PL
Uchwała nr 173 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 2022 r. w sprawie ustanowienia programu inwestycyjnego pod nazwą "Program inwestycyjny modernizacji podmiotów leczniczych"
Statutory Text (5 Articles)
§ 1. 1. Rada Ministrów ustanawia program inwestycyjny pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji podmiotów
leczniczych” w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.
2. Program, o którym mowa w ust. 1, ustanawia się na lata 2022–2029.
§ 2. 1. Program jest finansowany ze środków Funduszu Medycznego.
2. Łączna kwota środków z Funduszu Medycznego w okresie realizacji Programu wyniesie 6767 mln zł.
3. Kwota środków na realizację Programu jest corocznie ujmowana w planie finansowym Funduszu Medycznego stanowiącym załącznik do ustawy budżetowej na dany rok i podawana do publicznej wiadomości na stronie internetowej urzędu
obsługującego ministra właściwego do spraw zdrowia.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 21 września 2022 r.
Poz. 908
UCHWAŁA NR 173
RADY MINISTRÓW
z dnia 16 sierpnia 2022 r.
w sprawie ustanowienia programu inwestycyjnego pod nazwą „Program inwestycyjny modernizacji
podmiotów leczniczych”
Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym (Dz. U. poz. 1875) Rada Ministrów
uchwala, co następuje
Załącznik do uchwały nr 173 Rady Ministrów
z dnia 16 sierpnia 2022 r. (M.P. poz. 908)
Załącznik
do uchwały nr 173
Rady Ministrów
z dnia 16 sierpnia 2022 r.
(poz. )
Warszawa, sierpień 2022 r.
Spis treści
I.
Informacje ogólne ...................................................................................................................................... 4
II.
Wprowadzenie ........................................................................................................................................... 7
III.
Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych .................................... 11
III.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 11
III.2. Demografia ............................................................................................................................................... 12
III.3. Zasoby i możliwości .................................................................................................................................. 13
III.4. Opieka długoterminowa ........................................................................................................................... 15
III.4.1.
Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 15
III.4.2.
Wyzwania .................................................................................................................................... 21
III.4.3.
Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej .................................................................. 24
III.5. Geriatria .................................................................................................................................................... 24
III.5.1.
Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................... 24
III.5.2.
Wyzwania .................................................................................................................................... 30
III.5.3.
Cel interwencji w obszarze geriatrii ............................................................................................ 32
III.6. Podsumowanie ......................................................................................................................................... 33
III.7. Oczekiwany rezultat.................................................................................................................................. 35
III.8. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 36
III.9. Budżet ....................................................................................................................................................... 36
IV.
Wymiana łóżek szpitalnych ...................................................................................................................... 38
IV.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................ 38
IV.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................ 40
IV.3. Wyzwania ................................................................................................................................................. 44
IV.4. Cel interwencji .......................................................................................................................................... 44
IV.5. Wskaźniki .................................................................................................................................................. 45
IV.6. Budżet ....................................................................................................................................................... 45
V.
Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego ................................................................................. 47
V.1. Planowane interwencje ............................................................................................................................. 47
V.2. Diagnoza obecnego potencjału ................................................................................................................. 48
V.3. Wyzwania .................................................................................................................................................. 62
V.4. Cel interwencji ........................................................................................................................................... 64
V.5. Wskaźniki ................................................................................................................................................... 65
V.6. Budżet ........................................................................................................................................................ 65
VI.
Ramy finansowe ....................................................................................................................................... 67
VII.
Monitoring Programu i ocena stopnia osiągnięcia celów Programu ....................................................... 72
I. Informacje ogólne
Jednym z kluczowych elementów systemu ochrony zdrowia, wpływającym na jakość i dostępność udzielanych
świadczeń, jest stan infrastruktury ochrony zdrowia zarówno budowlanej, jak i sprzętowej. Dzięki ciągłemu
rozwojowi technologii medycznych, zakup nowoczesnej aparatury zwiększa możliwości diagnostyczne
i terapeutyczne, a także pozwala na tworzenie nowych procedur i terapii przez wiodące ośrodki
naukowo-badawcze. Powyższe powoduje konieczność stworzenia mechanizmów finansowych do podjęcia
pilnych i skoordynowanych działań zapewniających zarówno modernizację infrastruktury budowlanej, jak
i systematyczne uzupełnianie i odnawianie bazy sprzętowej podmiotów leczniczych. Aby zapewnić wzajemną
spójność i komplementarność inwestycji w sektorze ochrony zdrowia, zasadne jest podejmowanie ich z poziomu
centralnego.
Program Inwestycyjny Modernizacji Podmiotów Leczniczych (dalej: „Program”) to program inwestycyjny, którego
celem jest poprawa jakości i dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz bezpieczeństwa udzielania świadczeń
opieki zdrowotnej przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia. Program realizowany jest w ramach
subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych wyodrębnionego w strukturze Funduszu Medycznego –
mechanizmu finansowego, ustanowionego na mocy ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym
(Dz. U. poz. 1875), zwanej dalej „ustawą o Funduszu Medycznym”, którego celem jest poprawa zdrowia i jakości
życia Polaków przez zapewnienie dodatkowych źródeł finansowania w zakresie
✓ poprawy stanu infrastruktury ochrony zdrowia wpływającej na jakość, dostępność i bezpieczeństwo
udzielanych świadczeń;
✓
profilaktyki, wczesnego wykrywania, diagnostyki i leczenia chorób cywilizacyjnych;
✓
leków w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych;
✓
technologii lekowych o wysokiej wartości klinicznej lub technologii lekowych o wysokim poziomie
innowacyjności;
✓
świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych osobom do ukończenia 18 roku życia;
✓
świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom poza granicami kraju.
Subfundusz modernizacji podmiotów leczniczych to mechanizm finansowy, który został utworzony w wyniku
zdiagnozowanych potrzeb w zakresie infrastruktury ochrony zdrowia. Wychodzi naprzeciw zidentyfikowanym
potrzebom, a dzięki temu pozwala na poprawę konkretnych elementów systemu opieki zdrowotnej. Daje
możliwość inwestowania w budynki, sale operacyjne, sale dla chorych, co przekładać się będzie na podniesienie
komfortu i bezpieczeństwa świadczonych usług medycznych.
Celem utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych jest
zapewnienie lepszego dostępu do usług medycznych, poprawa jakości
opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony
zdrowia.
Dzięki środkom finansowym gromadzonym w Funduszu Medycznym możliwa będzie w ramach subfunduszu
modernizacji realizacja zadań polegających na modernizacji, przebudowie i doposażeniu podmiotów leczniczych.
Cel utworzenia subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych – zapewnienie lepszego dostępu do usług
medycznych, poprawa jakości opieki zdrowotnej i dostępności do niej oraz poprawa bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych przez inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia – będzie realizowany
w ramach Programu.
PROGRAM MODERNIZACJI PODMIOTÓW LECZNICZYCH
Okres realizacji: 2022–2029.
Szacunkowy budżet: 6 767 mln zł.
Tryb wyboru inwestycji: konkursowy. Nabór wniosków będzie prowadzony w trybie
zamkniętym, tj. z określoną datą początkową i końcową składania wniosków
o dofinansowanie, zgodnie z rozdziałem 4 ustawy o Funduszu Medycznym.
Działania w następujących obszarach
✓ wsparcie rozwoju infrastruktury świadczeń opiekuńczo-leczniczych,
✓ wymiana łóżek szpitalnych,
✓ wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego.
II.
Poz. 908
Wprowadzenie
Wiele oddziałów wymaga remontów, rozbudowy, doposażenia. Szpital wybudowany był w latach 50. Ze względu
na zmieniające się przepisy oraz konieczność dostosowania budynków oraz oddziałów do tych przepisów szpital
jest zmuszony do przeprowadzania ciągłych remontów, rozbudowy, przebudowy – wskazuje Jolanta Mazur,
zastępca dyrektora do spraw administracyjno-eksploatacyjnych Powiatowego Szpitala Specjalistycznego
w Stalowej Woli.
Większość z budynków, w których są zlokalizowane podmioty lecznicze powstała w latach 50. i 60. XX wieku lub
wcześniej, a przeprowadzane dotychczas prace w zakresie modernizacji pozwalały jedynie na fragmentaryczne
odtwarzanie infrastruktury. Budynki są wyeksploatowane. Infrastruktura ta nadal w większości przypadków nie
spełnia standardów efektywnego wykorzystania i wymaga modernizacji, w tym także dostosowania do potrzeb
osób z niepełnosprawnościami.
Stałej poprawy, szczególnie w mniejszych miejscowościach, wymaga infrastruktura budowlana i techniczna
podmiotów leczniczych, której pogarszający się stan może powodować istotne obniżenie jakości świadczonych
usług. Kontynuacji wymagają także inwestycje w zakresie dostosowywania podmiotów leczniczych do wymogów
przestrzennych, sanitarnych oraz instalacyjnych, ponieważ wciąż, mimo realizacji wieloletnich programów,
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) zidentyfikowała braki w tym zakresie. Zgodnie z założeniami reformy z 1999 r. kasy
chorych, a od 2003 r. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) miały dokonywać zakupu świadczeń bez uwzględnienia
kosztów amortyzacji aktywów świadczeniodawcy. Inwestycjami w systemie ochrony zdrowia miały zajmować się
podmioty założycielskie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZ) lub organy
właścicielskie (po przekształceniu SPZOZ w spółki kapitałowe). Uwarunkowania ekonomiczne, a zwłaszcza
ograniczone środki jednostek samorządu terytorialnego będących podmiotami założycielskimi SPZOZ,
powodowały, że nakłady na infrastrukturę placówek ochrony zdrowia były bardzo ograniczone. Prowadziło to do
dekapitalizacji majątku i zużycia sprzętu oraz aparatury medycznej. Czynnikami pogłębiającymi ten stan były
ograniczone możliwości akumulacji środków przez same placówki, narastający problem ich zadłużenia,
nieregulowanie przez nie zobowiązań. Jednocześnie od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r.
o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. poz. 89, z późn. zm.), tj. 15 stycznia 1992 r., podmioty udzielające
świadczeń zdrowotnych, w tym szpitale, są obowiązane do posiadania pomieszczeń i urządzeń odpowiadających
wymogom ogólnoprzestrzennym, sanitarnym i instalacyjnym. Wymogi dotyczyły usytuowania poszczególnych
pomieszczeń, w których odbywają się diagnostyka i leczenie, szerokości wejść i wyjść, wyposażenia sal
w urządzenia do dezynfekcji, odpowiedniego oświetlenia, wentylacji i klimatyzacji, a także zapewnienia
rezerwowych źródeł zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną.
Powyższe potwierdzają również dyrektorzy szpitali. „W naszym szpitalu część oddziałów ostatni raz
remontowana była jeszcze w latach 70. i 80., co w znaczący sposób wpływa na komfort przebywających w nich
pacjentów i pracowników szpitala. Pomimo wysokiego profesjonalizmu kadry medycznej, zastosowaniu
najnowocześniejszego sprzętu do diagnostyki i leczenia pacjentów, cieniem na całości kładzie się stare
wyposażenie socjalno-bytowe, jak również od dawna nieremontowane sale chorych i węzły sanitarne” –
podkreśla Artur Rydzyk, komendant 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SP ZOZ w Krakowie.
Należy przy tym podkreślić, że stan infrastruktury wpływa na całokształt jakości opieki medycznej nad pacjentem.
Generuje również ryzyko występowania zakażeń szpitalnych, które są istotnym problemem w kontekście nie
tylko kosztów (szacuje się, że obniżenie o 1% częstości występowania zakażeń szpitalnych powoduje zmniejszenie
kosztów lecznictwa szpitalnego o 7–10%)1), lecz także bezpieczeństwa pacjentów. Wiele z zakażeń szpitalnych,
szczególnie w przypadku dzieci, powoduje realne zagrożenie życia. Zakażenia szpitalne powodują powikłania
1) K. Plata-Nazar, B. Kamińska, J. Jurczyk, Profilaktyka zakażeń szpitalnych na oddziale pediatrycznym, „Przegląd Pediatryczny” 2009, vol. 39,
nr 1, s. 38.
choroby podstawowej prowadzące często do niepełnosprawności, są przyczyną wydłużenia pobytu w szpitalu
i zwiększają koszty świadczonych usług. Dodatkowym czynnikiem generującym koszty są roszczenia pacjentów,
którzy ulegli zakażeniu i potrafią udokumentować, że stało się to z winy szpitala. Zmniejszenie liczby zakażeń
szpitalnych wpływa na obniżenie kosztów leczenia, zmniejszenie liczby osób z niepełnosprawnościami
i wskaźnika śmiertelności. Narzędziem służącym ograniczeniu szerzenia się zakażeń szpitalnych powinien być
prawidłowo funkcjonujący system zapobiegania i zwalczania zakażeń, utworzony w szpitalu na podstawie
obowiązujących przepisów prawa, uwzględniający ogół działań podjętych przez szpital w celu zminimalizowania
ryzyka wystąpienia zakażeń szpitalnych, a tym samym podniesienia jakości usług medycznych i bezpieczeństwa
pacjentów. Efektywne systemy kontroli zakażeń mogą zmniejszać ryzyko ich wystąpienia od 55% do 70%.2) Średni
pobyt pacjenta w szpitalu, u którego nie stwierdzono zakażenia szpitalnego, wynosi 5,64 dnia, podczas gdy pobyt
pacjenta z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym jest znacznie dłuższy i wynosi średnio 16,35 dnia. Wydłużony
czas pobytu pacjenta w szpitalu jest kluczowym czynnikiem wpływającym na koszty leczenia pacjenta
z rozpoznanym zakażeniem szpitalnym. Szacunkowe koszty związane z przedłużeniem hospitalizacji
11 488 pacjentów, u których rozpoznano zakażenie szpitalne, wyniosły 85 774 tys. zł.3)
Rozmieszczenie oddziałów szpitalnych i oddziałów udzielających stacjonarnych i całodobowych świadczeń
zdrowotnych innych niż świadczenia szpitalne w wielu budynkach oraz ich stan techniczny wpływają na niższą
efektywność szpitali i utrudniają wprowadzanie rozwiązań zwiększających funkcjonalność techniczną
i organizacyjną, a także rozwiązań poprawiających komfort pacjentów.
Najwyższy czas zdać sobie również sprawę z poziomu eksploatacji sprzętu medycznego, w tym również
w zespołach ratownictwa medycznego. Ratowanie ludzkiego życia to nie tylko straż pożarna. To również,
a w zasadzie głównie, sprzęt medyczny i zespoły ratownictwa medycznego.
Tylko w województwie łódzkim w ciągu doby zespoły ratownictwa medycznego wyjeżdżają około 700 razy. Jeśli
przyjmiemy to jako średnią liczbę interwencji okaże się, że w ciągu miesiąca ponad 20 tysięcy razy zespoły użyły
aparatu do mierzenia ciśnienia, ponad 20 tysięcy razy włączyły pulsoksymetr, ponad 20 tysięcy razy wykonały
zapis elektrokardiograficzny, ponad 20 tysięcy razy użyły latarek diagnostycznych i tak dalej… Podkreślmy
to wszystko jedynie w ciągu miesiąca! Tak intensywna eksploatacja sprzętu nie pozostaje bez wpływu na jego
zużycie. Od nieustannego włączania i wyłączania urządzeń zużywają się przyciski. Sprężyny manometrów
ciśnieniomierzy ulegają rozregulowaniu, co wymusza ich częstą kalibrację. Od nieustannego zwijania i rozwijania
przewodów EKG ulegają one mikropęknięciom, co wpływa na jakość zapisu. Wreszcie akumulatory i baterie wielu
urządzeń zmniejszają swoją pojemność po ciężkiej eksploatacji w zmiennych warunkach atmosferycznych.
Dodajmy do tego wypalone monitory urządzeń, czy chociażby glukometry, z których praktycznie żaden nie jest
fabrycznie przeznaczony do intensywnej pracy w ciężkich warunkach – podkreśla Krzysztof Janecki, dyrektor
Wojewódzkiej Stacji Ratownictwa Medycznego w Łodzi.
Dotychczasowe inwestycje w zakresie remontów budynków podmiotów leczniczych, mimo znaczącej poprawy,
jedynie w części zaspokoiły potrzeby podmiotów leczniczych w tym zakresie. Infrastruktura ta nadal w większości
przypadków nie spełnia standardów i wymaga remontów, w tym także dostosowania do potrzeb osób z
niepełnosprawnościami.
Nowoczesne podmioty lecznicze zapewnią lepszy dostęp do usług medycznych, poprawę jakości i bezpieczeństwa
świadczonych usług medycznych, w tym na obszarach wiejskich. Skrócenie czasu hospitalizacji będzie możliwe
dzięki nowoczesnym technologiom w diagnostyce i terapii.
2) NIK, Informacja o wynikach kontroli. Zakażenia w podmiotach leczniczych, Warszawa, 2018, s. 9.
3)
Do oszacowania tych kosztów przyjęto: wydłużony czas pobytu pacjenta z zakażeniem w dniach średni koszt osobodnia wyliczony dla
hospitalizacji sfinansowanych przez NFZ oraz liczbę pacjentów hospitalizowanych z powodu zakażeń szpitalnych. NIK, Informacja
o wynikach kontroli. Zakażenia w podmiotach leczniczych, Warszawa, 2018, s. 58–59.
Rozbudowa, przebudowa lub modernizacja poszczególnych oddziałów podmiotu leczniczego lub ciągów
komunikacyjnych zwiększy dostępność do świadczeń, poprawi ich jakość i komfort leczenia pacjentów oraz
usprawni pracę personelu.
W poniższych rozdziałach zaprezentowano poszczególne obszary interwencji.
III. Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń
opiekuńczo-leczniczych
Przez wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych są rozumiane interwencje
skierowane do podmiotów leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych w zakresie
✓ leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej poza oddziałami
geriatrycznymi,
✓ opieki długoterminowej – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze
– w warunkach stacjonarnych.
Zakłada się, że cel subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych w tym obszarze będzie osiągany dzięki
realizacji szeregu działań nakierowanych w szczególności na niżej wymienione planowane interwencje.
III.1. Planowane interwencje
1. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych przekształcających oddziały
szpitalne lub ich części w
A. oddziały geriatryczne udzielające stacjonarnych świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne
w zakresie: geriatria;
B. struktury opieki długoterminowej w ramach, której udzielane będą stacjonarne
świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze finansowane ze środków publicznych.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
2. Wsparcie podmiotów leczniczych udzielających stacjonarnych świadczeń finansowanych ze
środków publicznych w rodzaju
A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria oraz świadczenia opieki geriatrycznej udzielanej
poza oddziałami geriatrycznymi;
B. opieka długoterminowa w ramach stacjonarnych świadczeń pielęgnacyjnych
i opiekuńczych.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
3. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych tworzących nowe oddziały lub
struktury, w których ze środków publicznych udzielane będą stacjonarne świadczenia
w rodzaju
A. leczenie szpitalne w zakresie: geriatria;
B. opieka długoterminowa – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze.
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz
niezbędne wyposażenie.
W ramach wsparcia w zakresie geriatrii dopuszcza się podejmowanie działań ukierunkowanych na tworzenie
poradni specjalistycznych oraz oddziałów dziennej opieki – jako dopełnienie kompleksowości opieki świadczonej
przez podmiot leczniczy lub samodzielną interwencję w zakresie geriatrii.
Przewidziane w Programie interwencje wpisują się w założenia i działania Krajowego Planu Transformacji poprzez
realizację wsparcia w zakresie zgodnym z Działaniem 2.6.5, tj. 1. Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów
leczniczych przekształcających oddziały szpitalne lub ich części, w których ze środków publicznych udzielane będą
stacjonarne świadczenia w zakresie geriatrii i opieki długoterminowej. 2. Wsparcie rozwoju infrastruktury
podmiotów leczniczych tworzących oddziały opieki długoterminowej.
Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania
dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów.
III.2. Demografia 4)
W Rzeczypospolitej Polskiej obserwuje się dwa główne trendy: spadek liczby ludności wywołany spadkiem
urodzeń oraz wzrost długości życia (starzenia się społeczeństwa) przy jednoczesnym spadku liczby lat przeżytych
w zdrowiu. Może to doprowadzić do znaczących zmian na rynku pracy (przez zmniejszenie się liczby osób
wchodzących na rynek pracy przy jednoczesnym wzroście liczby osób w podeszłym wieku). Wynikają z nich
adekwatne oczekiwania co do systemu ochrony zdrowia.
W czerwcu 2019 r. liczba ludności naszego kraju wynosiła niemal 38,4 mln osób, w tym ponad 9,5 mln stanowiły
osoby w wieku 60 lat i więcej5) (niespełna 25%). Udział osób w wieku co najmniej 60 lat w ogólnej populacji wzrósł
o ponad 10 p.p., tj. z 14,7% w 1989 r. do 24,8% w 2018 r. 6) Szacuje się, że w 2050 r. odsetek ludności w wieku
poprodukcyjnym w kraju wyniesie 32,5%.
Dla osoby wkraczającej w 2019 r. w wiek poprodukcyjny i rozpoczynającej okres starości – średnia dalsza
oczekiwana długość życia wynosiła dla kobiet 24,2 roku, a dla mężczyzn 19,3 roku. Mając na uwadze pogarszanie
się stanu zdrowia w populacji 65+, dane te wskazują średni okres, w którym system ochrony zdrowia będzie
musiał zabezpieczyć odpowiednią opiekę zdrowotną i realizację świadczeń zdrowotnych dla około 6,9 mln osób
(liczba osób, które w 2019 r. osiągnęły wiek 65+). Częstość hospitalizacji osób starszych w wieku powyżej 65 lat
rośnie niewspółmiernie szybciej (dwukrotnie) w porównaniu z hospitalizacją osób poniżej 65 roku życia.7)
Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych GUS.
Prognoza demograficzna dla Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że odsetek osób w wieku powyżej 65 lat
wzrośnie do 2060 r. ponad dwukrotnie – do 33% i będzie należał do jednego z najwyższych w Europie. Podobnie
dla populacji powyżej 80 lat, odsetek tej grupy wiekowej w Rzeczypospolitej Polskiej wzrośnie blisko
Za danymi GUS i EUROSTAT zawartymi w Mapach Potrzeb Zdrowotnych 2020, dostępnych na platformie internetowej – Baza Analiz
Systemowych i Wdrożeniowych, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3364, dostęp 12.11.2020.
5)
Czyli osoby starsze, zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705).
6) Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2018 r., Warszawa 2019, s. 7.
7) B. Wojtyniak, P. Goryński. (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania – synteza, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
– Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2018, s. 17, 25, 89–90.
4)
czterokrotnie z 3,8% w 2013 r. do 12,3% w 2060 r. Tendencje te potwierdza również raport Banku Światowego
w odniesieniu do stanu i perspektyw opieki długoterminowej w naszym kraju.8)
Dane wskazują na konieczność podjęcia działań wspierających opiekę medyczną
nad osobami w wieku podeszłym, ze szczególnym uwzględnieniem inwestycji
w infrastrukturę udzielania świadczeń z zakresu geriatrii i opieki
długoterminowej.
Planowane interwencje zostały podzielone na zakresy tematyczne poświęcone opiece długoterminowej oraz
geriatrii. Każdy z obszarów obejmuje diagnozę stanu obecnego, zidentyfikowane wyzwania oraz wskazany cel
interwencji. Rozdział zawiera wspólne podsumowanie wyników przeprowadzonej diagnozy oraz oczekiwany
rezultat w ramach planowanego wsparcia.
III.3. Zasoby i możliwości
✓
✓
Na podstawie danych z map potrzeb zdrowotnych została przygotowana analiza obrazująca liczbę łóżek
szpitalnych w całej Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do ich obłożenia – przyjmując górną granicę
optymalnego obłożenia łóżek na poziomie 85%. Na bazie analizy zasymulowano możliwości przekształcenia
łóżek szpitalnych, których obłożenie jest niskie (poniżej 85%) – w celu optymalnego wykorzystania bazy
łóżkowej i efektywnego gospodarowania środkami publicznymi przeznaczonymi na utrzymanie łóżek
szpitalnych. Symulacja jest oparta na analizie obłożenia wszystkich łóżek szpitalnych w naszym kraju i na
wskazaniach obszaru możliwego do zagospodarowania na cele przekształceń.
Poniższa tabela przedstawia bazę łóżkową w szpitalach w Rzeczypospolitej Polskiej w ramach systemu
podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej (dalej: PSZ). Do analizy zostały
włączone dane o liczbie łóżek w oddziałach szpitalnych bez uwzględnienia bazy łóżkowej szpitalnych
oddziałów ratunkowych (SOR), izb przyjęć (IP), oddziałów leczenia jednego dnia, anestezjologii i intensywnej
terapii, geriatrycznych, radioterapii i rehabilitacyjnych. Mając na uwadze specyfikę leczenia w tych
komórkach szpitalnych i krótki okres hospitalizacji pacjenta przy niejednokrotnie większym obłożeniu niż
liczba dostępnych miejsc przeznaczonych do pomocy nagłej, dane z ww. komórek mogą zaburzyć poziom
rzeczywistego obłożenia łóżek w szpitalu, przez co zostały wyłączone z symulacji.
TABELA 1. Symulacja bazy łóżkowej w kraju, z obłożeniem i wskazaniem łóżek do przekształcenia
Województwo
Liczba łóżek
(2019)
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
świętokrzyskie
10 063
7929
9313
3227
10 260
10 931
20 637
2411
5797
4100
6714
18 078
4267
Bufor 15%
łóżek w
szpitalu
85% optymalne
Średnie
Liczba łóżek
obłożenie łóżek obłożenie za lata przy średnim
w szpitalu
2016–2019
obłożeniu
1509
1189
1397
484
1539
1640
3096
362
870
615
1007
2712
640
8554
6740
7916
2743
8721
9291
17 541
2049
4927
3485
5707
15 366
3627
8) Bank Światowy,
66,0%
65,9%
76,6%
68,3%
67,7%
70,7%
73,7%
67,1%
67,6%
62,4%
67,0%
64,3%
71,0%
6645
5225
7137
2202
6942
7725
15 209
1617
3921
2559
4495
11 619
3031
Liczba łóżek
potencjalnie do
przekształcenia przy
założeniu, że
pozostałe łóżka będą
optymalnie
wykorzystane (85%)
2246
1782
917
636
2093
1843
2744
509
1184
1089
1426
4409
701
Stan obecny i przyszłość opieki długoterminowej w starzejącej się Polsce. Uwagi na potrzeby opracowania polityki
dotyczącej opieki długoterminowej, 3.11.2015, s. 32–34.
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Polska
– 15 –
4938
11 378
6033
136 076
741
1707
905
20 413
4197
9671
5128
115 663
Poz. 908
66,2%
67,2%
63,4%
68,4%
3269
7648
3824
93 068
1092
2380
1534
26 585
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020, wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
Szpitale dysponują 136 076 łóżkami o średnim obłożeniu 68,4%. We wszystkich województwach średnie
obłożenie jest faktycznie niższe niż przyjęty poziom optymalny 85%, co wskazuje skalę potencjalnych
przekształceń w systemie opieki szpitalnej. Po zestawieniu obecnego średniego obłożenia łóżek
i optymalnego obłożenia na poziomie 85% jest widoczny potencjał na przybliżonym poziomie 26 585 łóżek
do zagospodarowania na cele przekształceń oddziałów o zwiększonym zapotrzebowaniu na świadczenia
zdrowotne w tym np. na potrzeby oddziałów geriatrii i na łóżka opieki długoterminowej. Powyższa symulacja
ma na celu zobrazowanie przybliżonej skali i ogólnej możliwości dokonywania przekształceń, w celu
efektywnego wykorzystania dostępnych łóżek szpitalnych.
WYKRES 1. Średnie obłożenie łóżek w kraju zestawione z potencjałem wolnych łóżek do przekształcenia
(% obłożenia łóżek/wolne łóżka)
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020, wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
W 2019 r. z leczenia szpitalnego skorzystało 2,4 mln pacjentów w wieku 65+. Dane o tym, gdzie trafiają
pacjenci w wieku 65+ przyjęci do szpitala, obrazuje tabela 2.
✓
Z poniższych danych wynika, że pacjenci w wieku 65+ najczęściej trafiają na SOR, oddział okulistyczny
i oddział chorób wewnętrznych – co stanowi 42% wszystkich hospitalizacji osób po 65 roku życia w 2019 r.
Mając na uwadze niewielką liczbę oddziałów geriatrycznych w Rzeczypospolitej Polskiej, długi czas
oczekiwania na świadczenie w nich udzielane oraz wielochorobowość pacjentów starszych, można przyjąć,
że pacjenci są alokowani w większości na inne dostępne oddziały.
TABELA 2. Alokacja pacjentów w wieku 65+ w poszczególnych oddziałach szpitalnych w 2019 r.
Lp.
Liczba wizyt
(w tys.)
Nazwa oddziału
Procentowy
udział (%)
0
1
2
3
1
Szpitalny oddział ratunkowy
1030
18%
2
Oddział okulistyczny
814
14%
3
Oddział chorób wewnętrznych
572
10%
4
Izba przyjęć szpitala
497
8%
5
Oddział kardiologiczny
329
6%
6
Oddział chirurgii ogólny
323
6%
7
Oddział leczenia jednego dnia
267
5%
8
Oddział onkologii klinicznej/chemioterapii
201
3%
9
Oddział onkologiczny
194
3%
10
Oddział chirurgii urazowo-ortopedycznej
174
3%
11
Oddział neurologiczny
145
2%
12
Oddział urologiczny
140
2%
13
Oddział hematologiczny
91
2%
14
Oddział geriatryczny
30
1%
Pozostałe
1041
18%
5848
100%
15
RAZEM
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych z NFZ, wg. stanu na 31.12.2019 r.
III.4. Opieka długoterminowa
W Rzeczypospolitej Polskiej system opieki długoterminowej finansowany ze środków publicznych opiera się na
dwóch niezależnych od siebie filarach, funkcjonujących w ramach systemu ochrony zdrowia i polityki społecznej.
Opieka długoterminowa w systemie ochrony zdrowia w ramach ubezpieczenia zdrowotnego jest realizowana
w warunkach
✓
stacjonarnych – zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL) i zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO);
✓
domowych – w zespołach długoterminowej opieki domowej dla pacjentów wentylowanych
mechanicznie oraz w ramach pielęgniarskiej opieki długoterminowej.
Z uwagi na planowany zakres wsparcia w niniejszym dokumencie skupiono się na opiece długoterminowej
realizowanej w warunkach stacjonarnych.
III.4.1.
Diagnoza obecnego potencjału
LICZBA PACJENTÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ9)
✓
9)
Ze świadczeń w ramach opieki długoterminowej w warunkach stacjonarnych w 2019 r. skorzystało ponad
42,6 tys. pacjentów. Liczba pacjentów korzystających z ww. świadczeń w przeliczeniu na 100 tys. ludności
wyniosła 111 osób. Najwięcej pacjentów odnotowano w województwie podkarpackim, opolskim,
świętokrzyskim i małopolskim, najmniej zaś w województwie wielkopolskim, zachodniopomorskim oraz
warmińsko-mazurskim. Wartość poniżej średniej odnotowano w 9 województwach. Na mapie poniżej
Na podstawie danych ujętych w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3361, dostęp
12.11.2020 r.
przedstawiono rozkład pacjentów w opiece długoterminowej, którym udzielono świadczenia w ramach
opieki stacjonarnej na 100 tys. ludności względem miejsca udzielania świadczeń.
WYKRES 2. Liczba pacjentów opieki długoterminowej na 100 tys. ludności w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych NFZ i GUS.
✓
W lutym 2020 r. liczba oczekujących do ośrodków opieki długoterminowej wyniosła 17 tys., z czego 61%
osób oczekiwało na świadczenia z zakresu opieki stacjonarnej (7,7 tys. oczekiwało na świadczenia
w zakładach opiekuńczo-leczniczych, a 2,7 tys. oczekiwało na świadczenia w zakładach
pielęgnacyjno-opiekuńczych). Przeciętny czas oczekiwania na świadczenia w stacjonarnych zakładach
opiekuńczo-leczniczych wyniósł aż 294 dni, a w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych wyniósł aż 144 dni.
Biorąc pod uwagę liczbę osób wymagających świadczeń w ramach opieki długoterminowej i długi czas
oczekiwania na przyjęcie do ośrodków stacjonarnej opieki długoterminowej, zasadne jest zwiększanie liczby
dostępnych miejsc w tych ośrodkach.
LICZBA ŚWIADCZENIODAWCÓW W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ10)
✓
W 2019 r. w ramach NFZ udzielano świadczeń w 466 ośrodkach opieki stacjonarnej. Najwięcej stacjonarnych
ośrodków opieki długoterminowej było zlokalizowanych w województwie śląskim, mazowieckim,
dolnośląskim, najmniej zaś w lubuskim, warmińsko-mazurskim oraz zachodniopomorskim.
✓
Liczba ośrodków na 100 tys. ludności wyniosła 1,21, przy czym wartość poniżej średniej dla Rzeczypospolitej
Polskiej odnotowano aż w 9 województwach. Największą wartością tego wskaźnika charakteryzowały się
województwa: podkarpackie, opolskie i dolnośląskie, najmniejszą zaś województwa: wielkopolskie,
zachodniopomorskie i warmińsko-mazurskie. Liczbę ośrodków na 100 tys. ludności w ramach opieki
stacjonarnej w 2019 r. w poszczególnych województwach przedstawia mapa poniżej.
10) Na postawie danych ujętych w Mapie potrzeb zdrowotnych 2020, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3361, odczyt
12.11.2020 r.
WYKRES 3. Liczba ośrodków opieki długoterminowej na 100 tys. ludności w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 r. na podstawie danych NFZ i GUS.
✓
Zmiany w poszczególnych latach w liczbie podmiotów udzielających świadczeń oraz liczbie łóżek przedstawia
poniższa tabela. Mimo niewielkiej tendencji wzrostowej, przy wciąż utrzymującym się długim czasie
oczekiwania na świadczenie i dużej liczbie pacjentów wymagających opieki długoterminowej, potwierdzona
jest zasadność dalszych inwestycji w rozwój potencjału miejsc w zakładach opiekuńczo-leczniczych
i zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych.
TABELA 3. Liczba podmiotów udzielających świadczeń opieki długoterminowej w trybie stacjonarnym
i liczba łóżek w tych podmiotach w latach 2016–2019
2016
2017
2018
2019
Liczba świadczeniodawców
440
463
456
466
Średnia liczba łóżek
28 568
29 942
30 681
31 127
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
LICZBA ŁÓŻEK W RAMACH DŁUGOTERMINOWEJ OPIEKI STACJONARNEJ11)
✓
Średnia liczba łóżek w 2019 r. w stacjonarnych ośrodkach opieki długoterminowej wynosiła 31 127.
Najwięcej łóżek znajdowało się na terenie województwa mazowieckiego, śląskiego oraz dolnośląskiego,
najmniej zaś na terenie województwa lubuskiego, warmińsko-mazurskiego oraz podlaskiego. Jednak danych
wojewódzkich nie można rozpatrywać jednoznacznie – należy mieć na uwadze, że obecnie długi czas
oczekiwania na miejsce w zakładzie opieki długoterminowej powoduje, że wielu seniorów korzysta z opieki
nie w miejscu zamieszkania, lecz tam, gdzie najszybciej uzyskuje dostęp.12)
11) Na postawie danych ujętych w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020.
12)
Raport
z
analizy
statystycznej
GUS
„Zdrowie
i
Ochrona
Zdrowia
tematyczne/zdrowie/zdrowie/zdrowie-i-ochrona-zdrowia-w-2019-roku,1,10.html
17
w
2019”
https://stat.gov.pl/obszary-
✓
Poz. 908
Rozkład liczby łóżek na 1000 ludności w wieku 65 lat lub więcej w 2019 r. nie był równomierny względem
wszystkich województw. Średnia dla Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła 4,48 a wartość poniżej średniej dla
kraju odnotowano aż w 10 województwach. Największą wartością charakteryzowały się województwa
dolnośląskie,
podkarpackie,
mazowieckie,
najmniejszą
zaś
województwa
wielkopolskie,
warmińsko-mazurskie oraz lubuskie. Liczbę łóżek w ośrodkach stacjonarnych na 1000 ludności w wieku 65 lat
lub więcej w 2019 r. w poszczególnych województwach przedstawiono na poniższej mapie.
WYKRES 4. Liczba łóżek w ośrodkach stacjonarnych na 1000 ludności powyżej 65 lat w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
✓
Stacjonarne zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze oferują rodzaj opieki, na którą jest
duże zapotrzebowanie ze strony społeczeństwa, czego dowodem są m.in. wysokie wskaźniki wykorzystania
łóżek
o
dla zakładów opiekuńczo-leczniczych o profilu ogólnym wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju
wyniósł 91,2% (333 dni);
o
dla zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł 87,6%
(320 dni);
o
w zakładach o profilu psychiatrycznym wykorzystanie łóżek w placówkach opiekuńczo-leczniczych
i pielęgnacyjno-opiekuńczych było podobne i wskaźnik wykorzystania łóżek w skali kraju wyniósł nieco
ponad 93%.
Powyższe wskazuje jednoznacznie na konieczność tworzenia nowych łóżek opieki długoterminowej
i systematycznego zwiększania liczby miejsc w placówkach świadczących ten rodzaj opieki w formie
stacjonarnej.13)
13) Raport z analizy statystycznej GUS, Zdrowie i Ochrona Zdrowia w 2019, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/zdrowie/zdrowie-
i-ochrona-zdrowia-w-2019-roku,1,10.html
CZAS OCZEKIWANIA
✓
Postępujące starzenie się populacji wpływa na dostępność do świadczeń oraz powoduje znaczne obciążenie
systemu ochrony zdrowia i brak możliwości zapewnienia wszystkim natychmiastowego dostępu do
świadczeń opieki długoterminowej, co jest istotne z punktu widzenia zachowania ciągłości leczenia
pacjentów.
✓
Dostęp do świadczeń opieki długoterminowej wykazuje duże zróżnicowanie terytorialne 14)
−
najdłuższy przeciętny rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do
zakładu/oddziału opiekuńczo-leczniczego wynosił w lutym 2020 r. 592 dni (w województwie
małopolskim), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 294 dni;
−
najdłuższy przeciętny rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do
zakładu/oddziału pielęgnacyjno-opiekuńczego wynosił w lutym 2020 r. 321 dni (w województwie
kujawsko-pomorskim), przy czym średnio pacjenci czekali na przyjęcie 144 dni. Warto zauważyć, że na
terenie dwóch województw, tj. łódzkiego i opolskiego nie sprawozdano żadnego zakładu/oddziału
pielęgnacyjno-opiekuńczego.
TABELA 4. Liczba pacjentów oczekujących na przyjęcie do miejsca świadczenia stacjonarnej opieki
długoterminowej, z przeciętnym czasem oczekiwania
Lp.
Województwo
0
1
Liczba osób
oczekujących
Zakład/oddział
Przeciętny czas
oczekiwania
(w dniach)
przypadek stabilny
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
dolnośląskie
dolnośląskie
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubelskie
lubuskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
małopolskie
mazowieckie
mazowieckie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podkarpackie
podlaskie
podlaskie
pomorskie
pomorskie
śląskie
śląskie
świętokrzyskie
świętokrzyskie
2
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla dzieci
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
14) Dane w tym zakresie odnoszące się do opieki długoterminowej są zbierane od stycznia 2020 r.
19
3
4
751
460
1
374
370
550
234
51
192
468
2015
12
636
217
5
39
152
79
313
85
335
31
1474
668
152
48
200
9
0
321
92
308
240
238
20
68
592
0
249
18
9
53
259
17
153
125
29
28
238
29
30
31
32
– 21 –
warmińsko-mazurskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
zachodniopomorskie
Ogółem – kraj
Poz. 908
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
110
18
78
223
177
103
72
28
45
20
243
168
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy
7729
294
zakład/oddział pielęgnacyjno-opiekuńczy
2686
144
zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy dla
dzieci
6
8
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych, dostęp 30.12.2020 r.
✓
Podkreślenia wymaga fakt, że długość pobytu pacjentów w ZOL lub ZPO jest zdecydowanie dłuższa niż
w oddziałach szpitalnych, a celem tego pobytu jest przywrócenie pacjentowi możliwie jak największej
sprawności fizycznej oraz psychicznej.
STAN TECHNICZNY INFRASTRUKTURY PODMIOTÓW LECZNICZYCH
✓
W pierwszej połowie 2020 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło ogólnopolską analizę stanu technicznego
infrastruktury podmiotów leczniczych należących do PSZ. Prośba o ocenę stanu infrastruktury została
skierowana do około 575 podmiotów (wszystkich w PSZ). Przyjęto czterostopniową skalę oceny stanu
infrastruktury
o
stan optymalny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku i infrastruktury
terenu określona stopniem zużycia od 0% do 15% – główne elementy infrastruktury ocenianej placówki
medycznej stanowiące o stopniu zużycia, są bardzo dobrze utrzymane, konserwowane i nie wykazują
widocznego zużycia i uszkodzeń;
o
stan zadowalający – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 16% do 30% – główne elementy infrastruktury,
stanowiące o stopniu zużycia, są należycie utrzymane, konserwowane i wykazują niewielki stopień
zużycia i uszkodzeń. Roboty budowlane mogą zostać odłożone na okres do 3 lat bez specjalnej szkody
dla użytkowników;
o
stan niedostateczny – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia od 31% do 50% – w głównych elementach
infrastruktury występuje duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie w wykończeniu,
instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń utraciły swoje
pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na wysokim poziomie. Prace z uwagi na stan
techniczny powinny się odbyć w okresie do 2 lat od oceny infrastruktury;
o
stan nieodpowiedni – sprawność techniczna jednostek, obiektów lub elementów budynku
i infrastruktury terenu określona stopniem zużycia powyżej 51% – w głównych elementach
infrastruktury występuje bardzo duże zużycie, stwierdzono w nich awaryjność i ubytki, głównie
w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu, cechy i własności wbudowanych materiałów i urządzeń
utraciły swoje pierwotne właściwości – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie. Prace
z uwagi na nieodpowiedni stan techniczny powinny się odbyć niezwłocznie.
Ocenie poddano m.in. podmioty udzielające świadczeń z zakresu opieki długoterminowej o całkowitej
powierzchni 191 tys. m2. Poniższe wykresy przedstawiają wyniki przeprowadzonego badania.
WYKRES 5. Stan infrastruktury komórek opieki długoterminowej (powierzchni w m 2)
80 000
70 000
60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
-
71 971
63 628
43 417
12 643
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne, Ministerstwo Zdrowia, 2020 .
✓
W jednostkach lub komórkach organizacyjnych udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej
w szpitalach należących do PSZ, zwraca uwagę dość duży odsetek udziału powierzchni (7%), dla której
stopień zużycia infrastruktury przekroczył 51% – jest to ponad 12,6 tys. m2, co wiąże się z koniecznością
podjęcia natychmiastowych prac modernizacyjnych. Kolejne 38% powierzchni (prawie 72 tys. m2) będzie
wymagać zmodernizowania w przeciągu najbliższych 2 lat. Dla kolejnych 33% powierzchni oceniono stopień
zużycia infrastruktury w przedziale od 16% do 30%, co oznacza konieczność podjęcia prac modernizacyjnych
63,6 tys. m2 powierzchni w ciągu najbliższych 3 lat. Sumarycznie w ciągu 3 lat konieczność modernizacji
będzie dotyczyć 78% powierzchni podmiotów udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej.
WYKRES 6. Stan infrastruktury komórek opieki długoterminowej (powierzchnia w %)
7%
22%
38%
33%
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne, Ministerstwo Zdrowia, 2020.
Powyższe dane wskazują, że w działających podmiotach leczniczych udzielających świadczeń w zakresie opieki
długoterminowej niezwłocznie należy podjąć prace modernizacyjne. Modernizacja 7% powierzchni tych
podmiotów powinna się rozpocząć niezwłocznie ze względu na bardzo duże zużycie, awaryjność, ubytki
w wykończeniu, instalacjach i wyposażeniu – ich stopień degradacji jest na bardzo wysokim poziomie i z roku na
rok może generować coraz wyższe koszty utrzymania. Dla kolejnych 38% powierzchni podmiotów leczniczych
udzielających świadczeń w zakresie opieki długoterminowej niezbędne jest zaplanowanie prac remontowych
w ciągu najbliższych 2 lat.
III.4.2.
Wyzwania
Analiza stanu opieki długoterminowej w Rzeczypospolitej Polskiej na tle innych krajów, jak również fakt, że
społeczeństwo się starzeje, powodują, że zabezpieczenie świadczeń i poprawa infrastruktury w tym obszarze są
koniecznością.
POLSKA NA TLE INNYCH KRAJÓW
✓
Zgodnie z raportem OECD (Health at a Glance, 2019)15) w 2017 r. Rzeczpospolita Polska miała najniższą
wśród 25 krajów OECD wartość wskaźnika „Udział osób w wieku 65+ objętych opieką długoterminową”
(0,9%). Wartość ta jest ponad 10-krotnie mniejsza niż średnia w 25 krajach OECD (10,8%). Największa część
społeczeństwa w wieku 65+ została objęta opieką długoterminową w Szwajcarii i Izraelu (odpowiednio 22,4%
i 20,2%). Duże różnice w wartościach wskaźników między krajami OECD zależą od kilku aspektów, które mogą
uniemożliwiać ich bezpośrednie porównywanie, tj. struktury demograficznej populacji poszczególnych
krajów (odsetka osób w wieku 65+), definicji opieki długoterminowej 16) oraz błędów w sprawozdawczości17).
✓
Jak podaje OECD, średnio 67,5% osób w wieku 65+ objętych opieką długoterminową otrzymuje świadczenia
w warunkach domowych. W naszym kraju niekorzystny dla pacjentów jest udział miejsc stacjonarnych opieki
długoterminowej w porównaniu z innymi państwami europejskimi.
✓
W porównaniu z 33 krajami OECD Rzeczpospolita Polska ma relatywnie niski wskaźnik liczby łóżek
w opiece długoterminowej na 1000 ludności w wieku 65 lat i więcej.
WYKRES 7. Wskaźnik liczby łóżek opieki długoterminowej na 1000 osób w wieku co najmniej 65 lat
w Rzeczypospolitej Polskiej w 2017 r. (institutions – instytucje, hospitals – szpitale)
Źródło: OECD, 2017 r.
✓
Jak podaje OECD, w porównaniu z innymi sektorami opieki zdrowotnej, w zakresie opieki długoterminowej
odnotowano najwyższy wzrost wydatków w ostatnich latach. Starzenie się populacji prowadzi do potrzeby
zapewnienia bieżącej opieki zdrowotnej i społecznej większej liczbie osób, a rosnące dochody zwiększają
również oczekiwania dotyczące jakości życia w starszym wieku. W związku ze starzeniem się społeczeństwa
również możliwości zapewnienia opieki nieformalnej będą maleć. Wszystkie te czynniki uzasadniają
konieczność zwiększenia wydatków na opiekę długoterminową w krajach OECD na nadchodzące lata.
W naszym kraju w 2017 r. wydatki na opiekę długoterminową (zdrowotne i społeczne) według rządowych
i obowiązkowych systemów ubezpieczeń były jednymi z najniższych (0,4% PKB).
OECD, Health at Glance 2019, Paris 2019, https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/4dd50c09-en.pdf?expires=1604485518&id
=id&accname=guest&checksum=DD9B43AF14F6695B5408BBB5073D68DD, dostęp: 4.11.2020.
16) W przypadku wartości dla Polski (0,9%) pod uwagę nie wzięto opieki długoterminowej świadczonej w warunkach domowych. Szczegółowy
opis źródeł danych dla poszczególnych krajów jest dostępny pod adresem: http://stats.oecd.org/wbos/fileview2.aspx?IDFile=be9656b87f61-4a03-a1fc-bc503f459749, dostęp: 12.11.2020.
17) Na podstawie danych ujętych w mapach potrzeb zdrowotnych 2020, s. 361.
15)
PROGNOZA
✓
Dane OECD wskazują, że liczba stacjonarnych miejsc opieki długoterminowej w opiece zdrowotnej znacznie
odbiega od średniej OECD. Zarówno inwestowanie w modernizację obecnych miejsc opieki
długoterminowej, jak i tworzenie nowych jest konieczne ze względu nie tylko na aktualne potrzeby, lecz
także na fakt, że społeczeństwo się starzeje.
✓
W ramach map potrzeb zdrowotnych przygotowano prognozę wzrostu liczby pacjentów w opiece
długoterminowej w podziale na opiekę domową i stacjonarną.
WYKRES 8. Prognozowana liczba pacjentów w latach 2019–2030 w podziale na rodzaj opieki
długoterminowej
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych, 2020.
✓
Analiza prognozy wskazuje, że aby zapewnić ten sam poziom świadczeń na poziomie kraju w 2030 r. co
w 2018 r. należałoby zwiększyć liczbę miejsc, tak aby opiekę otrzymało około 138,5 tys. pacjentów (czyli
o 25% więcej niż obecnie). Utrzymanie obecnego udziału opieki stacjonarnej do opieki domowej (38,5%)
oznaczałoby udzielenie pomocy ponad 85 tys. pacjentów w warunkach domowych oraz ponad 53 tys.
pacjentów w warunkach stacjonarnych18). Biorąc pod uwagę oszacowanie potrzeb seniorów w raporcie
„Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych ośrodków opieki
długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” liczba osób wymagających świadczeń w ramach
opieki długoterminowej w 2030 r. może wzrosnąć do 197,6 tys. osób.
✓
W ww. prognozie oparto się jedynie na obecnym poziomie zabezpieczenia świadczeń dla pacjentów w opiece
długoterminowej. Sam fakt starzenia się społeczeństwa wymaga zapewnienia odpowiednio wyższego
udziału miejsc stacjonarnej opieki długoterminowej w ogólnej liczbie łóżek w kraju. Uwzględniając liczbę
pacjentów oczekujących na świadczenie w opiece długoterminowej oraz porównując liczbę łóżek w opiece
długoterminowej z innymi państwami europejskimi, trzeba uznać, że inwestycje w rozwój potencjału
stacjonarnej opieki długoterminowej są koniecznością.
✓
Powyższe zostało wskazane m.in. w ramach debaty „Wspólnie dla zdrowia”. W dokumencie
podsumowującym zaakcentowano, że należy zbudować wszechstronny system świadczeń
18) Za: Mapa Potrzeb Zdrowotnych, str. 388.
zdrowotnych oraz społecznych19). Podkreślono również, że w związku z rosnącymi potrzebami w zakresie
opieki długoterminowej, należy przekształcić łóżka szpitalne o niskim obłożeniu na potrzeby nowo
tworzonych oddziałów20).
III.4.3.
✓
Cel interwencji w obszarze opieki długoterminowej
Zgodnie z dokumentem pn. „Kompleksowy przegląd możliwości tworzenia w szpitalach powiatowych
ośrodków opieki długoterminowej oraz oddziałów geriatrycznych w Polsce” (Ministerstwo Zdrowia,
Warszawa 2022 r.)
•
podaż opieki długoterminowej wymaga wzmocnionych wielokierunkowych działań, aby w pełni
zabezpieczyć rosnące potrzeby oraz różnice terytorialne,
•
zapotrzebowanie na świadczenia medyczne i opiekuńcze osób starszych w populacji
Rzeczypospolitej Polskiej są związane głównie ze zmianami demograficznymi oraz wzorcami
profilaktycznymi i kulturowymi. Potrzeby te będą w przyszłości rosnąć i potencjalnie powodować
konieczność intensyfikacji wdrażania różnorodnych form rozwiązań systemowych,
•
zidentyfikowano obszary funkcjonowania placówek ochrony zdrowia, które pozwalają na
przekształcenie istniejących zasobów w ośrodki opieki długoterminowej lub oddziały geriatryczne.
✓
Rzeczpospolita Polska powinna dążyć do zwiększenia liczby łóżek.
✓
Przez interwencję w ramach Programu planujemy utworzyć około 15 tys. łóżek. Pozostałe potrzeby planuje
się zabezpieczyć w ramach działań finansowanych z innych środków będących w dyspozycji Ministra Zdrowia.
✓
Działania podejmowane w ramach Programu powinny odbywać się w pierwszej kolejności przez
przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w miejsca opieki długoterminowej, a w następnej przez
tworzenie nowych miejsc opieki.
✓
Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych w już
działających podmiotach przez ich modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny.
III.5. Geriatria
III.5.1.
Diagnoza obecnego potencjału
LICZBA PACJENTÓW ODDZIAŁÓW GERIATRYCZNYCH
✓
W 2019 r. liczba hospitalizowanych seniorów w wieku 65+ w oddziałach geriatrycznych wyniosła dokładnie
26 972 pacjentów, przy jednoczesnych nakładach na leczenie w wysokości około 129 mln zł.
19) P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.
Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 12.
20) P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.
Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący, Warszawa 2019, s. 10.
WYKRES 9. Liczba pacjentów oddziałów geriatrycznych w latach 2016–2019
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych GUS.
✓
W 2018 r. 32,5% pacjentów z list aktywnych w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) dotkniętych było
wielochorobowością, a połowa wszystkich porad lekarskich została udzielona tej właśnie grupie pacjentów
(50,2%).
✓
Wielochorobowość pacjentów jest silnie związana z wiekiem. W 2018 r. niemal 80% pacjentów w najstarszej
grupie wiekowej (80+) było leczonych z powodu kilku chorób przewlekłych. Zauważa się znaczący wzrost
występowania wielochorobowości u pacjentów po 44 roku życia. (kształtował się na poziomie 24 p.p.
w porównaniu z pacjentami w wieku od 25 do 44 lat).
WYKRES 10. Udział pacjentów z wielochorobowością w poszczególnych grupach wiekowych w 2018 r.
Źródło: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s. 589.
Ze względu na specyfikę stanu zdrowia pacjenta geriatrycznego, u którego najczęściej występuje kilka
współistniejących chorób przewlekłych m.in. nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe stawów czy cukrzyca, czas
hospitalizacji na oddziałach geriatrycznych jest dłuższy niż przeciętny pobyt chorego w szpitalu – w 2018 r. średni
czas jednej hospitalizacji w kraju wyniósł 5,3 dnia, a na oddziałach geriatrycznych 8,4 dnia 21). Jak wskazują
prognozy i dane zebrane w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, czas pobytu seniorów w oddziałach
geriatrycznych rokrocznie wydłuża się – w 2019 r. średni czas jednej hospitalizacji wyniósł już 10 dni.
21) Centrum
Systemów Informacyjnych w Ochronie Zdrowia, Biuletyn Statystyczny 2019 https://cez.gov.pl/fileadmin/user_upload/
Biuletyny_informacyjny/biuletyn_statystyczny_2019_5db016ddd0b8d.pdf, dostęp: 10.09.2020.
LICZBA ŚWIADCZENIODAWCÓW W RAMACH OPIEKI GERIATRYCZNEJ
✓
Obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonują 62 oddziały geriatryczne (46 aktywnie udzielające
świadczeń) z łączną liczbą 1208 łóżek. Najwięcej oddziałów geriatrycznych znajduje się w województwie
śląskim – 15 i mazowieckim – 9. Najmniej – po jednym w województwie podlaskim i zachodniopomorskim.
W województwie warmińsko-mazurskim nie ma oddziału geriatrii w żadnym szpitalu. Rozkład oddziałów
wraz z liczbą dostępnych w nich sumarycznie łóżek zobrazowano na mapie poniżej.
WYKRES 11. Liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych 1208
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie Map potrzeb zdrowotnych 2020., wg. stanu na
31.12.2019 r.
✓
Kolejnym filarem systemu opieki nad pacjentem geriatrycznym w naszym kraju są poradnie geriatryczne
działające w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W 94 obecnie funkcjonujących
poradniach geriatrycznych w 2019 r. udzielono sumarycznie 69 696 porad specjalistycznych – z roku na rok
liczba dostępnych dla pacjentów poradni geriatrycznych rośnie, co obrazuje poniższa tabela. Równocześnie
porady specjalistyczne udzielone w poradni geriatrycznej w 2019 r. stanowiły zaledwie 0,09% wszystkich
udzielonych porad specjalistycznych (z 81 066 246 wszystkich porad AOS).
TABELA 5. Liczba poradni geriatrycznych i liczba udzielonych porad specjalistycznych w tych poradniach
w latach 2015–2019
2015
2016
2017
2018
2019
Liczba poradni geriatrycznych
79
82
80
90
94
Liczba udzielonych porad
63 225
68 584
65 661
66 076
69 696
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
✓
Oddziały geriatryczne cechują się jedną z najmniejszych liczb łóżek w Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie
z mapami potrzeb zdrowotnych w 2019 r. liczba łóżek na oddziałach geriatrycznych wyniosła 1208.
Największa liczba łóżek jest w województwie śląskim oraz mazowieckim, najmniejsza w podlaskim
i zachodnio-pomorskim. W województwie warmińsko-mazurskim nie został otworzony żaden oddział
geriatryczny.
CZAS OCZEKIWANIA NA ŚWIADCZENIA
✓
Postępujące starzenie się populacji wpływa na dostępność do świadczeń – wzrost liczby pacjentów w wieku
65+ powoduje znaczne obciążenie systemu ochrony zdrowia i brak możliwości zapewnienia wszystkim
natychmiastowego dostępu do hospitalizacji na oddziale geriatrycznym. Długi czas oczekiwania na
świadczenie jest zjawiskiem niekorzystnym zarówno dla stanu zdrowia pacjenta, jak i dla finansów
publicznych. Skutkami oczekiwania na świadczenia udzielane seniorom są: pogłębienie się niesprawności
i niesamodzielności, znaczny spadek jakości ich życia, a przede wszystkim opóźnienie diagnostyki i wdrożenia
odpowiedniego leczenia, czego konsekwencją są mniejsze szanse na wyleczenie lub osiągnięcie pożądanego
efektu klinicznego. Czas oczekiwania w kolejce na udzielenie świadczenia powoduje również wzrost kosztów
leczenia pacjenta.
✓
Mimo systematycznego wzrostu wartości zakontraktowanych w umowach dotyczących świadczeń
w zakresie geriatrii, pogorszył się dostęp do świadczeń zdrowotnych w tym obszarze. W latach 2016–2019
zarówno wzrosła liczba oczekujących na świadczenia – w AOS o 56,3% (w 2016 r. 1064 oczekujących,
a w 2019 r. już 1740), w lecznictwie szpitalnym (LSZ) o 87% (w 2016 r. 1337 oczekujących, a w 2019 r. już
2502 osób), jak i wzrósł czas oczekiwania – w AOS o 35% (w 2016 r. w przypadku stabilnym średni czas
oczekiwania wyniósł 26 dni, a w 2019 r. 35 dni), w LSZ o 80,0% (w 2016 r. w przypadku stabilnym średni czas
oczekiwania wyniósł 20 dni, a w 2019 r. już 36 dni)22).
✓
Dostęp do świadczeń geriatrycznych wykazuje duże zróżnicowanie terytorialne. Różnice między
poszczególnymi województwami w wartościach zrealizowanych świadczeń z zakresu geriatrii w przeliczeniu
na 1000 mieszkańców w 2019 r. w AOS i LSZ sięgały kilku tysięcy procent. Nakłady na geriatrię ogółem (AOS,
LSZ, psychiatria i świadczenia odrębnie kontraktowane) w 2019 r. były najniższe w województwie
warmińsko-mazurskim – wartość rozliczonych świadczeń wyniosła 677 zł na 1000 ubezpieczonych ogółem.
Z kolei w województwie małopolskim była najwyższa wartość rozliczonych świadczeń z ww. zakresu – 9886 zł
na 1000 ubezpieczonych ogółem. Średnio dla całej Rzeczypospolitej Polskiej było to 5699 zł w 2019 r.23)
TABELA 6. Liczba pacjentów oczekujących w 2019 r. na miejsce w oddziale geriatrycznym,
z uwzględnieniem średniego rzeczywistego czasu oczekiwania i mediany
Lp.
Województwo
0
1
Liczba osób oczekujących
Średni rzeczywisty czas
oczekiwania (w dniach)
Mediana średniego
rzeczywistego czasu
oczekiwania
przypadek stabilny
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podlaskie
pomorskie
śląskie
2
3
4
273
94
54
27
9
226
132
185
3
939
105
87
13
16
9
25
46
97
12
62
105
87
13
16
11
3
46
97
12
48
22) Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ za lata 2016–2019.
23) Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ za lata 2016–2019.
zachodniopomorskie
podkarpackie
Ogółem – kraj*
11
12
Poz. 908
2
1
1945
20
0
41
20
0
18
* Dane uśrednione na bazie 12 województw. W województwie warmińsko-mazurskim nie ma oddziału geriatrycznego, województwa
lubelskie, świętokrzyskie i wielkopolskie – brak danych.
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ z 10.12.2020 r.
✓
Najdłuższy średni rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do oddziału
geriatrycznego wynosił w grudniu 2019 r. aż 105 dni (województwo dolnośląskie), przy czym średnio pacjenci
czekali na przyjęcie 41 dni. Sumarycznie w przypadku stabilnym oczekiwało na hospitalizację w oddziale
geriatrycznym 1945 seniorów w 12 województwach. W przeliczeniu na jedno województwo średnio
oczekujących było 162 pacjentów. Przyjmując wyliczoną średnią dla wszystkich 15 województw, w których
są oddziały geriatryczne, otrzymujemy sumaryczną liczbę oczekujących w Rzeczypospolitej Polskiej 2431
(bez województwa warmińsko-mazurskiego, gdzie nie ma oddziału geriatrii). Zgodnie z danymi NFZ w 2019 r.
w przypadku zarówno stabilnym, jak i pilnym sumaryczna liczba oczekujących w 12 województwach wynosiła
2 502 (brak danych dla 3 województw).
✓
Przyjmując powyższe dane, aby dążyć do zwiększenia liczby łóżek umożliwiającej pokrycie zapotrzebowania
w 100%, tj. dla wszystkich osób oczekujących na przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak
i stabilnym, należy sumarycznie zwiększyć liczbę łóżek na oddziałach geriatrii o liczbę równą liczbie osób
oczekujących – 2502.
TABELA 7. Liczba pacjentów oczekujących na wizytę w poradni geriatrycznej, ze średnim rzeczywistym
czasem oczekiwania i medianą
Średni rzeczywisty czas
oczekiwania (w dniach)
Mediana średniego
rzeczywistego czasu
oczekiwania
Lp.
Województwo
Liczba osób
oczekujących
0
1
2
3
4
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
dolnośląskie
kujawsko-pomorskie
lubelskie
lubuskie
łódzkie
małopolskie
mazowieckie
opolskie
podkarpackie
podlaskie
pomorskie
śląskie
warmińsko-mazurskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Ogółem – Kraj*
68
221
3
6
52
296
151
162
3
136
126
334
51
37
17
1663
41
130
4
7
33
22
35
109
17
62
96
35
7
9
10
41
4
101
0
5
23
12
27
37
17
0
108
28
3
0
9
12
przypadek stabilny
*dane uśrednione, brak danych z województwa świętokrzyskiego.
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych NFZ z 10.12.2020 r.
✓
Najdłuższy średni rzeczywisty czas oczekiwania w przypadku stabilnym na przyjęcie pacjenta do poradni
geriatrycznej wynosił w grudniu 2019 r. aż 130 dni (województwo kujawsko-pomorskie), przy czym średnio
pacjenci czekali na przyjęcie 41 dni. Sumarycznie w przypadku stabilnym oczekiwało na wizytę w poradni
geriatrycznej 1663 seniorów. W przeliczeniu na jedno województwo średnio było 111 oczekujących
pacjentów.
Zapewnienie odpowiedniej bazy łóżkowej i kompleksowości świadczeń z zakresu geriatrii jest gwarantem
dostępności do świadczeń zdrowotnych dla seniorów i utrzymania ich w dobrym zdrowiu pozwalającym
zminimalizować koszty dalszej opieki długoterminowej i koszty ponoszone z tytułu wypłaty świadczeń
zabezpieczenia społecznego. Tym samym istnieje potrzeba tworzenia nowych oddziałów geriatrycznych
i rozszerzania bazy łóżkowej obecnie funkcjonujących – mając na uwadze ogólne niskie obłożenie łóżek
szpitalnych w naszym kraju, zasadne jest, aby w miejsce łóżek nierentownych wstawić potrzebne łóżka
geriatryczne.
STAN TECHNICZNY INFRASTRUKTURY PODMIOTÓW LECZNICZYCH
✓
Przeprowadzona przez Ministerstwo Zdrowia ogólnopolska analiza stanu technicznego infrastruktury
podmiotów leczniczych należących do PSZ, o której mowa na stronie 20, oceniała również stan infrastruktury
oddziałów geriatrycznych. W badaniu oceniono oddziały geriatryczne o całkowitej powierzchni 61 tys. m2.
WYKRES 12. Stan infrastruktury oddziałów geriatrycznych (powierzchnia w m2)
25 000
20 382
20 000
15 000
17 688
13 102
9 753
10 000
5 000
-
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie ogólnopolskiej analizy stanu technicznego infrastruktury
podmiotów leczniczych.
Wyniki oceny oddziałów geriatrycznych pokazują wysoki odsetek szpitali, które oceniły stan infrastruktury jako
nieodpowiedni (16%). Powyższe oznacza konieczność bezzwłocznego podjęcia prac modernizacyjnych
w odniesieniu do 9,7 tys. m2 powierzchni. Dalsze 17,6 tys. m2 (29%) powierzchni oddziałów geriatrycznych
wymaga interwencji w przeciągu najbliższych 2 lat.
WYKRES 13. Stan infrastruktury oddziałów geriatrycznych (powierzchnia w %)
16%
22%
29%
33%
Optymalny
Zadowalający
Niedostateczny
Nieodpowiedni
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia na podstawie ogólnopolskiej analizy stanu technicznego infrastruktury
podmiotów leczniczych.
Jedynie dla 22% powierzchni oddziałów (13,1 tys. m 2) wskazano, że stan techniczny posiadanej infrastruktury
sprzyja rozwojowi działalności podmiotu, w tym wprowadzaniu i stosowaniu nowoczesnych technologii
medycznych. Mając na względzie trendy demograficzne, konieczne jest pilne uwzględnienie inwestycji
dotyczących modernizacji infrastruktury oddziałów geriatrycznych.
III.5.2.
Wyzwania
Analiza obecnego stanu opieki geriatrycznej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również fakt starzenia się
społeczeństwa wskazują na konieczność podjęcia działań w celu rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń
w tym obszarze.
ZALECENIA NIK DLA OPIEKI GERIATRYCZNEJ
✓
W wynikach kontroli „Opieka medyczna nad osobami w wieku podeszłym” z 2015 r. NIK wskazuje, że
o
starzenie się społeczeństwa powoduje wzrost kosztów opieki medycznej i świadczeń socjalnych, stanowi
wyzwanie organizacyjne dla całego systemu opieki zdrowotnej, konieczne jest zatem budowanie
skutecznego systemu opieki nad osobami w podeszłym wieku oraz sieci wsparcia dla ich rodzin;
o
leczenie pacjentów opuszczających oddziały geriatryczne jest dla płatnika publicznego tańsze –
jednostkowo o 1380 zł na pacjenta na rok – niż leczenie pacjentów po pobycie w oddziałach chorób
wewnętrznych. Ma to szczególnie duże znaczenie zwłaszcza w obliczu rosnącego udziału pacjentów
w wieku podeszłym w całym systemie ochrony zdrowia;
o
wartość średnich kosztów na jedną hospitalizację dla 12 miesięcy po wypisie pacjenta z oddziału chorób
wewnętrznych była wyższa, w stosunku do średnich kosztów na jedną hospitalizację dla 12 miesięcy po
wypisie pacjenta z oddziału geriatrycznego wynosiła: od 11% do 25% w ciągu 3 lat podlegających
analizie;
o
podobnie kształtowały się koszty leków w okresie 12 miesięcy po wypisie pacjentów geriatrycznych
leczonych na oddziałach geriatrycznych w badanym okresie, w stosunku do porównywalnej grupy
pacjentów leczonych w oddziałach chorób wewnętrznych – koszt leków pacjentów leczonych na
oddziałach geriatrycznych, w stosunku do porównywalnej grupy pacjentów leczonych na oddziałach
chorób wewnętrznych, był niższy o 12,6% w 2011 r. i o 10,6% w 2013 r;
o
konieczne jest wprowadzenie zmian w wycenie i finansowaniu procedur geriatrycznych – wykazano, że
przychody z realizacji umów zawartych z NFZ w większości przypadków nie pokrywały kosztów
udzielania świadczeń. Stopień refundacji kosztów świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne wynosił od
47,5% do 133,7%, a w rodzaju AOS – od 15,4% do 185,0%. Różnice między kosztami udzielania świadczeń
a refundacją NFZ były pokrywane przez świadczeniodawców ze środków innych, korzystniej
wycenionych procedur;
o
wycena świadczeń w zakresie geriatrii powinna być tak skonstruowana, aby warunki finansowe
umożliwiały tworzenie nowych placówek geriatrycznych;
o
w badanych grupach pacjentów występuje większy odsetek zgonów wśród pacjentów oddziałów chorób
wewnętrznych w porównaniu z pacjentami oddziałów geriatrycznych. Przy czym odsetek zgonów na
oddziałach chorób wewnętrznych, w grupie osób powyżej 90 roku życia był najwyższy – miarą jakości
opieki medycznej nad chorym w starszym wieku jest m.in. umieralność szpitalna i poszpitalna.
✓
Powyższe wskazuje na potrzebę zwiększania bazy łóżkowej dostępnej dla pacjentów geriatrycznych. Duża
część osób powyżej 60 roku życia ze schorzeniami geriatrycznymi jest leczona na innych oddziałach,
w szczególności na oddziałach chorób wewnętrznych. Zjawisko to stanowi obciążenie dla systemu opieki
zdrowotnej ze względu na niedostosowanie tych oddziałów do kompleksowego leczenia osób starszych
z wielochorobowością.
✓
Z podsumowania kontroli NIK wynika, że w naszym kraju jest niewystarczająca dostępność do opieki
geriatrycznej, a mimo wzrostu nakładów na świadczenia opieki zdrowotnej dla osób w podeszłym wieku,
wzrosła liczba oczekujących i rzeczywisty czas oczekiwania na udzielenie świadczenia. Powyższe
potwierdzają dane dotyczące liczby pacjentów w zestawieniu z czasem oczekiwania i liczbą dostępnych łóżek
w oddziałach geriatrii.
✓
Wnioski z kontroli wskazują, że system opieki zdrowotnej dla osób w podeszłym wieku powinien uwzględniać
bliskość placówek medycznych od miejsca zamieszkania oraz odpowiednią liczbę personelu medycznego
i specjalistów z zakresu geriatrii. Zostało wskazane, że problemy zdrowotne osób starszych muszą być
rozwiązywane kompleksowo, w interdyscyplinarnej współpracy lekarza, pielęgniarki, pracownika socjalnego
oraz innych specjalistów, w sposób ciągły i długofalowy.
✓ Liczne dane24) wskazują, że w czasie roku po hospitalizacji w oddziale geriatrycznym występuje znamienna
redukcja ryzyka śmierci, rehospitalizacji, przekazywania pacjentów do opieki instytucjonalnej, a także
poprawa sprawności funkcjonalnej pacjenta.
✓
Należy dążyć do zwiększenia potencjału i bazy łóżek oddziałów geriatrycznych. Mając na uwadze szacowany
wzrost liczby osób starszych w społeczeństwie polskim, ale i obecny czas oczekiwania na udzielenie
świadczeń w oddziale geriatrycznym, aby zapewnić wszystkim dostęp do tych świadczeń, konieczne jest
dążenie do zwiększenia o około 70% obecnej liczby łóżek w oddziałach geriatrycznych, tj. zarówno
utworzenie co najmniej 850 nowych łóżek w oddziałach geriatrycznych przez przekształcenie łóżek z innych
oddziałów szpitalnych o niskim obłożeniu, jak i tworzenie nowych łóżek.
PROGNOZA
✓
Spadek płodności i umieralności wpływa nie tylko na zmiany liczby ludności, ale przede wszystkim na
określone przekształcenia struktury ludności według wieku – utrzymujący się w kraju trend wskazuje, że
spada udział dzieci i młodzieży w ogólnej liczbie ludności, a zwiększa się liczba i udział osób w wieku starszym
(60 lat i więcej). Wyraźne starzenie się populacji obserwowane jest od początku XXI w. i jak wskazują
prognozy demograficzne znaczący przyrost populacji osób w starszym wieku będzie narastał wykładniczo –
z 5,9 mln osób w wieku 65+ w 2014 r. (15,5% ogółu ludności) oraz nieco ponad 6,9 mln w 2019 r. (18,1%) do
8,6 mln w 2030 r. (23,2%) oraz 11 mln w 2050 r. (32,7%)25).
WYKRES 14. Osoby starsze w populacji Rzeczypospolitej Polskiej
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie danych GUS.
24) A.E. Stuck, A.L. Siu, G.D. Wieland, J. Adams, L.Z. Rubenstein, Comprehensive geriatric assessment: meta-analysis of controlled trial, „The
Lancet” 1993, Vol. 342, Issue 8878, s. 1032–1036.
25) Mapy potrzeb zdrowotnych 2020, zakładka: Demografia, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3304, dostęp: 11.11.2020.
✓
Ponadto w grupie osób starszych wzrasta liczba osób sędziwych, definiowanych jako osoby w wieku 80 lat
i więcej. Grupa osób w wieku 80 lat i więcej wzrasta z ponad 1,5 mln w 2014 r. oraz 1,7 mln w 2019 r. do
ponad 3,5 mln w 2050 r., a osób w wieku 85 lat i więcej z 664,8 tys. w 2014 r. do 812,1 tys. w 2018 r. oraz
blisko 2,1 mln w 2050 r. Nie tylko zatem znacząco wzrośnie populacja osób starszych, lecz także w ramach
tej grupy ludności zwiększy się liczba i udział osób w wieku 80+. Będziemy mieć zatem do czynienia
z procesem podwójnego starzenia się ludności Rzeczypospolitej Polskiej26).
✓
Starzenie się społeczeństwa polskiego w zestawieniu z postępującą wielochorobowością powoduje, że
rokrocznie coraz większa liczba pacjentów będzie wymagać zapewnienia kompleksowej opieki w trakcie
hospitalizacji – specyfika diagnostyki i leczenia pacjenta geriatrycznego wymaga zagwarantowania opieki
w oddziale geriatrycznym, gdzie personel medyczny mający wiedzę i doświadczenie w diagnostyce i terapii
seniorów oferuje najwłaściwszy model opieki geriatrycznej pacjenta hospitalizowanego. Kluczowym
czynnikiem umożliwiającym zachowanie odpowiedniej jakości i efektywności opieki geriatrycznej jest
zapewnienie dostępu do świadczeń nie tylko przez wzrost ich liczby, lecz także przez intensywne zwiększanie
liczby świadczeniodawców z oddziałami geriatrycznymi i bazy łóżek geriatrycznych, możliwie jak najbliżej
miejsca zamieszkania pacjenta, z uwzględnieniem dostępnych zasobów kadrowych.
Zgodnie z raportem NIZP – PZH dotyczącym sytuacji zdrowotnej ludności w 2020 r. liczba
oddziałów świadczących kompleksową opiekę geriatryczną systematycznie rośnie,
jednak ze względu na dynamiczny proces starzenia się społeczeństwa należy stale
zwiększać zasoby infrastruktury.
B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej
uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład
Higieny, Warszawa 2020, s. 576.
Społeczeństwo w Polsce należy do jednej z najszybciej starzejących się nacji w Europie.
Przy utrzymaniu tej dynamiki prognozuje się, że w 2050 r. osoby w wieku powyżej 60 lat
będą stanowić ponad 40% społeczeństwa.
W związku z tym jednym z priorytetów systemowych powinno być dostosowywanie
zasobów ochrony zdrowia do rosnących potrzeb zdrowotnych tej grupy pacjentów.
III.5.3.
Cel interwencji w obszarze geriatrii
✓ Rzeczpospolita Polska powinna dążyć do zwiększenia liczby łóżek umożliwiającej pokrycie zapotrzebowania
w 100%, tj. dla wszystkich osób oczekujących na przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak
i stabilnym. Zgodnie z danymi z map potrzeb zdrowotnych, według stanu na grudzień 2019 r., liczba osób
oczekujących wynosi 2502, wobec czego, aby zapewnić dostęp do świadczeń wszystkim oczekującym o taką
liczbę powinna zostać zwiększona baza łóżek. Interwencją w ramach Programu planuje się objąć 40%
zapotrzebowania na dodatkowe łóżka, wyliczonego na bazie kolejek (40% z 2502 osób oczekujących na
przyjęcie do oddziału geriatrii w trybie zarówno pilnym, jak i stabilnym).
26) Mapy potrzeb zdrowotnych 2020, zakładka: Demografia, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3304, dostęp: 11.11.2020.
✓ Obecnie placówki dysponują 1208 łóżkami w oddziałach geriatrycznych, a więc zwiększenie liczby łóżek
o 40% z oszacowanego zapotrzebowania pozwoli na podwojenie obecnej bazy miejsc w opiece geriatrycznej,
dzięki czemu zwiększy się liczba łóżek na oddziałach geriatrii przynajmniej o około 1000 łóżek (40% z 2502).
✓
Działania podejmowane w ramach Programu powinny odbywać się w pierwszej kolejności przez
przekształcanie obecnych łóżek szpitalnych w łóżka geriatryczne, a w następnej przez tworzenie nowych
miejsc opieki.
✓
Konieczne jest również zapewnienie wysokiej jakości świadczeń z zakresu geriatrii w już działających
oddziałach przez ich modernizację oraz doposażenie w sprzęt medyczny.
✓
Uzupełnieniem wsparcia infrastruktury bazy łóżkowej dla pacjentów geriatrycznych powinny być również
inwestycje w ambulatoryjną opiekę specjalistyczną oraz oddziały opieki dziennej, które stanowią dopełnienie
kompleksowości opieki świadczonej przez podmiot leczniczy dla osób i powyższych interwencji w zakresie
geriatrii.
III.6. Podsumowanie
Działania w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych na rzecz rozwoju infrastruktury
udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie geriatrii oraz opieki
długoterminowej będą odpowiedzią na wskazane wyzwania i potrzeby.
Biorąc pod uwagę prognozowane zmiany w strukturze demograficznej, wzrost popytu na świadczenia zdrowotne
dla osób starszych, coraz droższe technologie medyczne, przewidywany wzrost średniej długości życia, malejący
współczynnik dzietności, zmiany modelu funkcjonowania rodziny – bez podjęcia rozwiązań systemowych
sytuacja ta stanie się poważnym problemem społeczno-ekonomicznym oraz zdrowotnym w kolejnych
dziesięcioleciach.
Z ukazanej wyżej diagnozy systemu opieki geriatrycznej i długoterminowej wynika, że
✓ Rzeczpospolita Polska dysponuje zdecydowanie zbyt małą liczbą łóżek stacjonarnej opieki
długoterminowej i łóżek w oddziałach geriatrycznych, aby zabezpieczyć obecne zapotrzebowanie oraz
być przygotowanym na zwiększającą się rokrocznie liczbę pacjentów w wieku 65+;
✓ konieczne jest niwelowanie różnic w regionalnym dostępie do świadczeń i zapewnienie w każdym
województwie odpowiedniej liczby miejsc w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń w zakresie
leczenia szpitalnego – geriatria oraz świadczących opiekę długoterminową;
✓ średnie obłożenie łóżek szpitalnych na poziomie 68,4% oraz zróżnicowanie regionalne wskazują, że nie
wszystkie łóżka szpitalne w kraju obecnie osiągają optymalne obłożenie zgodne z założeniami (około
85%). Dlatego celowe są działania w kierunku przekształcenia części łóżek na poszczególnych oddziałach
szpitalnych np. w łóżka opieki długoterminowej i geriatrycznej, których liczba jest obecnie
niewystarczająca w stosunku do rosnącego zapotrzebowania;
✓ wyniki badania kwestionariuszowego przeprowadzonego przez Ministerstwo Zdrowia wskazują na
naglącą potrzebę inwestycji dotyczących modernizacji infrastruktury oddziałów geriatrycznych i miejsc
świadczących opiekę długoterminową. Dla 45% ocenionej powierzchni, zarówno oddziałów
geriatrycznych, jak i miejsc świadczących opiekę długoterminową, wskazano konieczność podjęcia prac
remontowych w ciągu najbliższych 2 lat. Dla kolejnych 33% powierzchni wskazana jest modernizacja do
3 lat. Sumarycznie 78% powierzchni zarówno oddziałów geriatrycznych, jak i miejsc świadczących opiekę
długoterminową wymaga kompleksowych prac remontowych w najbliższych 3 latach. Jedynie dla 22%
powierzchni zarówno oddziałów geriatrycznych, jak i miejsc świadczących opiekę długoterminową
wskazano niewielkie zużycie infrastruktury;
✓ uzupełnieniem opieki świadczonej stacjonarnie w podmiotach leczniczych powinna być dobrze
rozwinięta sieć poradni specjalistycznych, m.in. poradni geriatrycznych oraz dziennych oddziałów opieki,
które umożliwiają efektywną i kompleksową opiekę nad pacjentem geriatrycznym. W ramach opieki
ambulatoryjnej pacjent nie tylko ma możliwość zostać odpowiednio zabezpieczony w przypadku
oczekiwania na udzielenie świadczenia w oddziale geriatrycznym, lecz także może rozpocząć dogłębną
diagnostykę i leczenie, które pozwala uniknąć w wielu przypadkach nagłego pogorszenia stanu zdrowia
wymagającego pilnej hospitalizacji, co wpływa sumarycznie na zmniejszenie kosztów leczenia. Ponadto
poradnia geriatryczna zapewnia ciągłość opieki i kontynuację leczenia po odbytej hospitalizacji
w oddziale geriatrycznym – tym samym gwarantując koordynację opieki nad pacjentem
z wielochorobowością i utrzymanie dotychczasowych efektów leczenia pacjenta geriatrycznego;
✓ problem starzenia się społeczeństwa jest powiązany również z nasilającą się wielochorobowością i dużą
liczbą pacjentów w wieku 80+. Powyższe wskazuje na konieczność podchodzenia do pacjenta
geriatrycznego kompleksowo, czyli obejmowania go opieką koordynowaną – co pozytywnie wpływa na
efekty leczenia i generuje mniejsze koszty dla płatnika publicznego. Dlatego konieczne jest
podejmowanie wielokierunkowych działań zmierzających zarówno do rozwoju stacjonarnych form
leczenia w oddziałach przeznaczonych dla pacjentów geriatrycznych, jak i do zapewnienia różnych form
opieki niestacjonarnej, dostępnej w pobliżu miejsca zamieszkania.
System opieki długoterminowej i geriatrycznej w naszym kraju wymaga podjęcia
zdecydowanych
działań
zwiększających
jego
dotychczasowy
potencjał
infrastrukturalny oraz kadrowy. W związku z rosnącymi potrzebami w zakresie opieki
długoterminowej i opieki nad pacjentem geriatrycznym, należy przekształcić łóżka
szpitalne o niskim obłożeniu na potrzeby łóżek w tworzonych oddziałach opieki
długoterminowej i oddziałach geriatrycznych. Należy dokonać zmiany w organizacji
szpitali i lecznictwa ambulatoryjnego w Polsce, przez dostosowanie jej do rzeczywistych
potrzeb zdrowotnych obywateli w celu zwiększenia dostępności świadczeń i poprawy
opieki długoterminowej (za: Strategiczne kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce.
Wyniki ogólnonarodowej debaty o kierunkach zmian w ochronie zdrowia, Warszawa, sierpień
2019).
P. Czauderna, M. Gałązka-Sobotka, P. Górski, T. Hryniewiecki (red.), Strategiczne
kierunki rozwoju systemu ochrony zdrowia w Polsce. Wyniki ogólnonarodowej debaty
o kierunkach zmian w ochronie zdrowia. Dokument podsumowujący,
Warszawa 2019, s. 10, 13.
Jednocześnie, konieczne jest wsparcie systemu opieki zinstytucjonalizowanej, które
powinno obejmować dofinansowanie rozbudowy i dostosowania infrastruktury do
specyficznych potrzeb starszych odbiorców, budowę nowych obiektów, a także
wyposażenie placówek w niezbędny sprzęt medyczny.
Wsparcie na rzecz podniesienia jakości i dostępności usług zdrowotnych w zakresie opieki długoterminowej oraz
geriatrii planowane jest również w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (dalej: KPO).
W ramach inwestycji D1.2.1 Rozwój i modernizacja infrastruktury podmiotów leczniczych na poziomie
powiatowym planuje się realizację projektów infrastrukturalnych na rzecz utworzenia w szpitalach powiatowych
nowych miejsc opieki długoterminowej i geriatrycznej.
Wsparcie inwestycyjne kierowane będzie na
✓
przebudowę, rozbudowę, modernizację infrastruktury podmiotów leczniczych zapewniającą bezpieczną
obsługę pacjentów lub budowę nowej infrastruktury podmiotów leczniczych (wraz z pozyskaniem
niezbędnego terenu w niezbędnych przypadkach związanych z brakiem możliwości efektywnego
inwestowania środków w przebudowę lub rozbudowę starych, wyeksploatowanych budynków, które
nie spełniają standardów obowiązujących dla obiektów ochrony zdrowia tylko w uzasadnionych
przypadkach jako integralna część inwestycji, koszty pozyskania terenu muszą być współmierne do
kosztów całości inwestycji);
✓
doposażenie w nowoczesny sprzęt i aparaturę medyczną z uwagi na ciągły rozwój technologii
medycznych oraz utrzymujący się deficyt zarówno w jakości, jak i liczbie wykorzystywanej aparatury
specjalistycznej;
✓
wsparcie zmian jakościowych w funkcjonowaniu podmiotów leczniczych poprze z realizację niezbędnych
działań infrastrukturalnych.
Przewiduje się realizację 50 projektów w tym zakresie o łącznej wartości 150 mln euro. Szacuje się, że dzięki
interwencji w ramach KPO liczba miejsc opieki długoterminowej i geriatrycznej wzrośnie. Działania w zakresie
opieki długoterminowej oraz geriatrii będą komplementarne z działaniami zaplanowanymi w ramach SMPL,
jednak będą skierowane do innej grupy podmiotów – w ramach interwencji KPO jedynie do szpitali powiatowych.
W celu zapewnienia pełnego wyeliminowania ryzyka podwójnego finansowania, odpowiednie mechanizmy
w tym zakresie zostaną przewidziane na etapie dokumentacji naborów projektów zarówno w KPO i PMPL.
III.7. Oczekiwany rezultat
✓ Dzięki dedykowanemu wsparciu, planowane jest przekształcenie części łóżek w oddziałach szpitalnych
o niskim obłożeniu na łóżka w oddziałach geriatrycznych i łóżka opieki długoterminowej, w celu
zwiększenia dostępności do świadczeń z ww. zakresów poprawy, ich jakości oraz zapewnienia
kompleksowości opieki geriatrycznej. Zwiększenie bazy stacjonarnej wpłynie na zmniejszenie czasu
oczekiwania na udzielanie świadczenia i w konsekwencji spowoduje obniżenie kosztów interwencji
medycznych.
✓ W ramach interwencji dąży się do zwiększenia bazy zarówno łóżek geriatrycznych, jak i łóżek opieki
długoterminowej świadczonej stacjonarnie o łącznie około 15 tys. dodatkowych łóżek opieki
długoterminowej oraz 1000 dodatkowych łóżek w oddziałach geriatrycznych w wyniku przekształcenia
istniejących łóżek szpitalnych oraz w ramach nowo tworzonych miejsc opieki.
✓ W konsekwencji zwiększenia liczby łóżek i oddziałów zmniejszą się dysproporcje w dostępie do
świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych blisko miejsca zamieszkania pacjenta – zniwelowane zostaną
różnice w dostępności do świadczeń między województwami.
✓ Interwencje umożliwią z wyprzedzeniem przygotowanie systemu opieki zdrowotnej do zwiększającej się
liczby starszych pacjentów i udzielania im kosztochłonnych, ciągłych świadczeń opieki długoterminowej
i geriatrycznej.
✓ Modernizacja istniejących zasobów podmiotów leczniczych zwiększy bezpieczeństwo zdrowotne
pacjenta i wpłynie pozytywnie na efekty zastosowanego leczenia, a także umożliwi dalszy rozwój
i specjalizację podmiotów leczniczych w kierunku kompleksowej, koordynowanej opieki nad pacjentem
geriatrycznym. W ramach wsparcia planuje się zmodernizować około 237 podmiotów (prace
remontowo-budowlane oraz doposażenie w sprzęt medyczny).
✓ Inwestycje w infrastrukturę umożliwią sprawowanie opieki nad seniorami zgodnie ze standardami
leczenia geriatrycznego, a także stworzą warunki do kształcenia ustawicznego i tworzenia nowych miejsc
specjalizacyjnych i miejsc pracy dla przyszłych lekarzy geriatrów.
✓ Uzupełnieniem wsparcia infrastruktury bazy łóżkowej dla pacjentów geriatrycznych są inwestycje
w ambulatoryjną opiekę specjalistyczną oraz oddziały opieki dziennej, które stanowią dopełnienie
kompleksowości opieki świadczonej przez podmiot leczniczy dla osób i powyższych interwencji
w zakresie geriatrii.
III.8. Wskaźniki
177 zmodernizowanych
i doposażonych podmiotów
leczniczych udzielających
świadczeń w zakresie opieki
długoterminowej
15 000
utworzonych łóżek w opiece
długoterminowej
60 zmodernizowanych
i doposażonych podmiotów
leczniczych udzielających
świadczeń w zakresie geriatrii
1000
utworzonych łóżek
w geriatrii
III.9. Budżet
Przewidywany maksymalny budżet: 4 007 mln zł.
IV. Wymiana łóżek szpitalnych
IV.1. Planowane interwencje
W ramach Programu planuje się wsparcie 27 ) podmiotów leczniczych udzielających całodobowych
i stacjonarnych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie leczenia
szpitalnego przez wymianę zużytych i przestarzałych łóżek szpitalnych wraz z materacami, szafkami
przyłóżkowymi oraz niezbędnym dodatkowym wyposażeniem.
Wymianie będą podlegać zużyte i przestarzałe łóżka szpitalne wykorzystywane w procesie hospitalizacji pacjenta,
dostosowane do specyfiki działalności danego oddziału, w tym łóżka intensywnej opieki medycznej. Zakłada się,
że 5% wymienionych łóżek będą stanowić łóżka intensywnej opieki medycznej.
Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania
dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie naboru.
WPROWADZENIE
Łóżka szpitalne to niezbędny element wyposażenia podmiotów leczniczych, który ma duży wpływ na przebieg
leczenia, rekonwalescencji oraz ogólne samopoczucie pacjenta. Łóżko nie tylko stanowi element wyposażenia
podmiotu leczniczego, lecz także jest niezbędnym w hospitalizacji sprzętem medycznym, który wspomaga proces
leczenia oraz odgrywa kluczową rolę w codziennej opiece nad pacjentem, co zapewnia bezpieczną terapię
gwarantującą szybki powrót do zdrowia, wygodny proces rekonwalescencji, jak również co istotne, komfort pracy
personelu medycznego.
Niska jakość łóżek szpitalnych wpływa na bezpieczeństwo hospitalizowanych pacjentów, może także w sposób
znaczący opóźnić powrót pacjenta do zdrowia. Przestarzałe łóżka o ograniczonej funkcjonalności i w złym stanie
technicznym mogą wpływać na komfort pacjentów zwłaszcza w trakcie długotrwałych hospitalizacji, ograniczać
ich samodzielność w codziennym funkcjonowaniu w trakcie leczenia, a także być przyczyną wypadków w trakcie
hospitalizacji.
Stan techniczny łóżek szpitalnych, pogarszający się przez wyeksploatowanie materiału, z którego są wykonane
oraz trudności ze skutecznym czyszczeniem i dezynfekcją, generuje ryzyko występowania i dłuższego
utrzymywania się zakażeń szpitalnych, które są istotnym problemem w kontekście nie tylko kosztów (szacuje się,
że obniżenie o 1% częstości występowania zakażeń szpitalnych powoduje zmniejszenie kosztów
lecznictwa szpitalnego o 7–10%28)), ale także bezpieczeństwa pacjentów. Wiele z zakażeń szpitalnych, szczególnie
w przypadku dzieci i osób starszych z wielochorobowością, stwarza realne zagrożenie życia. Zakażenia szpitalne
powodują powikłania choroby podstawowej, są przyczyną wydłużenia hospitalizacji i zwiększają koszty
świadczonych usług.
Przyczyna zakażeń szpitalnych ma wymiar wieloczynnikowy. Jednym z nich jest organizacja opieki nad
hospitalizowanym pacjentem. Zarówno zabezpieczenie zasobów ludzkich, jak i materialnych odgrywa ogromną
rolę. Właściwa infrastruktura pomieszczeń, ich wyposażenie, a także możliwości przeprowadzania skutecznych
procedur higienicznych (mycia i dezynfekcji) wpływają na ograniczenie zakażeń. Istotną zatem kwestią jest
stworzenie bezpiecznego środowiska opieki dla osób przebywających w szpitalu. Brak możliwości
przeprowadzenia skutecznego mycia i dezynfekcji zniszczonych i wyeksploatowanych łóżek szpitalnych
prowadzi do sytuacji, kiedy mogą stać się źródłem zakażenia. To ma również istotne znaczenie w sytuacji
rozprzestrzeniania się szczepów opornych na antybiotyki. Konieczne zatem jest wdrożenie działań, które
27) Wsparcie obejmuje wymianę łóżek, nie zakłada się zwiększenia liczby łóżek w podmiotach leczniczych w rozumieniu zwiększenia potencjału
podmiotu leczniczego w zakresie udzielania dodatkowych świadczeń zdrowotnych.
28) K. Plata-Nazar, B. Kamińska, J. Jurczyk, Profilaktyka zakażeń szpitalnych na oddziale pediatrycznym, Przegląd Pediatryczny 2009, vol. 39,
nr 1, s. 38.
zminimalizują ryzyko zakażeń egzogennych – pochodzących ze środowiska, w którym przebywa pacjent” –
podkreśla dr n. med. Anna Szczypta, konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa epidemiologicznego.
Wybór odpowiedniego łóżka jest uzależniony od wielu czynników, takich jak: stan zdrowia pacjenta oraz jego
sprawność ruchowa, rodzaj schorzenia i typ zastosowanych procedur leczniczych, jego waga i wzrost czy też
specyfika oddziału szpitalnego, w którym jest hospitalizowany.
Łóżka wykorzystywane w procesie hospitalizacji występują w różnych konfiguracjach konstrukcyjnych i pod
różnym nazewnictwem – na potrzeby programu łóżka szpitalne, które będą stanowiły przedmiot interwencji
podzielono na kilka ogólnych typów, w tym
✓
łóżka intensywnej opieki medycznej – łóżka przeznaczone do pielęgnacji i leczenia pacjentów na
oddziałach intensywnej opieki medycznej, cechujące się m.in. zwiększoną mobilnością, możliwością
przystosowania do zapewnienia odpowiedniej pozycji ciała pacjenta, wykorzystaniem materacy
o dodatkowych właściwościach;
✓
łóżka specjalistyczne – m.in. łóżka rehabilitacyjne, łóżka porodowe;
✓
pozostałe łóżka – łóżka znajdujące się w podmiotach leczniczych, niezakwalifikowane do typów
opisanych w punktach wyżej.
Łóżka mogą zawierać dodatkowe wyposażenie, np. przyłóżkowy statyw kroplówki, wysięgnik ręki podwieszany,
uchwyty na kaczkę lub basen, haczyki na worek urologiczny, panel sterujący, które umożliwiają pełne
wykorzystanie dostępnych funkcjonalności danego typu łóżka.
Szafki przyłóżkowe stanowią kolejny niezbędny element wyposażenia przestrzeni szpitalnej przeznaczonej do
użytku przez pacjentów. Stanowią uzupełnienie standardowego wyposażenia w pokojach pacjentów i służą jako
pojemnik na rzeczy osobiste, a często również jako stolik przyłóżkowy.
KOMFORT I BEZPIECZEŃSTWO PACJENTA
Dobór łóżek do warunków podmiotu, przy uwzględnieniu specyfiki oddziału, rozkładu pomieszczeń
i funkcjonalności, jest niezbędny do zapewnienia kompleksowej opieki nad hospitalizowanym pacjentem.
Łóżka szpitalne do leczenia i pielęgnacji chorych w ramach opieki szpitalnej powinny być wielofunkcyjne, dzięki
czemu zostaną zachowane: lepsza ergonomia, komfort i bezpieczeństwo pacjentów. Ważnym elementem jest
właściwie dobrana wysokość leża w łóżku szpitalnym, która pozwala pacjentowi na wygodne, łatwe i bezpieczne
zajęcie pozycji. Dzięki poręczom bocznym, które opuszczają się poniżej powierzchni leża, łatwo jest także z niego
zejść, a szeroki zakres regulacji wysokości w łóżku zapewnia personelowi ergonomiczną pozycję w trakcie
pielęgnacji i procedur medycznych pacjenta. Dodatkowe wyposażenie łóżek szpitalnych w materace
przeciwodleżynowe przyczynia się do wyeliminowania ucisku i sztywnienia kończyn, co znacząco wpływa na
komfort osoby, która ze względu na stan zdrowia jest unieruchomiona. Materace przeciwodleżynowe
zapobiegają powstawaniu odleżyn, które pogarszają stan pacjenta i tym samym negatywnie oddziałują na jego
samopoczucie. Dzięki zastosowaniu materacy przeciwodleżynowych nie jest konieczne przewracanie pacjenta
z jednego boku na drugi, co zasadniczo wpływa na zmniejszenie czynników uciążliwych dla personelu
medycznego. Wielofunkcyjne łóżka szpitalne umożliwiają ułożenie chorego w różnych pozycjach, podłączenie
kroplówki czy sprawne przewożenie. W rezultacie zapewnienia pacjentom w ramach opieki szpitalnej
nowoczesnej infrastruktury łóżkowej zmniejsza się ryzyko upadku, ryzyko powstawania odleżyn, a niezależność
i łatwość użytkowania przez pacjenta są nieporównywalnie większe niż w przypadku wyeksploatowanych
i wiekowych łóżek.
Łóżka przeznaczone do leczenia i pielęgnacji chorych na oddziałach intensywnej opieki medycznej muszą
spełniać szereg wymogów, w tym wysoki stopień bezpieczeństwa i efektywności, ze względu na stan pacjentów,
który w większości przypadków jest krytyczny, a tym samym wymagający ciągłego monitorowania funkcji
życiowych. Łóżka tego typu stanowią zaawansowane technologicznie łóżka pielęgnacyjne. Najczęściej mają
konstrukcję segmentową, elektryczne regulacje, funkcje pozwalające na szybkie uzyskanie pozycji płaskiej
(reanimacyjnej) czy autoregresję – funkcję zabezpieczającą przed zakleszczeniem oraz przesuwaniem pacjenta.
Równie ważne jest zapewnienie ciągłości działania poszczególnych funkcji takiego łóżka w przypadku braku
prądu, aby mogła być zagwarantowana również ciągłość opieki nad pacjentem. W przypadku pacjentów
przebywających na oddziałach intensywnej opieki medycznej istotne jest zapewnienie kompatybilności łóżek
szpitalnych ze sprzętem medycznym (np. RTG z ramieniem C), która umożliwia prześwietlanie pacjenta bez
konieczności jego przenoszenia.
Niezwykle ważną funkcjonalnością jest możliwość sterowania łóżkiem. W ten sposób personel medyczny może
w szybki i bezwysiłkowy sposób dostosować wysokość oraz ustawienie łóżka, aby sprawnie przeprowadzić
badania pacjenta, jak też wykonać procedury medyczne oraz czynności higieniczne i pielęgnacyjne. Przede
wszystkim łóżka powinny ułatwiać pielęgnację pacjenta i eliminować czynniki uciążliwe dla personelu
medycznego, w szczególności powodujące obciążanie kręgosłupa.
W sytuacji, kiedy mamy do czynienia z chorym leżącym, łóżko szpitalne to jedno z podstawowych narzędzi pracy
personelu medycznego, które musi być dostosowane do wymagań stawianych w dzisiejszej technice medycznej,
łączące w sobie niezwykłą funkcjonalność z wygodą. Dlatego tak ważne jest odpowiednie jego wyposażenie.
Regulacja elektryczna umożliwia zmianę pozycji pacjenta, co ułatwia między innymi czynności związane
z codzienną pielęgnacją chorego oraz ogranicza wysiłek fizyczny personelu. Ważnym elementem łóżka jest
materac, na którym leży chory. Najlepiej materac przeciwodleżynowy z pokrowcem, który powinien być wykonany
z materiału, który możemy czyścić w bardzo łatwy sposób. Niezbędne jest wyposażenie w barierki
uniemożliwiające wypadnięcie chorego podczas snu, koła z hamulcem, dzięki którym, pacjenta można bezpiecznie
przewozić poza salę czy oddział, w którym zazwyczaj przebywa. Istotnymi częściami składowymi łóżka są drabinka
oraz wysięgnik. – zauważa mgr Mariola Marchewka, pielęgniarka, pełnomocnik dyrektora i koordynator
ds. szczepień Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.
Równie ważne jest wyposażenie podmiotów leczniczych w specjalistyczne łóżka, np. rehabilitacyjne, które
zapewniają pacjentom komfort rekonwalescencji, bezpieczeństwo oraz umożliwiają sprawną i łatwą opiekę
specjalistyczną. Są to łóżka wykorzystywane na oddziałach o konkretnej specjalności, przystosowane również do
wykonywania specjalistycznych procedur medycznych, np. ćwiczeń rehabilitacyjnych kończyn górnych i dolnych,
fizykoterapii, prowadzenia porodu, badania ginekologicznego pacjentek. Wśród łóżek specjalistycznych warto też
wymienić łóżka dostosowane do danej grupy wiekowej, np. pediatryczne, bariatryczne dostosowane do opieki
nad pacjentem ze znaczną nadwagą lub otyłością.
IV.2. Diagnoza obecnego potencjału 29)
✓ Według stanu na koniec 2019 r. w polskich szpitalach było 156 750 łóżek30) (na wszystkich poziomach PSZ),
co przekłada się na wskaźnik liczby łóżek na 100 tys. ludności na poziomie 408,39.
✓ Poniższy wykres podsumowuje liczbę łóżek w wartościach bezwzględnych oraz w przeliczeniu na 100 tys.
ludności w poszczególnych województwach.
29) Na podstawie danych ujętych w Mapach potrzeb zdrowotnych 2020, https://basiw.mz.gov.pl/index.html#/visualization?id=3404, dostęp
20.11.2020 r.
30) Liczba łóżek według stanu na koniec grudnia 2019 r. w oddziałach szpitalnych i w innych komórkach opieki szpitalnej.
WYKRES 15. Liczba łóżek (bezwzględna) i liczba łóżek na 100 tys. ludności (stan na koniec 2019 r.)
23691
25000
20000
15000
10000
5000
501
426
412
11935
10570
8831
480
392
368
11777 12544
437
399
298
308
6545
3966
600
20293
2932
449
334
7830
4701
500
425
412
13029372
5242 5859
413400
7005
300
200
100
0
0
Liczba łóżek ogółem w ramach PSZ
Liczba łóżek ogółem w ramach PSZ - na 100 tys. ludnosci
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020.
✓ Można zauważyć, że liczba łóżek na 100 tys. ludności w poszczególnych województwach jest na podobnym
poziomie – ww. wskaźnik waha się między 474 (województwo małopolskie) a 588 (województwo śląskie)
w przeliczeniu na 100 tys. ludności. Rozmieszczenie łóżek w poszczególnych województwach przedstawia
również poniższa mapa.
WYKRES 16. Liczba łóżek (wartość bezwzględna) wg województw w 2019 r.
Źródło: Mapy potrzeb zdrowotnych 2020 na podstawie Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
(RPWDL)
✓ Liczba łóżek waha się w przedziale od 2932 w województwie opolskim, gdzie również liczba łóżek
w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców jest najniższa, do 23 691 w województwie mazowieckim.
✓ Poniżej przedstawiono liczbę łóżek intensywnej opieki medycznej w poszczególnych województwach. Liczba
łóżek intensywnej opieki medycznej waha się w przedziale od 239 w województwie warmińsko-mazurskim
do 1708 w województwie mazowieckim.
TABELA 8. Liczba łóżek intensywnej opieki medycznej (wartość bezwzględna)
wg województw w 2019 r.
Lp.
Województwo
Łóżka intensywnej opieki medycznej
1
dolnośląskie
703
2
kujawsko-pomorskie
551
3
lubelskie
554
4
lubuskie
250
5
łódzkie
678
6
małopolskie
577
7
mazowieckie
1708
8
opolskie
270
9
podkarpackie
597
10
podlaskie
264
11
pomorskie
618
12
śląskie
1140
13
świętokrzyskie
259
14
warmińsko-mazurskie
239
15
wielkopolskie
875
16
zachodniopomorskie
627
Suma końcowa
9910
Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 na podstawie RPWDL.
✓ Rozmieszczenie łóżek w poszczególnych województwach przedstawia również poniższa mapa.
WYKRES 17. Liczba łóżek intensywnej opieki medycznej (wartość bezwzględna) wg województw w 2019 r.
Źródło: Mapy Potrzeb Zdrowotnych 2020 na podstawie RPWDL.
✓ Powyższa mapa oraz tabela wskazują, że aż w 5 województwach liczba łóżek intensywnej opieki medycznej
nie przekracza 400 łóżek, tj. w województwie lubuskim, warmińsko-mazurskim, opolskim, świętokrzyskim
i podlaskim. W województwach o najwyższej liczbie ludności wartości te przekraczają 1000 łóżek –
tj. w województwie śląskim i mazowieckim.
STAN INFRASTRUKTURY ŁÓŻEK SZPITALNYCH
✓ W styczniu 2020 r. Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło badanie, którego celem było zebranie danych na
temat stanu i stopnia zużycia infrastruktury łóżek szpitalnych.
✓ Badanie zostało przeprowadzone w podmiotach leczniczych zakwalifikowanych do PSZ z terenu województwa
lubelskiego i warmińsko-mazurskiego (łącznie podmioty miały około 18,8 tys. łóżek według stanu na koniec
2019 r.).
✓ Celem badania było przeanalizowanie stanu infrastruktury łóżek szpitalnych pod kątem stopnia zużycia,
poziomu wyeksploatowania oraz oceny zasadności inwestowania środków publicznych w ich wymianę.
✓ Analizie, przeprowadzonej na podstawie przekazanych odpowiedzi, podlegało 13 595 łóżek w 58 podmiotach
leczniczych. Oznacza to, że w dwóch województwach oceniono stan 72% wszystkich występujących tam
łóżek. Badana infrastruktura stanowiła prawie 7% łóżek znajdujących się w podmiotach na wszystkich
poziomach PSZ.
✓ Przyjęto następujący podział łóżek szpitalnych ze względu na ich wiek
o do 5 lat,
o od 6 do 8 lat,
o od 9 do 11 lat,
o od 12 do 15 lat,
o powyżej 15 lat.
✓ Analiza wykazała, że łóżka w podmiotach leczniczych są w znacznej części mocno wyeksploatowane,
w rezultacie czego nie zapewniają swoich funkcji w procesie leczenia i rekonwalescencji.
o Łóżek mających powyżej 15 lat jest blisko 45% i kwalifikują się one do pilnej wymiany.
o W perspektywie najbliższych lat wiek ten osiągnie kolejne 14% spośród badanych łóżek, które obecnie
znajdują się w przedziale od 12 do 15 lat. Łóżka te już dziś wykazują istotne ślady zużycia i są w znacznej
części mocno wyeksploatowane.
o Łącznie w najbliższych latach w badanych województwach do wymiany kwalifikować się będzie 58%
wszystkich łóżek. Są to łóżka obecnie mające powyżej 12 lat.
o Ekstrapolując powyższe dane z badania na skalę całego kraju, należy założyć, że w kraju do wymiany
kwalifikować się będzie blisko 120 tys. łóżek (58% z 204 595).
WYKRES 18. Analiza wieku łóżek ocenianych w badaniu (szt.)
6 030
7 000
6 000
5 000
4 000
2 832
3 000
1 702
1 193
2 000
1 000
0
21%
9%
12%
1 838
14%
44%
Liczba łóżek do Liczba łóżek od Liczba łóżek od Liczba łóżek od
Liczba łóżek
5 lat
6 do 8 lat
9 do 11 lat
12 do 15 lat
powyżej 15 lat
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia.
IV.3. Wyzwania
✓ Analiza responsywności przeprowadzonej ankiety na poziomie badanych województw umożliwia przełożenie
szacunkowych wyników badania na poziom ogólnopolski (centralny) w celu zobrazowania ogólnej sytuacji
stanu infrastruktury łóżek szpitalnych i ich wyeksploatowania.
✓ Jak pokazało badanie, mimo podejmowanych przez szpitale starań mających na celu poprawę warunków
hospitalizacji pacjentów, wiek zaledwie jednej piątej łóżek nie przekracza 5 lat. Przeprowadzone przez
Ministerstwo Zdrowia badanie stanu infrastruktury łóżek szpitalnych wykazało, że 2 na 3 łóżka szpitalne
kwalifikują się do wymiany, z czego łóżek mających powyżej 15 lat jest 44% powinny one zostać zastąpione
nowymi w trybie pilnym.
✓ Łóżka szpitalne oraz szafki to aparatura „drugiej potrzeby”, na którą zawsze brakuje środków. Łatwiej bowiem
zdecydować o zakupie aparatury medycznej niż wymianie łóżek. Niedostosowana do standardów oraz potrzeb
pacjentów infrastruktura wymaga natychmiastowej wymiany – podkreśla Kazimierz Śmigielski – zastępca
komendanta w 4. Wojskowym Szpitalu Klinicznym z Polikliniką SPZOZ we Wrocławiu.
✓ Planowana interwencja będzie stanowić odpowiedź na zdiagnozowany problem, którym jest duża liczba
starych i wyeksploatowanych łóżek szpitalnych wykorzystywanych do udzielania świadczeń w podmiotach
leczniczych. Mając na uwadze, że łóżka są nieodzownym elementem udzielania świadczeń zdrowotnych i są
niezbędne do zapewnienia kompleksowej opieki nad hospitalizowanym pacjentem jako część wyposażenia,
powinny być w sposób bieżący wymieniane na nowsze modele.
✓ Należy dążyć do zapewnienia nowoczesnego wyposażenia i minimalizacji odsetka niesprawnych zasobów
szpitala – realizowana interwencja zapewni środki na wymianę najstarszych łóżek. Interwencją w ramach
wsparcia w Programie należy przede wszystkim objąć łóżka w najstarszych przedziałach wiekowych tj. mające
12 lat i powyżej.
IV.4. Cel interwencji
✓ Celem interwencji jest poprawa jakości i komfortu pobytu pacjentów w podmiotach leczniczych przez
wymianę przestarzałych łóżek szpitalnych wraz z szafkami i innymi niezbędnymi elementami stanowiącymi
wyposażenie dodatkowe łóżka.
✓ Poniższa tabela przedstawia symulację liczby łóżek w poszczególnych przedziałach wiekowych na poziomie
ogólnopolskim. Do potrzeb analizy przyjęto założenie, że analiza responsywności przeprowadzonej ankiety
na poziomie badanych województw umożliwia przełożenie szacunkowych wyników badania na poziom
ogólnopolski w celu zobrazowania ogólnej sytuacji stanu infrastruktury łóżek szpitalnych i ich
wyeksploatowania.
TABELA 9. Liczba łóżek w poszczególnych kategoriach wiekowych
Liczba łóżek
mających do
5 lat
Liczba łóżek
mających
6–8 lat
Liczba łóżek
mających
9–11 lat
Liczba łóżek
mających
12–15 lat
Liczba łóżek
mających
powyżej 15 lat
% zużycia łóżek z ankiety
infrastrukturalnej
21%
12%
9%
14%
44%
Szacunkowa liczba łóżek
42 965
24 551
18 414
28 643
90 022
Źródło: Opracowanie własne Ministerstwa Zdrowia.
✓ Na podstawie analizy należy przyjąć, że do wymiany w pierwszej kolejności powinny kwalifikować się
najstarsze i najbardziej wyeksploatowane łóżka, tj. mające powyższej 15 lat, których liczbę szacuje się na
poziomie 90 022 szt. Drugą grupą wymagającą pilnej wymiany w najbliższym czasie są łóżka mające 12–15 lat,
które stanowią 14% sumarycznej liczby łóżek, tj. 28 643 szt.
✓ Przyjmując, że łóżka mające powyżej 12 lat należy uznać za wyeksploatowane, do wymiany zakwalifikować
należy 58% wszystkich łóżek, tj. około 120 tys.
✓ Dzięki wsparciu Funduszu Medycznego, planowana jest wymiana na nowe 75% najstarszych łóżek szpitalnych
(mających 12 lat i starszych) – tj. około 90 tys. łóżek (75% z 120 tys. łóżek). Zakłada się, że 5%, tj. 4,5 tys.
wymienianych łóżek, będą stanowić łóżka intensywnej opieki medycznej.
✓ Realizacja interwencji przyczyni się do poprawy jakości procesu hospitalizacji pacjenta oraz wzrostu komfortu
i bezpieczeństwa pacjentów. Nowe, sprawne technicznie łóżka z niezbędnym wyposażeniem przełożą się na
wzrost higieny i ergonomii pracy personelu medycznego.
IV.5. Wskaźniki
90 000
wymienionych łóżek szpitalnych,
w tym 4,5 tys. łóżek intensywnej opieki medycznej
IV.6. Budżet
Przewidywany maksymalny budżet: 1 039 mln zł
V.
Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego
Poz. 908
Przez wsparcie rozwoju infrastruktury ratownictwa medycznego rozumiane są interwencje skierowane do
podmiotów leczniczych, w których skład wchodzą
✓
jednostki systemu – Państwowe Ratownictwo Medyczne (PRM): zespoły ratownictwa medycznego
w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego (wchodzące w skład Lotniczego Pogotowia
Ratunkowego – LPR) oraz szpitalne oddziały ratunkowe,
✓
jednostki współpracujące z systemem PRM, tj. centra urazowe dla dorosłych i dla dzieci.
Zakłada się, że cel subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych w tym obszarze będzie osiągany dzięki
realizacji szeregu działań nakierowanych w szczególności na niżej wymienione interwencje, skierowane do
jednostek systemu PRM oraz jednostek współpracujących z systemem PRM31).
V.1. Planowane interwencje
1.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków
publicznych z zakresu ratownictwa medycznego.
Wsparcie obejmuje
A. zakup ambulansów dla zespołów ratownictwa medycznego (ZRM) zgodnych z normą PN:EN 1789
wraz z dodatkowym wyposażeniem – w szczególności wsparcie obejmuje zakup ambulansów wraz
z podstawowym wyposażeniem wskazanym w normie PN:EN 1789 oraz dodatkowym, niezbędnym
do zapewnienia wysokiej jakości i bezpieczeństwa świadczeń zdrowotnych, np. zakup urządzeń do
kompresji klatki piersiowej, urządzeń do transportu chorych, noszy, wideolaryngoskopów itd.;
B. modernizację i doposażenie infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego na potrzeby
działań ratowniczych i szkoleniowych lotniczych zespołów ratownictwa medycznego (LZRM),
tj. LPR – w szczególności wsparcie obejmuje zabezpieczenie zaplecza szkoleniowego, modernizację,
doposażenie i wymianę infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego (m.in. budowę baz,
miejsc startu i lądowania dla śmigłowców – FATO), wyposażenie lub doposażenie w systemy
bezpieczeństwa, komunikacyjne i teleinformatyczne.
2.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków
publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki systemu PRM – szpitalne
oddziały ratunkowe (SOR).
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne
wyposażenie.
3.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze środków
publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki współpracujące z systemem
PRM – centra urazowe (CU) oraz centra urazowe dla dzieci (CUD).
Wsparcie obejmuje: roboty budowlane, doposażenie w aparaturę i sprzęt medyczny oraz niezbędne
wyposażenie.
W ramach interwencji wymienionych w pkt 2 i 3 dopuszcza się także tworzenie całodobowych lądowisk przy
szpitalnych oddziałach ratunkowych lub dostosowanie obecnych do funkcjonowania całodobowo – jako
dopełnienie kompleksowości opieki przedszpitalnej i szpitalnej świadczonej pacjentom w stanach zagrożenia
zdrowia i życia.
Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania
dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów.
31)
Zgodnie z ustawą z dnia 8 września 2016 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1720, z późn. zm.).
V.2. Diagnoza obecnego potencjału
EPIDEMIOLOGIA STANÓW NAGŁYCH32)
Wypadki stanowią poważny problem zdrowia publicznego z uwagi na wysokie koszty ekonomiczne i społeczne
jakie generują. Przyczyniają się one również do przedwczesnej umieralności ludności są pierwszą przyczyną
umieralności młodych mężczyzn (w wieku 10–39 lat) oraz kobiet (w wieku 5–24 lat).
Według danych GUS w 2018 r. w wyniku obrażeń doznanych w wypadkach zginęło ponad 12 700 osób, co stanowi
63% zgonów wywołanych przyczyną zewnętrzną (upadki, samobójstwa, wypadki komunikacyjne, zatrucia,
utonięcia). Według modelu przedstawionego przez Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Prewencji Wypadków
i Promocji Bezpieczeństwa (EuroSafe) przeciętnie w krajach Unii Europejskiej na każdą ofiarę śmiertelną
przypadają 22 przyjęcia do szpitali w wyniku wypadków oraz 220 osoby poszkodowane, które są zmuszone
skorzystać z pomocy medycznej w trybie ambulatoryjnym.
Według badania chorobowości szpitalnej ogólnej w 2018 r. zarejestrowano w kraju około 435 tys. hospitalizacji
z powodu wypadków. Dane uzyskane z województwa opolskiego, podkarpackiego i śląskiego 33) pokazują, że
najczęściej hospitalizowaną grupą z powodu wypadków są mężczyźni – współczynnik rzeczywisty hospitalizacji
mężczyzn z powodu wypadków wynosi 145,1 osoby na 100 tys. ludności ogółem. Najwyższe współczynniki
hospitalizacji z powodu wypadków na 100 tys. ludności ogółem są notowane szczególnie dla młodych mężczyzn
w wieku 0–24 lat (w grupie wiekowej 0–14 lat współczynnik wynosi 254,2, a w grupie 15–24 lata 192,9), dziewcząt
w wieku 0–14 lat (196 osób) oraz kobiet w wieku powyżej 65 lat (164 osoby).
WYKRES 19. Współczynniki rzeczywiste hospitalizacji z powodu wypadków na 100 tys. ludności
w województwie opolskim, podkarpackim i śląskim wg grup wieku i płci w 2018 r. (badanie chorobowości
szpitalnej ogólnej)
Źródło: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut
Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020, s.365.
Od 2000 r. w Rzeczypospolitej Polskiej utrzymywał się systematyczny spadek liczby zgonów z powodu wypadków.
Spadek ten jednak wyhamował i ustabilizował się na tym samym poziomie w latach 2016–2018. Według obliczeń
Eurostatu zagrożenie życia z powodu wypadków w naszym kraju w 2016 r. było o 9,8% wyższe niż przeciętnie
w całej Unii Europejskiej – oszacowany przez Eurostat współczynnik standaryzowany zgonów w kraju wynosił
32) Zob. B. Wojtyniak, P. Goryński .
(red.), Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia
Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020.
33) Badanie objęło wszystkie województwa, jednak dane uzyskane z tych 3 województw okazały się wiarygodne statystycznie i obejmowały
całą populację (wszystkie grupy wiekowe oraz kody ICD-10 obejmujące kategorie wypadków).
35, podczas gdy w Unii Europejskiej 31,8. Zagrożenie życia z powodu wypadków jest też silnie zróżnicowane
między województwami, co pokazuje wykres 20. Województwa łódzkie, podlaskie oraz warmińsko-mazurskie
charakteryzują się jednymi z najwyższych w Rzeczypospolitej Polskiej współczynników umieralności – od wielu
lat najwyższe standaryzowane współczynniki umieralności obserwuje się dla województwa podlaskiego
(przeciętnie 33,7 na 100 tys. ludności w latach 2016–2018). Najkorzystniejsza sytuacja pod tym względem jest
obserwowana w województwie podkarpackim (20,2 na 100 tys. ludności).
Najczęstszymi wypadkami śmiertelnymi w 2018 r. były upadki (współczynnik rzeczywisty umieralności 11,8 na
100 tys. ludności) a następnie wypadki komunikacyjne (9,6), zatrucia (3,8), utonięcia (1,6), działania ognia, dymu
oraz płomieni (1,3). We wszystkich wymienionych kategoriach według oszacowań Eurostatu zagrożenie życia w
Rzeczypospolitej Polskiej jest wyższe niż przeciętne w krajach Unii Europejskiej.
W ostatniej dekadzie można zauważyć transformację epidemiologiczną w zakresie występowania wypadków.
Wzrasta udział zgonów z powodu wypadków osób starszych a szczególnie upadków, które stanowią również
najważniejszą przyczynę leczenia szpitalnego z powodu wszystkich wypadków we wszystkich grupach
wiekowych.
Powyższe dane wskazują na potrzebę utrzymywania w naszym kraju sprawnego i efektywnie działającego
systemu udzielania pomocy medycznej na miejscu zdarzenia. Konieczne jest zapewnienie działania systemu nie
tylko przez kształcenie kadr medycznych, lecz także przez zagwarantowanie odpowiedniej infrastruktury
ratownictwa medycznego i specjalistycznego sprzętu, który umożliwia szybkie i skuteczne udzielanie pomocy
w stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia.
WYKRES 20. Standaryzowane współczynniki umieralności z powodu wypadków według województw
w latach 2016–2018
Standaryzowany
współczynni k na
100 000 ludności
Polska 2018=26,5
30
20
10
0
26,5
2016
2017
2018
Przeciętny standaryzowany
współczynnik w latach 2016-2018
>= 29,5
27,4 - 29,5
25,2 - 27,4
23,2 - 25,2
21 - 23,2
< 21
Źródło: Obliczenia NIZP-PZH na podstawie danych GUS za: B. Wojtyniak, P. Goryński (red.), Sytuacja zdrowotna ludności
Polski i jej uwarunkowania 2020, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020,
s. 366.
Szybkie udzielenie pierwszej pomocy na miejscu zdarzenia oraz bezpieczny transport
pacjenta urazowego pod opieką wykwalifikowanego personelu powinny zapewnić
utrzymanie i stabilizację podstawowych funkcji życiowych. Miejscem docelowym
udzielania pomocy zdrowotnej jest szpitalny oddział ratunkowy, który powinien
dysponować odpowiednią kadrą i być wyposażony w odpowiedni sprzęt do ratowania
życia i zdrowia ludzkiego.
NIK na ratunek systemowi ratownictwa medycznego, 04.04.2019,
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-na-ratunek-systemowi-ratownictwamedycznego.html, dostęp: 12.11.2020
SYSTEM PAŃSTWOWE RATOWNICTWO MEDYCZNE34)
W celu zapewnienia pomocy każdej osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego
w Rzeczypospolitej Polskiej działa system PRM, obejmujący świadczenia opieki zdrowotnej udzielane w stanie
nagłego zagrożenia zdrowia i życia w ramach tzw. pomocy w stanie nagłym.
Obsługę zgłoszeń alarmowych dotyczących wezwania pomocy medycznej w stanie nagłym zapewniają
dyspozytornie medyczne – w Rzeczypospolitej Polskiej działają 23 dyspozytornie medyczne, których lokalizację
przedstawia poniższa mapa. Zatrudnieni w nich dyspozytorzy medyczni przyjmują powiadomienia o zdarzeniach
nagłych i dysponują ZRM na miejsce zdarzenia.
WYKRES 21. Mapa rozmieszczenia dyspozytorni medycznych PRM – 23 lokalizacje
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia na podstawie danych Systemu Wspomagania Dowodzenia Państwowego Ratownictwa
Medycznego, (stan na 03.03.2022).
Jednostkami systemu PRM są SOR oraz ZRM, w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego, sprawujące
tzw. opiekę przedszpitalną.
Z systemem współpracują bezpośrednio również m.in. jednostki Państwowej Straży Pożarnej i inne włączone do
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG), jednostki Policji, Straży Granicznej, Wodnego Ochotniczego
34) Przygotowane na podstawie tekstu ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, danych Ministerstwa
Zdrowia oraz danych z Map potrzeb zdrowotnych 2020.
Pogotowia Ratunkowego, ratownictwa górskiego oraz inne podmioty wskazane w art. 15 ustawy z dnia
8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
System działa na obszarze województwa na podstawie wojewódzkiego planu działania systemu, sporządzanego
i aktualizowanego co najmniej raz na rok przez wojewodę. W planie tym są wskazywane obszary działania
poszczególnych jednostek systemu, ich liczba, rozmieszczenie, jak również określone zasady i sposób współpracy
jednostek między sobą w celu zapewnienia nie tylko niezakłóconej łączności, lecz przede wszystkim szybkiego
i sprawnego ratowania życia i zdrowia przy udziale różnych służb ratowniczych, takich jak Państwowa Straż
Pożarna czy Policja.
Sumarycznie w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje obecnie 241 SOR. W zakresie leczenia szpitalnego,
stwierdzić należy, że liczba SOR wydaje się wystarczająca – jeden oddział tego typu ma zabezpieczać populację
150 tys. mieszkańców co zapewnia optymalną dostępność. Wyjątkiem jest województwo śląskie, gdzie obecnie
jeden oddział tego typu przypada na blisko 319 tys. mieszkańców. Na mocy ustawy z dnia 8 września 2006 r.
o Państwowym Ratownictwie Medycznym planowanie, organizowanie, koordynowanie systemu oraz nadzór nad
systemem na terenie województwa jest zadaniem wojewody, który określa bieżące potrzeby w zakresie
planowanych do uruchomienia szpitalnych oddziałów ratunkowych w wojewódzkim planie działania systemu
PRM. Wojewoda Śląski zidentyfikował deficyt w zakresie liczby funkcjonujących SOR, który wymaga wyrównania
przez stworzenie 10 nowych SOR w lokalizacjach przewidzianych w ww. planie do łącznej liczby 24 SOR – obecnie
w województwie śląskim działa 14 SOR.
Z systemem współpracują m.in. CU będące wydzielonymi funkcjonalnie częściami szpitali, w których działa SOR,
zorganizowanymi tak, aby szybko i kompleksowo zdiagnozować i leczyć pacjenta urazowego oraz inne jednostki
organizacyjne szpitali ujęte w poszczególnych wojewódzkich planach działania systemu, które udzielają
świadczeń wysokospecjalistycznych, niedostępnych w większości innych szpitali, a ważnych dla systemu
i szybkiego udzielania pomocy, np. oddziały neurochirurgiczne i kardiologiczne. Obecnie w Rzeczypospolitej
Polskiej funkcjonuje 17 CU oraz 10 CUD, wyspecjalizowanych w udzielaniu kompleksowych
i wysokospecjalistycznych świadczeń dzieciom35).
WYKRES 22. Mapa przedstawiająca liczbę SOR na 1 mln ludności – średnia wartość dla kraju wynosi
6,3 SOR/1 mln mieszkańców
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia.
35) Planowane jest utworzenie dalszych 3 CUD, tym samym zakłada się funkcjonowanie 13 centrów urazowych dla dzieci w całym kraju. Celem,
jaki należałoby osiągnąć jest stworzenie co najmniej 1 CUD w każdym województwie.
WYKRES 23. Mapa przedstawiająca sumarycznie liczbę CU i CUD na 1 mln ludności – średnia wartość dla kraju
wynosi 0,7 centra urazowego/1 mln mieszkańców
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia.
Medyczne czynności ratunkowe na miejscu zdarzenia są udzielane przez ZRM. Zespoły te stanowią zarówno ZRM
typu P – tzn. zespoły podstawowe, których skład to min. 2 ratowników medycznych/pielęgniarek systemu36), jak
i ZRM typu S – tzn. zespoły specjalistyczne, w których poza min. 2 ratownikami medycznymi/pielęgniarkami
systemu pomocy udziela również lekarz systemu 37).
W Rzeczypospolitej Polskiej w 2022 r. funkcjonuje 1594 ZRM, w tym 6 wodnych ZRM oraz zespoły naziemne
(kołowe) uruchamiane sezonowo. Najwięcej zespołów stacjonuje w województwie mazowieckim (202 ZRM),
które jest również najliczniejsze pod względem liczby ludności (5,43 mln mieszkańców w 2021 r.) najmniej
w województwie opolskim (44 ZRM), które jest najsłabiej zaludnione (około 977 tys. mieszkańców w 2021 r.)38).
Przy czym w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii w skład zespołu
specjalistycznego mogą wchodzić trzy osoby posiadające kwalifikacje wymagane dla ratownika medycznego lub
pielęgniarki systemu, bez lekarza systemu w składzie.
Pielęgniarka systemu to pielęgniarka posiadająca tytuł specjalisty lub specjalizująca się w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego,
anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii, kardiologii, pediatrii, a także pielęgniarka posiadająca ukończony kurs kwalifikacyjny
w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego, anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii, kardiologii, pediatrii oraz posiadająca co najmniej
3-letni staż pracy w oddziałach tych specjalności, oddziałach pomocy doraźnej, izbach przyjęć lub pogotowiu ratunkowym.
37) Lekarz systemu to
a) lekarz posiadający specjalizację lub tytuł specjalisty w dziedzinie: anestezjologii i intensywnej terapii, medycyny ratunkowej lub
neurologii albo lekarz po drugim roku specjalizacji w tej dziedzinie, który kontynuuje szkolenie specjalizacyjne, lub
b) lekarzy posiadający specjalizację lub tytuł specjalisty w dziedzinie: chorób wewnętrznych, kardiologii, chirurgii ogólnej, chirurgii
dziecięcej, ortopedii i traumatologii narządu ruchu, ortopedii i traumatologii lub pediatrii, lub
c) lekarz, który w ramach szkolenia specjalizacyjnego ukończył moduł podstawowy w dziedzinie: chorób wewnętrznych, pediatrii lub
chirurgii ogólnej i kontynuuje lub zakończył szkolenie specjalizacyjne oraz uzyskał tytuł specjalisty.
38) Za danymi GUS dostępnymi pod adresem: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekrojuterytorialnym-w-2020-roku,7,17.html
36)
WYKRES 24. Mapa przedstawiająca liczbę ZRM w przeliczeniu na 1 mln ludności – średnia wartość dla kraju
wynosi 41,8 ZRM/1 mln mieszkańców
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia.
Zespoły te wchodzą w skład dysponenta ZRM – podmiotu leczniczego zapewniającego działanie przedszpitalnego
ogniwa systemu PRM w danym rejonie operacyjnym na terenie województwa. W Rzeczypospolitej Polskiej
obecnie działa 210 dysponentów ZRM – najwięcej w województwie wielkopolskim (33 dysponentów), najmniej
zaś w województwie świętokrzyskim (jeden dysponent). Średnio na jednego dysponenta w kraju przypada
7 zespołów – tym samym dysponent jest zobowiązany do utrzymania odpowiedniej liczby floty ambulansów,
umożliwiającej niezakłóconą pracę ZRM.
WYKRES 25. Zestawienie liczby dysponentów (210 jednostek) z liczbą ZRM (1594) w kraju w podziale na
województwa
Źródło: Dane Ministerstwa Zdrowia.
W 2021 r. wszystkie ZRM udzieliły świadczeń zdrowotnych w miejscu zdarzenia dla ponad 3,1 mln osób, w tym
80% wyjazdów stanowiły wyjazdy do domu pacjenta. W Rzeczypospolitej Polskiej na 1 tys. ludności przypadało
ponad 82 osoby, którym zespoły udzieliły pomocy medycznej. Najwięcej osób, które skorzystały z pomocy
medycznej w miejscu zdarzenia w przeliczeniu na 1 tys. ludności, odnotowano w województwie
zachodniopomorskim – 103 osoby, a najmniej w województwie wielkopolskim – 61 osób.39) Powyższe dane jasno
potwierdzają intensywne użytkowanie ambulansów i zgromadzonego w nich sprzętu medycznego w kraju.
Na miejsce zdarzenia nagłego oprócz naziemnych ZRM może zostać zadysponowany również LZRM
wykorzystujący do akcji ratunkowej śmigłowiec. W Rzeczypospolitej Polskiej funkcję Śmigłowcowej Służby
Ratownictwa Medycznego (HEMS – Helicopter Emergency Medical Service) pełni LPR, będące podmiotem
leczniczym, do którego zadań należy przede wszystkim wykonywanie lotów do wypadków i nagłych zachorowań
oraz pomoc ich ofiarom, a także transport pacjentów wymagających opieki medycznej między podmiotami
leczniczymi w kraju i za granicę Polski. Obecnie śmigłowce stacjonują w 21 bazach stałych rozmieszczonych
w całej Polsce oraz w jednej bazie sezonowej w Koszalinie uruchamianej w czasie letnich wakacji – Lokalizację
baz przedstawia poniższy wykres.
WYKRES 26. Lokalizacja baz LPR w kraju
Źródło: Dane LPR, https://www.lpr.com.pl/pl/strona-glowna/, dostęp: 12.11.2020.
Gotowość załogi śmigłowca do startu do akcji ratunkowej wynosi 3 minuty od momentu przyjęcia zgłoszenia –
dzięki wykorzystaniu nowoczesnej floty składającej się ze śmigłowców EC 135/H135 zespół jest w stanie w ciągu
kilkunastu minut dolecieć do miejsca wypadku oddalonego o 60 km od miejsca stacjonowania. Około 80%
wszystkich misji stanowią loty do zdarzeń nagłych (loty HEMS).
39) Informacja
sygnalna GUS: Pomoc doraźna i ratownictwo medyczne w 2019 r., 26.05.2020 https://stat.gov.pl/obszarytematyczne/zdrowie/zdrowie/pomoc-dorazna-i-ratownictwo-medyczne-w-2019-roku,14,4.html, dostęp: 12.11.2020.
WYKRES 27. Mapa przedstawiająca liczbę baz LPR oraz lądowisk przyszpitalnych w podziale na województwa
w kraju (22 bazy – 262 lądowiska przyszpitalne)
Źródło: Dane LPR40) wg. stanu na 04.03.2022 r.
Według danych LPR na 04.03.2022 r. w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonują 262 lądowiska przyszpitalne
209 szpitali ma lądowiska przyszpitalne (lub posiada dostęp do takiego lądowiska), spełniające wymaganie
funkcjonowania
całodobowego,
natomiast
53
szpitale
posiadają
lądowisko
przyszpitalne
dzienne/niecałodobowe (co uniemożliwia przekazywanie pacjenta przez zespół lotniczy w porze nocnej).
Spośród 241 SOR, 189 jednostek posiada lądowiska spełniające wymagania rozporządzenia o SOR (część z nich
wymaga jeszcze pewnego dostosowania do wymagań rozporządzenia o SOR, po jego nowelizacji w 2019 r.),
natomiast 18 SOR dysponuje lądowiskami niedostosowanymi do wymagań w sposób znaczny, a 23 SOR nie
posiadają lądowiska przyszpitalnego w ogóle. 11 SOR nie ma własnego lądowiska, lecz korzysta z lądowiska
użyczonego, położonego przy innym szpitalu lub instytucji.
Zespół HEMS jest w stanie rozpocząć proces leczenia od momentu przylotu na miejsce zdarzenia, a także szybko
przetransportować chorego do często odległego od miejsca zdarzenia SOR w ramach tzw. złotej godziny (czyli
w czasie 60 minut od wystąpienia zdarzenia do rozpoczęcia specjalistycznego leczenia szpitalnego, co jest
uważany za międzynarodowy standard działania). Załogi LPR w 2021 roku zrealizowały łącznie 12 444 misje.
Śmigłowcami HEMS wykonano 12 088 misji, w tym 10 598 lotów do nagłych zdarzeń oraz 1490 transportów
międzyszpitalnych. Samolotami PiaggioAvanti zrealizowano 356 transportów. 41)
Jak pokazuje powyższy opis systemu ratownictwa medycznego w Rzeczypospolitej Polskiej, kompleksowy,
zrównoważony system PRM to spójne działanie poszczególnych jego jednostek dysponujących odpowiednią
infrastrukturą, wyposażonych w nowoczesny i kompatybilny sprzęt.
W celu zapewnienia pomocy każdej osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego (bez
względu na zamożność, płeć, wiek czy narodowość) utworzono system, który umożliwia
A. natychmiastowe wezwanie pomocy (dyspozytornie medyczne);
40)
41)
Za danymi LPR dostępnymi pod adresem: https://www.lpr.com.pl/pl/ladowiska/ladowiska-przyszpitalne/
Za danymi LPR dostępnymi pod adresem: https://www.lpr.com.pl/pl/podsumowanie-2021-roku/#post-content
B. niezwłoczne przybycie na miejsce zdarzenia właściwych jednostek systemu (zespoły ratownictwa
medycznego, w tym lotnicze zespoły ratownictwa medycznego);
C.
podjęcie na miejscu zdarzenia właściwych działań ratowniczych według określonych kompetencji,
standardów postępowania oraz zapewnienie stosownego do potrzeb transportu (naziemnego lub
powietrznego);
D. niezwłoczne przyjęcie do najbliższego SOR lub CU lub oddziału szpitalnego stosownego do rodzaju
nagłego zagrożenia życia lub zdrowia, gdzie zostanie wykonana kompleksowa diagnostyka oraz
udzielona fachowa pomoc medyczna.
Powyższe elementy tworzą tzw. łańcuch przeżycia – ciąg powiązanych ze sobą czynności, których podjęcie
zapewnia skuteczną i efektywną pomoc w przypadku nagłego zagrożenia zdrowotnego i warunkuje powodzenie
akcji ratunkowej.
Poszczególne ogniwa systemu muszą ze sobą ściśle współpracować, aby osoba znajdująca się w stanie nagłego
zagrożenia życia miała szansę na szybkie i skuteczne udzielenie pomocy. Bardzo ważne jest zapewnienie
niezbędnej infrastruktury w odniesieniu do każdego z ww. elementów, gdyż braki w chociaż jednym z nich
powodują, że system nie może działać lub działa w sposób dysfunkcjonalny. System ratownictwa medycznego
stanowi swego rodzaju sieć naczyń połączonych, w przypadku której brak lub zaburzenie funkcjonowania
któregokolwiek z elementów wpływa na skuteczność działania systemu jako całości.
Stworzenie zatem kompleksowego, skutecznego i efektywnego systemu ratownictwa medycznego nie tylko
warunkuje dłuższe życie ludności w zdrowiu, lecz także generuje oszczędności w systemie publicznych
świadczeń zdrowotnych oraz ubezpieczeń społecznych.
STAN TECHNICZNY AMBULANSÓW ZESPOŁÓW RATOWNICTWA MEDYCZNEGO
W 2021 r. na 100 tys. ludności w Rzeczypospolitej Polskiej przypadały średnio ponad 4 zespoły ratownictwa
medycznego. Najwyższą wartość wskaźnika odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim (5,8 ZRM na
100 tys. mieszkańców), najniższą w województwie wielkopolskim (3,5 ZRM na 100 tys. mieszkańców).
ZRM udzielają świadczeń opieki zdrowotnej nie tylko w aglomeracjach miejskich, ale także w oddalonych
miejscowościach, często pokonując podmokłe lub górzyste tereny, co znacząco wpływa na szybsze zużycie
i wyeksploatowanie ambulansów, czego efektem jest podwyższenie kosztów wykonywania świadczeń z powodu
konieczności przeprowadzania licznych napraw. Z uwagi na częste wyjazdy odbywające się w warunkach jazdy
ekstremalnej ambulanse ZRM uzyskują znaczny przebieg w krótkim czasie, a w konsekwencji ulegają szybkiemu
zużyciu. Co do zasady, według przyjętych standardów i konsensusu ekspertów w ratownictwie medycznym,
nie powinny być wykorzystywane pojazdy starsze niż 5-letnie.
Jak podkreśla Krzysztof Janecki, dyrektor Wojewódzkiej Stacji Ratownictwa Medycznego w Łodzi: -Ambulanse
ratunkowe, niosąc pomoc poszkodowanym, poruszają się często w trudnych warunkach. Sprzyja to częstym ich
uszkodzeniom, otarciom, a także awariom mechanicznym. Mało kto jest świadomy, że polskie karetki powstają
w wyniku przebudowy zwykłych samochodów dostawczych. Niejednokrotnie ich silniki nie są przygotowane na
tak intensywną eksploatację. Trudno wyobrazić sobie sytuację, w której kierowca-ratownik medyczny po
przybyciu na miejsce do pacjenta w stanie nagłego zatrzymania krążenia będzie przez dwie minuty oczekiwał
w karetce na wystudzenie turbiny, co jest zalecane przez niektórych producentów po intensywnej jeździe. Nie ma
na to czasu, te dwie minuty mogą oznaczać „być albo nie być” dla osoby, do której wezwano zespół ratownictwa.
Dla wszystkich ambulansów ZRM funkcjonujących w Rzeczypospolitej Polskiej określono wiek pojazdów – dane
są przekazywane przez dysponentów w ramach SWD PRM. W 1587 ZRM działających w rejonach operacyjnych,
dysponenci wykazali, że 1183 ambulanse mają mniej niż 5 lat (rok produkcji 2017–2022), 404 pojazdy mają więcej
niż 5 lat (rok produkcji 2000–2016). Zatem obecnie pojazdów młodszych niż 5 lat w ratownictwie medycznym
jest 74,54% spośród wszystkich ZRM (1183 z 1587), a pojazdów starszych niż 5 lat i tym samym uznanych za
wyeksploatowane jest średnio 25,45% spośród wszystkich ZRM (404 z 1587), co obrazuje dokładnie poniższa
tabela. Dodatkowo należy wskazać, że średni przebieg dla ambulansów mających powyżej 5 lat wynosi
247 234 km – mediana przebiegu dla karetek mających powyżej 5 lat to 222 461 km.
TABELA 10. Zestawienie ambulansów ZRM w kraju z uwzględnieniem wieku
Ambulanse 5-letnie i młodsze
Ambulanse starsze niż 5-letnie
Liczba
ambulansów
ogółem
liczba
udział procentowy w liczbie
ambulansów ogółem w danym
województwie
liczba
udział procentowy w liczbie
ambulansów ogółem w danym
województwie
2
3
4
5
6
dolnośląskie
69
58,97%
48
41,03%
117
2
kujawsko-pomorskie
69
75,00%
23
25,00%
92
3
lubelskie
77
82,80%
16
17,20%
93
4
lubuskie
40
74,07%
14
25,93%
54
5
łódzkie
84
81,55%
19
18,45%
103
6
małopolskie
95
70,37%
40
29,63%
135
7
mazowieckie
173
86,07%
28
13,93%
201
8
opolskie
41
93,18%
3
6,82%
44
9
podkarpackie
82
85,42%
14
14,58%
96
10
podlaskie
53
92,98%
4
7,02%
57
11
pomorskie
59
63,44%
34
36,56%
93
12
śląskie
122
74,39%
42
25,61%
164
13
świętokrzyskie
34
69,39%
15
30,61%
49
14
warmińsko-mazurskie
51
66,23%
26
33,77%
77
15
wielkopolskie
89
73,55%
32
26,45%
121
45
1183
74,54
49,45%
46
404
25,25
50,55%
91
1587
100%
Lp.
Województwo
0
1
1
16
zachodniopomorskie
Suma
Średnia
25,45
Źródło: Dane Departamentu Bezpieczeństwa Ministerstwa Zdrowia za SWD PRM ( stan na 23.02.2021 r.).
Najwięcej ambulansów starszych niż 5 lat funkcjonuje w województwie dolnośląskim (48 spośród 117),
zachodniopomorskim (46 spośród 91) i śląskim (42 spośród 164). Jednak biorąc pod uwagę odsetek pojazdów
starszych niż 5 lat w liczbie pojazdów ogółem, największy procentowy udział ambulansów mających 5 lat i wyżej
jest w województwie zachodniopomorskim (50,55%) dolnośląskim (41,03%) i pomorskim (36,56%). Sumarycznie
w Rzeczypospolitej Polskiej pojazdy wyeksploatowane stanowią średnio około 25% floty dysponentów ZRM –
od aż 50,55% spośród wszystkich ZRM w województwie zachodniopomorskim do 6,82% w województwie
opolskim.
Ambulanse młodsze niż 5 lat stanowią średnio około 75% floty dysponentów ZRM – od 93,18% spośród
wszystkich pojazdów wykorzystywanych w ZRM w województwie opolskim do jedynie 49,45% w województwie
zachodniopomorskim. Najwięcej pojazdów młodszych operuje w województwie mazowieckim (173 spośród
201 pojazdów), śląskim (122 spośród 164), małopolskim (95 spośród 135) oraz wielkopolskim (89 spośród 121).
Procentowo największy udział ambulansów młodszych niż 5 lat we flocie dysponentów jest w województwie
opolskim (93,18%), podlaskim (92,98%), mazowieckim (86,07%) i podkarpackim (85,42%).
Mając na uwadze dane przedstawione wyżej, w tym znaczny odsetek ambulansów starszych niż 5 lat
i wyeksploatowanych w całości pojazdów użytkowanych w ZRM, potrzebę wymiany pojazdów zauważa się
przede wszystkim w województwach: zachodniopomorskim (powyżej 50% floty wyeksploatowanej),
dolnośląskim (powyżej 40% floty wyeksploatowanej) oraz pomorskim, warmińsko-mazurskim i świętokrzyskim
(powyżej 30% floty wyeksploatowanej).
W dalszej kolejności przy wymianie ambulansów dodatkowo należy mieć na uwadze przebieg, czyli liczbę
kilometrów przejechanych przez dany pojazd – zgodnie ze stanowiskiem konsultanta krajowego w dziedzinie
medycyny ratunkowej i przedstawicieli dysponentów, można przyjąć, że w wypadku starszych modeli
ambulansów, wciąż użytkowanych w kraju niezależnie od wieku pojazdu, również przebieg powyżej 300 tys. km
może je kwalifikować do wymiany. Spośród wszystkich ambulansów ZRM, dysponenci w SWD PRM dla
106 pojazdów wskazali, że przebieg wynosi powyżej 300 tys. km. Jednak mając na uwadze różną specyfikę
rejonów operacyjnych działania ZRM (tak tereny wiejskie, poza obszarami zabudowanymi, jak aglomeracje,
z lepszym stanem infrastruktury drogowej) pierwszym kryterium wymiany ambulansu powinien być wiek
powyżej 5 lat.
Powyższe dane jasno wskazują, że w całym kraju są użytkowane wyeksploatowane pojazdy, co uzasadnia ich
wymianę – w celu utrzymania prawidłowego i efektywnego funkcjonowania systemu PRM, w którym
podstawowym elementem są ZRM, udzielające pomocy bezpośrednio na miejscu zdarzenia. Niezbędne jest
zapewnienie kadrom medycznym niezawodnego, nowoczesnego sprzętu w celu udzielania świadczeń opieki
zdrowotnej, zwłaszcza w przypadkach pomocy nagłej, gdy każda minuta czy zwłoka spowodowana
nieprawidłowym, wadliwym działaniem lub awarią sprzętu wpływa realnie na rokowanie i stan pacjenta.
Wnętrze ambulansu ZRM jest swoistym małym oddziałem, w którym już na miejscu zdarzenia odbywają się
kompleksowa diagnostyka pacjenta, wdrożenie odpowiedniego leczenia i monitorowanie czynności życiowych.
Powyższe umożliwia wykorzystanie wielu zaawansowanych technologicznie sprzętów medycznych oraz leków,
które muszą zarówno być zawsze łatwo i szybko dostępne dla członków zespołu, jak i działać w każdych
warunkach, co zapewni ich niezawodność i wysoką jakość pomiaru.
Zakup nowych ambulansów zatem wzmocni gotowość, podniesie jakość udzielanych usług przez ZRM i poprawi
warunki pracy członków zespołu. Brak dofinansowania zakupu ambulansów mógłby powodować pogłębiające się
pogorszenie stanu technicznego taboru samochodowego wykorzystywanego przez ZRM, a w konsekwencji brak
możliwości dojazdu do osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Tym samym niemożliwe byłoby
realizowanie zadań przez pozostałe ogniwa systemu PRM, zależne od sprawnego transportu pacjenta z miejsca
zdarzenia do miejsca rozpoczęcia specjalistycznej opieki szpitalnej.
Biorąc pod uwagę wysokie koszty zakupu nowoczesnych ambulansów i sprzętu stanowiącego ich wyposażenie
oraz dużą ich liczbę kwalifikującą się do wymiany, ze względu na ograniczenia budżetowe, wojewodowie
w ramach swoich planów nie mieli możliwości ujęcia środków na ten cel. Dodatkowo 1 kwietnia 2019 r. weszły
w życie przepisy nowelizacji ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, które
ograniczyły możliwość uczestniczenia w systemie jako dysponenci ZRM w ten sposób, że przyznały ją wyłącznie
podmiotom publicznym, co spowodowało konieczność zastąpienia 138 karetek należących do prywatnych
świadczeniodawców w ogólnej liczbie ZRM dodatkowymi ambulansami u dysponentów będących podmiotami
publicznymi.
Jak alarmuje prof. Jerzy Ładny, konsultant krajowy w dziedzinie medycyny ratunkowej: Infrastruktura ta nadal
wymaga doinwestowania, czy też zakupu dodatkowego sprzętu medycznego niezbędnego do udzielania tego
typu świadczeń.
W 2019 r. Ministerstwo Zdrowia podjęło działania w zakresie wymiany taboru samochodowego, który z uwagi na
częste wyjazdy ZRM, odbywające się w trudnych warunkach drogowych, uzyskuje znaczny przebieg w krótkim
czasie, a w konsekwencji podlega szybkiemu zużyciu.
W 2019 r. przeznaczono środki w łącznej wysokości 80 mln zł na zakup ambulansów spełniających wymagania
normy PN:EN 1789 – Pojazdy medyczne i ich wyposażenie – Ambulanse drogowe właściwe dla ambulansów typu
B i C. W wyniku podzielenia środków zakupiono 200 nowych ambulansów.
Zakup ambulansów objęto również wsparciem unijnym. W 2020 r. w związku z realizacją działań związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 oraz innych chorób zakaźnych, w ramach Programu
Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014–2020 (POIiŚ), działanie 9.1. Infrastruktura ratownictwa
medycznego, wprowadzono możliwość zakupu ambulansów wraz z wyposażeniem. Działania te miały na celu
przede wszystkim walkę z pandemią COVID-19, ale również wzmocnienie systemu ratownictwa medycznego w
dłuższej perspektywie czasowej. Zakup ambulansów przez podmioty lecznicze świadczące usługi w zakresie
ratownictwa medycznego oraz transportu sanitarnego stał się niezbędny do udzielania świadczeń opieki
zdrowotnej pacjentom będącym w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego spowodowanego m.in. zakażeniem
SARS-CoV-2 oraz do pracy personelu medycznego, do którego zadań należy pobieranie wymazów z gardła
w warunkach domowych od osób podejrzanych o zakażenie oraz przewożenie ich do laboratoriów lub
przewożenie do właściwych szpitali pacjentów podejrzanych o zakażenie SARS-CoV-2. W ramach podjętych
działań w 2020 r. zawarto umowy na zakup 97 ambulansów wraz z niezbędnym wyposażeniem w postaci środków
ochrony indywidualnej dla ZRM (w tym m.in. rękawiczki jednorazowe, gogle ochronne, przyłbice, kombinezony
ochronne, ochraniacze na buty) oraz środków do dezynfekcji. Wartość całkowita wsparcia w 2020 r. wyniosła
blisko 58 mln zł.
W 2021 r. w ramach kontynuacji podjętych działań dofinansowano ze środków POIiŚ zakup kolejnych
112 ambulansów wraz ze środkami ochrony indywidualnej i środkami do dezynfekcji w łącznej kwocie 58,24 mln
zł dla 82 dysponentów ZRM w całym kraju, a następnie wsparto dodatkowo województwo śląskie
dofinansowaniem w kwocie 6,24 mln zł przeznaczonej na zakup kolejnych 12 ambulansów. Łączne wsparcie ze
środków POIiŚ pozwoliło na zakup 221 ambulansów z pełnym wyposażeniem, co znacznie zmieniło strukturę
wieku ambulansów funkcjonujących w systemie. Wsparcie z POIiŚ i środków krajowych w latach 2019–2021
pozwoliło na zakup 421 karetek i zapewniło zwiększenie udziału ambulansów młodszych niż 5 lat w ogólnej liczbie
ambulansów w Rzeczypospolitej Polskiej z około 60% do 74% czyli aż o 14%.
Należy zaznaczyć, że wymiana ambulansów powinna być procesem ciągłym i systematycznym. Rokrocznie
bowiem przybywać będzie ambulansów kwalifikujących się do przedziału wiekowego powyżej 5 lat. W tym
miejscu należy podkreślić wagę planowanego wsparcia ze środków Funduszu Medycznego. Zabezpieczone na ten
cel środki pozwolą na utrzymanie pozytywnego trendu jakim jest odmładzanie floty ambulansów
funkcjonujących w systemie w dłuższej perspektywie czasowej.
STAN INFRASTRUKTURY LOTNICZYCH ZESPOŁÓW RATOWNICTWA MEDYCZNEGO42)
W 2005 r. uchwalono ustawę z dnia 3 czerwca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego „Wymiana
śmigłowców Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej – Lotnicze Pogotowie Ratunkowe w latach
2005–2010” (Dz. U. poz. 1022), którego wyniku konsorcjum Eurocopter dostarczyło 23 nowoczesne śmigłowce
EC 135 oraz symulator lotu. Pierwsza maszyna przyleciała do LPR 7 września 2009 r., a w grudniu 2009 r.
rozpoczęła służbę w krakowskiej bazie. W 2015 r. ze środków unijnych udało się zakupić 4 nowe śmigłowce H135,
dzięki którym możliwe było utworzenie w 2016 r. na terenie kraju 4 nowych baz. Spowodowało to zwiększenie
pokrycia kraju zasięgiem baz HEMS. To z kolei przekłada się na wzrost dostępności śmigłowców ratunkowych
i skrócenie czasu dotarcia do pacjentów.
W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007–2013 zrealizowana została modernizacja
infrastruktury 10 baz Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego (HEMS) i jednej stacji obsługi technicznej
(SOT) Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Inwestycje te zostały zrealizowane w ramach priorytetu XII
42) Za danymi LPR dostępnymi pod adresem: https://www.lpr.com.pl/pl/o-nas/historia/, dostęp: 12.11.2020.
Bezpieczeństwo zdrowotne i poprawa efektywności systemu ochrony zdrowia, działanie 12.1 Rozwój systemu
ratownictwa medycznego. Całkowita wartość projektu to 68,28 mln zł, z czego 85% stanowiły środki unijne,
pozostałą część sfinansowało Ministerstwo Zdrowia.
Trwa również realizacja kolejnych inwestycji. Projekt pn. „Wsparcie baz Lotniczego Pogotowia Ratunkowego
(roboty budowlane, doposażenie) – etap 2” przewiduje budowę i doposażenie baz Śmigłowcowej Służby
Ratownictwa Medycznego (HEMS) w Bydgoszczy, Katowicach oraz przebudowę i rozbudowę baz HEMS
w Białymstoku i Szczecinie/Goleniowie. Wartość projektu to 30 655 128,78 zł.
W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014–2020 realizowane są 3 etapy budowy
i przebudowy baz, przy czym dwa z nich są zakończone i rozliczone. Etap 1 dotyczył infrastruktury baz
zlokalizowanych w: Płocku, Olsztynie, Lublinie, Gdańsku i Sanoku, natomiast etap 2 baz zlokalizowanych
w: Bydgoszczy, Katowicach, Białymstoku i Szczecinie/Goleniowie. Wartość etapu pierwszego projektu wyniosła
23 798 476,74 a etapu 2 – 28 079 337,28 zł. Obecnie realizowany jest ostatni etap projektu, który przewiduje
budowę i doposażenie bazy HEMS i SOT (Stacja Obsługi Technicznej) w Warszawie oraz budowę FATO (miejsce
startu i lądowania dla śmigłowców) w Białymstoku i Szczecinie Goleniowie. Wartość projektu to 37 678 662,60 zł.
W ramach wspomnianych projektów powstaną nowoczesne bazy HEMS, będące kontynuacją standaryzacji
funkcjonalności baz w całym kraju. W przebudowywanych bazach planowana jest modernizacja budynku HEMS
w zakresie pomieszczeń medycznych, warsztatowych, pokoi wypoczynku, przebudowy płyty przedhangarowej,
budowy torowiska wraz z dostawą przesuwnicy, przebudowy stacji paliw i budowy FATO. Projekty te są
finansowane ze środków Ministerstwa Zdrowia w ramach działania 9.1 Infrastruktura ratownictwa medycznego
oś priorytetowa IX i ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Na uwagę zasługuje program wieloletni ukierunkowany na wsparcie LZRM pn. „Program zapobieżenia
negatywnym skutkom deficytu pilotów w Śmigłowcowej Służbie Ratownictwa Medycznego (HEMS) oraz
modernizacji samolotowego zespołu transportowego w Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym w Warszawie”,
realizowany w latach 2018–2023 o łącznej wartości 144 mln zł. Celem tego programu oprócz inwestycji w zakup
symulatorów lotu oraz śmigłowców do treningu pilotów jest również inwestycja w kadry i edukację pilotów,
którzy dzięki wsparciu mogą zdobyć niezbędne doświadczenie wymagane do lotów HEMS.
STAN INFRASTRUKTURY SZPITALNYCH ODDZIAŁÓW RATUNKOWYCH I CENTRÓW URAZOWYCH
Wiele SOR w Rzeczypospolitej Polskiej jest lokowanych w pomieszczeniach szpitali, które nie zostały
zaprojektowane z myślą o działalności tych jednostek, nieprzystosowanych do profilu ich zadań. Rozbudowa
i modernizacja ich struktury, odbywająca się często bez zawieszenia działalności z uwagi na konieczność
zabezpieczenia tych świadczeń w danym rejonie, stanowi znaczne obciążenie finansowe dla podmiotów
leczniczych, w strukturach których działają oddziały ratunkowe.
Dodatkowo intensywna eksploatacja całej infrastruktury i użytkowanie jej całodobowo, często bez jakiejkolwiek
przerwy technicznej w działaniu sprzętów diagnostycznych i aparatury wspomagającej funkcje życiowe pacjenta,
powodują szybkie zużywanie się sprzętu. Równolegle dokonujący się rokrocznie postęp technologiczny dotyczący
m.in. technologii medycznych powoduje, że konieczna jest wymiana wyeksploatowanych, przestarzałych
sprzętów na nowoczesną, łatwą w użytkowaniu i bardziej kompaktową aparaturę.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego (Dz. U.
z 2021 r. poz. 2048, z późn. zm.) nałożyło na kierowników szpitali mających SOR obowiązek spełnienia do dnia
1 lipca 2022 r. wymogów w zakresie m.in. organizacji w szpitalu miejsca udzielania świadczeń nocnej i świątecznej
opieki zdrowotnej, obszaru do przeprowadzenia segregacji medycznej, miejsca izolacji w oddziale oraz
pomieszczeń sanitarnohigienicznych przystosowanych dla osób z niepełnosprawnościami. Ponadto każdy SOR
musi spełnić warunek posiadania dostępu do lotniska bądź lądowiska, umożliwiającego przyjęcie pacjenta
z transportu lotniczego działającego w trybie całodobowym, zgodnego z wymaganiami określonymi ww.
rozporządzeniem. Jednakże biorąc pod uwagę, że w związku z realizacją inwestycji związanych z budową lądowisk
przy SOR oraz organizacją miejsc udzielania świadczeń NIŚOZ, jak również opóźnieniami spowodowanymi stanem
epidemii oraz wzrostem cen materiałów budowlanych i usług, znaczna część szpitalnych oddziałów ratunkowych
na dzień 1 lipca 2022 r. nie byłaby w stanie sprostać wymaganiom określonym w ww. rozporządzeniu.
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 15 czerwca 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie
szpitalnego oddziału ratunkowego (Dz. U. poz. 1305) wydłużono czas na dostosowanie SOR do wymagań w tym
zakresie.
Równocześnie jest niezadowalający stan infrastruktury CU, także tych specjalizujących się w opiece nad
pacjentem nieletnim. CU stanowi wydzieloną funkcjonalnie część szpitala, w której specjalistyczne oddziały są
powiązane ze sobą organizacyjnie oraz zakresem zadań, w sposób pozwalający na szybkie diagnozowanie
i leczenie pacjenta urazowego. Wielonarządowe obrażenia powstałe wskutek urazu są jednymi z najcięższych
stanów nagłego zagrożenia zdrowotnego, wymagających od początku szerokiej diagnostyki i wdrożenia
wielodyscyplinarnego leczenia. Utworzone w tym celu CU, mają nie tylko specjalistów medycznych tworzących
zespół urazowy, będący całodobowo w stanie gotowości, lecz także wysokospecjalistyczną infrastrukturę
diagnostyczno-terapeutyczną, złożoną z oddziałów szpitalnych, w tym oddziału anestezjologii i intensywnej
terapii, bloku operacyjnego, pracowni diagnostyki laboratoryjnej, obrazowej, endoskopowej. CU musi również
dysponować lądowiskiem lub lotniskiem dla śmigłowca ratunkowego, zlokalizowanym w takiej odległości, aby
możliwe było przyjęcie pacjenta urazowego, bez pośrednictwa specjalistycznych środków transportu
sanitarnego.
Skuteczne zaopatrzenie poszkodowanych oraz szybka diagnostyka warunkują możliwość uratowania życia
i szybszego powrotu do zdrowia. Ma to bardzo istotne znaczenie w kontekście przebiegu dalszego leczenia
pacjentów (m.in. liczba wykonywanych procedur, długość pobytu w szpitalu, długość rehabilitacji) oraz ich
aktywności zawodowej, a w konsekwencji wpływa na koszty leczenia oraz wysokość świadczeń wypłacanych
z ubezpieczeń społecznych, związanych z niezdolnością do pracy (renty, świadczenia rehabilitacyjne, zwolnienia
od pracy).
W ramach IX osi priorytetowej POIiŚ wsparcie jest ukierunkowane na utworzenie dodatkowych jednostek
systemu PRM, adekwatnie do zidentyfikowanych potrzeb, m.in. na podstawie danych demograficznych i danych
z map potrzeb zdrowotnych, tak aby zapewnić równy dostęp mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej oraz
przebywających na jej terenie obcokrajowców do świadczeń ratownictwa medycznego. Podejście to ma na celu
realizowanie wyłącznie inwestycji zweryfikowanych zidentyfikowanymi deficytami i potrzebami,
uwzględniającymi sytuację demograficzną i epidemiczną oraz dostępność infrastruktury.
Wsparte zostają także istniejące jednostki systemu (SOR) i jednostki współpracujące z systemem (CU) w celu
poprawy jakości udzielanych świadczeń zdrowotnych i dostępności do nich oraz efektywności systemu
ratownictwa medycznego. Ponadto tworzone są dodatkowe centra urazowe, co pozwoli na zwiększenie
skuteczności udzielania świadczeń ratowniczych w przedziale do jednej godziny od chwili wystąpienia obrażeń
mnogich u poszkodowanych.
W ramach POIiŚ do 31 grudnia 2021 r. Minister Zdrowia podpisał 241 umów o dofinansowanie w zakresie
wsparcia istniejących oddziałów ratunkowych, których wartość całkowita wynosi ponad 719,8 mln zł. Do
31 grudnia 2021 r. zakończono 233 projekty, natomiast dalej jest realizowanych 9 projektów w ramach ww.
umów. Ponadto w ramach POIiŚ na lata 2014–2020 zawarto 23 umowy o dofinansowanie inwestycji polegających
na utworzeniu nowych SOR, powstałych od podstaw lub na bazie istniejących izb przyjęć ze szczególnym
uwzględnieniem stanowisk wstępnej intensywnej terapii. Wartość całkowita projektów dotyczących utworzenia
nowych SOR wynosi ponad 510,3 mln zł. Do 31 grudnia 2021 r. zakończono 14 projektów, dalej realizowanych
jest 9 projektów.
Sumarycznie ze środków POIiŚ wsparto dotychczas modernizację i doposażenie lub utworzenie 190 SOR, co
stanowi około 80% obecnie funkcjonujących SOR.
W ramach POIiŚ do 31 grudnia 2021 r. zawarto 13 umów o dofinansowanie w zakresie wsparcia istniejących
centrów urazowych dla dorosłych o łącznej wartości całkowitej wynoszącej ponad 39,5 mln zł oraz 12 umów
o dofinansowanie utworzenia nowych centrów (2 dla osób dorosłych, 9 dla dzieci oraz 1 dla dzieci oraz osób
dorosłych) – o łącznej wartości całkowitej wynoszącej ponad 148 mln zł. Do 31 grudnia 2021 r. zakończono
realizację wszystkich 25 projektów.
V.3. Wyzwania
Mimo znaczącej poprawy wyposażenia i funkcjonowania dotychczasowej infrastruktury ratownictwa
medycznego nadal istnieją potrzeby doposażenia, wymiany sprzętu i modernizacji infrastruktury jednostek
systemu oraz jednostek z nim współpracujących w każdym jego ogniwie, na każdym etapie udzielania pomocy
w stanie nagłym w ramach łańcucha przeżycia.
System PRM wymaga wzmocnienia na etapie zarówno pozaszpitalnym, czyli w zakresie wyposażenia zespołów
ratownictwa medycznego w środki transportu sanitarnego (ambulanse), jak i szpitalnym, czyli w odniesieniu do
SOR, CU i CUD.
Równolegle – podobnie jak jest to uregulowane w przepisach określających wymogi dla pojazdów
wykorzystywanych w transporcie medycznym i normy jakościowe dla sprzętu medycznego – ambulanse, będące
podstawową infrastrukturą użytkowaną w opiece przedszpitalnej, muszą działać niezawodnie w każdym terenie
i w każdych warunkach atmosferycznych, zapewniając jednocześnie komfort użytkowania zarówno dla ZRM, jak
i dla pacjenta.
Każdy sprzęt podczas normalnej eksploatacji ulega zużyciu. Następuje ono szczególnie szybko w przypadku
sprzętu medycznego. Porównując zespoły ratownictwa medycznego ze służbami takimi jak policja czy straż
pożarna, należy zwrócić uwagę, że realizują one najwięcej interwencji. Stopień zużycia sprzętu nie powinien zatem
dziwić. Jeśli przeanalizowalibyśmy czas pracy części urządzeń w ambulansach zauważylibyśmy, że niejedno
urządzenie pracuje 24 godziny na dobę. Przykładowo ekrany defibrylatorów elektrycznych na niejednym zespole
ratownictwa medycznego niemalże nie gasną. Pacjent ma wykonywane EKG, jest monitorowany w trakcie
transportu do szpitala, gdzie po przekazaniu zespół zgłasza gotowość i dysponowany jest do kolejnego pacjenta.
Pętla eksploatacji wspomnianego urządzenia się ponawia – wskazuje Krzysztof Janecki, dyrektor Wojewódzkiej
Stacji Ratownictwa Medycznego w Łodzi.
Jak pokazują powyższe dane techniczne dotyczące eksploatacji ambulansu jako pojazdu oraz zużycia sprzętu,
zasadna jest wymiana ambulansu po 5 latach użytkowania z uwagi na zwiększającą się znacznie po tym okresie
awaryjność infrastruktury (jak wskazano wyżej, ambulansów mających powyżej 5 lat jest w kraju obecnie 404
w ramach floty podstawowej, działającej w strukturach ZRM, co stanowi aż około 25% liczby użytkowanych
pojazdów ZRM). Pojazdy te z racji intensywnej eksploatacji częściej podlegają rutynowej konserwacji i wymianie
części, a także są wyłączane czasowo z użytkowania w przypadku konieczności przeprowadzenia gruntownej
dezynfekcji po zdarzeniach z udziałem czynnika zakaźnego. Powyższe jasno wskazuje na konieczność wymiany
wyeksploatowanej i przestarzałej floty ambulansów, co umożliwi zapewnienie ciągłości i niezawodności działania
opieki przedszpitalnej w ramach systemu PRM.
Wyroby medyczne będące na wyposażeniu PRM, w tym LPR, również wymagają wymiany na nowsze modele.
Powszechnie przyjęta żywotność urządzeń medycznych to 8–10 lat. Częściowo wyeksploatowane wyroby
wymagają intensywnego i niejednokrotnie kosztownego serwisu technicznego. Nowe modele urządzeń
w stosunku do poprzednich mają wprowadzone innowacyjne rozwiązania techniczne, są dostosowane do
bieżących potrzeb użytkowników, co pozwala na rozszerzenie diagnostyki pacjentów w pomocy przedszpitalnej
i zwiększenie bezpieczeństwa wykonywanych interwencji PRM.
Wyposażenie śmigłowców LPR w nowoczesny sprzęt medyczny i dodatkową aparaturę zwiększa możliwości
w zakresie diagnostyki i leczenia osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego na pokładzie śmigłowca. Z uwagi
na coraz częstsze dysponowanie zespołów LPR w miejsca zdarzeń nagłych i całodobową gotowość do pomocy,
sprzęt ten ulega szybkiemu zużyciu w wyniku intensywnej eksploatacji w trudnych warunkach. Zasadne jest
skierowanie wsparcia również w celu doposażenia i wymiany sprzętu lotniczych ZRM, wraz z dostosowaniem
ich infrastruktury śmigłowcowej oraz naziemnej do warunków częstych lotów i całodobowej służby, w tym
także możliwości szkolenia.
Oprócz wsparcia opieki na miejscu zdarzenia, nacisk powinien zostać położony również na wsparcie opieki
szpitalnej – mając na uwadze, że to właśnie po zabezpieczeniu pacjenta na miejscu zdarzenia, w SOR i CU toczą
się procedury diagnostyczne decydujące o dalszej sprawności i warunkujące przeżycie oraz są udzielane
nierzadko wysokospecjalistyczne świadczenia. Użytkowany sprzęt musi zapewniać wszechstronność działania,
łatwość obsługi, a także możliwość wdrożenia właściwego leczenia już na etapie początkowej opieki.
Równocześnie sama struktura SOR i organizacja jego przestrzeni wpływa na jakość i bezpieczeństwo udzielanych
świadczeń. Tym samym każdy SOR powinien być umiejscowiony w przestronnych, łatwych w utrzymaniu
czystości pomieszczeniach, jednocześnie zapewniających dostęp do infrastruktury dostarczającej gazy medyczne
oraz mieszczących niezbędny sprzęt ratunkowy – co mając na uwadze obecny stan większości infrastruktury
podmiotów leczniczych, zlokalizowanych w budynkach w większości kilkudziesięcioletnich, stanowi wyzwanie dla
systemu ochrony zdrowia i kadry zarządzającej podmiotami.
Wymogi stawiane jednostkom systemu PRM jasno określają, że każdy SOR powinien również dysponować
bezpośrednio przy nim zlokalizowanym odpowiednim lądowiskiem lub lotniskiem dla śmigłowca ratunkowego w
celu sprawnego przekazania pacjenta – zgodnie z obecnym prawodawstwem każdy SOR powinien spełnić ten
wymóg do końca 2021 r. Mając na uwadze, że zapewnienie lądowiska dla LZRM umożliwia udzielenie
kompleksowej pomocy i znacznie skraca czas dostępu pacjenta w stanie nagłym do opieki szpitalnej, jest
konieczne dalsze wspieranie SOR w dostosowywaniu obecnie funkcjonujących lądowisk do całodobowej
gotowości i w dążeniu do spełnienia wymagań technicznych, a także tworzenie nowych lądowisk
w jednostkach ich nieposiadających.
Powyższe przepisy oraz warunki działalności oddziałów ratunkowych wskazują na potrzebę dalszych prac
w zakresie modernizacji i dostosowania całości infrastruktury SOR do zwiększających się wymagań
projakościowych w celu umożliwienia prawidłowego i niezakłóconego ich funkcjonowania w danym regionie,
co stanowi wyzwanie pod względem zarówno organizacyjnym, jak i finansowym dla podmiotów leczniczych,
w których działają SOR.
Wymagania dla funkcjonowania CU i CUD jasno wskazują na konieczność zapewnienia w podmiotach leczniczych,
w których działają, nowoczesnej, niezawodnej, wysokospecjalistycznej aparatury medycznej, pozwalającej
przeprowadzać skomplikowane zabiegi operacyjne, ale i prowadzić wielotorową diagnostykę. Wykorzystywane
pomieszczenia muszą zapewniać również komfort pracy zespołu urazowego oraz szybkie przemieszczanie
pacjenta między oddziałami. Tym samym wsparcie powinno być nakierowane także na infrastrukturę CU i CUD,
tak aby zapewnić ich niezakłócone funkcjonowanie i całodobową gotowość do zaopatrywania pacjentów
w ciężkim stanie.
Mimo podejmowanych licznych inwestycji w zakresie wsparcia infrastruktury SOR i CU, mając na uwadze ciągły
stan gotowości, nieprzerwaną eksploatację sprzętu oraz rosnące wymagania w zakresie jakości
i bezpieczeństwa udzielanych świadczeń, a także potrzebę i plany dotyczące utworzenia nowych jednostek w
celu zapewnienia równego dostępu do świadczeń we wszystkich regionach kraju, istnieje konieczność ich
dalszego cyklicznego doposażania i modernizacji.
Wsparcie poszczególnych jednostek systemu PRM oraz jednostek współpracujących pozwala nie tylko zwiększać
jego efektywność, poprawiać jakość i bezpieczeństwo udzielanych świadczeń, lecz także wypełniać luki
w dostępie do infrastruktury ratownictwa medycznego. Obecne działania dofinansowywane ze środków unijnych
oraz z Funduszu Medycznego wzajemnie się uzupełniają.
V.4. Cel interwencji
Priorytetem wsparcia dla infrastruktury ratownictwa medycznego ze środków Funduszu
Medycznego będzie wymiana wyeksploatowanych ambulansów ZRM, których wiek wynosi 5 lat
i więcej, mając na uwadze ich kluczowe znaczenie dla prawidłowości funkcjonowania systemu
PRM.
Równolegle strategiczną interwencją do podjęcia ze środków Funduszu Medycznego będzie
tworzenie całodobowych lądowisk przy SOR lub dostosowanie obecnie funkcjonujących w celu
spełnienia przez wszystkie jednostki wymagań wskazanych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia
z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego.
Wymienione poniżej pozostałe interwencje skierowane do jednostek systemu PRM i jednostek
z nim współpracujących będą podejmowane i finansowane w ramach Funduszu po bieżącej
analizie potrzeb i przy dostępności środków finansowych.
✓
Interwencją planuje się objąć szereg działań skierowanych do jednostek systemu PRM, którymi są SOR oraz
ZRM (w tym LZRM), ze szczególnym uwzględnieniem wymiany wyeksploatowanych ambulansów, których
wiek wynosi 5 lat i więcej oraz w dalszej kolejności ambulansów o przebiegu większym niż 300 tys. km.
✓
W ramach Programu planuje się zakupić 241 nowych ambulansów dla ZRM, co pozwoli zapewnić wymianę
floty kwalifikującej się obecnie do wymiany z uwagi na wiek.
✓
Planuje się również skierowanie interwencji do pozostałych jednostek systemu PRM i jednostek z nim
współpracujących w ramach dalszego rozwoju systemu pomocy w stanach nagłych. Mając na uwadze
potrzebę spełniania wymagań jakościowych dotyczących nowoczesnej infrastruktury i użytkowania
wysokospecjalistycznego sprzętu medycznego, wsparciem powinny zostać objęte te spośród obecnie
funkcjonujących 240 SOR, które wymagają dalszej modernizacji pomieszczeń i wymiany sprzętu i nie
zostały objęte do tej pory wsparciem ze środków POIŚ, tj. około 50 SOR oraz w dłuższej perspektywie
około 25% jednostek spośród 190 dotychczas wspartych, czyli 50 SOR. Tym samym w ramach Programu
przewiduje się wsparcie sumarycznie dla 100 istniejących SOR.
✓
Dodatkowo, biorąc pod uwagę plany utworzenia nowych SOR na terenach, gdzie jest utrudniony dostęp
i większe zapotrzebowanie na świadczenia w nich udzielane, wynikające z dużego zagęszczenia ludności
(np. województwo śląskie), jest zasadne wsparcie tworzenia nowych SOR lub przekształcania istniejących
struktur izb przyjęć w SOR. Uwzględniając, że jeden SOR powinien obejmować 150 tys. mieszkańców, jest
zasadne utworzenie na terenie województwa śląskiego 10 nowych SOR i zaplanowanie wsparcia w tym
zakresie dla 5 jednostek. Województwo śląskie zamieszkuje zgodnie z aktualnymi danymi GUS ponad 4,5 mln
osób – w przeliczeniu na jeden SOR przypada tam 319 tys. mieszkańców, a więc ponad dwukrotnie więcej
niż przyjęte założenia sprawnego funkcjonowania systemu PRM. Przy planowanym zwiększeniu liczby SOR
o 10 nowych jednostek (z 14 do 24 na Śląsku), jeden SOR obejmie tam zasięgiem około 1865 tys.
mieszkańców, co pozwoli znacznie zredukować deficyt w tym zakresie i zapewnić bezpieczne i efektywne
funkcjonowanie systemu PRM w województwie śląskim.
✓
Z uwagi na zmieniające się przepisy prawa w zakresie wymagań, jakie powinny spełniać SOR, jest zasadne
objęcie wsparciem podmiotów leczniczych, które w swoich strukturach mają SOR w celu budowy
i dostosowania lądowisk przyszpitalnych do obecnych wymagań – spośród obecnie działających 241 SOR,
23 SOR nie mają lądowisk wcale, a 18 SOR ma lądowiska, ale niedostosowane do obecnych przepisów.
W zależności od zabudowy podmiotów leczniczych należy różnicować planowane do utworzenia lądowiska
na naziemne, które wymagają zapewnienia odpowiedniej powierzchni na terenie przyszpitalnym i lądowiska
wyniesione, utworzone w obrębie obecnej infrastruktury, wymagające wzmocnienia struktury budowlanej
lub powodujące konieczność budowy niezależnej konstrukcji, systemu przeciwpożarowego i windy. Tym
samym należy dążyć do zapewnienia wsparcia inwestycji polegających na budowie lądowisk lub ich
dostosowaniu do wymagań dla łącznie 41 SOR43).
✓
W celu zapewnienia najwyższych standardów opieki nad pacjentem i umożliwienia dalszego rozwoju obecnie
funkcjonujących 17 CU dla dorosłych oraz sumarycznie utworzonych i planowanych 13 CUD zasadne jest
objęcie wsparciem w zakresie modernizacji istniejących zasobów lub doposażenia w sprzęt medyczny tych
centrów, które nie zostały dotychczas objęte wsparciem z POIiŚ oraz w stosunku do których kończy się okres
trwałości zrealizowanych inwestycji, a także planowanych do utworzenia jednostek specjalizujących się
w leczeniu dzieci. Szacuje się, że w ramach Programu wsparcie zostanie skierowane do około 65% zarówno
obecnie funkcjonujących centrów, jak i planowanych do utworzenia w trakcie realizacji Programu,
tj. łącznie do 20 CU i CUD.
✓
Ponadto, mając na uwadze częste wypadki komunikacyjne i zdarzenia nagłe, w których występują urazy
wielonarządowe, należy wskazać, że obszarem wymagającym niezbędnego dalszego wsparcia
w uzupełnianiu interwencji odnoszących się do floty naziemnych zespołów ratownictwa medycznego jest
lotnictwo sanitarne i funkcjonowanie lotniczych zespołów ratownictwa medycznego, które gwarantują
szybkie dotarcie do odległego miejsca zdarzenia i sprawny transport pacjenta do ośrodka zapewniającego
kompleksowe jego zaopatrzenie. Analiza wskazuje na potrzebę m.in. wymiany sprzętu medycznego
użytkowanego w śmigłowcach LPR, zakupionego wraz ze śmigłowcami w latach 2009–2010 – jest zasadne
wsparcie zakupu około 30 kompletów sprzętu medycznego stanowiącego wyposażenie śmigłowców
(objęcie wsparciem wszystkich załóg LPR wraz z zapasowym sprzętem). Ponadto jest zasadne dalsze wsparcie
Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego w zakresie potrzeb szkoleniowych, modernizacji i wymiany
infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego (m.in. budowy baz, FATO), wyposażenia lub
doposażenia w systemy bezpieczeństwa, komunikacyjne i teleinformatyczne.
✓
Realizacja planowanych działań, w tym przede wszystkim wymiana wyeksploatowanych ambulansów,
pozwoli na zwiększenie efektywności systemu ratownictwa medycznego. Zwiększy się nasycenie
zaawansowanej aparatury medycznej, pozwalającej na szybkie i całodobowe diagnozowanie urazów.
V.5. Wskaźniki
422
zakupione ambulanse
387
zmodernizowanych
i doposażonych jednostek
systemu PRM i jednostek z nim
współpracujących
22
doposażone bazy LPR
V.6. Budżet
Przewidywany maksymalny budżet: 1 721 mln zł
43) Wsparcie możliwe do zrealizowania w ramach Programu w przypadku zmiany terminów obowiązywania wymagań dla SOR (zapisów
rozporządzenia o SOR). Przed rozpoczęciem interwencji zostanie przeprowadzona ponowna analiza potrzeb.
VI. Ramy finansowe
Ustawa o Funduszu Medycznym wskazuje zasady realizacji i finansowania programów inwestycyjnych, źródła
oraz zasady gromadzenia środków Funduszu, a także wytyczne udzielania finansowania i dofinansowania z ww.
środków. Zgodnie z jej przepisami Fundusz gromadzi środki z przeznaczeniem m.in. na dofinansowanie zadania
polegającego na modernizacji, przebudowie lub doposażeniu podmiotów leczniczych w ramach subfunduszu
modernizacji podmiotów leczniczych.
Program Modernizacji Podmiotów Leczniczych, który powstał w celu realizacji zadań subfunduszu modernizacji
podmiotów leczniczych, będzie finansowany ze środków Funduszu Medycznego a dofinansowanie
zaplanowanych w nim zadań następuje w formie dotacji celowej.
Planowane nakłady z Funduszu Medycznego na realizację wszystkich działań przewidzianych w ramach
Programu wynoszą łącznie 6 767 mln zł.
Harmonogram działań w podziale na lata wraz z alokacją finansową
1.
w 2022 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
−
2.
3.
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego
✓
modernizacja i doposażenie szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR) – wartość
środków przeznaczonych na konkurs to 200 mln zł,
✓
budowa lub modernizacja całodobowych lotnisk lub lądowisk przy SOR – wartość
środków przeznaczonych na konkurs to 126 mln zł,
wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych (opieka
długoterminowa/geriatria) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 698 mln zł;
w 2023 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych (opieka
długoterminowa/geriatria) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 59 mln zł,
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 258 mln zł,
−
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego
✓
doposażenie i wymiany sprzętu lotniczych zespołów ratownictwa medycznego (LZRM)
– wartość środków przeznaczonych na konkurs to 400 mln zł,
✓
modernizacja i doposażenie infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego
na potrzeby działań ratowniczych i szkoleniowych LZRM – wartość środków
przeznaczonych na konkurs to 100 mln zł;
w 2024 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych (opieka
długoterminowa/geriatria) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 738 mln zł,
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 129 mln zł,
−
4.
5.
6.
7.
8.
Poz. 908
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego (utworzenie nowych SOR lub przekształcenie
Izb Przyjęć w SOR) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 100 mln zł;
w 2025 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych (opieka
długoterminowa/geriatria) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 1 918 mln zł,
−
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego (modernizacja i doposażenie SOR) – wartość
środków przeznaczonych na konkurs to 300 mln zł,
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 129 mln zł;
w 2026 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wsparcia rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych (opieka
długoterminowa/geriatria) – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 594 mln zł,
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 129 mln zł,
−
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego (zakup ambulansów dla ZRM) – wartość
środków przeznaczonych na konkurs to 147 mln zł;
w 2027 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 128 mln zł,
−
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego (modernizacja i doposażenie istniejących
centrów urazowych oraz centrów urazowych dla dzieci) – wartość środków przeznaczonych na
konkurs to 200 mln zł;
w 2028 r. planowane jest ogłoszenie konkursów w zakresie
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 137 mln zł,
−
wsparcia infrastruktury ratownictwa medycznego (zakup ambulansów dla ZRM) – wartość
środków przeznaczonych na konkurs to 148 mln zł;
w 2029 r. planowane jest ogłoszenie konkursu w zakresie
−
wymiany łóżek szpitalnych – wartość środków przeznaczonych na konkurs to 129 mln zł.
Środki finansowe zostaną przeznaczone na działania, którym w wyniku przeprowadzonej analizy nadano status
priorytetowy, a które z uwagi na znaczne potrzeby finansowe systemu ochrony zdrowia w innych obszarach były
dotychczas w niewystarczającym stopniu dofinansowane., tj.
1.
wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych – planowana łączna kwota
wsparcia to 4 007 mln zł.
Środki finansowe na realizację zadań w ww. obszarze będą przeznaczone na przeprowadzenie niezbędnych
robót remontowo-budowlanych oraz zakup sprzętu medycznego i wyposażenia, które są niezbędne
w procesie przekształcania oddziałów oraz modernizacji złego stanu infrastrukturalnego istniejących
struktur. W dalszej kolejności środki będą przeznaczone na inwestycje w rozwój infrastruktury w zakresie
opieki długoterminowej i geriatrii w tym m.in. na tworzenie nowych oddziałów i struktur w podmiotach
leczniczych oraz rozwój istniejących przez zwiększenie liczby łóżek na oddziałach.
Ze wsparcia będą mogły skorzystać podmioty lecznicze udzielające świadczeń opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych w warunkach stacjonarnych w zakresie leczenia szpitalnego –
geriatria lub świadczenia opieki geriatrycznej udzielane poza oddziałami geriatrycznymi, opieka
długoterminowa – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze. Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi,
jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania dofinansowania, zostaną przedstawione
w regulaminie poszczególnych naborów ogłaszanych przez Ministra Zdrowia;
2.
wymiana łóżek szpitalnych – planowana łączna kwota wsparcia to 1 039 mln zł.
Wsparcie w zakresie wymiany łóżek szpitalnych będzie polegało na wymianie zużytych i przestarzałych łóżek
szpitalnych, wykorzystywanych w procesie hospitalizacji pacjenta, dostosowanych do specyfiki działalności
danego oddziału, w tym łóżek intensywnej opieki medycznej i łóżek specjalistycznych. Środki finansowe na
realizację zadań w ww. obszarze będą przeznaczone także na zakup łóżek szpitalnych, w tym łóżek
intensywnej opieki medycznej wraz z materacami, szafkami przyłóżkowymi oraz niezbędnym dodatkowym
wyposażeniem.
Ze wsparcia będą mogły skorzystać podmioty lecznicze udzielające całodobowych, stacjonarnych świadczeń
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie leczenia szpitalnego. Szczegółowy
zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić wnioskodawca w celu uzyskania
dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych naborów ogłaszanych przez Ministra
Zdrowia;
3.
wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego – planowana łączna kwota wsparcia to 1 721 mln zł.
Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego będzie realizowane na etapie zarówno pozaszpitalnym,
czyli w zakresie wyposażenia ZRM w środki transportu sanitarnego (ambulanse), modernizacji i doposażenia
infrastruktury śmigłowcowej oraz zaplecza naziemnego na potrzeby działań ratowniczych i szkoleniowych
LZRM, jak i szpitalnym, czyli w odniesieniu do SOR i CU, w tym w zakresie budowy i dostosowania lądowisk
przyszpitalnych w miejscu działalności SOR.
Jako jeden z pierwszych konkursów planowany jest nabór wniosków w zakresie budowy i modernizacji
lądowisk przy SOR, co wynika z konieczności wypełnienia zapisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia
27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego przez kierowników szpitali mających SOR.
Planowane są również nabory w zakresie modernizacji i doposażenia SOR, wsparcia naziemnych ZRM i LZRM,
a także wsparcia CU oraz CUD.
Ze wsparcia będą mogły skorzystać podmioty lecznicze, w których skład wchodzą jednostki systemu PRM
(zespoły ratownictwa medycznego, w tym LZRM oraz SOR), jednostki współpracujące z systemem PRM (CU
dla dorosłych i CUD). Szczegółowy zakres każdego naboru oraz wymogi, jakie będzie musiał spełnić
wnioskodawca w celu uzyskania dofinansowania, zostaną przedstawione w regulaminie poszczególnych
naborów ogłaszanych przez Ministra Zdrowia.
TABELA 11. Zestawienie poszczególnych działań w ramach Programu
Lp.
Planowane interwencje
1.
Wsparcie rozwoju infrastruktury udzielania świadczeń opiekuńczo-leczniczych
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych przekształcających oddziały szpitalne lub ich
części w oddziały geriatryczne udzielające stacjonarnych świadczeń w rodzaju leczenie szpitalne w
zakresie geriatria oraz w struktury opieki długoterminowej, w ramach których będą udzielane
1.1. stacjonarne świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze finansowane ze środków publicznych
69
Planowana
kwota
wsparcia
4 007 mln zł
1 351 mln zł
1.2.
1.3.
– 71 –
Wsparcie podmiotów leczniczych udzielających stacjonarnych świadczeń finansowanych ze środków
publicznych w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie geriatria lub świadczenia opieki geriatrycznej
udzielane poza oddziałami geriatrycznymi lub opieka długoterminowa w ramach stacjonarnych
świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych tworzących nowe oddziały lub struktury, w
których ze środków publicznych będą udzielane stacjonarne świadczenia w rodzaju leczenie szpitalne
w zakresie geriatria lub opieka długoterminowa – świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze (w tym w
uzupełnieniu podejmowanie działań ukierunkowanych na tworzenie poradni specjalistycznych oraz
oddziałów dziennej opieki – jako dopełnienie kompleksowości opieki świadczonej przez podmiot
leczniczy lub samodzielną interwencję)
Poz. 908
738 mln zł
1 918 mln zł
Wymiana łóżek szpitalnych
Wymiana zużytych i przestarzałych łóżek szpitalnych wraz z materacami, szafkami przyłóżkowymi oraz
niezbędnym dodatkowym wyposażeniem
Wsparcie infrastruktury ratownictwa medycznego
1 039 mln zł
795 mln zł
3.1.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze
środków publicznych z zakresu ratownictwa medycznego – naziemne zespoły ratownictwa medycznego
(ZRM) i lotnicze zespoły ratownictwa medycznego (LZRM)
3.2.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze
środków publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki systemu PRM
– szpitalne oddziały ratunkowe (SOR)
3.3.
Wsparcie rozwoju infrastruktury podmiotów leczniczych udzielających świadczeń finansowanych ze
środków publicznych z zakresu leczenia szpitalnego, w których skład wchodzą jednostki współpracujące
z systemem PRM – centra urazowe (CU) oraz centra urazowe dla dzieci (CUD)
2.
2.1.
3.
1 039 mln zł
1 721 mln zł
726 mln zł
200 mln zł
Przy realizacji działań Programu minister właściwy do spraw zdrowia będzie miał na względzie potrzeby
zdrowotne w poszczególnych regionach kraju, biorąc pod uwagę m.in. mapy potrzeb zdrowotnych, o których
mowa w art. 95a ust. 1 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych
ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.), tak aby w miarę możliwości stopniowo
zmniejszać nierówności w dostępie do usług zdrowotnych w poszczególnych województwach.
VII. Monitoring Programu i ocena stopnia osiągnięcia celów
Programu
Monitorowanie prawidłowej realizacji Programu będzie prowadzone przez właściwe departamenty Ministerstwa Zdrowia,
odpowiedzialne za merytoryczny nadzór nad realizacją zadań oraz za finansowanie zadań.
Monitorowanie Programu odbywać się będzie na dwóch poziomach
I.
poszczególnych umów zawartych w ramach Programu – przez bieżący monitoring postępu rzeczowego i finansowego
umów;
II.
Programu – w cyklu trzyletnim będzie publikowany raport z wdrażania Programu opisujący poziom osiągnięcia
poszczególnych wskaźników oraz analizujący stopień osiągnięcia celów Programu.
Realizatorzy zadań będą zobowiązani do przedstawiania sprawozdań finansowych i merytorycznych z realizacji zadań w terminie
określonym w zawartych umowach. Na podstawie przekazywanych sprawozdań Ministerstwo Zdrowia będzie monitorować
prawidłową realizację zadań oraz stopień osiągnięcia poszczególnych wskaźników Programu.
W ramach Programu przyjęto następujące wskaźniki realizacji interwencji
Lp.
Nazwa wskaźnika
Wartość docelowa44)
1
Liczba zmodernizowanych i doposażonych podmiotów leczniczych udzielających świadczeń
w zakresie opieki długoterminowej
177
2
Liczba zmodernizowanych i doposażonych podmiotów leczniczych udzielających świadczeń
w zakresie geriatrii
60
3
Liczba utworzonych łóżek w opiece długoterminowej
15 000
4
Liczba utworzonych łóżek w geriatrii
1000
5
Liczba wymienionych łóżek, w tym intensywnej opieki medycznej
90 000
6
Liczba zakupionych ambulansów
422
7
Liczba zmodernizowanych i doposażonych jednostek systemu PRM i jednostek z nim
współpracujących
387
8
Liczba doposażonych baz LPR
22
Na koniec II kwartału następującego po 2023 r., 2026 r. i 2029 r. zostaną opublikowane raporty z wdrażania Programu opisujące
poziom osiągnięcia poszczególnych wskaźników oraz analizujące stopień osiągnięcia celów Programu.
44) Przedstawiona wartość wskaźników wynika ze zmapowanych potrzeb w ramach obszarów wsparcia objętych programem i przedstawionych w poszczególnych
rozdziałach. Ostateczny stopień realizacji zakładanych wskaźników będzie uzależniony od liczby i jakości złożonych wniosków o dofinansowanie w danym
naborze, a także od ostatecznych potrzeb przedstawionych przez podmioty lecznicze i możliwości finansowych funduszu. Przyjmuje się, że cele funduszu zostaną
osiągnięte w stopniu zadowalającym w przypadku ostatecznego stopnia wykonania w granicach 70%.