Uchwała nr 133 Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2022 r. w sprawie przyjęcia Planu działań dotyczącego priorytetowych dróg przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski pn.: "Ucieczka gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych" oraz "Ucieczka gatunków zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych"

§ 1. Przyjmuje się Plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski pn.: „Ucieczka gatunków

roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych” oraz „Ucieczka gatunków zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych”, stanowiący załącznik do uchwały.

§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki

Załącznik do uchwały nr 133 Rady Ministrów

z dnia 15 czerwca 2022 r. (poz. 706)

Plan działań dotyczący priorytetowychZałącznik

dróg przenoszenia

do

nr 133 dla Unii

inwazyjnych gatunków obcych stwarzającychuchwały

zagrożenie

PLAN DZIAŁAŃ DOTYCZĄCY PRIORYTETOWYCH DRÓG PRZENOSZENIA

INWAZYJNYCH

GATUNKÓW

Rady Ministrów

OBCYCH

STWARZAJĄCYCH

ZAGROŻENIE

DLA UNIIstwarzających

LUB INWAZYJNYCHzagrożenie

GATUNKÓW OBCYCH

lub inwazyjnych

gatunków

obcych

z dnia 15 czerwca 2022 r. dla

STWARZAJĄCYCH ZAGROŻENIE DLA POLSKI PN.: „UCIECZKA GATUNKÓW ROŚLIN OZDOBNYCH

(poz.

)

Polski

pn.:OGRODNICZYCH”

„Ucieczka gatunków

roślin

ozdobnych

Z NIEKOMERCYJNYCH

UPRAW

ORAZ „UCIECZKA

GATUNKÓW

ZWIERZĄT DOMOWYCH,

GATUNKÓW AKWARYSTYCZNYCH

I TERRARYSTYCZNYCH”

z niekomercyjnych

upraw ogrodniczych”

oraz „Ucieczka

Plan działań

dotyczący

priorytetowych

przenoszenia

gatunków

zwierząt

domowych,

gatunkówdróg

akwarystycznych

inwazyjnych gatunkówi obcych

stwarzających zagrożenie dla Unii

terrarystycznych”

lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla

Polski

pn.:i pojęć

„Ucieczka

gatunków

roślin

ozdobnych

1. Indeks

skrótów

stosowanych

w planie

działań

zIGO

niekomercyjnych

upraw ogrodniczych” oraz „Ucieczka

a.

– inwazyjny gatunek obcy,

gatunków zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych

b.

plan działań – plan działań dotyczący priorytetowych dróg przenoszenia IGO

terrarystycznych”

stwarzających zagrożenie idla

Unii lub IGO stwarzających zagrożenie dla Polski pn.

c.

a.

b.

d.

c.

d.

„Ucieczka gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych” oraz

gatunkówi zwierząt

domowych, gatunków

akwarystycznych

1. „Ucieczka

Indeks skrótów

pojęć stosowanych

w planie

działań: i terrarystycznych”,

drogi priorytetowe – priorytetowe drogi przenoszenia IGO stwarzających zagrożenie

IGO – inwazyjny gatunek obcy,

dla Unii lub IGO stwarzających zagrożenie dla Polski pn.: „Ucieczka gatunków roślin

plan działańz –niekomercyjnych

plan działań dotyczący

priorytetowych

dróg

przenoszenia

IGO

ozdobnych

upraw ogrodniczych”

oraz

„Ucieczka

gatunków

stwarzających

zagrożenie

dla

Unii

lub

IGO

stwarzających

zagrożenie

dla

Polski

pn.

zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych”,

„Ucieczka gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych” oraz

rozporządzenie nr 1143/2014 – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

„Ucieczka gatunków zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych”,

nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych

priorytetowe

– priorytetowe

drogi przenoszenia

IGO stwarzających

zagrożenie

idrogi

zaradczych

w odniesieniu

do wprowadzania

i rozprzestrzeniania

inwazyjnych

1)

dla Unii lub

IGO (Dz.

stwarzających

dla Polski

roślin

gatunków

obcych

Urz. UE Lzagrożenie

317 z 04.11.2014,

str.pn.

35, „Ucieczka

z późn. zm.gatunków

).

ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych” oraz „Ucieczka gatunków

zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych”,

2. Zakres planu działań

rozporządzenie nr 1143/2014 – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

Niniejszy

plan zdziałań

obejmuje

prezentację

wyboru

drógzapobiegawczych

priorytetowych,

nr 1143/2014

dnia 22

października

2014 r.sposobu

w sprawie

działań

tj. dróg iprzenoszenia,

które

wymagają

działań

priorytetowych

ze

względu

liczebność

zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzenianianainwazyjnych

1)

gatunków

lub szkody,

które

mogłyby

te gatunki w

przedostania

się nimi

gatunków

obcych

(Dz.

Urz. UEwyrządzić

L 317 z 04.11.2014,

str.wypadku

35, z późn.

zm. ).

do środowiska, a także charakterystykę dróg priorytetowych. Plan określa cel nadrzędny i cele

strategiczne wraz ze wskazaniem działań, które pozwolą na osiągnięcie zakładanych celów.

2. Zakres planu działań

Każde działanie składa się z szeregu zadań, dla których określono ramy czasowe, podmioty

odpowiedzialne

ich działań

realizację,

a także wskaźniki,

posłużą

do monitorowania

poziomu

Niniejszy za

plan

obejmuje

prezentacjęktóre

sposobu

wyboru

dróg priorytetowych,

wykonania

poszczególnych

zadań.

tj. dróg przenoszenia, które wymagają działań priorytetowych ze względu na liczebność

gatunków lub szkody, które mogłyby wyrządzić te gatunki w wypadku przedostania się nimi

do środowiska, a także charakterystykę dróg priorytetowych. Plan określa cel nadrzędny i cele

1)strategiczne wraz ze wskazaniem działań, które pozwolą na osiągnięcie zakładanych celów.

Zmiana wymienionego rozporządzenia została ogłoszona w Dz. Urz. UE L 317 z 23.11.2016, str. 4.

Każde działanie składa się z szeregu zadań, dla których określono ramy czasowe, podmioty

odpowiedzialne za ich realizację, a także wskaźniki, które posłużą do monitorowania poziomu

1

wykonania poszczególnych zadań.

1)

Zmiana wymienionego rozporządzenia została ogłoszona w Dz. Urz. UE L 317 z 23.11.2016, str. 4.

3. Sposób wyboru dróg priorytetowych

Drogi priorytetowe zostały wybrane po przeprowadzeniu analizy dróg niezamierzonego

wprowadzenia do środowiska lub rozprzestrzeniania się IGO stwarzających zagrożenie dla

Unii (zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych

(Dz. U. poz. 1718) i art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1143/2014) lub IGO stwarzających

zagrożenie dla Polski.

Zidentyfikowano 36 dróg niezamierzonego wprowadzania lub rozprzestrzeniania się

IGO stwarzających zagrożenie dla Unii lub IGO stwarzających zagrożenie dla Polski. Jako

grupę bazową przyjęto 82 gatunki z rozporządzenia Komisji (UE) nr 2016/1141 z dnia

13 lipca 2016 r. przyjmującego wykaz inwazyjnych gatunków obcych uznanych za

stwarzające zagrożenie dla Unii zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady

(UE) nr 1143/2014 (Dz. Urz. UE L 189 z 14.07.2016, str. 4, z późn. zm.2)), rozporządzenia

wykonawczego Komisji (UE) nr 2017/1263 z dnia 12 lipca 2017 r. aktualizującego wykaz

inwazyjnych gatunków obcych uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii ustanowiony

w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2016/1141 na podstawie rozporządzenia

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 (Dz. Urz. UE L 182 z 13.07.2017,

str. 37) i rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin

i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego

mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym (Dz. U. poz. 1260).

Identyfikacja poszczególnych dróg niezamierzonego wprowadzania lub rozprzestrzeniania się

IGO w zdecydowanej większości jest możliwa dzięki dotychczasowej wiedzy i obserwacjom

IGO w środowisku przyrodniczym. Odnośnie do gatunków nieuprawianych w ogrodach lub

niehodowanych w Polsce i niewystępujących w naszym środowisku jest to pewna hipoteza.

Opisy dróg są jednak na tyle uniwersalne, że znając biologię poszczególnych IGO, możliwa

jest ocena, czy dana droga przy odpowiednich warunkach klimatycznych może stanowić

realne źródło przedostawania się gatunków do środowiska czy też nie. Tym samym dokonano

także analizy w zakresie gatunków wymienionych w rozporządzeniu Komisji (UE) 2019/1262

z dnia 25 lipca 2019 r. zmieniającym rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1141 w celu

aktualizacji wykazu inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii

(Dz. Urz. UE L 199 z 26.08.2019, str. 1).

Co więcej, zidentyfikowanymi drogami mogą być przenoszone także inne IGO, w tym

te, które zostaną wymienione w kolejnych aktualizacjach wykazu IGO stwarzających

zagrożenie dla Unii oraz umieszczone na liście IGO stwarzających zagrożenie dla Polski.

Za drogi priorytetowe uznano te drogi, którymi przedostaje się lub może się

przedostawać największa liczba analizowanych gatunków, stanowią największe zagrożenie

i dla których znane są skuteczne sposoby zarządzania. Ponadto zidentyfikowane drogi

związane z największym ryzykiem dla środowiska przyrodniczego, gospodarki, zdrowia

człowieka i usług ekosystemowych zostały następnie poddane bilansowi kosztów i korzyści.

W wyniku przeprowadzonej analizy drogi „Ucieczka gatunków roślin ozdobnych

z niekomercyjnych upraw ogrodniczych” oraz „Ucieczka gatunków zwierząt domowych,

gatunków akwarystycznych i terrarystycznych” zostały zakwalifikowane jako drogi

priorytetowe.

2)

Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. Urz. UE L 182 z 13.07.2017, str. 37 oraz Dz. Urz. UE L 199

z 26.07.2019, str. 1.

4. Charakterystyka dróg priorytetowych

a. „Ucieczka gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych”

Droga ta obejmuje ucieczki roślin ozdobnych z uprawy w zamknięciu lub w warunkach

kontrolowanych, gdzie zostały wprowadzone ze względów dekoracyjnych. Droga ta nie

dotyczy ucieczek roślin z upraw prowadzonych w ramach ogrodnictwa komercyjnego

(np. szkółek ogrodniczych).

Handel gatunkami roślin, które charakteryzują się efektownym pokrojem i barwą lub

posiadają inne cechy pozwalające na ich wykorzystanie w kształtowaniu krajobrazu,

doprowadził do przemieszczania gatunków tego typu na całym świecie w celu rozwoju

i poprawy walorów obszarów zurbanizowanych (miejskich i wiejskich) w tzw. zieleni

urządzonej, jak parki, skwery, zieleń przyuliczna, a także prywatnych ogrodów

przydomowych lub działkowych. Droga ta dotyczy także gatunków znajdujących się

w prywatnych kolekcjach hobbystycznych lub gatunków wykorzystywanych w kształtowaniu

krajobrazu, np. do celów dekoracyjnych lub estetycznych, które mogą przypadkowo

przedostać się do środowiska przyrodniczego.

Omawiana droga obejmuje więc dwa rodzaje przedostawania się gatunków roślin,

utrzymywanych w uprawie jako ozdobne, do środowiska przyrodniczego

1) ucieczki osobników z miejsc przetrzymywania;

2) niezamierzone wprowadzanie do środowiska przyrodniczego.

Pierwsza ww. grupa obejmuje wszelkiego rodzaju „ucieczki” roślin z miejsc

przetrzymywania, rozumiane jako „niekontrolowane rozprzestrzenianie się IGO z miejsc

przetrzymywania lub uprawy”, wynikające z cech biologicznych tych gatunków

(np. wytwarzanie nasion zaopatrzonych w aparaty lotne, co ułatwia ich roznoszenie przez

wiatr) i lokalnych warunków środowiskowych (np. obecność terenów z żyznym i wilgotnym

podłożem sprzyjającym kiełkowaniu nasion, sąsiedztwo obszarów pozbawionych roślinności,

a przez to konkurencji ze strony innych gatunków roślin).

Natomiast druga grupa obejmuje przypadki niezamierzonego wprowadzenia do

środowiska przyrodniczego, w tym niewłaściwe zagospodarowanie odpadów ogrodowych

zawierających całe rośliny lub ich diaspory (tj. nasiona lub fragmenty pędów, rozłogi lub

kłącza), mogące rozwinąć się w nowego osobnika. Wprowadzanie IGO tą drogą może

następować m.in. przez

 pozbywanie się nadmiaru biomasy (np. zbyt rozrośniętych roślin zagłuszających inne

gatunki czy wpływających negatywnie na kompozycję krajobrazowo-przestrzenną

ogrodu lub terenu zieleni urządzonej); w tym przypadku największe znaczenie ma

wyrzucanie takich części roślin, które zawierają już wykształcone żywotne nasiona

(lub kłącza czy też rozłogi), nielegalnie, w sposób określany często jako „za płot”, „do

lasu”, „nad rzekę” itp., lub przez poddanie ich niewłaściwemu kompostowaniu – tzn.

np. bez przykrycia biomasy warstwą ziemi zabezpieczającą przed roznoszeniem

nasion przez wiatr lub zwierzęta,

 likwidację uprawy (np. gdy uprawa stała się nieopłacalna z ekonomicznego punktu

widzenia lub gdy podjęto decyzję o nowej formie urządzenia terenu zieleni

z wykorzystaniem w doborze roślin innych lub nowych gatunków); w tym przypadku

uwolnienie do środowiska przyrodniczego może również polegać na pozbyciu się

całych roślin lub ich żywotnych części na dzikich wysypiskach śmieci lub przez



Poz. 706

niewłaściwe kompostowanie, a także przez pozostawienie poletek czy całych ogrodów

bez zabezpieczenia (np. przycinania) osobników należących do IGO przed

roznoszeniem ich nasion przez wiatr, wodę czy zwierzęta,

pozbycie się roślin, które zaczęły stanowić problem dla dotychczasowego właściciela

(np. rośliny, które mogą powodować alergie lub podrażnienia skóry u dzieci) –

niewłaściwe zagospodarowanie okazów takich roślin w sposób jak ww. może również

prowadzić do przypadkowego uwolnienia IGO do środowiska przyrodniczego.

Według danych Polskiego Związku Działkowców (Rocznik GUS 2021) w 2020 r.

liczba ogrodów działkowych w Polsce wynosiła 4601, a samych działek – prawie 906 000,

natomiast ich łączna powierzchnia wynosiła ponad 40 tys. ha. Biorąc pod uwagę liczbę

i powierzchnie innych ww. obiektów – np. parków spacerowo-wypoczynkowych – ponad

2900 (powierzchnia prawie 24 tys. ha), zieleńców – ponad 19 900 obiektów (12,5 tys. ha) czy

też samej zieleni ulicznej – 16,8 tys. ha, czy osiedlowej – ponad 25,5 tys. ha, można

stwierdzić, że sposób zagospodarowania tych obiektów (o łącznej powierzchni stanowiącej

ok. 0,32% powierzchni kraju), a przede wszystkim gatunki roślin wprowadzanych na ich

terenie mają ogromne znaczenie jako potencjalna droga wprowadzania nowych lub

rozprzestrzeniania już zadomowionych w Polsce IGO.

Uprawa roślin ozdobnych w niekomercyjnych uprawach ogrodniczych (np. w ogrodach

przydomowych i działkowych, parkach) ma w Polsce długą tradycję. W przypadku właścicieli

domów jednorodzinnych wiąże się z zakładaniem ogrodów przydomowych (zarówno

w obrębie wsi, jak i niektórych części miast, w tym głównie na przedmieściach),

a w przypadku mieszkańców domów wielorodzinnych – z posiadaniem rodzinnych ogrodów

działkowych. Oprócz celu typowo użytkowego, jak uprawa warzyw czy krzewów lub drzew

owocowych, ogrody tego typu pełniły i pełnią nadal ważną funkcję rekreacyjną. W ostatnim

czasie zmianie ulega ich dominująca funkcja – obecnie przedstawiciele młodszego pokolenia

coraz częściej nie zakładają w ogrodach przydomowych lub działkowych części

wykorzystywanej jako tzw. warzywniak, a ich powierzchnie zagospodarowują na trawniki

i klomby w celach wypoczynkowych lub ozdobnych. W ostatnich dekadach coraz częściej

integralną częścią ogrodów o dużej powierzchni stają się też oczka wodne. Zagospodarowanie

takich części (zarówno lądowej, jak też wodnej) odbywa się przez pozyskiwanie materiału

roślinnego od rodziny i znajomych, a także przez zakup sadzonek lub nasion w sieciach

handlowych czy też bezpośrednio w szkółkach drzew i krzewów oraz roślin ozdobnych.

Rośnie także rola sprzedaży (jak też wymiany) internetowej w pozyskiwaniu nasion

i sadzonek roślin ozdobnych, w tym należących do gatunków obcego pochodzenia.

Podobnie jak w innych dziedzinach życia społecznego wprowadzanie nowości także

w dziedzinie hobbystycznej uprawy roślin, jak też zagospodarowania zieleńców i skwerów

cieszy się dużą popularnością. Wiąże się to zarówno z wyszukiwaniem ciągle nowych

i ciekawych roślin o oryginalnym pokroju, a w przypadku zieleni urządzonej także

z wyszukiwaniem gatunków odpornych na specyficzne warunki, w których są zakładane

skwery czy pasy przyuliczne. W miejscach tych często panują trudne warunki dla roślin

wiążące się z dużym nasłonecznieniem, zasoleniem podłoża, zanieczyszczeniem powietrza

przez spaliny samochodów czy też z sąsiedztwem dużych powierzchni pokrytych betonem,

asfaltem lub kostką brukową, co wiąże się z ograniczeniem możliwości przesiąkania wody do

podłoża. Specyfika tych siedlisk może skłaniać do wprowadzania na takich miejscach roślin

odpornych na takie warunki, w tym także gatunków obcego pochodzenia. Jednocześnie

gatunki, które są w stanie przetrwać w warunkach obszarów zurbanizowanych, w przypadku

ucieczki poza ich obszar mogą również wygrywać w konkurencji z gatunkami rodzimymi

w lepszych warunkach siedliskowych i stopniowo zwiększać wielkość swojej populacji oraz

zajmowany obszar, a w konsekwencji mieć niekorzystny wpływ na bioróżnorodność

niektórych siedlisk przyrodniczych. Poszukiwanie nowych, ciekawych gatunków przez

właścicieli ogrodów przydomowych czy działkowych, a także zarządzających skwerami

i zieleńcami stwarza okazję do nieświadomego wprowadzania także potencjalnie inwazyjnych

gatunków. Do takich sytuacji dochodzi także w związku ze wzrastającym ruchem

turystycznym obejmującym coraz dalsze kraje i przywożeniem stamtąd roślin ozdobnych

(zarówno sadzonek, jak i nasion) bez odpowiedniej kontroli. Może się to wiązać także

z nieświadomym przywożeniem patogenów roślin. Niniejsza droga przyczynia się do

przedostawania się do środowiska przyrodniczego IGO, dla których zidentyfikowano

negatywne wpływy na takie sfery jak środowisko przyrodnicze, usługi ekosystemowe,

gospodarkę lub zdrowie człowieka. Omawianą drogą przedostaje się co najmniej 36 gatunków

spośród gatunków wymienionych w wykazie IGO uznanych za stwarzające zagrożenie dla

Unii oraz gatunków wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września

2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do

środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom

przyrodniczym. Drogą tą mogą być przenoszone także inne ozdobne gatunki roślin należące

do IGO, w tym wymienione w kolejnych aktualizacjach wykazu IGO stwarzających

zagrożenie dla Unii oraz umieszczone na liście IGO stwarzających zagrożenie dla Polski.

b. „Ucieczka gatunków

i terrarystycznych”

zwierząt

domowych,

gatunków

akwarystycznych

Droga ta obejmuje przedostawanie się gatunków z wszelkiego rodzaju miejsc, gdzie

były przetrzymywane przez prywatnych kolekcjonerów lub hobbystów w celu rekreacji,

rozrywki i towarzystwa. Kategoria ta odnosi się nie tylko do typowych gatunków zwierząt

kręgowych, ale do wszystkich gatunków zwierząt utrzymywanych w prywatnych zbiorach,

np. przez prywatnych kolekcjonerów lub hobbystów. Obejmuje ona również wszelkie gatunki

utrzymywane jako żywy pokarm dla zwierząt domowych i towarzyszących (np. larwy

mącznika, szarańcza, świerszcze, karaczany, muszki owocowe). Obejmuje ona także gatunki

utrzymywane i hodowane przez prywatnych kolekcjonerów lub hobbystów w celu sprzedaży

lub handlu. Ponadto kategoria ta obejmuje florę akwariową i terrariów, a także inne grupy

organizmów (w tym glony, grzyby itp.), w szczególności utrzymywane w związku z handlem

w akwarystyce i terrarystyce.

Droga ta obejmuje trzy rodzaje przedostawania się gatunków do środowiska

1) ucieczki z miejsc przetrzymywania;

2) niezamierzone wprowadzanie do środowiska przetrzymywanych osobników;

3) nieodpowiedzialne uwalnianie osobników przez właścicieli.

Pierwsza grupa obejmuje wszelkiego rodzaju ucieczki osobników z miejsc

przetrzymywania, w tym sytuacje, w których zwierzęta są przetrzymywane w niewłaściwie

zabezpieczonych obiektach, które nie zapobiegają ucieczkom.

Druga grupa obejmuje przypadki niezamierzonego wprowadzenia okazów do środowiska

przyrodniczego, np. podczas niewłaściwego usuwania odpadów, z powodu uszkodzenia

akwariów i innych obiektów oraz podczas czyszczenia (wylewanie wody z akwariów

bezpośrednio do cieków i zbiorników wodnych lub pośrednio – do kanalizacji itp.).

Trzecia grupa obejmuje uwolnienia osobników przez nieodpowiedzialnych właścicieli.

Wypuszczanie niechcianych zwierząt do środowiska przyrodniczego przez właściciela jest

szczególnie powszechnym problemem w przypadku gatunków egzotycznych lub wodnych,

które osiągają duże rozmiary lub mają specjalne wymagania, którym właściciele lub

kolekcjonerzy nie są w stanie sprostać, a z których nie zdają sobie sprawy podczas zakupu

zwierząt, sprzedawanych zazwyczaj jako osobniki młodociane (np. żółwie, pytony i inne duże

dusiciele). Do tego typu przypadków należą również uwolnienia przetrzymywanych zwierząt

w celu pozbycia się nadmiaru osobników w hodowlach (np. nadmierne rozmnożenie

hodowanych okazów egzotycznych ryb) lub z powodu likwidacji hodowli (np. uwolnienie do

środowiska przyrodniczego wszystkich osobników w przypadku, gdy hodowla stała się

nieopłacalna z ekonomicznego punktu widzenia).

Niniejsza droga przyczynia się do przedostawania się do środowiska przyrodniczego

IGO, dla których zidentyfikowano negatywne wpływy na takie sfery jak środowisko

przyrodnicze, usługi ekosystemowe, gospodarkę lub zdrowie człowieka. Omawianą drogą

przedostaje się co najmniej 40 gatunków spośród gatunków wymienionych w wykazie IGO

uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii oraz gatunków wymienionych w rozporządzeniu

Ministra Środowiska z dnia 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków

obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić

gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym. Drogą tą mogą być przenoszone także

inne gatunki zwierząt domowych, gatunki akwarystyczne i terrarystyczne należące do IGO,

w tym wymienione w kolejnych aktualizacjach wykazu IGO stwarzających zagrożenie dla

Unii oraz umieszczone na liście IGO stwarzających zagrożenie dla Polski.

5. Cele i działania

I.

Cele planu działań

Cel nadrzędny

Poprawa stanu różnorodności biologicznej przez zapobieganie niepożądanemu oddziaływaniu

na różnorodność biologiczną, niezamierzonego wprowadzania i rozprzestrzeniania się IGO

oraz minimalizowanie i łagodzenie tego oddziaływania.

Cele strategiczne

Cel strategiczny 1

Ograniczenie przedostawania się z niekomercyjnych upraw ogrodniczych do środowiska

roślin ozdobnych należących do IGO stwarzających zagrożenie dla Unii lub IGO

stwarzających zagrożenie dla Polski.

Cel strategiczny 2

Ograniczenie przedostawania się do środowiska zwierząt przetrzymywanych jako zwierzęta

domowe, gatunki akwarystyczne lub terrarystyczne należące do IGO stwarzające zagrożenie

dla Unii lub IGO stwarzające zagrożenie dla Polski.

II.

Poz. 706

Działania służące realizacji założonych celów

A. Podniesienie świadomości o zagrożeniach ze strony IGO i o sposobach jego ograniczania,

B. Zbieranie, gromadzenie i wymiana informacji o IGO,

C. Zapobieganie nowym introdukcjom,

D. Rozwój współpracy międzynarodowej.

6. Plan działań wraz z harmonogramem ich realizacji

Nr

Działanie

Podniesienie świadomości o zagrożeniach ze strony IGO i o sposobach jego ograniczania

Poprawa stanu wiedzy społeczeństwa na temat zagrożeń, jakie mogą stanowić IGO dla środowiska

przyrodniczego, a także o obowiązujących przepisach prawnych w tym zakresie jest kluczowe dla

zmniejszenia skali ich naruszania, a w konsekwencji – zmniejszenia zagrożeń związanych

z wprowadzeniem na terytorium Polski i Unii Europejskiej nowych okazów gatunków roślin

wprowadzanych jako ozdobne i wykorzystywanych w ogrodach przydomowych i działkowych oraz

w zieleni urządzonej, a także zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych,

które są objęte ograniczeniami na poziomie krajowym i unijnym, a także ich niekontrolowanego

rozprzestrzeniania, ucieczek lub uwalniania do środowiska przyrodniczego.

A

Wdrożenie rozwiązań służących zarządzaniu drogami priorytetowymi przy jednoczesnym

niedostatecznym stanie wiedzy społeczeństwa w tym zakresie stanowiłoby podstawowy czynnik

obniżający efektywność stosowanych rozwiązań. Wiązałoby się to bowiem z dużą skalą naruszeń

przepisów wskutek ich nieznajomości, a także mogłoby to negatywnie wpłynąć na społeczny odbiór

zasadności rozwiązań wprowadzanych w celu ograniczania zagrożenia wynikającego z obu

priorytetowych dróg. Aby zminimalizować to ryzyko, jest konieczne prowadzenie kampanii

informacyjnych i konsultowanie ze społeczeństwem lub zainteresowanymi podmiotami

podejmowanych działań.

Jednocześnie upowszechnianie informacji dotyczącej przepisów związanych z uwalnianiem czy

ucieczkami obcych gatunków roślin i zwierząt do środowiska przyrodniczego oraz sposobów radzenia

sobie z tymi problemami powinno zarówno wpłynąć na zmianę zachowań właścicieli ogrodów, osób

zajmujących się kształtowaniem i pielęgnacją terenów zieleni i właścicieli zwierząt.

Nr

Zadanie

Produkcja filmów

skierowanych do

terrarystów, akwarystów,

hodowców zwierząt

egzotycznych

i wędkarzy

A.1.

oraz do ogrodników. Filmy

będą informować o drogach

wprowadzania inwazyjnych

gatunków roślin lub zwierząt

do środowiska w Polsce,

Termin

2022–2025

7

Instytucja

odpowiedzialna

Wskaźnik

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba filmów

wyprodukowanych

i wyemitowanych

w ogólnodostępnej stacji

telewizyjnej lub na ogólnie

dostępnych stronach

internetowych i mediach

społecznościowych urzędu

konsekwencjach uwalniania

lub ucieczek osobników tych

gatunków do środowiska

przyrodniczego oraz

o przepisach prawnych

obowiązujących w tym

zakresie

A.2.

Przygotowanie

i opublikowanie artykułów

tematycznych w prasie, na

stronie internetowej lub

w serwisach

społecznościowych

dotyczących przepisów

prawnych odnoszących się

do wprowadzania do

środowiska inwazyjnych

gatunków roślin i zwierząt

oraz opisujących sposoby

zapobiegania ucieczkom

obcych gatunków roślin

ozdobnych z upraw oraz

obcych gatunków zwierząt

domowych i gatunków

utrzymywanych

w akwariach i terrariach

A.3.

Adaptacja europejskich

kodeksów dobrych praktyk

w zakresie IGO do

warunków polskich

A.4.

Promocja kodeksu dobrych

praktyk „Ogrodnictwo

wobec roślin inwazyjnych

obcego pochodzenia” i jego

bieżąca aktualizacja

A.5.

Przeprowadzenie kampanii

edukacyjnych promujących

zagadnienia związane

z problemem

przedostawania się do

środowiska przyrodniczego

inwazyjnych: gatunków

roślin ozdobnych

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

regionalne

dyrekcje

ochrony

środowiska

2022–2030

Ministerstwo

Klimatu

i Środowiska

Liczba opublikowanych

artykułów

Ministerstwo

Rolnictwa

i Rozwoju Wsi –

instytucja

współdziałająca

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Ministerstwo

Klimatu

i Środowiska

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

8

Liczba kodeksów

zaadaptowanych do warunków

polskich

Liczba akcji promocyjnych

Liczba aktualizacji

Liczba przeprowadzonych

kampanii edukacyjnych, w tym

organizacja spotkań, udział

w targach, wystawach czy innych

wydarzeniach społecznych

w niekomercyjnych

uprawach ogrodniczych oraz

zwierząt domowych,

gatunków

wykorzystywanych

w akwarystyce i terrarystyce,

a także zagadnienia

związane z azylami dla

zwierząt

Poz. 706

regionalne

dyrekcje

ochrony

środowiska

Ministerstwo

Spraw

Wewnętrznych

i Administracji

Ministerstwo

Rolnictwa

i Rozwoju Wsi –

instytucja

współdziałająca

A.6.

Nr

Przygotowanie materiałów

edukacyjnych dla studentów

architektury krajobrazu,

ogrodnictwa, leśnictwa,

ochrony środowiska lub

kierunków pokrewnych,

a także jednostek samorządu

terytorialnego

i pracowników

przedsiębiorstw

odpowiedzialnych za

pielęgnację i dobór

gatunków do nasadzeń na

terenach zieleni urządzonej,

w celu ograniczenia

ucieczek inwazyjnych

gatunków roślin ozdobnych

z niekomercyjnych upraw

ogrodniczych

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

2022–2030

Liczba podmiotów, którym

udostępniono materiały

edukacyjne

Działanie

Zbieranie, gromadzenie i wymiana informacji o IGO

B

Zbieranie, gromadzenie i wymiana danych na temat IGO, a także ich ciągła aktualizacja jest

kluczowym elementem zarządzania inwazjami biologicznymi i podejmowania działań

zapobiegających przedostawaniu się IGO do środowiska przyrodniczego.

Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych Generalna Dyrekcja

Ochrony Środowiska prowadzi Centralny Rejestr Danych o IGO. Stworzenie Centralnego Rejestru

Danych o IGO wynika z potrzeby wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 14 rozporządzenia

nr 1143/2014, dotyczącego ustanowienia systemu nadzoru obejmującego IGO stwarzające

zagrożenie dla Unii. W Centralnym Rejestrze Danych o IGO będą gromadzone i rejestrowane dane

dotyczące występowania w środowisku IGO stwarzających zagrożenie dla Unii oraz IGO

stwarzających zagrożenie dla Polski, podjętych wobec nich działaniach zaradczych i ich

skuteczności oraz wydanych zezwoleniach, co będzie stanowiło element systemu nadzoru nad IGO.

Utworzony przez Generalną Dyrekcję Ochronę Środowiska Centralny Rejestr Danych o IGO

wymaga jego rozbudowy i dostosowania do wymogów obowiązujących przepisów prawnych.

Ponadto, w związku z regularnym włączaniem kolejnych gatunków do wykazu IGO stwarzających

zagrożenie dla Unii, jak również potrzebą analizy nowych stwierdzeń IGO, które mogą zostać

uznane jako stwarzające zagrożenie dla Unii lub dla Polski, jest konieczne ciągle aktualizowanie

i gromadzenie wiedzy na temat IGO, w tym opracowywanie kart informacyjnych, przeprowadzanie

oceny stopnia inwazyjności gatunków oraz analizy dróg ich przedostawania się. Także drogi

priorytetowe powinny podlegać przeglądowi przynajmniej co sześć lat zgodnie z rozporządzeniem

nr 1143/2014.

Nr

Zadanie

B.1.

Rozbudowa Centralnego

Rejestru Danych o IGO

o elementy istotne dla

zarządzania drogami

priorytetowymi oraz

utrzymanie tej bazy danych

B.2.

Przeprowadzenie oceny

stopnia inwazyjności,

analizy dróg

przedostawania się

i wykonanie kart

informacyjnych dla

inwazyjnych: gatunków

roślin ozdobnych

w niekomercyjnych

uprawach ogrodniczych oraz

gatunków zwierząt

domowych, gatunków

wykorzystywanych

w akwarystyce i terrarystyce

B.3.

Przegląd planu działań

Instytucja

odpowiedzialna

Wskaźnik

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Dostosowanie Centralnego

Rejestru Danych o IGO do

wymogów ustawy z dnia

11 sierpnia 2021 r. o gatunkach

obcych

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba gatunków, dla których

przeprowadzono ocenę

2025–2027

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Przeprowadzenie przeglądu

planu działań

Termin

2022–2030

Nr

Poz. 706

Działanie

Zapobieganie nowym introdukcjom

Dla uszczelnienia systemu zapobiegania nowym introdukcjom zwierząt jest konieczne

umożliwienie bezpiecznego przetrzymywania IGO w specjalnie do tego celu utworzonych

obiektach, wzmocnienie systemu egzekwowania obowiązujących przepisów, wzmocnienie

i przystosowanie systemu przetwarzania odpadów do przyjmowania i zagospodarowania materiału

roślinnego IGO, a także zapewnienie wysokiego poziomu przeszkolenia służb odpowiedzialnych za

przeprowadzanie kontroli granicznych w zakresie identyfikacji IGO.

C

Istotnym elementem będzie powstanie azyli dla zwierząt, w których w warunkach izolowanych

mogłyby być przetrzymywane IGO odłowione ze środowiska lub zatrzymane przez służby

odpowiedzialne za przeprowadzanie kontroli. Ważne jest, aby przynajmniej jeden azyl był

jednostką budżetową finansowaną z budżetu państwa. Sieć powinna być jednak uzupełniona siecią

azyli utworzonych przez podmioty prywatne. Jednostki te mogą ubiegać się o dofinansowanie

działalności ze środków regionalnego dyrektora ochrony środowiska, Narodowego Funduszu

Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska

i gospodarki wodnej.

Konieczne jest zapobieganie nielegalnemu obrotowi IGO na portalach ogłoszeniowych,

w sklepach internetowych, sklepach stacjonarnych czy giełdach. Powinny być podejmowane

działania uniemożliwiające nielegalny obrót IGO, jak prowadzenie współpracy z portalami

ogłoszeniowymi przez informowanie o obowiązujących przepisach prawa, a z drugiej strony

działania te powinny być uzupełnione o czynności podejmowane przez organy ścigania.

Funkcjonujący w Polsce system gospodarowania odpadami tylko w niewielkim stopniu obejmuje

szczątki roślinne, zwłaszcza w przypadku terenów wiejskich. Obecnie system unieszkodliwiania

odpadów organicznych, w tym szczątków roślinnych pochodzących z ogrodów, nie jest jednolity

w całym kraju. W różnym stopniu realizują go poszczególne gminy. Tymczasem trwałość populacji

niektórych IGO roślin o stosunkowo krótkotrwałym banku nasion jest bezpośrednio zależna od

okresowego dopływu nasion pochodzących z nielegalnego wyrzucania lub przypadkowego

przedostawania się szczątków roślin uprawianych w ogrodach dla celów dekoracyjnych poza tereny

upraw. W związku z powyższym jest konieczne wzmocnienie i przystosowanie systemu

przetwarzania odpadów do przyjmowania i unieszkodliwiania materiału roślinnego IGO

pochodzącego z ogrodów przez opracowanie wytycznych w tym zakresie i przeprowadzenie

nowelizacji obowiązujących przepisów.

Nr

Zadanie

C.1.

Współpraca z portalami

ogłoszeniowymi, na których

są oferowane do sprzedaży

gatunki roślin ozdobnych

wykorzystywane

w niekomercyjnych

uprawach ogrodniczych oraz

zwierzęta domowe, gatunki

wykorzystywane

w akwarystyce i terrarystyce

Termin

Instytucja

odpowiedzialna

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

11

Wskaźnik

Liczba pism skierowanych do

portali ogłoszeniowych

Liczba portali ogłoszeniowych,

z którymi nawiązano

współpracę

C.2.

Utworzenie Centralnego

Azylu dla Zwierząt,

w którym będzie możliwe

czasowe przetrzymywanie

m.in. zwierząt należących do

IGO

– 13 –

2022–2030

Poz. 706

Ministerstwo

Klimatu

i Środowiska

Uchwalenie przepisów

dotyczących utworzenia

Centralnego Azylu dla Zwierząt

regionalne

dyrekcje

ochrony

środowiska

C.3.

Utworzenie instrumentów

umożliwiających uzyskanie

dofinansowania na

działalność azyli dla

zwierząt

2022–2030

Narodowy

Fundusz

Ochrony

Środowiska

i Gospodarki

Wodnej

Liczba instrumentów

umożliwiających uzyskanie

dofinansowanych azyli dla

zwierząt

wojewódzkie

fundusze

ochrony

środowiska

i gospodarki

wodnej

C.4.

Prowadzenie kontroli obrotu

w Internecie inwazyjnymi

gatunkami roślin ozdobnych

wykorzystywanymi

w niekomercyjnych

uprawach ogrodniczych oraz

gatunkami zwierząt

domowych, gatunkami

wykorzystywanymi

w akwarystyce i terrarystyce

C.5.

Prowadzenie kontroli obrotu

inwazyjnymi gatunkami

roślin ozdobnych w centrach

i sklepach ogrodniczych

oraz na giełdach

ogrodniczych, a także

inwazyjnymi gatunkami

zwierząt domowych

i gatunków

wykorzystywanych

w akwarystyce i terrarystyce

w sklepach i na giełdach

zoologicznych

2022–2030

Ministerstwo

Spraw

Wewnętrznych

i Administracji

Liczba wykrytych przypadków

łamania przepisów

odnoszących się do obrotu IGO

w Internecie

2022–2030

Ministerstwo

Spraw

Wewnętrznych

i Administracji

Liczba wykrytych przypadków

łamania przepisów

odnoszących się do obrotu IGO

w sklepach i na giełdach

C.6.

Wzmocnienie

i przystosowanie systemu

przetwarzania odpadów do

przyjmowania

i unieszkodliwiania

materiału roślinnego IGO

pochodzącego z ogrodów

w sposób bezpieczny dla

środowiska i ludzi

C.7.

Przeprowadzenie szkolenia

dla służb odpowiedzialnych

za kontrole graniczne

w zakresie identyfikacji

IGO, w tym w szczególności

gatunków roślin ozdobnych

wykorzystywanych

w niekomercyjnych

uprawach ogrodniczych oraz

zwierząt domowych, gatunków

wykorzystywanych

w akwarystyce i terrarystyce

Nr

D

– 14 –

Poz. 706

2022–2030

Ministerstwo

Klimatu

i Środowiska

Liczba opracowanych

wytycznych i zmian

legislacyjnych w zakresie

przetwarzania

i unieszkodliwiania materiału

roślinnego IGO

2022–2030

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

Liczba przeszkolonych osób

Działanie

Rozwój współpracy międzynarodowej

Skuteczność działań wdrażanych w celu rozwiązywania problemu inwazji biologicznych w wielu

przypadkach zależy od ścisłej współpracy całego regionu. Dotyczy to działań zarówno

zapobiegawczych, jak i zaradczych. Skuteczność rozwiązań w skali regionalnej może być obniżona

wskutek zróżnicowanego podejścia państw do sposobów zarządzania drogami niezamierzonego

przenoszenia IGO, w tym szybkiej eliminacji gatunków, które przedostają się do środowiska

przyrodniczego wskutek ucieczek z upraw czy hodowli. Rozwijanie współpracy międzynarodowej,

w tym z państwami ościennymi, przyczyni się do ograniczenia ryzyka ze strony ucieczek

i uwolnień IGO roślin i zwierząt.

Nawiązanie bezpośrednich kontaktów w trakcie międzynarodowych spotkań może skutkować

długoterminową efektywną współpracą przy wdrażaniu działań związanych z IGO. Podejmowanie

współpracy regionalnej w tym zakresie wynika ponadto z przepisów art. 22 rozporządzenia

nr 1143/2014.

Nr

Zadanie

D.1.

Prowadzenie współpracy

międzynarodowej

z państwami członkowskimi

Unii Europejskiej

i państwami trzecimi, w celu

koordynacji działań

w zakresie zarządzania IGO,

drogami ich przenoszenia,

w tym ucieczkami

inwazyjnych: gatunków

roślin wykorzystywanych

w uprawach

niekomercyjnych oraz

gatunków zwierząt

domowych, gatunków

wykorzystywanych w celach

akwarystycznych

i terrarystycznych

Poz. 706

Instytucja

odpowiedzialna

Ministerstwo

Klimatu

i Środowiska

Termin

Wskaźnik

Generalna

Dyrekcja

Ochrony

Środowiska

2022–2030

regionalne

dyrekcje

ochrony

środowiska

Ministerstwo

Spraw

Wewnętrznych

i Administracji –

instytucja

współdziałająca

Ministerstwo

Rolnictwa

i Rozwoju Wsi –

instytucja

współdziałająca

14

Liczba spotkań

międzynarodowych, w których

wzięli udział przedstawiciele

Polski

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 22 lipca 2022 r.

Poz. 706

UCHWAŁA NR 133

RADY MINISTRÓW

z dnia 15 czerwca 2022 r.

w sprawie przyjęcia Planu działań dotyczącego priorytetowych dróg przenoszenia inwazyjnych gatunków obcych

stwarzających zagrożenie dla Unii lub inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski pn.

„Ucieczka gatunków roślin ozdobnych z niekomercyjnych upraw ogrodniczych”

oraz „Ucieczka gatunków zwierząt domowych, gatunków akwarystycznych i terrarystycznych”

Na podstawie art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (Dz. U. poz. 1718) Rada Ministrów

uchwala, co następuje

Załącznik

do uchwały nr 133

Rady Ministrów

z dnia 15 czerwca 2022 r.

(poz. )

Poz. 706