Uchwała nr 151 Rady Ministrów z dnia 22 sierpnia 2023 r. zmieniająca uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego "Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów" - PRoGeO

§ 1. W uchwale nr 113 Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Program

Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO (M.P. z 2021 r. poz. 726) wprowadza się następujące zmiany

1)

w § 4 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„2. Ustanawia się łączny limit wydatków na realizację Programu na poziomie 339 938 tys. zł, przy czym limit

wydatków budżetu państwa wynosi 597 tys. zł.”;

2)

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

1)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2023 r. poz. 1273, 1407, 1429, 1641, 1693 i 1872.

Rady Ministrów

z dnia 22 sierpnia 2023 r.

–2–

Poz. 1029

Załącznik do uchwały nr 151 Rady Ministrów

z dnia 22 sierpnia 2023 r. (M.P. poz. 1029)

PROGRAM WIELOLETNI

„Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO

SPIS TREŚCI

I.

PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU I ZAKŁADANY HORYZONT

CZASOWY

II.

CELE PROGRAMU

II.1. Cel główny Programu

II.2. Cele szczegółowe Programu

III.

DIAGNOZA OBECNEJ SYTUACJI

IV.

REALIZACJA PROGRAMU

IV.1. Obszar działań Programu

IV.2. Organy i podmioty realizujące Program

IV.3. Sposób realizacji Programu

IV.4. Kierunki interwencji Programu

IV.5. Zadania i efekty Programu

IV.6. Finansowanie zadań Programu

IV.6.1. Zadania finansowane z budżetu państwa

IV.6.2. Zadania finansowane z innych środków niż budżet państwa

IV.7. Harmonogram realizacji zadań Programu

V.

FINANSOWANIE

V.1. Nakłady ze środków budżetowych

V.2. Nakłady z innych środków niż budżetowe

V.3. Łączne nakłady na realizację Programu

V.4. Planowana wysokość wydatków w roku budżetowym oraz w dwóch

kolejnych latach

V.5. Zasady podziału i przyznawania środków

V.6. Szczegółowy plan finansowy Programu

VI.

MONITORING I NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU

I. PODSTAWA PRAWNA PROGRAMU I ZAKŁADANY HORYZONT CZASOWY

„Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów”, zwany dalej „Programem”, jest programem

wieloletnim w rozumieniu art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

(Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.). Programy wieloletnie są ustanawiane przez Radę Ministrów

w celu realizacji strategii przyjętych przez Radę Ministrów, w tym w zakresie obronności

i bezpieczeństwa państwa. Rada Ministrów, ustanawiając Program, wskazuje jego wykonawcę.

Program został opracowany dla wzmocnienia szczególnego sektora gospodarki, jakim jest sektor

surowców mineralnych, w ramach zadań własnych ministra właściwego do spraw środowiska

określonych w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej

(Dz. U. z 2022 r. poz. 2512).

Program wypełnia zadania w zakresie bezpieczeństwa surowcowego państwa, ochrony środowiska,

gospodarki zasobami surowców, badań podstawowych, edukacji oraz innowacyjności gospodarki.

Program jest realizowany w latach 2017–2033 (17 lat), a jego obecna edycja wdrażana będzie w latach

2023–2033 (11 lat), obejmując swoim zasięgiem głównie wybrane strefy dna oceanicznego wód

międzynarodowych, na podstawie postanowień Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza,

sporządzonej w Montego Bay dnia 10 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 2002 r. poz. 543), zwanej dalej

„Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza”.

Program wpisuje się w obszary

1) Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, zwanej dalej „SOR”, przyjętej uchwałą nr 8

Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz

Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260)

Środowisko (kierunek interwencji „Zarządzanie zasobami geologicznymi”) i Reindustrializacja

(kierunek interwencji „Surowce dla przemysłu”);

2) Polityki Ekologicznej Państwa, przyjętej uchwałą nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r.

w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej państwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze

środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794): Cel szczegółowy II: Środowisko

i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, kierunek interwencji

Zarządzanie zasobami geologicznymi poprzez opracowanie i wdrożenie polityki surowcowej

państwa;

3) Polityki Energetycznej Państwa, ogłoszonej w obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska

z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r. (M.P. poz. 264)

projekt strategiczny 4C Program Rozwoju Elektromobilności – w zakresie dywersyfikacji bazy

zasobowej surowców niezbędnych do transformacji energetycznej i rozwoju elektromobilności;

4) Polityki Surowcowej Państwa, zwanej dalej „PSP”, przyjętej uchwałą nr 39 Rady Ministrów

z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Polityki Surowcowej Państwa” (M.P. poz. 371)

Cel szczegółowy 5, działanie 3 (Działanie w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż

kopalin surowców występujących na dnie oceanicznym (MODM, IOM) – Realizacja Programu

PRoGeO);

5) Celów Zrównoważonego Rozwoju, przyjętych w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji

Narodów Zjednoczonych w dniu 25 września 2015 r. (A/RES/70/1)

a) Cel 4: Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować uczenie się

przez całe życie, cele szczegółowe: 4.3, 4.5 i 4.b,

b) Cel 14: Chronić oceany, morza i zasoby morskie oraz wykorzystywać je w sposób

zrównoważony, cele szczegółowe: 14.2, 14.a, 14.c.

Program jest zgodny z europejską strategią w zakresie dostaw surowców mineralnych (EIP Raw

Materials), Europejskim Zielonym Ładem oraz europejskimi ramami strategii energetycznej

i klimatycznej.

Horyzont czasowy Programu to 17 lat (2017–2033), podczas których będą prowadzone badania dna

oceanicznego pod kątem poszukiwania i rozpoznawania surowców.

II. CELE PROGRAMU

II. 1. Cel główny Programu

Celem głównym Programu jest rozszerzenie bazy surowcowej, przez przeprowadzenie badań struktur

złożowych charakterystycznych dla obszarów dna oceanicznego, w ramach współpracy

międzynarodowej lub w strefach będących w jurysdykcji Międzynarodowej Organizacji Dna

Morskiego, zwanej dalej „MODM”, co pozwoli na identyfikację i rozpoznanie głębokomorskich złóż

polimetalicznych oraz ocenę ich rzeczywistego potencjału zasobowego.

Realizacja głównego celu Programu, a więc poszukiwanie i rozpoznawanie złóż głębokomorskich,

umożliwi powiększenie rezerw zasobów mineralnych dla zaspokojenia potrzeb gospodarki krajowej

i przyszłych pokoleń oraz zwielokrotni wkład Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz światowych

oceanów. W konsekwencji realizacja Programu przyczyni się do zwiększenia niezależności

surowcowej kraju, przez podjęcie działań zmierzających do rozpoznania, poszerzenia

i zdywersyfikowania bazy surowców mineralnych, w tym pierwiastków ziem rzadkich, co umożliwi

ich potencjalną eksploatację z dna oceanicznego w przyszłości.

Zgodnie z treścią artykułu 10 Aneksu III do Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza,

uzyskanie umów (zatwierdzonych planów prac) na badania dla poszczególnych obszarów zapewnia

wnioskodawcy pierwszeństwo wśród wnioskodawców ubiegających się o plan pracy dotyczący

eksploatacji tego samego obszaru i zasobów. W przypadku rozpoczęcia wydobycia przemysłowego

(komercyjnego) w przyszłości beneficjentem niniejszego Programu będzie Skarb Państwa.

Realizacja Programu będzie stanowić impuls do rozwoju infrastruktury badawczej oraz praktycznego

zastosowania morskich technologii poszukiwawczych i wydobywczych, a w efekcie budowy

polskiego potencjału zasobowego, naukowo-badawczego, technologicznego i organizacyjno-finansowego. Wzrost kompetencji pozwoli także na budowę polskiej marki w zakresie badań

geologicznych i górnictwa głębokomorskiego, a w przyszłości – rozwój technologii i metodyki,

stanowiących cenny zasób eksportowy.

Program przyczyni się do rozwoju badań i technologii, które będą prowadzone z respektowaniem praw

człowieka, zasad ochrony środowiska, poszanowania dziedzictwa ludzkości oraz ambicji

spowolnienia niekorzystnych zmian klimatu.

Program wpisuje się także w działania na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Podczas

realizacji Programu, przestrzegając artykułu 145 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza,

zostaną podjęte wszelkie niezbędne działania dotyczące zapewnienia skutecznej ochrony środowiska

morskiego w obszarze, do których prawo do poszukiwania i rozpoznawania zostało przyznane na mocy

umów zawartych z MODM. Rozpoznanie warunków środowiska naturalnego, wsparcie rozwoju

polskiej kadry naukowej i instytucji naukowo-badawczych oraz inwestycje w zakup i rozwój nowych

technologii mają na celu zminimalizowanie negatywnych skutków oddziaływania na środowisko

podczas prowadzonej działalności.

Z uwagi na niski stopień rozpoznania środowiska głębokomorskiego istotną rolę odgrywa jego rzetelna

i kompleksowa analiza zgodna z wytycznymi MODM. Różne obszary i ekosystemy mogą wymagać

zróżnicowanych podejść i sposobów działania, mających na celu zapewnienie dostatecznej ochrony

obszarowej. Szczególny nacisk zostanie położony na identyfikację i zrozumienie zasad

funkcjonowania unikatowych biotopów, których dogłębne poznanie zagwarantuje wyznaczenie

odpowiednich stref ochronnych i wpłynie na wzrost świadomości społeczeństwa na temat ich

istotności.

II. 2. Cele szczegółowe Programu

1) uruchomienie i rozwój prac nad badaniami struktur złożowych dna oceanicznego

będących poza granicami jurysdykcji państwowej w ramach umowy międzynarodowej

z MODM, lub we współpracy międzynarodowej na obszarach wyłącznych stref

ekonomicznych i rozszerzonego szelfu kontynentalnego;

2) zwiększenie niezależności surowcowej kraju, przez podjęcie działań zmierzających do

rozpoznania, poszerzenia i zdywersyfikowania bazy surowców mineralnych oraz przez

przygotowanie do koncepcji przyszłego wydobycia;

3) rozwój potencjału i kompetencji polskiego zaplecza naukowego, w tym w dziedzinach

geologicznych, górniczych, żeglugi morskiej, podwodnego transportu i nawigacji,

technicznych, nauk o Ziemi i środowisku oraz pokrewnych, bazujących na zdobywanych

wiedzy i doświadczeniu;

4) wypracowanie metodyki badawczej, dokumentacyjnej i eksploatacyjnej dostosowanej do

ekstremalnych warunków panujących na znacznych głębokościach oraz specyficznych

warunków stref dna oceanicznego;

5) wsparcie rozwoju technologii i zaplecza technicznego, w tym w zakresie wykorzystania

lub współudziału w pozyskaniu pływającej jednostki naukowo-badawczej oraz

pozyskania niezbędnej aparatury pomiarowej i analitycznej, ze szczególnym

uwzględnieniem rozwoju polskiej myśli naukowo-technicznej;

6) przeprowadzenie niezbędnych badań oraz szkoleń na morzu i na lądzie, opisanych

w planach prac wynikających z międzynarodowych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej

wobec MODM;

7) zwiększenie aktywności Rzeczypospolitej Polskiej na forum międzynarodowym

w zakresie działalności w obszarach dna oceanicznego będących poza granicami

jurysdykcji państwowej oraz negocjacji regulacji prawnych, badań i eksploatacji dna

oceanicznego i ochrony środowiska.

Cel główny i cele szczegółowe Programu wpisują się w cele i obszary SOR: Reindustrializacja

(„Surowce dla przemysłu” w ramach „Planu działań na rzecz zabezpieczenia podaży nieenergetycznych

surowców mineralnych i kopalin”) oraz Środowisko („Zarządzanie zasobami geologicznymi”).

III. DIAGNOZA OBECNEJ SYTUACJI

Obecnie rozwój światowej gospodarki, w tym także gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej, jest ściśle

uzależniony od wielkości i jakości zaplecza surowcowego oraz płynności dostaw surowców,

w szczególności surowców strategicznych i krytycznych. Jednocześnie polska gospodarka oraz

gospodarka Unii Europejskiej są w znacznym stopniu uzależnione od dostaw surowców z zagranicy,

a tym samym od zmieniającej się podaży oraz cen.

Jak wskazano w PSP, zrównoważony rozwój, postęp gospodarczy i wzrost bezpieczeństwa

surowcowego zarówno Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Europy nie są możliwe bez odpowiedzialnego

i skutecznego zarządzania zasobami Ziemi, w tym zasobami mineralnymi. PSP, w ślad za

komunikatem Komisji Europejskiej1), wskazuje na prognozowany znaczący wzrost zapotrzebowania

na niektóre surowce niezbędne dla pomyślnej transformacji energetycznej, wynoszący nawet do

1000% w perspektywie do 2050 r.

PSP zaznacza, że surowce strategiczne i krytyczne dla polskiej gospodarki to m.in.: magnez, molibden,

mangan, miedź, nikiel, pierwiastki ziem rzadkich, platynowce, srebro i wolfram. Część z tych

surowców, po odpowiednim rozpoznaniu i oszacowaniu oraz po opracowaniu właściwej technologii,

może być w przyszłości wydobywana z dna oceanicznego.

W ostatnich latach rynki towarowe, w szczególności surowców mineralnych (metali i węglowodorów),

dotknął brak stabilności dostaw oraz wyraźne wahania cen. Najistotniejszymi czynnikami były zmiany

stosunku globalnej struktury podaży do rosnącego popytu na surowce wśród największych światowych

gospodarek, wywołane m.in. gwałtownym rozwojem technologii niskoemisyjnych, koncentracją

wydobycia i przetwórstwa oraz czynnikami geopolitycznymi. Obserwowane w ostatnim czasie zaburzenia

łańcuchów dostaw wskazują na konieczność podjęcia zintensyfikowanych działań na rzecz rozpoznania

i zabezpieczenia dostępu do nowych złóż metali, niezbędnych m.in. w transformacji energetycznej.

Stopień zagospodarowania rozpoznanych i udokumentowanych zasobów surowców na świecie

systematycznie wzrasta. Mimo to rosnące zapotrzebowanie sprawia, że coraz więcej krajów

przekroczyło krytyczny poziom własnych rezerw zasobowych. W państwach członkowskich Unii

Europejskiej podaż większości metali strategicznych, w tym niklu, kobaltu, platynowców i metali ziem

rzadkich, jest uzależniona od importu, co eksponuje łańcuch dostaw na szereg czynników

zewnętrznych i brak stabilności. Stan ten wpływa na rozwój technologiczny oraz możliwość produkcji

zaawansowanych technologii i elektroniki czy rozwiązań związanych z transformacją energetyczną.

Jednocześnie wieloletnie obserwacje rynku surowców wydobywanych ze złóż lądowych wskazują na

spadek zawartości metali w rudach, przy równoczesnym wzroście ilości wydobywanego materiału

skalnego, stanowiącego odpad wydobywczy. W sposób jednoznaczny wpływa to niekorzystnie na

gospodarkę zasobami i stan środowiska. Wykorzystanie obszarów lądowych dla celów pozyskiwania

surowców jest nierzadko bardzo ograniczone przez czynniki ekonomiczne, społeczne, środowiskowe

czy infrastrukturalne.

1)

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

i Komitetu Regionów „Odporność w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeństwa

i bardziej zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM(2020) 474 final).

W kontekście wymienionych metali alternatywą dla złóż lądowych mogą być surowce pochodzące

z dna oceanicznego, które dzieli się na 3 typy złóż

1) konkrecje polimetaliczne

Występują na rozległych obszarach dna oceanicznego na głębokościach 3500–6000 m

p.p.m. Najwyższy potencjał przemysłowy spośród wstępnie rozpoznanych obszarów

posiadają: oceaniczne pole Clarion-Clipperton na Pacyfiku oraz pole w Basenie

Centralnoindyjskim. Dla przykładu średnie zawartości głównych metali w konkrecjach

pola Clarion-Clipperton wahają się w następujących poziomach: 28–32% Mn, 1,1–1,4% Ni,

0,95–1,3% Cu, 0,21% Co.

2) naskorupienia kobaltonośne

Dostępne dane regionalne wskazują, że charakterystycznymi obszarami występowania

naskorupień są gujoty i wulkaniczno-tektoniczne wyniesienia w północno-zachodniej

części Pacyfiku, południowej części Atlantyku i Oceanu Indyjskiego (głównie Fe-Mn) oraz

strefy aktywności wulkanicznej (głównie Co). Najwyższy potencjał przemysłowy, spośród

wstępnie rozpoznanych obszarów, posiadają gujoty w północnej części łańcucha Lain,

Wysp Marshalla, archipelagu Tuamotu i w obszarze Wake-Necker. Naskorupienia z reguły

formują się na obszarach o zróżnicowanej i nieregularnej rzeźbie terenu, o wysokiej

amplitudzie zmian głębokości, przekraczającej 1000 m. Charakterystyczną cechą tych

wyniesień jest ich wulkaniczny fundament, często pod pokrywą skał wapiennych.

3) masywne siarczki polimetaliczne

Masywne siarczki polimetaliczne występują w strefach osiowych rozrostu grzbietów

śródoceanicznych i łuków wulkanicznych mórz marginalnych, w rejonach intensywnych

procesów wulkanicznych i hydrotermalnych. Ich występowanie jest regionalnie

zróżnicowane. Perspektywiczne pola o potencjale złożowym nie są rzadkością, ale ich

nieregularne występowanie i zmienność przebiegu stanowią istotny czynnik utrudniający

oszacowanie rzeczywistego potencjału. Obszary metalonośne masywnych siarczków

odkryto m.in. w strukturach dennych Pacyfiku (388 pól), Oceanu Atlantyckiego (71 pól),

Oceanu Indyjskiego (52 pola), Morza Śródziemnego (16 pól) czy Oceanu Arktycznego

(10 pól).

Dotychczas podjęto prace zmierzające do zrównoważonego wykorzystania złóż metali

nagromadzonych w strefach dna Pacyfiku i Atlantyku. Obszary te są częściowo rozpoznane –

zdecydowanie większa ich część jest objęta umowami licencyjnymi między MODM

a poszczególnymi kontraktorami (zwykle krajami) w zakresie poszukiwania i rozpoznawania

surowców dna oceanicznego.

W 2018 r. zawarto Umowę między Ministrem Środowiska Rzeczypospolitej Polskiej

a Międzynarodową Organizacją Dna Morskiego w sprawie eksploracji siarczków polimetalicznych,

podpisaną w Londynie dnia 12 lutego 2018 r. (M.P. poz. 481), zwaną dalej „Umową z MODM”, na

mocy której Rzeczpospolita Polska jest zobligowana do prowadzenia poszukiwania i rozpoznawania

dna oceanicznego przez 15 lat, z możliwością przedłużania umowy o kolejne 5-letnie okresy.

Podpisanie Umowy z MODM daje Rzeczpospolitej Polskiej pierwszeństwo w przypadku ubiegania

się o koncesję na eksploatację zasobów mineralnych w tym obszarze.

Program przyczyni się do wykorzystania dotychczasowych doświadczeń, narzędzi prawnych,

organizacyjnych i finansowych, pozwoli na rozwój badań podstawowych, pozyskanie zaplecza

badawczego oraz rozwoju innowacyjnych technologii wpisujących się w obszar Krajowych

Inteligentnych Specjalizacji: KIS 13. Innowacyjne technologie morskie w zakresie specjalistycznych

jednostek pływających, konstrukcji morskich i przybrzeżnych oraz logistyki opartej o transport

morski i śródlądowy, w części dotyczącej projektowania, budowy i konwersji specjalistycznych

jednostek pływających oraz ich specjalistycznego wyposażenia.

Rzeczpospolita Polska, inwestując w badania obszarów głębokomorskich, dołącza do grona liderów

w zakresie poszukiwania i rozpoznawania tych obszarów, w tym rozwoju technologii badawczych

i przemysłowych. Wpłynie to znacząco na wzrost pozycji polskich ośrodków naukowo-badawczych

oraz zacieśnienie współpracy na arenie międzynarodowej.

Odwołując się do kluczowych celów niniejszego Programu, w dniu 13 maja 2021 r., Minister

Infrastruktury, Minister Edukacji i Nauki oraz Minister Klimatu i Środowiska podpisali list

intencyjny w sprawie poparcia inicjatywy związanej z pozyskaniem pływających, oceanicznych

jednostek naukowo-badawczych dla realizacji zadań naukowych i logistycznych. W ślad za tą

inicjatywą, w dniu 8 lipca 2021 r., został podpisany drugi list intencyjny, tym razem między

Akademią Morską w Szczecinie (obecnie Politechnika Morska w Szczecinie), Instytutem Biochemii

i Biofizyki PAN, Instytutem Geofizyki PAN, Instytutem Oceanologii PAN oraz Państwowym

Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym, dotyczący podjęcia wspólnych

działań umożliwiających zakup oraz utrzymanie i współużytkowanie pływającej jednostki

naukowo-badawczej. Wykorzystanie synergii związanej z podpisanymi ww. listami intencyjnymi

wesprze realizację Programu oraz Umowy z MODM. Włączenie powyższej współpracy

zainteresowanych stron w ramy niniejszego Programu opisuje punkt IV.2.

Wnioski z diagnozy

Coraz trudniejsze staje się przygotowanie nowych lądowych inwestycji i zapewnienie im

odpowiednich warunków rozwoju i funkcjonowania. W tym świetle oceaniczne złoża kopalin

polimetalicznych mogą w przyszłości stanowić zrównoważoną alternatywę dla złóż lądowych.

Szczególnie wysoką koncentrację metali w rudzie mają oceaniczne złoża siarczkowe i tlenkowe

zawierające takie metale jak: Ni, Cu, Co, Ag, Au, Mn, Mo, Zn i Pt oraz pierwiastki ziem rzadkich.

Wysoka wartość przemysłowa złóż oceanicznych wiąże się ponadto z unikatową formą

występowania poszczególnych pierwiastków. Ruda taka jest konglomeratem składającym się z wielu

wspomnianych wyżej pierwiastków.

Sytuacja gwałtownie rosnącego zapotrzebowania na świecie na metale niezbędne w transformacji

energetycznej, monopolizacja przez niektóre kraje, konflikty zbrojne czy nawet perspektywy

całkowitego odcięcia od dostaw zasobów mineralnych, wymagają skutecznych i efektywnych działań

w celu zabezpieczania dostępu do surowców strategicznych i krytycznych, w tym wielu grup metali.

Zależność gospodarki Unii Europejskiej od importu i dostaw surowców, wobec wzrastającej

konkurencyjności i globalizacji oraz sytuacji geopolitycznej, stwarza realne ryzyko ograniczenia

rozwoju polskich firm oraz efektywnego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

Szansą na uniezależnienie i zwiększenie rozpoznanej bazy surowcowej dla Rzeczypospolitej Polskiej

są działania polegające na realizacji programów badawczych pod auspicjami MODM, prowadzonych

zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza, lub współpraca międzynarodowa

z krajami posiadającymi dostęp do surowców m.in. w obrębie swoich wyłącznych stref

ekonomicznych i rozszerzonego szelfu kontynentalnego.

IV. REALIZACJA PROGRAMU

W obliczu rosnącej roli obszarów morskich oraz konieczności dywersyfikacji dostępu do

strategicznych i krytycznych surowców mineralnych istnieje potrzeba poszukiwania i rozpoznania

obszarów złóż głębokomorskich znajdujących się poza jurysdykcją państwową, udostępnianych przez

MODM na mocy stosownych umów międzynarodowych. Obejmuje to również rozwój polskich

zdolności do prowadzenia autonomicznych prac w zakresie poszukiwania i rozpoznawania zasobów

dna oceanów i obszarów głębokomorskich w oparciu o specjalistyczny sprzęt pomiarowo-badawczy

oraz wykwalifikowaną kadrę naukową i techniczną. Działania te wpłyną na zabezpieczenie dostępu

do złóż metali potrzebnych nowoczesnej gospodarce oraz na rozwój technik pomiarowo-badawczych

i infrastruktury badawczej, wpisując się w aktywność najbardziej rozwiniętych krajów świata

dążących do poszukiwania alternatywnych źródeł surowców mineralnych. Program przełoży się także

na zwiększenie możliwości aktywnego prowadzenia międzynarodowych projektów badawczych i na

wzmocnienie pozycji Rzeczypospolitej Polskiej jako partnera w dyskusjach na forum

międzynarodowym w zakresie poszukiwania alternatywnych złóż surowców mineralnych, badań dna

oceanicznego czy ochrony środowiska morskiego.

IV.1. Obszar działań Programu

Obszar działań Programu to

1) obszar w rozumieniu artykułu 1 ustępu 1 punktu 1 Konwencji Narodów

Zjednoczonych o prawie morza, tj. znajdujące się poza granicami jurysdykcji

państwowej dno mórz i oceanów oraz ich podglebie, zwany dalej „Obszarem”,

w postaci działek określonych współrzędnymi geograficznymi, udostępnionych przez

MODM w postaci umowy zawartej na podstawie przepisów prawa

międzynarodowego, oraz

2) wszelkie pozostałe obszary morskie udostępnione do poszukiwania i rozpoznawania

w ramach prowadzonej współpracy międzynarodowej.

IV.2. Organy i podmioty realizujące Program

Program będzie realizowany z wykorzystaniem zaplecza naukowego i technicznego instytucji

oraz jednostek zależnych, podległych i nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw

środowiska. Będzie to przede wszystkim Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy

Instytut Badawczy, który pełni funkcję państwowej służby geologicznej. Program dopuszcza

możliwość współpracy z jednostkami podległymi i nadzorowanymi przez ministra

właściwego do spraw środowiska, współpracę z innymi jednostkami sektora finansów

publicznych oraz wykorzystanie aparatury i pływających jednostek naukowo-badawczych

innych niż pozostające w zasobie własnym jednostek podległych i nadzorowanych, również

poza granicami kraju, w ramach stosownych umów dwustronnych lub wielostronnych, pod

warunkiem ścisłej współpracy i nadzoru nad pracami kooperacyjnymi przez wyznaczonych

przedstawicieli ministra właściwego do spraw środowiska.

IV.3. Sposób realizacji Programu

Program będzie realizowany w oparciu o

1) Umowę z MODM, a w przypadku gdy będzie za tym przemawiał interes

Rzeczypospolitej Polskiej, w oparciu o kolejne umowy z MODM lub z państwami

dysponującymi złożami występującymi w obszarze jurysdykcji tych państw;

2) umowy w zakresie poszukiwania i rozpoznawania zasobów dna oceanicznego

z krajowymi i zagranicznymi ośrodkami naukowo-badawczymi oraz wyspecjalizowanymi

organizacjami międzynarodowymi, instytucjami i przedsiębiorstwami;

3) umowy z jednostkami naukowo-badawczymi regulujące współpracę w zakresie

wykorzystania pływającej jednostki naukowo-badawczej;

4) pozyskanie niezbędnego sprzętu badawczego, umożliwiającego prowadzenie badań

w Obszarze;

5) użycie pływających jednostek naukowo-badawczych na potrzeby badań dna oceanicznego,

również przy użyciu wyczarterowanej jednostki m.in. w ramach realizacji kompleksowej

usługi naukowo-badawczej;

6) udział w pracach MODM i innych instytucji.

IV.4. Kierunki interwencji Programu

Kierunek interwencji I – adaptacja do globalnych zmian zapotrzebowania na surowce

Z uwagi na zachodzące globalne zmiany gospodarcze ostatnich lat, w szczególności

transformację energetyczną czy odejście od paliw kopalnych, działania w sektorze gospodarki

surowcami i dostępu do nich nabrały istotnego znaczenia. Budowa i rozwój bezpieczeństwa

surowcowego gwarantującego stabilny rozwój gospodarczy stanowi kluczowe wyzwanie

ostatnich lat.

Rosnący popyt na surowce, rozwój technologii, transformacja energetyczna czy konieczność

adaptacji do nowych kierunków rozwoju nowoczesnej gospodarki sprawiły, że należy szukać

nowych źródeł surowców, w związku z wyczerpywaniem się zasobów lądowych.

Rozwiązaniem tych kwestii mogą być surowce pochodzące z dna oceanicznego. Prowadzenie

badań struktur złożowych ma na celu zwiększenie bazy surowcowej Rzeczypospolitej

Polskiej, a więc dywersyfikacji źródeł.

Kierunek interwencji I wpisuje się w cele szczegółowe nr 1–6.

Kierunek interwencji II – zapewnienie wpływu Rzeczypospolitej Polskiej na procesy

kształtujące działalność w Obszarze

Rzeczpospolita Polska, jako członek MODM, powinna aktywnie uczestniczyć w pracach jej

organów, szczególnie w Radzie, co zagwarantuje możliwość wpływania na procesy decyzyjne

MODM.

Zaangażowanie w działalność MODM to prace przede wszystkim nad przepisami

dotyczącymi wydobycia surowców z dna oceanicznego oraz ochrony środowiska w Obszarze,

kontroli oraz podziału dóbr Obszaru. Z uwagi na unikatowość głębokomorskich ekosystemów

i niewystarczający stopień ich rozpoznania Rzeczpospolita Polska ma szansę na włączenie się

w opracowanie optymalnego scenariusza ich zarządzania na forum MODM.

Szeroko rozumiana współpraca międzynarodowa pozwoli na efektywne pogłębienie wiedzy

na temat rozpoznania i waloryzacji złóż dna oceanicznego oraz zapewni możliwość

optymalizacji kosztów związanych z prowadzeniem badań w Obszarze, a także niezbędną

wymianę doświadczeń w zakresie badań naukowych.

Umowa z MODM oraz nadzór nad jej realizacją zapewnią możliwość prowadzenia badań

w Obszarze i zagwarantują pierwszeństwo w przypadku ubiegania się o koncesję

wydobywczą w przyszłości.

Kierunek interwencji II wpisuje się w cele szczegółowe nr 1 i 7.

IV.5. Zadania i efekty Programu

Zadanie 1: Rozpoznanie geologiczne oceanów oraz współpraca naukowo-badawcza

i rozwojowa

Zadanie składa się z dwóch podzadań

Podzadanie 1.1: Prace oraz usługi naukowo-badawcze mające na celu poszukiwanie

i rozpoznawanie obszarów wystąpień złóż głębokomorskich

Podzadanie obejmie realizację postanowień Umowy z MODM. Prace te będą polegać

w głównej mierze na prowadzeniu badań na morzu, analizie i interpretacji pozyskanych w ten

sposób danych, a także szkoleniu polskich naukowców oraz praktykantów z państw

rozwijających się. Utylitarnym celem zadania będzie budowa zaplecza naukowo-badawczego

w postaci wykwalifikowanej kadry oraz nowoczesnych laboratoriów pozwalających na

kompleksową realizację badań. W podzadanie wpisuje się także pozyskanie niezbędnego

sprzętu badawczego umożliwiającego prowadzenie badań (do celów m.in. realizacji Umowy

z MODM).

Efekt – identyfikacja i kompleksowe rozpoznanie obszarów perspektywicznych do momentu

uzyskania waloryzacji ekonomicznej oraz raport dotyczący oceny ekonomicznej złoża

przygotowany na koniec trwania Programu.

Podzadanie 1.2: Współpraca krajowa i międzynarodowa z ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Podzadanie obejmie współpracę lub realizację umów w zakresie poszukiwania

i rozpoznawania zasobów dna oceanicznego z krajowymi i zagranicznymi ośrodkami

naukowo-badawczymi czy wyspecjalizowanymi organizacjami międzynarodowymi,

instytucjami i przedsiębiorstwami oraz udział w szkoleniach i warsztatach w celu budowy

i zwiększania kompetencji polskich naukowców i kadry technicznej, przez wymianę

doświadczeń oraz wspólną organizację i realizację prac pomiarowo-badawczych. Poza

głównym celem naukowo-badawczym zakłada się współpracę ukierunkowaną na

ograniczenie kosztów realizowanych zadań i racjonalizację wydatkowania środków

publicznych. Dlatego podzadanie to obejmuje także opcję wsparcia i współpracy w zakresie

wykorzystania lub współudziału w pozyskaniu pływającej jednostki naukowo-badawczej na

potrzeby Rzeczypospolitej Polskiej w działalności badawczej, logistycznej lub szkoleniowej.

Efekt – budowa własnego potencjału naukowo-badawczego, wymiana i rozwój myśli

naukowej, badawczej i technicznej oraz zdobycie wartościowego doświadczenia przez kadrę

naukową i techniczną w zakresie planowania, prowadzenia i realizacji misji badawczych,

poboru i analizy próbek badawczych, interpretacji i prezentacji wyników badawczych, rozwój

technik i metod pomiarowych i wydobywczych oraz w zakresie przetwórstwa surowców.

Efektem będzie wzmocnienie aktywności naszego kraju w międzynarodowych projektach

badawczych, co pozwoli na silniejsze włączenie się polskiego środowiska naukowego

w międzynarodową dyskusję nad kluczowymi zagadnieniami Programu.

Zadanie 1 wpisuje się w kierunek interwencji I.

Zadanie 2: Koordynacja i nadzór Programu oraz współpraca międzynarodowa

Zadanie obejmuje organizację, koordynację oraz kontrolę realizacji Programu, w tym

realizację obowiązków sprawozdawczych, a także współpracę międzynarodową. Działania te

są niezbędne, szczególnie w sytuacji, o której mowa w § 3 ust. 3 uchwały nr 113 Rady

Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Program

Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO (M.P. z 2021 r. poz. 726), w sytuacji

powierzenia realizacji części zadań podmiotowi pełniącemu państwową służbę geologiczną.

Monitorowanie realizacji założeń i zadań Programu służy podejmowaniu działań

nakierowanych na jak najlepsze osiągnięcie celów i efektów. Zadanie to obejmuje także

szeroko rozumianą współpracę międzynarodową, przede wszystkim aktywny udział

w pracach MODM, w tym szczególnie na czas negocjacji regulacji wydobywczych czy przez

stałą reprezentację Polski w organach MODM, a także dbanie o interesy Rzeczypospolitej

Polskiej na arenie międzynarodowej w zakresie badań i wydobycia surowców z dna

oceanicznego czy ochrony środowiska.

Efekt – zapewnienie właściwego wydatkowania środków z budżetu państwa oraz środków

pozabudżetowych, przestrzeganie postanowień Programu, zapewnienie wysokiego poziomu

sprawozdawczości i możliwość reakcji na zmieniającą się sytuację prawną, finansową,

gospodarczą czy geopolityczną otoczenia Programu. Udział w pracach MODM przyczyni się

do właściwej reprezentacji interesów Rzeczypospolitej Polskiej na arenie międzynarodowej,

szczególnie w zakresie badań dna oceanicznego i realizacji zobowiązań wynikających

z Umowy z MODM. Odpowiednia reprezentacja Rzeczypospolitej Polskiej w organach

MODM zapewni realny wpływ na rozwiązania prawne i organizacyjne, podejmowane przez

organy MODM w drodze konsensusu.

Zadanie 2 wpisuje się w kierunek interwencji II.

IV.6. Finansowanie zadań Programu

Z uwagi na źródła finansowania Programu zadania podzielono na finansowane z budżetu

państwa oraz finansowane z innych środków niż budżetowe.

IV.6.1. Zadania finansowane z budżetu państwa

Do zadań finansowanych z budżetu państwa należy

Zadanie 2: Koordynacja i nadzór Programu oraz współpraca międzynarodowa.

Zadanie to będzie realizowane przez ministra właściwego do spraw środowiska.

IV.6.2. Zadania finansowane z innych środków niż budżet państwa

Program przewiduje zadania finansowane ze środków celowych Narodowego

Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zwanego dalej „NFOŚiGW”,

w następującym zakresie

Zadanie 1: Rozpoznanie geologiczne oceanów oraz współpraca naukowo-badawcza

i rozwojowa.

<

14

2030

<

13

2029

<

12

2028

<

11

2027

<

10

2026

<

9

2025

<

8

2024

<

7

2023

<

6

2022

<

5

2021

<

4

2020

<

3

2019

<

2

2018

<

1

2017

<

Zadanie 1: Rozpoznanie geologiczne oceanów oraz współpraca

naukowo-badawcza i rozwojowa

Zadanie 2: Koordynacja i nadzór Programu oraz współpraca

międzynarodowa

Podzadanie 1.2: Współpraca krajowa i międzynarodowa

z ośrodkami badawczo-rozwojowymi

14

16

2032

<

Podzadanie 1.1: Prace oraz usługi naukowo-badawcze

mające na celu poszukiwanie i rozpoznawanie obszarów

wystąpień złóż głębokomorskich

17

2033

<

Rok

Harmonogram realizacji zadań Programu

Rok Programu

IV.7. Harmonogram realizacji zadań Programu

V. FINANSOWANIE

Program zakłada finansowanie ze środków celowych NFOŚiGW oraz ze środków budżetu państwa.

V.1. Nakłady ze środków budżetowych

Łączne nakłady ze środków budżetu państwa na potrzeby realizacji zadań Programu, dla

całego okresu Programu, wyniosą 597 tys. zł. Nakłady, wraz z harmonogramem

wydatkowania, przedstawiono w punkcie V.6. Szczegółowy plan finansowy Programu.

V.2. Nakłady z innych środków niż budżetowe

Część nakładów na realizację Programu będzie pochodzić ze środków NFOŚiGW w ramach

Programu Priorytetowego Racjonalne gospodarowanie odpadami i ochrona ziemi „Poznanie

budowy geologicznej na rzecz kraju” w formie bezzwrotnego dofinansowania. Beneficjentem

programu priorytetowego jest Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut

Badawczy, który zgodnie z art. 163 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo

geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r. poz. 633 i 1688) pełni państwową służbę geologiczną,

a także inne jednostki podległe i nadzorowane przez ministra właściwego do spraw

środowiska oraz jednostki sektora finansów publicznych na podstawie stosownych

porozumień. Cele programu priorytetowego (rozpoznanie budowy geologicznej na rzecz kraju

oraz racjonalna gospodarka zasobami złóż kopalin i wód podziemnych, przez: wdrażanie

programów, długoterminowych polityk państwa i kierunków badań w zakresie geologii,

implementację stosownych dyrektyw oraz realizację zadań ustawowych i innych,

niezbędnych do poszerzenia bazy geologicznej, w zakresie badawczo-rozpoznawczym

i dokumentacyjnym) wpisują się w cele i zadania Programu.

Łączny koszt finansowania Programu ze środków NFOŚiGW wyniesie 339 341 tys. zł.

Nakłady na poszczególne zadania, wraz z harmonogramem wydatkowania, przedstawiono

w punkcie V.6. Szczegółowy plan finansowy Programu.

V.3. Łączne nakłady na realizację Programu

Łącznie na realizację Programu planuje się wydatkowanie środków w wysokości

339 938 tys. zł. Środki te pozwolą na sfinansowanie wszystkich planowanych zadań, które

zapewnią skuteczną realizację zakładanych efektów Programu.

V.4. Planowana wysokość wydatków w roku budżetowym oraz w dwóch kolejnych

latach

W latach 2023–2025 zaplanowano wydatki ze środków budżetowych w wysokości 120 tys. zł

(zgodnie z tabelą w punkcie V.6).

V.5. Zasady podziału i przyznawania środków

Pozabudżetowe środki finansowe będą udostępniane i wydatkowane zgodnie

z harmonogramem rzeczowo-finansowym określonym przy zawarciu umów z NFOŚiGW

o dofinansowanie przedsięwzięcia. Przyznanie środków nastąpi po zawarciu stosownych

umów zgodnie z warunkami w nich zawartymi.

0

Zadanie finansowane ze środów NFOŚiGW (Zadanie 1)

Zadanie finansowane z budżetu państwa (Zadanie 2)

Łączne koszty Programu

2

52

52

0

2018

52

52

0

0

0

0

2018

3

141

55

86

2019

55

55

86

0

86

86

2019

4

520

1

519

2020

1

1

519

0

519

519

2020

5

575

15

560

2021

15

15

560

0

560

560

2021

6

7

2023

10 340

2023

40

40

40

8

9

2025

10

2026

30 000

6 000

2025

40

40

2026

40

40

40

40

13 040 43 040 30 040

40

13 000 43 000 30 000

2024

40

40

13 000 43 000 30 000

1 000

12 000 13 000 24 000

13 000 43 000 30 000

2024

11

12

2028

5 500

26 000

2028

40

40

40

13 540 31 540

40

13 500 31 500

2027

40

40

13 500 31 500

5 500

8 000

13 500 31 500

2027

13

14

2030

15

2031

16

2032

5 500

5 500

5 000

2030

40

40

2031

40

40

2032

40

40

40

40

40

34 540 34 540 28 540 33 040

40

34 500 34 500 28 500 33 000

2029

40

40

34 500 34 500 28 500 33 000

5 500

29 000 29 000 23 000 28 000

34 500 34 500 28 500 33 000

2029

17

23 202

40

23 162

2033

40

40

23 162

5 000

18 162

23 162

2033

339 938

597

339 341

2017-2033

597

597

339 341

84 940

254 401

339 341

2017-2033

– 17 –

16

21 134 32 454

34

21 100 32 414

2022

34

34

21 100 32 414

100

21 000 22 074

21 100 32 414

2022

Monitor Polski

Rok

2017

0

Łącznie Zadanie 2

III. Podsumowanie

0

Zadanie 2: Koordynacja i nadzór Programu oraz współpraca

międzynarodowa

II. Zadanie finansowane z budżetu państwa

0

0

Podzadanie 1.2: Współpraca krajowa i międzynarodowa

z ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Łącznie Zadanie 1

0

0

2017

Podzadanie 1.1: Prace oraz usługi naukowo-badawcze

mające na celu poszukiwanie i rozpoznawanie obszarów

wystąpień złóż głębokomorskich

Zadanie 1: Rozpoznanie geologiczne oceanów oraz współpraca

naukowo-badawcza i rozwojowa

I. Zadanie finansowane ze środków pozabudżetowych (NFOŚiGW)

Rok

Rok Programu

Szczegółowy plan finansowy Programu (tys. zł)

V.6. Szczegółowy plan finansowy Programu

VI. MONITORING I NADZÓR NAD REALIZACJĄ PROGRAMU

Program będzie podlegał koordynacji, kontroli i nadzorowi przez ministra właściwego do spraw

środowiska, polegającemu m.in. na monitoringu pracy jednostek podległych i nadzorowanych, którym

powierzono realizację zadań Programu.

Dla celów stałego monitoringu Programu wyznaczono następujące wskaźniki jego realizacji

1) odsetek wykonanych ekspedycji badawczych związanych z pozyskaniem danych, w tym

organizacją szkoleń – w procentach [%], wskaźnik liczony narastająco.

Wartość docelowa

rok Programu

1 –6

7–11

12–17

2017–2033

liczba ekspedycji

2

3

2

7

wartość docelowa

100%

100%

100%

100%

2) odsetek zrealizowanych zadań w planie pracy dla eksploracji zawartym w Umowie z MODM –

w procentach [%], wskaźnik liczony narastająco.

Wartość docelowa

rok Programu

1 –6

7–11

12–17

2017–2033

liczba typów badań zawartych w planie pracy

9

11

8

28

wartość docelowa

100%

100%

100%

100%

Określenie wartości docelowych wskaźników powinno odbywać się w 5-letnich cyklach: 2018–2022,

2023–2027, 2028–2032 (nie wlicza się 2033 r., gdyż obejmuje tylko 43 dni), z uwagi na konstrukcję

Umowy z MODM.

Osobą funkcyjną odpowiedzialną za planowanie zadań i określenie celu zadań, zdefiniowanie

wskaźników i wskazanie ich wartości bazowej i docelowej, monitorowanie ich realizacji oraz ocenę

wykonania będzie minister właściwy do spraw środowiska.

Monitoring Programu będzie realizowany przez następujące narzędzia

1) raporty i sprawozdania podmiotu pełniącego państwową służbę geologiczną w przypadku

powierzenia zadań Programu;

2) analiza i kontrola efektów rzeczowych zadań w przypadku powierzenia zadań Programu;

3) raporty roczne przygotowywane przez Wykonawcę Programu dla Rady Ministrów oraz MODM;

4) sprawozdania delegatów z udziału w sesjach MODM;

5) audyty przeprowadzane przez Sekretarza Generalnego MODM (na zakończenie każdego

5-letniego etapu, zgodnie z Umową z MODM).

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 22 września 2023 r.

Poz. 1029

UCHWAŁA NR 151

RADY MINISTRÓW

z dnia 22 sierpnia 2023 r.

zmieniająca uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego

„Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO

Na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270,

z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje

załącznik do uchwały otrzymuje brzmienie określone w załączniku do niniejszej uchwały.