów z materiałów zawierających azbest na pokrycia

dachów wykonane z materiałów wolnych od azbestu.

Wsparcie wymiany słupów impregnowanych kreozotem na plantacjach chmielu.

Wsparcie organizacji non-profit zajmujących się redystrybucją żywności i nieodpłatnym

wydawaniem posiłków.

Wsparcie rolników w zakresie zakupu i montażu silosów wraz z wyposażeniem oraz

budowy/rozbudowy/modernizacji pozostałej powierzchni magazynowej w

gospodarstwach rolnych.

ϭϭϴ



PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Rozwój centrów

przechowalniczodystrybucyjnych i rolnospożywczych rynków

hurtowych (KPO)

Inwestycje w rozbudowę

potencjału badawczego (KPO)

System satelitarnego

monitorowania upraw rolnych

Zwiększenie retencji wodnej

na obszarach wiejskich i

budowa zbiorników

retencyjnych w

gospodarstwach rolnych

(KPO)

Skuteczna walka z ASF i

odbudowa produkcji świń

Transport intermodalny

produktów rolnospożywczych (KPO)

Wzmocnienie odporności

obszarów wiejskich i sektora

rolno-spożywczego ze

środków UE po 2027 r.

Budowa konkurencyjności

polskiego sektora rolnospożywczego w warunkach

poszerzonej UE

Paszportyzacja polskiej

żywności

Zachęty do spółdzielczości

rolnej

Wsparcie lokalnych

producentów w eksporcie

Stanowisko Polski w sprawie

przyszłości WPR po 2027 r.

ϭϭϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Opis projektu

Program pomocowy rozwijający infrastrukturę hurtowego przechowywania i dystrybucji

artykułów rolno-spożywczych.

Budowa i modernizacja laboratoriów instytutów badawczych nadzorowanych przez

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Zaprojektowanie, budowa i rozwój systemu informatycznego do monitorowania upraw

rolnych na terenie kraju, w szczególności śledzenia przebiegu procesu wzrostu roślin i

prognozowania plonów najważniejszych roślin uprawnych. Wspomaganie decyzji

użytkowników zarówno w czasie typowego okresu wegetacyjnego oraz w sytuacjach

nadzwyczajnych, takich jak klęski naturalne.

Wsparcie inwestycji na obszarach wiejskich w zakresie poprawy gospodarowania wodą

oraz efektywności wykorzystania jej zasobów. Finansowanie prac związanych z

budową, przebudową, odbudową i rozbudową urządzeń melioracji wodnych, urządzeń

wodnych i hydrotechnicznych, w szczególności ograniczających odpływ wody, z

uwzględnieniem jej retencjonowania.

Pomoc dla producentów świń, którzy zaprzestali produkcji w związku z obowiązującym

zakazem utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich wprowadzania do gospodarstwa

przy wystąpieniu ASF. Wsparcie inwestycji w bioasekurację gospodarstw

utrzymujących świnie.

Inwestycja polega na zwiększeniu przepustowości terminali intermodalnych do

przeładunku towarów z ukierunkowaniem na terminale kolejowo-drogowe i tabor

kolejowy.

Opracowanie stanowiska Rządu ws. WPR po 2027 r. oraz Długoterminowej wizji

obszarów wiejskich UE i Paktu dla obszarów wiejskich. Opracowanie analiz i strategii

negocjacyjnej w sprawie funduszy UE po 2027 r., które w sposób komplementarny i

spójny mogą wspierać krajowe cele w zakresie rozwoju obszarów wiejskich.

Opracowanie analiz i stanowiska Rządu w sprawie poszerzenia UE o kolejne kraje

członkowskie w latach 2023–2027.

Budowa i wdrożenie cyfrowego systemu IT gwarantującego efektywne monitorowanie i

identyfikowanie informacji o produktach rolno-spożywczych w łańcuchu dostaw, tj. „od

pola do stołu”. System ten zapewni szerokie spektrum informacji o produkcie

żywnościowym.

Opracowanie systemu zachęt dla spółdzielczości rolnej w różnych obszarach, w

szczególności w zakresie: tworzenia i funkcjonowania spółdzielni energetycznych,

nabywania ziemi rolnej przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne (RSP), korzystania ze

wsparcia w postaci płatności bezpośrednich przez RSP i ich członków.

Pogłębienie współpracy między KOWR a PAIH w ramach struktury Zagranicznych Biur

Handlowych PAIH na rzecz wspierania rozwoju współpracy handlowej polskiego

sektora rolno-spożywczego z zagranicą.

Reforma WPR po 2027 r. jest dużym wyzwaniem dla UE i administracji poszczególnych

państw członkowskich. Nowa WPR musi zapewniać bezpieczeństwo żywnościowe,

również w sytuacjach kryzysowych, takich jak klęski żywiołowe czy pandemie.

Jednocześnie powinna wypełniać cele Zielonego Ładu i gwarantować odpowiednie

dochody rolnikom. Założenia WPR po 2027 r. muszą brać również pod uwagę akcesję

ϭϭϵ



PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Opis projektu

Równe warunki konkurencji

dla polskich rolników w

poszerzonej UE

Wsparcie dla producentów

zbóż

nowych państw do UE, w tym Ukrainy posiadającej duży potencjał produkcyjny

w rolnictwie.

W procesie dochodzenia do członkostwa w UE Ukrainy, państw Bałkanów Zachodnich i

Mołdawii jest niezbędne zapewnienie stabilności na rykach rolnych i odpowiedniego

poziomu dochodów rolników. Szczególnie ważne jest monitorowanie wpływu akcesji

Ukrainy na sytuację rolnictwa w Polsce i zapewnienie w nowych państwach

członkowskich takich samych wymogów jakości i bezpieczeństwa produktów rolnych

oraz wymagań środowiskowych nałożonych na rolników jak w państwach UE-27.

Przygotowanie i uruchomienie programu pomocowego dla producentów rolnych,którzy

ponieśli straty spowodowane wojną w Ukrainie.

Wsparcie rolnictwa 4.0 (KPO)

Wsparcie inwestycji rolników we wdrażanie rozwiązań rolnictwa 4.0.

Wsparcie rozwoju

nowoczesnego kształcenia

zawodowego, szkolnictwa

wyższego oraz uczenia

się przez całe życie (KPO)

Dalsze wsparcie rolnictwa na

terenach górskich (KPO)

Przeciw suszy

Nowe korzystne zasady

waloryzacji świadczeń

emerytalno-rentowych

rolniczych

Dostępność transportowa

obszarów wiejskich oraz

lokalne sieci cieplne i gazowe

Inwestycje w infrastrukturę

wodno-kanalizacyjną

Program inwestycji dla gmin

popegeerowskich

Gospodarstwo otwarte na

ludzi

Dalsze wsparcie dla kół

gospodyń wiejskich

Wspieranie i promowanie

dziedzictwa kulturowego i

historycznego obszarów

wiejskich

Wsparcie planowania i

zagospodarowania

przestrzennego na obszarach

wiejskich (KPO)

ϭϭϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Ustanowienie sieci funkcjonujących branżowych centrów umiejętności zapewniających

ukierunkowane podnoszenie

i zmianę kwalifikacji w wysokim stopniu odpowiadające potrzebom rynku pracy.

Budowa i modernizacja laboratoriów Centrum zrównoważonego rolnictwa obszarów

górskich i podgórskich.

Zostanie wdrożony program służący zwiększeniu retencji wodnej wykorzystywanych w

rolnictwie.

Zapewnienie wyższych emerytur rolniczych (nie mniejszych niż najniższa emerytura z

ZUS) oraz możliwości uzyskania dodatku za opłacanie wyższych składek KRUS.

Wsparcie w ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg realizowane przez

Ministerstwo Infrastruktury. Wsparcie w ramach Rządowego Funduszu Polski Ład

Program Inwestycji Strategicznych przez bezzwrotne dofinansowanie inwestycji

realizowanych przez JST.

Wsparcie realizacji inwestycji polegających na budowie, rozbudowie lub modernizacji

systemów zaopatrzenia w wodę lub odprowadzania ścieków oraz promocji racjonalnej

gospodarki wodą i ściekami na terenach wiejskich.

Rozwój obszarów wiejskich z terenów po byłych PPGR finansowany ze środków

Rządowego Funduszu Polski Ład.

Budowa systemu wsparcia instytucjonalnego i finansowego dla gospodarstw

opiekuńczych.

Zapewnienie kontynuacji wsparcia finansowego kół gospodyń wiejskich.

Opracowanie metod i narzędzi służących systemowemu wsparciu osób aktywnie

uczestniczących w życiu kulturalnym wsi.

Dofinansowanie kosztów poniesionych przez gminy na przedsięwzięcie: przygotowanie

i uchwalenie strategii rozwoju gminy, planu ogólnego gminy, miejscowego planu

zagospodarowania przestrzennego lub gminnego programu rewitalizacji. Ponadto

inwestycja zakłada sfinansowanie kosztów poniesionych na przeprowadzenie kursów

(dedykowanych do pracowników samorządów i planistów przestrzennych)

doszkalających się z reguł obowiązujących w zreformowanym systemie planowania i

zagospodarowania przestrzennego.

ϭϮϬ



PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Opis projektu

Rozwój opieki nad dziećmi do

lat 3 (UP 2021–2027 oraz KPO)

Tworzenie miejsc opieki w żłobkach, klubach dziecięcych oraz w formie dziennego

opiekuna, w tym miejsc dla dzieci z niepełnosprawnością lub wymagających

szczególnej opieki w ramach Programu Maluch+ 2022–2029. Program będzie

finansowany ze środków EFS+ w ramach FERS, KPO oraz budżetu państwa. Ze

środków KPO będzie możliwe tworzenie miejsc opieki w żłobkach i klubach

dziecięcych, natomiast ze środków EFS+ będzie finansowane tworzenie miejsc opieki

w trzech instytucjonalnych formach opieki nad dziećmi do lat 3, a także zapewnienie

funkcjonowania utworzonych miejsc opieki (zarówno ze środków EFS+, jak i KPO)

przez pierwsze 36 miesięcy.

Wymiana źródeł ciepła i

poprawa efektywności

energetycznej w budynkach

mieszkalnych na obszarach

wiejskich

Wymiana źródeł ciepła i

poprawa efektywności

energetycznej szkół (KPO)

Zwiększenie efektywności

energetycznej obiektów

lokalnej aktywności

społecznej (KPO)

Zero i niskoemisyjny

transport zbiorowy (REPower

EU)

Inwestycje w

energooszczędne

budownictwo mieszkaniowe

dla gospodarstw domowych o

niskich i średnich dochodach

(KPO)

Wyposażenie szkół/instytucji

w odpowiednie urządzenia i

infrastrukturę ICT w celu

poprawy ogólnej wydajności

systemów edukacji (KPO)

Zapewnienie dostępu do

bardzo szybkiego Internetu na

obszarach białych plam

Program Opieka 75+ (KPO)

Budowa lub modernizacja

sieci dystrybucyjnych energii

elektrycznej na obszarach

ϭϮϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Zmniejszenie negatywnego wpływu, jakie gospodarstwa domowe wywierają na

środowisko, w tym zwłaszcza na stan powietrza, przez zwiększenie efektywności

energetycznej budynków jedno- i wielorodzinnych i upowszechnianie niskoemisyjnych

źródeł energii.

Identyfikacja placówek oświatowych o niskiej efektywności energetycznej i wsparcie ich

w działaniach dotyczących energetycznej modernizacji budynków.

Identyfikacja budynków zajmowanych przez domy kultury charakteryzujących się niską

efektywnością energetyczną i ich wsparcie w działaniach dotyczących przeprowadzania

kompleksowej, głębokiej modernizacji energetycznej. Zwiększenie efektywności

energetycznej oraz zmniejszenie zanieczyszczeń przez termomodernizację wybranych

budynków domów kultury z terenu całego kraju.

Wsparcie na przedsięwzięcia dotyczące zakupu zeroemisyjnego taboru autobusowego

(elektrycznego, wodorowego, hybryda plug-in) lub niskoemisyjnego taboru

autobusowego (zasilanego paliwami alternatywnymi – CNG, LPG/LNG) wraz z

niezbędną infrastrukturą ładowania/tankowania – jeżeli dotyczy – lub taboru zasilanego

olejem napędowym dla obsługi nowo utworzonych pozamiejskich linii autobusowych i

wymiany taboru autobusowego na dotychczas funkcjonujących pozamiejskich liniach

autobusowych zagrożonych likwidacją (ze względu na przestarzały tabor lub

deficytowość linii).

Zwiększenie dostępu do mieszkań na wynajem dla osób o niskich lub umiarkowanych

dochodach, przy jednoczesnym zwiększeniu udziału budynków o podwyższonych

standardach energetycznych w zasobie mieszkań zaspokajających potrzeby

mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich i umiarkowanych dochodach.

Wsparcie organów prowadzących przedszkola, szkoły (w tym prowadzące kształcenie

zawodowe) oraz placówki oświatowe w finansowaniu ich indywidualnych potrzeb

inwestycyjnych w zakresie rozwoju cyfrowego środowiska prowadzonej działalności,

przekraczających minimalne wymagania określone w standardach wyposażania szkół

w infrastrukturę cyfrową.

Zagwarantowanie powszechnego dostępu do szybkiego Internetu i usług cyfrowych w

całej Polsce, w tym na obszarach tzw. „białych plam”, na których nie istnieje

infrastruktura szerokopasmowa o dużej przepustowości.

Poprawa dostępności usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w tym

specjalistycznych usług opiekuńczych zarówno dla osób samotnych, jak i

przebywających w rodzinach – w wieku 75 lat i więcej.

Wsparcie inwestycji, które rozwiążą problem słabo rozwiniętych sieci dystrybucyjnych

na obszarach wiejskich oraz problem przyłączania nowych OZE, w tym m.in. budowa

lub przebudowa linii napowietrznych WN, SN i nn, w tym linii kablowych, budowa lub

ϭϮϭ



PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Opis projektu

wiejskich w celu umożliwiania

przyłączania nowych OZE

(KPO)

Poprawa dostępu do

zatrudnienia i działań

aktywizujących dla

wszystkich osób

poszukujących pracy (UP

2021–2027)

przebudowa stacji WN/SN i SN/nn, cyfryzacja i automatyzacja sieci, w tym instalacja

liczników w stacjach oraz instalacja liczników zdalnego odczytu u odbiorców.

Rynek pracy srebrnej

gospodarki (UP 2021–2027)

Poprawa jakości, poziomu

włączenia społecznego i

skuteczności systemów

kształcenia i szkolenia oraz

ich powiązania z rynkiem

pracy (UP 2021–2027)

Wspieranie równego dostępu

do dobrej jakości,

włączającego kształcenia i

szkolenia oraz możliwości ich

ukończenia (UP 2021–2027)

Integracja społeczna na

obszarach wiejskich (UP

2021–2027)

Przeciwdziałanie dalszej

marginalizacji na obszarach

wiejskich (UP 2021–2027)

Rozwój turystyki na

obszarach wiejskich (UP

2021–2027)

Czyste powietrze

Profesjonalne Instytucje

Otoczenia Biznesu (SOR)

Pakiet działań na rzecz

wsparcia samorządów w

ϭϮϭͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



Program wsparcia adresowany w szczególności do osób młodych, zwłaszcza przez

wdrażanie gwarancji dla młodzieży, długotrwale bezrobotnych oraz grup znajdujących

się w niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, jak również dla osób biernych zawodowo, a

także przez promowanie samozatrudnienia i ekonomii społecznej.

Wspieranie dostosowania pracowników, przedsiębiorstw i przedsiębiorców do zmian,

wspieranie aktywnego i zdrowego starzenia się oraz zdrowego i dobrze dostosowanego

środowiska pracy, które uwzględnia zagrożenia dla zdrowia.

Walidacja uczenia się pozaformalnego i nieformalnego w celu wspierania nabywania

kompetencji kluczowych, w tym umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i

kompetencji cyfrowych, oraz przez wspieranie wprowadzania dualnych systemów

szkolenia i przygotowania zawodowego.

Program wsparcia adresowany w szczególności do grup w niekorzystnej sytuacji, od

wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem przez ogólne i zawodowe kształcenie i

szkolenie po szkolnictwo wyższe, a także kształcenie i uczenie się dorosłych, w tym

ułatwianie mobilności edukacyjnej dla wszystkich i dostępności dla osób z

niepełnosprawnościami.

Wspieranie integracji społecznej osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem

społecznym, w tym osób najbardziej potrzebujących i dzieci.

Wspieranie włączenia społeczno-gospodarczego osób w niekorzystnej sytuacji, w tym

osób o szczególnych potrzebach i z obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją,

dzięki zintegrowanym działaniom obejmującym usługi mieszkaniowe i usługi społeczne,

w tym wsparcie w mieszkaniach wspomaganych i treningowych.

Wspieranie zintegrowanego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju

społecznego, gospodarczego i środowiskowego, na poziomie lokalnym, kultury,

dziedzictwa naturalnego, zrównoważonej turystyki i bezpieczeństwa.

Zintegrowane działania mające na celu kompleksową poprawę jakości powietrza do

stanu niepowodującego większego narażenia zdrowia ludzkiego oraz środowiska,

zgodnego z prawodawstwem unijnym, a w dalszej perspektywie z wytycznymi WHO, a

także wzrost świadomości społecznej. Projekt obejmuje m.in. rozwój mechanizmów

kontrolowania źródeł niskiej emisji, standaryzację urządzeń grzewczych i paliw stałych,

dostosowanie mechanizmów finansowych i ich społeczną dostępność oraz stworzenie

ram prawnych sprzyjających realizacji efektywnych działań wynikających z Krajowego

Programu Ochrony Powietrza, jak również z programów ochrony powietrza szczebla

wojewódzkiego i lokalnego oraz planów działań krótkoterminowych, sporządzanych dla

stref, w których zostały stwierdzone przekroczenia norm jakości powietrza, w tym

wprowadzenie do obiegu prawnego brakujących pojęć (np. niska emisja).

Wsparcie procesu rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich przez integrację

instytucji otoczenia biznesu działających na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, ich

promocję oraz podwyższenie jakości i efektywności świadczonych usług.

Upowszechnianie rewitalizacji jako ważnego elementu rozwoju miast zapewniającego

trwałość zasad i instrumentów, kompleksowość, mechanizmy finansowania,

ϭϮϮ



PROJEKTY STRATEGICZNE W TRAKCIE REALIZACJI LUB PLANOWANE DO REALIZACJI DO 2027

Nazwa projektu

Opis projektu

programowaniu i realizacji

rewitalizacji (SOR)

Pakiet działań na rzecz

zapewnienia zastępowalności

pokoleń i poprawy sytuacji

demograficznej na obszarach

wiejskich

usprawnienia prawno-instytucjonalne oraz przejrzysty system monitorowania i ewaluacji

oraz budowa systemu bieżącego monitorowania działań rewitalizacyjnych.

Kompleksowe działania na rzecz zapewnienia zastępowalności pokoleń i poprawy

sytuacji demograficznej na obszarach wiejskich, w tym dotyczące wzmocnienia rodzin,

znoszenia barier dla rodziców chcących mieć dzieci, podnoszenia jakości zarzadzania,

prorodzinne rozwiązania na rynku pracy, popularyzacji kultury i zachowań społecznych

sprzyjających rodzinie.



ϭϮϮͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 







Załącznik Ϯ͘Zróżnicowanie terytorialne rozwojuobszarów wiejskich

Mapa 1. Obszary miejskie i wiejskie według TERYT w 2020 r.111).



111) Zastosowanie Delimitacji Obszarów Wiejskich do celów statystycznych, GUS 2022.

ϭϮϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϯ



Mapa 2. Delimitacja obszarów wiejskich wg typów tych obszarów112).



112) Rocznik Statystyczny Województw, GUS 2022.

ϭϮϰͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϰ



Mapa 3. Procentowa zmiana liczby ludności w gminach w 2022 r. w stosunku do 2000 r. (opracowanie MRiPS na

podstawie danych GUS).

Mapa 4. Liczba kobiet w wieku 20–39 lat na 100 mężczyzn w wieku 20–39 lat w gminach w 2022 r. (opracowanie

MRiPS na podstawie danych GUS).

ϭϮϱͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϱ



Mapa 5. Liczba urodzeń żywych na 1000 kobiet w wieku 15–49 lat w gminach w 2022 r. (opracowanie MRiPS na

podstawie danych GUS).

Mapa 6. Potencjał produkcyjny UR w poszczególnych gminach Polski opisany wskaźnikiem waloryzacji rolniczej

przestrzeni produkcyjnej (WWRPP)113).



113) Mapa opracowana w IUNG–PIB przez zespół: P. Koza, A. Łopatka, J. Jadczyszyn, G. Siebielec, 2018.

ϭϮϲͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϲ

ϭϮϳ



ŐŵŝŶLJƉŽǁŽůŶĞŐŽƚĞŵƉĂ

ƌŽnjǁŽũƵƐƉŽǁŽĚŽǁĂŶĞŐŽ

niskim poziomem dochodów

własnych (ϲϬϯŐŵŝŶLJͿ

Mapa 7. Dochody własne gmin w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2017 r. (w zł).

ŐŵŝŶLJƉŽǁŽůŶĞŐŽƚĞŵƉĂ

ƌŽnjǁŽũƵƐƉŽǁŽĚŽǁĂŶĞŐŽ

poziomem zadłużenia (ϲϬϯŐŵŝŶͿ

Mapa 8. Zobowiązania gmin w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2017 r. (w zł).

ϭϮϳͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϴ



ŐŵŝŶLJƉŽǁŽůŶĞŐŽƚĞŵƉĂ

ƌŽnjǁŽũƵƐƉŽǁŽĚŽǁĂŶĞŐŽ

ŶŝƐŬŝŵƉŽnjŝŽŵĞŵĂďƐŽƌďĐũŝ

środków zewnętrznych 

;ϮϭϵŐŵŝŶͿ

Mapa 9. Dochody z tytułu dotacji z UE w budżetach gmin w latach 2006–2015 w przeliczeniu na 1 mieszkańca.

ŐŵŝŶLJƉŽǁŽůŶĞŐŽƚĞŵƉĂ

ƌŽnjǁŽũƵƐƉŽǁŽĚŽǁĂŶĞŐŽ

ƉŽǁŽůŶLJŵƌŽnjǁŽũĞŵ

przedsiębiorczości (ϴϯϰŐŵŝŶͿ

Mapa 10. Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na 100 osób w wieku produkcyjnym w 2017 r.

ϭϮϴͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϮϵ



ŐŵŝŶLJƉŽǁŽůŶĞŐŽƚĞŵƉĂƌŽnjǁŽũƵ

ƐƉŽǁŽĚŽǁĂŶĞŐŽƉŽǁŽůŶLJŵƚĞŵƉĞŵ

ƌŽnjǁŽũƵŝŶĨƌĂƐƚƌƵŬƚƵƌĂůŶĞŐŽ

Mapa 11. Penetracja budynkowa zasięgami Internetu stacjonarnego o przepustowości co najmniej 30 Mb/s według

gmin w 2019 r.114).

ŐŵŝŶLJzamkniętegoƌŽnjǁŽũƵ

spowodowanego niską

dostępnością usług publicznych

;ϱϬϮŐŵŝŶLJͿ

Mapa 12. Przychodnie na 10 tys. ludności w 2017 r.



114) Raport o stanie rynku telekomunikacyjnego w Polsce w 2019 r., UKE.

ϭϮϵͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



ϭϯϬ



ŐŵŝŶLJzamkniętegoƌŽnjǁŽũƵ

spowodowanego niskim udziałem

finansowania rozwoju z wpływów z

ƌŽnjǁŽũƵprzedsiębiorstw;ϲϬϯŐŵŝŶLJͿ

Mapa 13. Dochody gmin z tytułu udziałów w PIT i CIT w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2017 r. (w zł).

ŐŵŝŶLJzamkniętegŽƌŽnjǁŽũƵ

spowodowanego dużym

udziałem terenów

wyłączonych z produkcji

innej niż leśna (ϵϱŐŵŝŶͿ

Mapa 14. Lesistość gmin w 2017 r. (w %).

ϭϯϬͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 10 listopada 2023 r.

Poz. 1214

UCHWAŁA NR 193

RADY MINISTRÓW

z dnia 17 października 2023 r.

w sprawie przyjęcia aktualizacji „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030”

Na podstawie art. 14 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1259 i 1273) Rada Ministrów uchwala, co następuje

Załącznik do uchwały nr 193 Rady Ministrów

Załącznik

z dnia 17 października 2023 r. (M.P. poz. 1214)

do uchwały nr 193

Rady Ministrów

zZałącznik

dnia 17 października 2023 r.

(poz.

)

do uchwały

nr 193

Rady Ministrów

z dnia 17 października 2023 r.

(poz. )

















Aktualizacja

STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO

ROZWOJU

Aktualizacja

WSI, ROLNICTWA

I RYBACTWA

2030

STRATEGII

ZRÓWNOWAŻONEGO

ROZWOJU

WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

Zastępuje „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” przyjętą uchwałą nr 123

Rady Ministrów z dnia 15 października 2019 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju

wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” (M.P. poz. 1150).

Zastępuje „Strategię zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” przyjętą uchwałą nr 123

Rady Ministrów z dnia 15 października 2019 r. w sprawie przyjęcia „Strategii zrównoważonego rozwoju

wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” (M.P. poz. 1150).

STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

Zaktualizowana „Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” powstała

w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy współpracy m.in.

16 wojewódzkich zespołów analizujących szanse i zagrożenia oraz potencjalne kierunki rozwoju obszarów

wiejskich w województwach do 2030 r., ośrodków naukowo-badawczych MRiRW, Międzyresortowego

Zespołu ds. aktualizacji Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030, w którym brali

udział przedstawiciele poszczególnych ministerstw oraz jednostek podległych i nadzorowanych przez

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Dokument był szeroko konsultowany i opiniowany, w tym m.in. w ramach prac Rady Dialogu

Społecznego w Rolnictwie, Komitetu Koordynacyjnego do spraw Polityki Rozwoju, Komitetu

Społecznego Rady Ministrów, Rządowego Centrum Analiz, Zespołu ds. Programowania Prac Rządu,

Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, Zespołu ds. Obszarów Wiejskich, Wsi i Rolnictwa

Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz podczas licznych branżowych, regionalnych

i ponadregionalnych spotkań, warsztatów i konferencji.

















Ϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 





STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030

Spis treści

tWZKtE/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳ

TRENDY, PUŁAPKI ROZWK:Kt/tztE/^<dKZZK>EKͲSPOŻYWCZEGO I ROZWOJU OBSZARÓt

t/:^</,͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬ

dZEz͕ZAGROŻENIA͕^E^/WZK>DzZOZWOJOWE OBSZARÓW WI:^</,/^<dKZZK>EKͲSPOŻYWCZEGO͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬ

WUŁAPKI ROZWOJOWE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϱ

tztE/^dZd'/E͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲ

^z/>ZKtK:U OBSZARÓW WIEJSKICH͕ZK>E/dt/ZzdtKϮϬϯϬZ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϱ

tIZJA I CEL GŁÓWNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJS</,͕ZK>E/dt/Zzdt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϱ

EL SZCZEGÓŁOWY /tDKE/E/W/ŃSTWA ŻYWNOŚCIOWEGO I ODPORNOŚCI NA KRYZz^z͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰϬ

Kierunek interwencji: I.1. Zwiększanie opłacalności produkcji rolnej, rybackiej iƉƌnjĞƚwórstwa rolnoͲ

spożywczego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϬ

Kierunek interwencji: I.2. Budowa odporności produkcji rolnej i rybackiej, w tym odporności na zmiany

ŬůŝŵĂƚƵ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϮ

Kierunek interwencji: I.3. Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości żywności͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϰ

<ŝĞƌƵŶĞŬŝŶƚĞƌǁĞŶĐũŝ͗/͘ϰ͘dƌĂŶƐĨŽƌŵĂĐũĂĞŶĞƌŐĞƚLJĐnjŶĂƐĞŬƚŽƌĂƌŽůŶŽͲƐƉożywczego iƌŽnjwój biogospodarki

͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϱ

Kierunek interwencji: I.5. Skuteczna współpraca międzynarodowa i budowanie silnej pozycji w UE͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϲ

EL SZCZEGÓŁOWY //WOPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA͕/E&Z^dZh<dhZz/^dANU ŚRODOWISKA͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϴ

Kierunek interwencji: II.1. Rozwój infrastruktury liniowej͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϱ

Kierunek interwencji: II.2. Dostępność wysokiej jakości usług publicznych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϲ

Kierunek interwencji: II.3. Zrównoważona rewitalizacja wsi imałych miast͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϴ

Kierunek interwencji: II.4. Zrównoważone gospodarowanie i ochrona zasobów środowiska͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϵ

Kierunek interwencji: II.5. Adaptacja do zmian klimatu i przeciwdziałanie tym zmiĂŶŽŵ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϬ

EL SZCZEGÓŁOWY ///ZOZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI͕WKZK>E/z,D/:^WZz/AKTYWNEGO SPOŁECZEŃSdt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϮ

<ŝĞƌƵŶĞŬŝŶƚĞƌǁĞŶĐji: III.1. Odpowiedź na zmiany demograficzne i ich następstwa͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϳ

Kierunek interwencji: III.2. Rozwój przedsiębiorczości i nowych miejsc pracy͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϵ

Kierunek interwencji: III.3. Wzrost umiejętności i kompetencji mieszkańców wsi͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϬ

Kierunek interwencji: III.4. Budowa i rozwój zdolności do współpracy wwymiarze społecznym i

ƚĞƌLJƚŽƌŝĂůŶLJŵ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϭ

Kierunek interwencji: III.5. Rozwój ekonomii i solidarności społecznej na obszarach wiejskich͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϮ

KBSZARY WPŁYWAJĄCE NA OSIĄGNIĘCIE CELÓW^dZd'//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϰ

Obszar A: Sprawne zarządzanie rozwojem͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϳ

KďƐnjĂƌ͗^ƚĂďŝůŶĞĨŝŶĂŶƐŽǁĂŶŝĞƌŽnjǁŽũƵ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϴ

Obszar: Trwała zdolność kreacji i uczenia się͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϵ

SPÓJNOŚĆ CELÓW STRAT'//>D/<Z:KtYCH I MIĘDZYNARODOWYCH DOKUMENTÓW

^dZd'/Ez,KZ>D/WK>/dz<h͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϮ

<Z:KtK<hDEdz/>^dZd'/EKϮϬϯϬZ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϮ

GENDA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ϮϬϯϬ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϵ

^z^dDZ>/://ZDz&/EE^Kt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϮ

tzD/ZdZzdKZ/>EztDRAŻANIA ^dZd'//͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϮ

ZDz&/EE^Kt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϰ

^z^dDZ>/://DKE/dKZKtE/͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ





ϯͮ^ ƚ ƌ Ž Ŷ Ă 



STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU WSI, ROLNICTWA I RYBACTWA 2030